Đánh giá kết quả nắn chỉnh cột sống và điện châm hồng ngoại điều trị đau dây thần kinh hông to

Bài luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả phương pháp nắn chỉnh cột sống kết hợp điện châm hồng ngoại trong điều trị đau dây thần kinh hông to.

• Tác giả: Hoàng Ngọc Minh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tiến Chung
• Trường học: Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Nắn Chỉnh Cột Sống Kết Hợp Điện Châm Hồng Ngoại Trong Điều Trị Đau Thần Kinh Hông To
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• LỜI CAM KẾT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đau thần kinh hông to theo y học hiện đại
• 1.2. Sơ lược về giải phẫu
• 1.3. Cận lâm sàng
• 1.4. Đau thần kinh hông to theo y học cổ truyền
• 1.5. Các thể lâm sàng
• 1.6. Một số các nghiên cứu về điều trị đau thần kinh hông to trên thế giới và Việt Nam
• 1.7. Tại Việt Nam
• 1.8. Tổng quan về nắn chỉnh cột sống, điện châm, hồng ngoại và xoa bóp bấm huyệt
• 1.8.1. Nắn chỉnh cột sống
• 1.8.2. Xoa bóp bấm huyệt
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Chất liệu nghiên cứu và phương tiện nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nắn chỉnh
• 2.3. Phương tiện nghiên cứu
• 2.4. Đối tượng nghiên cứu
• 2.5. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân theo YHHĐ
• 2.6. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân theo YHCT
• 2.7. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân
• 2.8. Phương pháp nghiên cứu
• 2.9. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.10. Thiết kế nghiên cứu
• 2.11. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.12. Quy trình thực hiện nghiên cứu
• 2.13. Phương pháp lượng giá kết quả điều trị
• 2.14. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.15. Xử lý số liệu
• 2.16. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm về tuổi
• 3.3. Đặc điểm nghề
• 3.4. Thời gian mắc bệnh
• 3.5. Hoàn cảnh khởi phát bệnh
• 3.6. Đặc điểm lâm sàng trước điều trị
• 3.6.1. Theo thể bệnh YHCT
• 3.6.2. Theo cận lâm sàng trước điều trị
• 3.7. Kết quả lâm sàng sau điều trị
• 3.7.1. Cải thiện mức độ đau sau điều trị
• 3.7.2. Cải thiện về nghiệm pháp Shober sau điều trị
• 3.7.3. Cải thiện về nghiệm pháp Lasègue sau điều trị
• 3.7.4. Cải thiện tầm vận động trước và sau điều trị
• 3.7.5. Cải thiện triệu chứng cơ năng trước và sau điều trị
• 3.7.6. Sự cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày sau điều trị
• 3.7.7. Phân loại chức năng sinh hoạt hàng ngày trước và sau điều trị
• 3.8. Hiệu quả sau điều trị
• 3.8.1. Hiệu quả sau điều trị theo thang điểm VAS
• 3.8.2. Hiệu quả điều trị theo chức năng sinh hoạt hàng ngày
• 3.8.2.1. Sau 15 ngày điều trị
• 3.8.2.2. Sau 15 ngày theo nhóm rễ thần kinh
• 3.8.2.3. Sau 15 ngày điều trị theo thể YHCT
• 3.8.2.4. Sau 15 ngày điều trị theo thời gian mắc bệnh
• 3.8.2.5. Sau 15 ngày điều trị theo mức độ thoát vị
• 3.9. Kết quả điều trị chung của cả hai nhóm sau điều trị
• 3.10. Tác dụng không mong muốn trong quá trình điều trị
• 3.11. Một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị
• 3.11.1. Liên quan giữa tuổi và kết quả điều trị
• 3.11.2. Liên quan giữa nghề nghiệp và kết quả điều trị
• 3.11.3. Liên quan giữa thời gian mắc bệnh và kết quả điều trị
• 3.11.4. Liên quan giữa mức độ hạn chế tầm vận động
• 3.11.5. Liên quan giữa vị trí mắc bệnh và kết quả điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Bàn về tuổi
• 4.3. Bàn về nghề nghiệp
• 4.4. Bàn về thời gian mắc bệnh
• 4.5. Hoàn cảnh khởi phát
• 4.6. Đặc điểm lâm sàng trước điều trị
• 4.6.1. Đặc điểm theo thể bệnh YHCT
• 4.6.2. Đặc điểm theo cận lâm sàng trước điều trị
• 4.7. Kết quả điều trị
• 4.7.1. Sự cải thiện mức độ đau
• 4.7.2. Sự cải thiện về nghiệm pháp Schober
• 4.7.3. Sự cải thiện về nghiệm pháp Lasègue
• 4.7.4. Sự cải thiện tầm vận động
• 4.7.5. Sự cải thiện triệu chứng cơ năng
• 4.8. Tác dụng không mong muốn
• 4.9. Một số yếu tố ảnh hưởng tới kết quả điều trị của phương pháp nắn chỉnh cột sống kết hợp điện châm, hồng ngoại điều trị đau dây thần kinh hông to
• 4.9.1. Yếu tố tuổi
• 4.9.2. Yếu tố nghề nghiệp
• 4.9.3. Thời gian mắc bệnh
• 4.9.4. Yếu tố mức độ hạn chế tầm vận động
• 4.9.5. Yếu tố vị trí rễ tổn thương và kết quả điều trị
• KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về đau thần kinh hông to

Đau thần kinh hông to, hay còn gọi là đau dây thần kinh tọa, là một hội chứng phổ biến, đặc trưng bởi cảm giác đau dọc theo dây thần kinh hông to. Cường độ và vị trí đau phụ thuộc vào rễ thần kinh bị tổn thương, thường gặp ở lứa tuổi lao động từ 30 đến 60. Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là do thoái hóa cột sống và thoát vị đĩa đệm. Theo các nghiên cứu, tỷ lệ mắc bệnh này tại Việt Nam khá cao, chiếm khoảng 41.45% trong nhóm bệnh cột sống. Đau dây thần kinh hông to có thể gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống, làm giảm khả năng vận động và sinh hoạt hàng ngày của người bệnh.

II. Nắn chỉnh cột sống và điện châm hồng ngoại

Nắn chỉnh cột sống là phương pháp điều trị không xâm lấn, dựa trên sự liên hệ giữa các khớp xương của cột sống và hệ thống thần kinh. Phương pháp này giúp phục hồi sự cân bằng của cơ thể bằng cách điều chỉnh các điểm mất cân bằng trên cột sống. Kết hợp với điện châm hồng ngoại, phương pháp này mang lại hiệu quả điều trị cao cho bệnh nhân đau thần kinh hông to. Nghiên cứu cho thấy rằng, việc sử dụng điện châm hồng ngoại có thể làm tăng tuần hoàn máu, giảm đau và cải thiện chức năng vận động của bệnh nhân. Các công trình nghiên cứu đã chứng minh rằng sự kết hợp này giúp nâng cao hiệu quả điều trị so với từng phương pháp riêng lẻ.

III. Hiệu quả điều trị và các yếu tố liên quan

Kết quả nghiên cứu cho thấy, phương pháp nắn chỉnh cột sống kết hợp điện châm hồng ngoại đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc giảm đau và cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày cho bệnh nhân. Các chỉ số đánh giá như thang điểm VAS và nghiệm pháp Lasègue cho thấy sự cải thiện đáng kể sau điều trị. Tuy nhiên, một số yếu tố như tuổi tác, nghề nghiệp và thời gian mắc bệnh cũng có ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Việc phân tích các yếu tố này giúp xác định nhóm bệnh nhân nào có khả năng đáp ứng tốt nhất với phương pháp điều trị này.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Từ những kết quả đạt được, có thể khẳng định rằng phương pháp nắn chỉnh cột sống kết hợp điện châm hồng ngoại là một lựa chọn hiệu quả trong điều trị đau thần kinh hông to. Để nâng cao hiệu quả điều trị, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp điều trị bổ sung khác, cũng như thực hiện các biện pháp phòng ngừa để giảm thiểu nguy cơ tái phát bệnh. Việc nâng cao nhận thức về bệnh lý này trong cộng đồng cũng rất quan trọng, nhằm giúp người dân có những kiến thức cần thiết trong việc phòng ngừa và điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đau dây thần kinh hông to là một hội chứng phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 30-60 tuổi với tỷ lệ nam giới mắc bệnh gần gấp ba lần nữ giới. Theo báo cáo của ngành y tế, đau dây thần kinh hông to chiếm khoảng 41,45% trong nhóm bệnh cột sống tại Việt Nam và là một trong 15 bệnh cơ xương khớp thường gặp nhất. Tình trạng này gây ra đau dọc theo đường đi của dây thần kinh hông to, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng vận động và sinh hoạt hàng ngày của người bệnh. Nguyên nhân chủ yếu là do thoái hóa cột sống và thoát vị đĩa đệm, chiếm tới 90-95% các trường hợp. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiệu quả của phương pháp nắn chỉnh cột sống kết hợp điện châm và hồng ngoại trong điều trị đau dây thần kinh hông to do thoái hóa cột sống, đồng thời khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Nghiên cứu được thực hiện tại khoa Cơ xương khớp Bệnh viện Tuệ Tĩnh và khoa Phục hồi chức năng, Y học cổ truyền Bệnh viện đa khoa Hà Đông trong vòng 15 ngày điều trị liên tục. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả điều trị không xâm lấn, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân đau dây thần kinh hông to.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: Y học cổ truyền (YHCT) và Y học hiện đại (YHHĐ). Theo YHCT, đau dây thần kinh hông to thuộc phạm trù “Chứng tý” với các thể bệnh phong hàn thấp, can thận hư, huyết ứ và thấp nhiệt. Phương pháp điều trị tập trung vào điều hòa âm dương, thông kinh hoạt lạc và bổ can thận. Trong khi đó, YHHĐ mô tả đau dây thần kinh hông to là do tổn thương cơ học cột sống thắt lưng, chủ yếu là thoái hóa và thoát vị đĩa đệm, gây chèn ép rễ thần kinh L5, S1. Các khái niệm chính bao gồm: thoát vị đĩa đệm, hội chứng cột sống, hội chứng chèn ép rễ thần kinh, nghiệm pháp Schober, nghiệm pháp Lasègue, và thang điểm VAS đánh giá mức độ đau. Mô hình nghiên cứu kết hợp phương pháp nắn chỉnh cột sống theo kỹ thuật Guo Zhangqing, điện châm kích thích huyệt đạo và chiếu tia hồng ngoại nhằm giảm đau, giãn cơ và tăng cường lưu thông máu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp tiến cứu, can thiệp lâm sàng, so sánh trước-sau điều trị và có đối chứng. Tổng cộng 60 bệnh nhân được chọn theo tiêu chuẩn chẩn đoán đau dây thần kinh hông to do thoái hóa cột sống, tuổi từ 38 đến 70, chia thành hai nhóm: nhóm nghiên cứu (nắn chỉnh cột sống kết hợp điện châm, hồng ngoại) và nhóm đối chứng (xoa bóp bấm huyệt kết hợp điện châm, hồng ngoại), mỗi nhóm 30 bệnh nhân. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên công thức cỡ mẫu cho hai nhóm với mong muốn đạt tỷ lệ khỏi bệnh 85% ở nhóm nghiên cứu và 50% ở nhóm đối chứng, sai số α=0,05 và β=0,2. Thời gian nghiên cứu là 15 ngày điều trị liên tục. Các chỉ tiêu đánh giá gồm mức độ đau theo thang điểm VAS, độ giãn cột sống thắt lưng (nghiệm pháp Schober), dấu hiệu Lasègue, tầm vận động cột sống thắt lưng (gập, duỗi, nghiêng), và chức năng sinh hoạt hàng ngày theo bộ câu hỏi Oswestry. Dữ liệu được thu thập tại các thời điểm trước điều trị (D0), ngày 5 (D5), ngày 10 (D10) và ngày 15 (D15). Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả và so sánh trung bình, tỷ lệ giữa các nhóm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Giảm đau rõ rệt: Sau 15 ngày điều trị, nhóm nắn chỉnh cột sống kết hợp điện châm, hồng ngoại giảm điểm VAS trung bình từ mức 5,2 xuống còn 1,1, tương đương giảm 78,8%, trong khi nhóm đối chứng giảm từ 5,1 xuống 2,3, giảm 54,9%. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê (p<0,05).

2. Cải thiện độ giãn cột sống: Nghiệm pháp Schober cho thấy nhóm nghiên cứu cải thiện trung bình 2,5 điểm, trong khi nhóm đối chứng cải thiện 1,4 điểm, cho thấy khả năng phục hồi vận động cột sống tốt hơn ở nhóm nắn chỉnh.

3. Giảm mức độ dương tính dấu hiệu Lasègue: Tỷ lệ bệnh nhân có dấu hiệu Lasègue mức độ 2-3 giảm từ 70% xuống còn 15% ở nhóm nghiên cứu, so với giảm từ 68% xuống 35% ở nhóm đối chứng.

4. Tăng cường chức năng sinh hoạt: Điểm Oswestry giảm trung bình 65% ở nhóm nghiên cứu, so với 40% ở nhóm đối chứng, cho thấy cải thiện đáng kể khả năng sinh hoạt hàng ngày.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp nắn chỉnh cột sống kết hợp điện châm và hồng ngoại mang lại hiệu quả vượt trội trong giảm đau và cải thiện chức năng vận động so với phương pháp xoa bóp bấm huyệt kết hợp điện châm, hồng ngoại. Nguyên nhân có thể do nắn chỉnh cột sống trực tiếp tác động vào cấu trúc cột sống, giải phóng chèn ép rễ thần kinh, đồng thời điện châm kích thích huyệt đạo giúp điều hòa khí huyết và giảm viêm. So với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ cải thiện trên thang điểm VAS và chức năng sinh hoạt tương đồng hoặc cao hơn, khẳng định tính hiệu quả và an toàn của phương pháp. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện sự giảm điểm VAS và tăng điểm Schober theo thời gian điều trị, cũng như bảng so sánh tỷ lệ cải thiện chức năng giữa hai nhóm. Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị như tuổi tác, nghề nghiệp, thời gian mắc bệnh và mức độ hạn chế vận động, phù hợp với các báo cáo trước đây.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi phương pháp nắn chỉnh cột sống kết hợp điện châm, hồng ngoại trong điều trị đau dây thần kinh hông to tại các cơ sở y học cổ truyền và phục hồi chức năng nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu phẫu thuật không cần thiết. Thời gian triển khai: 6-12 tháng.

2. Đào tạo chuyên sâu cho cán bộ y tế về kỹ thuật nắn chỉnh cột sống và điện châm, đảm bảo kỹ năng chuẩn xác và an toàn trong thực hành, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế. Chủ thể thực hiện: Học viện Y dược học cổ truyền, các bệnh viện chuyên khoa.

3. Xây dựng quy trình chuẩn và hướng dẫn điều trị kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại cho bệnh đau dây thần kinh hông to, tạo cơ sở pháp lý và chuyên môn cho việc áp dụng rộng rãi. Thời gian: 12 tháng.

4. Tăng cường nghiên cứu mở rộng với mẫu lớn hơn và theo dõi dài hạn để đánh giá hiệu quả bền vững và các yếu tố ảnh hưởng, đồng thời khảo sát chi phí hiệu quả của phương pháp điều trị này. Chủ thể: các viện nghiên cứu, bệnh viện chuyên khoa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ và chuyên gia y học cổ truyền: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn về hiệu quả phương pháp nắn chỉnh cột sống kết hợp điện châm, hồng ngoại, giúp nâng cao kỹ năng điều trị và ứng dụng trong lâm sàng.

2. Chuyên viên phục hồi chức năng: Tham khảo quy trình điều trị và đánh giá kết quả qua các chỉ số vận động, đau và chức năng sinh hoạt, từ đó xây dựng phác đồ phù hợp cho bệnh nhân đau dây thần kinh hông to.

3. Sinh viên và học viên cao học ngành y học cổ truyền và y học hiện đại: Tài liệu nghiên cứu chi tiết về cơ sở lý thuyết, phương pháp và kết quả điều trị, hỗ trợ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

4. Nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và đề xuất chính sách phát triển các phương pháp điều trị không xâm lấn, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp nắn chỉnh cột sống kết hợp điện châm, hồng ngoại có an toàn không?
   Nghiên cứu không ghi nhận tác dụng không mong muốn nghiêm trọng. Các tác dụng phụ nhẹ như đau tăng thoáng qua hoặc chảy máu nhẹ tại vị trí châm kim được kiểm soát tốt. Phương pháp này được đánh giá an toàn khi thực hiện đúng kỹ thuật.

2. Hiệu quả điều trị được đánh giá bằng những chỉ số nào?
   Hiệu quả được đánh giá qua thang điểm VAS về mức độ đau, nghiệm pháp Schober về độ giãn cột sống, dấu hiệu Lasègue về mức độ chèn ép rễ thần kinh, tầm vận động cột sống và chức năng sinh hoạt hàng ngày theo bộ câu hỏi Oswestry.

3. Phương pháp này có phù hợp với bệnh nhân lớn tuổi không?
   Bệnh nhân từ 38 đến 70 tuổi đã được nghiên cứu và cho thấy cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, cần thận trọng với bệnh nhân cao tuổi có loãng xương nặng hoặc các bệnh lý kèm theo, nên được đánh giá kỹ trước khi điều trị.

4. Thời gian điều trị bao lâu để thấy kết quả?
   Kết quả cải thiện được ghi nhận rõ rệt sau 15 ngày điều trị liên tục, với các chỉ số đau và vận động cải thiện đáng kể từ ngày thứ 5 và tiếp tục tăng dần.

5. Có thể kết hợp phương pháp này với các liệu pháp khác không?
   Có thể kết hợp với xoa bóp bấm huyệt, thuốc y học cổ truyền hoặc phục hồi chức năng để tăng hiệu quả điều trị toàn diện, tùy theo tình trạng bệnh nhân và chỉ định của bác sĩ.

Kết luận

• Phương pháp nắn chỉnh cột sống kết hợp điện châm và hồng ngoại mang lại hiệu quả giảm đau và cải thiện chức năng vận động vượt trội so với phương pháp xoa bóp bấm huyệt kết hợp điện châm, hồng ngoại.
• Các chỉ số VAS, nghiệm pháp Schober, dấu hiệu Lasègue và điểm Oswestry đều cải thiện rõ rệt sau 15 ngày điều trị.
• Phương pháp an toàn, ít tác dụng phụ, phù hợp với đa số bệnh nhân đau dây thần kinh hông to do thoái hóa cột sống.
• Nghiên cứu đề xuất áp dụng rộng rãi kỹ thuật này trong thực hành lâm sàng và đào tạo chuyên môn.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng nghiên cứu với mẫu lớn hơn, theo dõi dài hạn và xây dựng quy trình chuẩn điều trị kết hợp y học cổ truyền và hiện đại.

Hãy áp dụng và phát triển phương pháp này để nâng cao chất lượng điều trị và cải thiện cuộc sống cho bệnh nhân đau dây thần kinh hông to.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề phẫu thuật trừ trường hợp phải phẫu thuật Bất động trong thời kỳ cấp tính. Nằm giường cứng, tránh các động tác mạnh đột ngột, mang vác nặng, đứng, ngồi quá lâu. Các bài tập tại giường Dùng thuốc: các thuốc chống viêm giảm đau không steroid, thuốc an thần, giãn cơ, các vitamin nhóm B liều cao, thuốc giảm đau thần kinh. Trong các trường hợp đau nặng, xem xét chỉ định điều trị bằng corticoid và các phương pháp phong bế thần kinh.

[1],[31],[32] Phục hồi chức năng Các kỹ thuật xoa bóp, di động mô mềm vùng thắt lưng và chân bị bệnh. Các bài tập vận động. 11 Các phương pháp vật lý trị liệu: nhiệt trị liệu, điện trị liệu, kéo giãn cột sống, Các phương pháp can thiệp xâm lấn tổi thiểu: sóng cao tần (tạo hình đĩa đệm), phong bế cạnh cột sống thắt lưng, phong bế rễ thần kinh ở khu vực lỗ ghép. Đeo đai lưng hỗ trợ nhằm tránh quá tải trên đĩa đệm cột sống Can thiệp thay đổi nhận thức – hành vi giúp bệnh nhân đối mặt và kiểm soát tốt hơn tình trạng đau mạn tính của mình, tâm lý trị liệu khi bệnh nhân có rối loạn lo âu, căng thẳng, trầm cảm do tình trạng đau mạn tính gây nên.

Ngoại khoa Các trường hợp điều trị nội khoa không có hiệu quà sau 3 tháng, kết hợp điều trị y học cổ truyền và phục hồi chức năng 6 tháng không có cải thiện nhiều cần xem xét chỉ định phẫu thuật. Đau dây thần kinh hông to có chỉ định mổ nếu có các dấu hiệu: - Hội chứng đuôi ngựa: rối loạn đại tiểu tiện do rối loạn cơ tròn. - Đau dây thần kinh hông to có liệt: giảm cơ lực của 1 hoặc nhiều cơ. - Đau dây thần kinh hông to thể tăng đau (không đáp ứng với thuốc giảm đau bậc 3).

- Đau dây thần kinh hông to không đáp ứng với điều trị bảo tồn trong 4 - 12 tuần. - Truợt đốt sống ra trước. - Hẹp ống sống. Tùy theo tình trạng thoát vị, trượt đốt sống hoặc u chèn ép cũng như điều kiện kỹ thuật cho phép mà sử dụng các phương pháp phẫu thuật khác nhau (nội soi, sóng cao tần, vi phẫu hoặc mổ hở, làm vững cột sống).

Hai phương pháp phẫu thuật thường sử dụng: - Phẫu thuật lấy nhân đệm: cắt bỏ một phần nhỏ đĩa đệm thoát vị gây chèn ép thần kinh. Chỉ định sau khi điều trị đau 03 tháng không kết quả. Trường hợp bệnh nhân đã có biến chứng hạn chế vận động và rối loạn cảm giác nặng, cần phẫu thuật sớm hơn. - Phẫu thuật cắt cung sau đốt sống: chỉ định đối với đau thần kinh tọa do hẹp ống sống, phương pháp này làm cột sống mất vững và dễ tái phát.

- Trường hợp trượt đốt sống gây chèn ép thần kinh nặng: cố định bằng phương pháp làm cứng đốt sống, nẹp vít cột sống. [2],[26],[28],[31],[32] 12 Tham khảo thêm bảng chẩn đoán điều trị đưa ra hướng xử lý đúng Đau dọc đường đi của thần kinh hông to Dấu Valleix (+) Lasègue (+) Chẩn đoán đau dây thần kinh hông to X quang cột sống thắt lưng quy ước MRI/CT cột sống thắt lưng Thoái hoá cột sống thắt lưng Chèn ép tuỷ sống nặng Chèn ép tuỷ sống nhẹ Điều trị nội khoa Can thiệp xâm lấn tối thiểu Điều trị ngoại khoa Sơ đồ 1.1: Sơ đồ chẩn đoán và điều trị đau thần kinh hông to[16] 1. Đau thần kinh hông to theo y học cổ truyền Đau dây thần kinh hông to là một chứng bệnh do nhiều nguyên nhân cơ năng và thực thể gây ra. Nhiễm trùng, nhiễm độc (đái đường, nhiễm độc chì) lạnh, thoái hoá cột sống, thoát vị đĩa đệm, khối u.

Một cách tổng quát, do triệu chứng quan trọng nhất của bệnh là đau nên hội chứng đau của thần kinh hông to có thể được tìm hiểu thêm trong phạm trù của chứng tý hoặc thống. Cần chẩn đoán nguyên nhân bằng các phương tiện của y học hiện đại, khả năng điều trị của các phương pháp chữa bệnh y học cổ truyền tuỳ thuộc vào nguyên nhân gây ra chứng đau dây thần kinh hông to, Do nguyên nhân cơ năng phục hồi tốt, do nguyên nhân thực thể thường kết quả ít, cần phải kết hợp hoặc gửi đi các chuyên khoa để chữa. Bệnh danh Đau thần kinh hông to được mô tả trong chứng tý của y học cổ truyền. Trong các y văn cổ như Hoàng đế nội kinh tố vấn đã mô tả với nhiều bệnh danh khác nhau như : Yêu cước thống.

Toạ cốt phong. Nguyên nhân Ngoại nhân Do tà khi bên ngoài có thể thừa lúc tấu lý sơ hở xâm nhập kinh túc thái dương bàng quang và kinh túc thiếu dương đởm gây nên bệnh. Do phong tà, hàn tà, thấp tà, mỗi tà khí có tính chất khác nhau nên khi gây bệnh sẽ có các triệu chứng khác nhau. Bệnh thường do ba tà khí phối hợp với nhau mà ra Nội thương Do chính khí hư yếu, rối loạn chức năng các tạng phủ nhất là tạng can và tạng thận Bất nội ngoại nhân Do bê vác vật nặng sai tư thế, do bị sang chấn làm huyết ứ, khí trệ, dẫn tới bế tắc kinh khí của các kinh bàng quang, đởm… gây nên đau và hạn chế vận động.

[2], [33],[34],[35],[36] NGOẠI NHÂN NGUYÊN NHÂN KHÁC NỘI THƯƠNG (phong, hàn, thấp tà) (bất nội ngoại nhân) (thấp nhiệt, hư chứng) Chính khí suy Huyết ứ Can thận hư Kinh bàng quang, kinh đởm khí huyết không thông Chứng Tý, thống tý, toạ cốt phong, yêu cước thống Kéo dài mạn tính Chức năng can, thận suy giảm Sơ đồ 1.2: Sơ đồ nguyên nhân và cơ chế bệnh đau dây thần kinh hông to theo YHCT 14 1. Các thể lâm sàng Theo y học cổ truyền, Yêu cước thống được phân loại thành 4 thể: thể phong hàn, thể can thận hư, thể huyết ứ và thể thấp nhiệt. Thể phong hàn (hàn tý hay thống tý) Triệu chứng: Tại chỗ: Đau sau khi nhiễm lạnh, đau từ thắt lưng hoặc từ mông lan xuống chân đi lại khó khăn, đau tăng khi lạnh, chườm ấm dễ chịu, thường có điểm đau khu trụ, chưa Toàn thân: Sợ gió, sợ lạnh, tay chân lạnh, chân bên bị bệnh lạnh hơn chân lành, tiểu tiện trong, đại tiện bình thường, rêu lưỡi trắng mỏng, mạch phù hoặc phù khẩn. Pháp điều trị: Khu phong tán hàn trừ thấp, thông kinh hoạt lạc.

Bài thuốc: Can khương thương truật linh phụ thang: Châm cứu : Ôn điện châm các huyệt, Nếu đau theo kinh bằng quang (đau kiểu rễ S1): Giáp tích L4 - 5, L5 – S1, Thận du, Đại trường du, Dương quang, Thượng liêu, Trật biên, Thừa phủ, Ân môn, Ủy trung, Thừa sơn, Côn lôn. Nếu đau theo đường kinh đởm (đau kiểu rễ L5): Giáp tích L4 – 5, L5 – S1, Đại trường du, Thận du, Thượng liêu, Hoàn khiêu, Phong thị, Dương lăng tuyền, Huyền chung, Giải khê. Nếu đau ngón chân cái nhiều thì chậm thêm: Thái xung, Hành gian. Nếu đau mặt sau đùi châm thêm Thừa phủ, Ấn môn.

Nếu đau cả hai kính Bàng quang và kinh Đởm thì châm các huyệt ở cả hai kinh. Thể can thận hư (kết hợp phong hàn thấp tý ) Triệu chứng: Đau vùng thắt lưng lan xuống chân theo đường đi của dây thần kinh hông to, đau có cảm giác tê bì, nặng nề, teo cơ, bệnh kéo dài, dễ tái phát, thường kèm theo triệu chứng toàn thân: Ăn kém, ngủ ít, tiểu tiện trong, chất lưới nhợt bệu, rêu lưỡi trắng dầy và nhớt, mạch nhu hoãn hoặc trầm nhược. Pháp điều trị: Khu phong tán hàn trừ thấp, hoạt huyết, bổ can thận. Nếu teo cơ thêm các vị bổ khí huyết.

Bài thuốc: Độc hoạt tang ký sinh thang gia giảm Châm cứu: Điện châm các huyệt như thể trên [33],[34],[35],[36] Thể thấp nhiệt 15 Triệu chứng: Đau có cảm giác nóng rát, đau nhức như kim châm, chân đau nóng hơn so với bên lành, chất lưỡi hồng hoặc đó, rêu lưỡi vàng mỏng hoặc dày, mạch sác. Pháp điều trị: Thanh nhiệt trừ thấp, hành khi hoạt huyết. Bài thuốc: Ý dĩ nhân thang hợp Nhị diệu tán gia giảm. Châm cứu: Điện châm các huyệt như thể trên [35] 1.

Thể huyết ứ Triệu chứng: Đau dữ dội tại một điểm, đột ngột lan xuống chân, chất lưỡi đỏ tim, có điểm ứ huyết, rêu lưỡi trắng hoặc vàng, mạch sáp. Pháp điều trị: Hành khí hoạt huyết khứ ứ, thông kinh hoạt lạc, Bài thuốc: Tử vật đào hồng gia vị Châm cứu: Điện châm các huyệt như trên, thêm Huyết hải [2],[35],[36] 1. Một số các nghiên cứu về điều trị đau thần kinh hông to trên thế giới và việt nam 1. Thế giới Theo Wang fenhua (2015), nghiên cứu lâm sàng thủ pháp trung y nắn chỉnh cột sống điều trị đau dây thần kinh toạ trên 74 bệnh nhân đạt 83,78% tốt và 16,22 khá.

[37] Theo Ni Lingyun (2019), nghiên cứu hiệu quả ứng dụng nắn chỉnh cột sống kết hợp châm cứu điều trị thoát vị đĩa đệm trên 60 bệnh nhân đạt 72,50% là tốt và 27,50% là khá.[38] Theo Ziling Huang (2019), châm cứu có tác dụng trong việc làm giảm các triệu chứng đau chân cho bệnh nhân đau dây thần kinh hông to mãn tính, châm cứu an toàn trong điều trị đau dây thần kinh hông to mãn tính. [39] Theo nghiên cứu của Zhu Li Guo (2008) có 86,67% nhóm kết hợp nắn chinh cột sống với 60% nhóm kết hợp bài tập đơn thuần về làm giảm cường độ đau, chất lượng cuộc sống của bệnh nhân thoái hoá cột sống cổ cải thiện. Kết luận nắn chỉnh cột sống cùng bài tập chức năng đáng tin cậy không có biến chứng nguy hiểm.[40] Theo Valter Santilli (2006) nắn chỉnh cột sống có tác dụng giảm đau nhiều hơn so với các bài tập thường quy trong việc giảm đau đối với chứng đau lưng cấp tính và đau dây thần kinh hông to có lồi đĩa đệm. [41] 16 Theo Sidney M Rubinstein (2019) tác động cột sống có tác dụng tương tự và có phần nhỉnh hơn các nghiệm pháp được khuyến nghi cho chứng đau thắt lưng mạn tính, có ít nguy cơ nhỏ về cơ xương khớp có tính thoáng qua mức độ nghiêm trọng nhẹ nhưng bác sĩ lâm sàng vẫn nên thông báo cho bệnh nhân về nguy cơ nhỏ này.[42] Theo Xin Zhou (2022) So với xoa bóp thông thường thì việc kết hợp với tập thái cực quyền và xoa bóp có hiệu quả tốt trong việc giảm đau và cải thiện tình trạng tàn tật.

Lựa chọn phối hợp có thể được coi là lựa chọn tiềm năng trong điều trị bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng cao tuổi. Tại Việt Nam Theo Bùi Đặng Minh Trí (2022) Trong số các bệnh nhân nghiên cứu, phần lớn các bệnh nhân có thời gian mắc bệnh là trên 1 tháng, khởi phát bệnh đột ngột, liên quan đến các yếu tố chấn thương chiếm tỉ lệ cao.