MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Xây dựng nông thôn mới là chủ trương lớn có tầm chiến lược của Đảng và Nhà nước. Trong thời gian qua cấp ủy chính quyền các cấp đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp và huy động tối đa nguồn lực. Sau nhiều năm thực hiện chương trình đã đem lại cho người dân cuộc sống sung túc hơn.
Tuy nhiên, cùng với tốc độ đô thị hóa ngày càng cao thì sự chênh lệch giữa thu nhập và mức sống dân cư khu vực nông thôn và thành thị ngày càng lớn. Tốc độ phát triển không đều cũng diễn ra giữa các khu vực ở nông thôn, đặc biệt là khu vực miền núi. Có rất nhiều khó khăn ảnh hưởng đến quá trình phát triển nông thôn như: tỷ lệ đói nghèo, tỷ lệ thất nghiệp, tỷ lệ ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, phương thức sản xuất kém hiệu quả… ảnh hưởng đến quá trình phát triển nông thôn, xây dựng nông thôn mới. Trước tình hình đó để xây dựng nông thôn mới chính phủ đã đưa ra 19 tiêu chí, trong đó tiêu chí 10 và 11 là tăng thu nhập và giảm tỷ lệ hộ nghèo.
Để tăng thu nhập cho người dân cần có các biện pháp tác động vào người trực tiếp sản xuất đó là tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật cho người nông dân. Các lớp tập huấn góp phần nâng cao nhận thức, kỹ thuật sản xuất của người nông dân. Từ đó nâng cao thu nhập, giảm tỷ lệ hộ nghèo nâng cao đời sống của người dân khu vực nông thôn đáp ứng được tiêu chí số 10 và 11 trong bộ tiêu chí quốc gia xây dựng nông thôn mới. Hiện nay Phượng Tiến là một xã khó khăn của huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.
Trong những năm vừa qua, thực hiện chương trình NTM với sự phấn đấu không ngừng của cán bộ các cấp ngành địa phương, và sự nỗ lực của người dân xã Phượng Tiến đã đạt được những thành quả nhất định. Như hộ gia đình ông Hoàng Văn Anh qua lớp tập huấn chăn nuôi thủy sản ông đã áp dụng nội dung vào thực tế. Ông cho biết: “Với gần 6 sào ruộng (trong đó 1,5 sào làm chuôm), tôi đã thả khoảng 5.700 con cá giống gồm cá chép, trôi và rô-phi đơn tính. Trong khoảng hơn 2 tháng 2 chăm sóc, thu được trên 2 tạ cá, trừ mọi chi phí còn lãi khoảng 8 triệu đồng tiền lãi/lứa”[6].Tuy nhiên số hộ gia đình áp dụng được các nội dung tập huấn còn ít cho nên tốc độ giảm nghèo vẫn còn chậm, đời sống nhân dân chưa cao.
Hiệu quả của các chương trình NTM chưa rõ rệt. Nhận thấy tầm quan trọng của các khóa tập huấn và sự nhất trí của BGH nhà trường tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả các lớp tập huấn trong quá trình thực hiện xây dựng nông thôn mới tại xã Phượng Tiến -Định Hóa - Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Đánh giá các lớp tập huấn về chuyển giao tiến bộ kỹ thuật trên địa bàn xã Phượng Tiến, huyện Định Hóa.
Phân tích nguyên nhân ảnh hưởng đến quá trình áp dụng các lớp tập huấn vào thực tế. Đồng thời đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả của các lớp tập huấn, góp phần quan trọng trong xây dựng nông thôn mới. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội của xã Phượng Tiến - Tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn của người dân xã Phượng Tiến trong quá trình áp dụng nội dung các lớp tập huấn vào thực tế. - Đưa ra một số nguyên nhân, giải pháp nâng cao hiệu quả các lớp tập huấn, nâng cao hiệu quả thực hiện chương trình nông thôn mới.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Giúp sinh viên củng cố được những kinh nghiệm và kiến thức từ thực tế, củng cố lý thuyết đã học và biết cách thực hiện một đề tài. - Giúp sinh viên xác định được các phương pháp học tập và làm việc một cách có hiệu quả. 3 - Trong quá trình thực hiện đề tài giúp sinh viên có điều kiện học hỏi, củng cố kiến thức, kỹ năng chuyên môn cho bản thân sau khi ra trường sẽ thực hiện tốt công việc đúng chuyên ngành của mình.
- Kết quả của đề tài sẽ làm cơ sở khoa học cho cho các nghiên cứu tiếp theo tại xã Phượng Tiến, Huyện Định Hóa. Ý nghĩa trong tực tiễn - Kết quả của đề tài sẽ là cơ sở cho các cấp chính quyền địa phương đưa ra những kết luận mới, hướng đi mới để xây dựng kế hoạch phát triển để các khóa tập huấn sau đạt hiệu quả cao hơn. - Góp phần cho việc xây dựng nông thôn mới tại địa bàn xã Phượng Tiến 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Khái niệm về tập huấn và khuyến nông Tập huấn là một khái niệm chỉ quá trình huấn luyện, hướng dẫn nhằm nâng cao kỹ năng nghiệp vụ tập huấn cho cán bộ phụ trách chuyên môn.
Tức là không ngừng bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ tập huấn. Phổ biến cho cán bộ về các chủ trương chính sách mới. Nâng cao kỹ năng lên lớp và giảng dạy. Tập huấn đối tượng là các cán bộ chuyên môn, khác với tập huấn là tập huấn khuyến nông tuy cũng là một hoạt động tập huấn nhưng đối tượng của tập huấn khuyến nông là nông dân.
Bắt đầu vào thời kỳ phục hưng (TK14) khi khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển với tốc độ cao thì việc phổ biến ứng dụng tiến bộ kỹ thuật nói chung, tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp nói riêng vào sản xuất ngày càng quan tâm. Khởi đầu là GS. Rabelaiz (Pháp) đã làm công tác thống kê hiệu quả công tác của những học sinh, sinh viên mới tốt nghiệp ra trường từ những cơ sở đào tạo có thực hành và không có thực hành. Từ kết quả điều tra ông đã kết luận: Học sinh, sinh viên đào tạo ở những trường coi trọng thực tế thực hành khi ra công tác (đặc biệt những năm đầu) có hiệu quả cao hơn những học sinh sinh viên tốt nghiệp ở những trường không coi trọng thực tế thực hành.
Từ đó ông đề ra phương pháp đào tạo là: Học phải đi đôi với thực hành và đó cũng chính là phương châm giáo dục của cha ông ta cho những thế hệ trẻ: “Học phải kết hợp với hành” 1661 GS. Hartlib (Anh) đã viết cuốn “Tiểu luận về những tiến bộ học tập nông nghiệp” đề cập rất sâu về học với hành trong nông nghiệp. Heinrich Pastalozzi (Thuỵ Sỹ) đã thành lập 1 trường dạy nghề cho các trẻ em con nhà nghèo, trong đó có dạy nông nghiệp cách trồng trọt, chăn nôi, dệt vải lụa … 1806 GS. Philip Emanuel (Thuỵ Sỹ) đã xây dựng 2 trường nông nghiệp thực hành ở Hofưyl.
Nội dung và phương pháp đào tạo cán bộ nông nghiệp ở đây đã có 5 ảnh hưởng rất lớn đến phương pháp đào tạo của các trường nông nghiệp châu Âu và Bắc Mỹ sau này … Năm 1886 ở Anh sử dụng khá phổ biến từ “Extention” có nghĩa là “triển khai- mở rộng”. Trong công tác nông nghiệp khi ghép với từ “Agriculture” thành từ ghép “Agricultural extention” có nghĩa là tăng cường triển khai, mở rộng phát triển nông nghiệp. Ở các trường đại học Cambridge, Oxford …cũng như trong các lĩnh vực sản xuất nông nghiệp - nông thôn ở Anh sử dụng khá phổ biến từ “Agricultural extention”. Thời gian không lâu tất cả các quốc gia trên mọi châu lục đều sử dụng thống nhất từ Agricultural extention cho công tác phát triển nông nghiệp và phát triển nông thôn.
Chữ Hán gọi là “khuyến nông”. Agricultural extention thể hiện bản chất, mục tiêu cơ bản của khuyến nông là mọi hoạt động nhằm: Phát triển nông nghiệp: Sao cho diện tích cây trồng tăng, chủng loại cây trồng, vật nuôi phong phú, săng suất, sản lượng cây trồng vật nuôi cao và chất lượng nông sản phẩm tốt…đời sống người dân nông thôn ngày càng được cải thiện. Ra sức phát triển nông thôn ngày càng văn minh, hiện đại, mối quan hệ giữa mọi người dân trong cộng đồng ngày càng tốt đẹp … Chúng ta cần hiểu và phân biệt sự khác nhau rất cơ bản Khuyến nông (khuyến công, khuyến diêm, khuyến học …) với khuyến mại nông nghiệp. Theo nghĩa Hán văn: Khuyến là khuyến khích, khuyên bảo người ta nên làm một việc nào đó.
Khuyến học là khuyên bảo, khích lệ, tạo những thuận lợi gắng sức học tập tốt… Khuyến nông là khuyến khích, tạo mọi thuận lợi làm cho nông nghiệp phát triển, nông thôn phát triển. Khuyến mại nông nghiệp chỉ quan tâm chủ yếu đến lợi nhuận cho những cá nhân hay nhóm doanh nhân nào đó mà không hoặc rất ít quan tâm đến hiệu quả sản xuất của người nông dân. Ví dụ: một đại lý kinh doanh vật tư nông nghiệp họ chỉ quan tâm đến làm thế nào để mua rẻ, bán đắt; làm thế nào bán được nhiều phân bón, bán được nhiều giống cây trồng vật nuôi để có lợi nhuận cao. Họ không quan tâm đến hướng dẫn và theo dõi kết quả nông dân sử dụng những vật tư đó.
Thậm chí những vật tư phân bón đã mất chất lượng, giống bị lẫn, giống không đúng chủng loại vẫn nói hay, tuyên truyền tốt, khuyến mại tốt 6 để bán được nhiều, thu lời lớn …điều này trái ngược hẳn với bản chất và mục đích của khuyến nông. Khuyến nông “Agricultural extention” là 1 thuật ngữ khó xác định thống nhất bởi vì để đạt được mục tiêu cơ bản sao cho nông nghiệp phát triển, nông thôn phát triển các nước khác nhau, các nhà khuyến nông khác nhau, nông dân khác nhau hiểu khuyến nông có khác nhau, do bởi khuyến nông: Tổ chức bằng nhiều cách. Mỗi quốc gia khác nhau có những cách tổ chức khuyến nông khác nhau. Mục tiêu cụ thể khuyến nông đối với nước công nghiệp phát triển khác với nước nông nghiệp và nông nghiệp lạc hậu có khác nhau.
Phục vụ cho nhiều mục đích: Phát triển trồng trọt, chăn nuôi, chế biến bảo quản nông sản, thú y, bảo vệ thực vật, tổ chức quản lý sản xuất có khác nhau. Mỗi tầng lớp nông dân khác nhau hiểu nghĩa khuyến nông khác nhau. Người trồng trọt, chăn nuôi …; người giàu, nghèo khác nhau hiểu khuyến nông khác nhau. Người giàu, trình độ dân trí cao cần thông tin và kinh nghiệm tổ chức sản xuất; người nghèo mong muốn ở khuyến nông sự huấn luyện và tài trợ.
Khuyến nông, hiểu theo nghĩa rộng, là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn.