Luận văn đánh giá hiệu quả kinh tế và đề xuất phương hướng phát trển cho cây dong riềng trên địa bàn xã mỹ phương huyện ba bể tỉnh bắc kạn

Đánh giá hiệu quả kinh tế là một phần quan trọng trong nghiên cứu này, nhằm xác định mức độ hiệu… 79 trang · Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên · 2018.

• Tác giả: Hoàng Thị Quỳnh Như
• Người hướng dẫn: Bùi Đình Hòa
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả kinh tế và đề xuất phương hướng phát triển cho cây dong riềng tại địa bàn xã Mỹ Phương, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4. Những đóng góp mới của đề tài
• 1.5. Bố cục khóa luận
• 2. PHẦN 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Hiệu quả kinh tế
• 2.1.1. Khái niệm hiệu quả kinh tế
• 2.1.2. Nội dung và bản chất hiệu quả kinh tế
• 2.1.3. Phân loại hiệu quả kinh tế
• 2.1.4. Ý nghĩa nghiên cứu hiệu quả kinh tế
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tƣợng nghiên cứu
• 3.1.2. Địa điểm và thời gian tiến hành nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phƣơng pháp nghiên cứu lịch sử
• 3.3.2. Phƣơng pháp chọn mẫu
• 3.3.3. Phƣơng pháp thu thập thông tin
• 3.3.4. Phƣơng pháp phân tích và xử lý số liệu
• 3.4. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.4.1. Các chỉ tiêu cơ bản về đánh giá hiệu quả kinh tế
• 3.4.2. Các chỉ tiêu về kết quả sản xuất
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm tự nhiên của địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4.2. Thực trạng sản xuất dong riềng tại xã Mỹ Phƣơng, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• 4.2.1. Khái quát diện tích, năng suất dong riềng tại xã Mỹ Phƣơng
• 4.2.2. Tình hình sử dụng giống và công nghệ sản xuất
• 4.2.3. Tình hình sử dụng các kỹ thuật chăm sóc và thu hoạch
• 4.2.4. Tình hình tiêu thụ
• 4.2.5. Hình thức tổ chức sản xuất
• 4.3. Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây dong riềng theo kết quả điều tra
• 4.3.1. Tình hình sản xuất chung của các hộ
• 4.3.2. Hiệu quả kinh tế từ sản xuất dong riềng của hộ
• 4.3.3. Hiệu quả xã hội và môi trường sản xuất cây dong riềng của xã Mỹ Phƣơng
• 4.3.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả và hiệu quả sản xuất dong riềng
• 4.3.4.1. Quy mô, vị trí đất đai
• 4.3.4.2. Ảnh hưởng của địa hình
• 4.3.4.3. Ảnh hưởng của thời vụ
• 4.3.4.4. Ảnh hưởng của phân bón và sâu bệnh
• 4.3.4.5. Ảnh hưởng của trình độ lao động
• 4.3.4.6. Ảnh hưởng của mức độ đầu tư (IC)
• 4.3.4.7. Ảnh hưởng của giá bán và giá cả đầu vào
• 4.3.4.8. Ảnh hưởng của thời tiết khí hậu
• 4.3.4.9. Ảnh hưởng của các nhân tố tới hiệu quả sản xuất qua phiếu điều tra
• 4.3.5. Một số thuận lợi khó khăn, tồn tại trong sản xuất và tiêu thụ ảnh hưởng tới hiệu quả kinh tế của cây dong riềng
• 5. PHẦN 5: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP
• 5.1. Giải pháp phát triển cây dong riềng trên địa bàn xã Mỹ Phƣơng
• 5.2. Phƣơng hƣớng phát triển cây dong riềng cho xã Mỹ Phƣơng
• 5.3. Định hƣớng phát triển sản xuất cây dong riềng của xã Mỹ Phƣơng
• 5.4. Một số giải pháp phát triển trồng dong và phát triển dong riềng
• 5.4.1. Giải pháp tạo vốn cho nông dân đầu tư thâm canh sản xuất dong riềng
• 5.4.2. Giải pháp về giống và kỹ thuật canh tác
• 5.4.3. Giải pháp hệ thống thủy lợi
• 5.4.4. Giải pháp cho tiêu thụ
• 5.4.5. Hợp tác sản xuất
• 5.4.6. Vận dụng tốt các chính sách của Đảng và nhà nước trong việc nâng cao HQKT của sản xuất cây dong riềng
• 5.4.7. Các giải pháp về khuyến nông nhằm nâng cao HQKT của sản xuất cây dong riềng
• 5.4.8. Giải pháp mở rộng diện tích, thâm canh và tăng năng suất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá hiệu quả kinh tế

Đánh giá hiệu quả kinh tế là một phần quan trọng trong nghiên cứu này, nhằm xác định mức độ hiệu quả của việc trồng cây dong riềng tại xã Mỹ Phương, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Nghiên cứu sử dụng các chỉ tiêu như chi phí sản xuất, năng suất, và lợi nhuận để so sánh hiệu quả kinh tế của cây dong riềng với các loại cây trồng khác. Kết quả cho thấy, cây dong riềng mang lại lợi nhuận cao hơn so với cây lúa, đặc biệt trong điều kiện địa hình đồi núi phức tạp của khu vực. Điều này khẳng định tiềm năng phát triển của loại cây này trong việc cải thiện kinh tế địa phương.

1.1. Phương pháp xác định hiệu quả kinh tế

Nghiên cứu áp dụng phương pháp so sánh giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để xác định hiệu quả kinh tế. Các chỉ tiêu được sử dụng bao gồm tổng chi phí sản xuất, giá trị sản lượng, và lợi nhuận thu được. Kết quả cho thấy, cây dong riềng có chi phí đầu tư thấp nhưng mang lại giá trị kinh tế cao, đặc biệt khi được trồng trên diện rộng. Điều này phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế của xã Mỹ Phương, nơi có địa hình đồi núi và đất đai manh mún.

1.2. So sánh hiệu quả kinh tế với các loại cây trồng khác

Nghiên cứu so sánh hiệu quả kinh tế của cây dong riềng với cây lúa, loại cây trồng truyền thống của địa phương. Kết quả cho thấy, dù chi phí đầu tư cho cây dong riềng cao hơn, nhưng lợi nhuận thu được cũng lớn hơn đáng kể. Điều này khẳng định rằng, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang cây dong riềng là một hướng đi đúng đắn để nâng cao kinh tế địa phương và cải thiện đời sống người dân.

II. Phát triển cây dong riềng

Phát triển cây dong riềng là một trong những mục tiêu chính của nghiên cứu, nhằm tìm ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả sản xuất và mở rộng diện tích trồng loại cây này tại xã Mỹ Phương. Nghiên cứu chỉ ra rằng, cây dong riềng phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu của địa phương, đồng thời mang lại giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, việc phát triển loại cây này cần được hỗ trợ bởi các chính sách phát triển nông nghiệp và đầu tư vào cơ sở hạ tầng.

2.1. Điều kiện tự nhiên và thổ nhưỡng

Xã Mỹ Phương có địa hình đồi núi phức tạp, đất đai bị chia cắt bởi nhiều hệ thống khe suối. Tuy nhiên, cây dong riềng lại phù hợp với điều kiện này, vì nó có khả năng thích nghi cao với đất đai nghèo dinh dưỡng và độ dốc lớn. Nghiên cứu khẳng định rằng, việc mở rộng diện tích trồng cây dong riềng sẽ giúp tận dụng tối đa tiềm năng đất đai của địa phương.

2.2. Giải pháp phát triển bền vững

Để phát triển bền vững cây dong riềng, nghiên cứu đề xuất các giải pháp như đầu tư vào hệ thống thủy lợi, cải thiện kỹ thuật canh tác, và hỗ trợ nông dân tiếp cận với thị trường tiêu thụ. Ngoài ra, việc áp dụng các chính sách phát triển nông nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế của loại cây này.

III. Phương hướng phát triển

Nghiên cứu đưa ra các phương hướng phát triển cụ thể để thúc đẩy sản xuất cây dong riềng tại xã Mỹ Phương. Các phương hướng này bao gồm việc mở rộng diện tích trồng, nâng cao năng suất thông qua việc áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, và tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác giữa các hộ nông dân và doanh nghiệp để tạo ra chuỗi giá trị bền vững.

3.1. Mở rộng diện tích trồng

Một trong những phương hướng phát triển chính là mở rộng diện tích trồng cây dong riềng. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc tăng diện tích trồng sẽ giúp nâng cao sản lượng và giá trị kinh tế của loại cây này. Tuy nhiên, việc mở rộng cần được thực hiện một cách có kế hoạch, đảm bảo không ảnh hưởng đến các loại cây trồng khác và môi trường tự nhiên.

3.2. Tìm kiếm thị trường tiêu thụ

Để đảm bảo phát triển bền vững, nghiên cứu đề xuất việc tìm kiếm và mở rộng thị trường tiêu thụ cho sản phẩm từ cây dong riềng. Điều này bao gồm việc xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm, và tạo dựng mối quan hệ hợp tác với các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu kinh tế của các quốc gia đang phát triển, nông nghiệp và kinh tế nông thôn giữ vai trò then chốt trong việc bảo đảm sinh kế, an ninh lương thực và ổn định xã hội. Tại các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam, đặc biệt là tỉnh Bắc Kạn, điều kiện địa hình đồi núi dốc, đất đai bị chia cắt mạnh và trình độ canh tác của đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều hạn chế đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc lựa chọn cơ cấu cây trồng phù hợp nhằm nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích canh tác.

Cây dong riềng (Canna edulis Ker) là loại cây trồng củ có đặc tính sinh học dễ thích nghi với thổ nhưỡng đất dốc, khả năng chịu hạn tốt và đem lại giá trị kinh tế cao hơn so với nhiều loại hoa màu truyền thống. Tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, cây dong riềng đã được xác định là cây trồng hàng hóa mũi nhọn phục vụ mục tiêu xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, tại xã Mỹ Phương (huyện Ba Bể), hoạt động sản xuất nông nghiệp vẫn đối mặt với nhiều rào cản: đất đai manh mún, độ phì tự nhiên thấp, hệ thống kênh mương thủy lợi chưa kiên cố hóa và phương thức canh tác chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thủ công.

Xuất phát từ thực tiễn trên, đề tài khóa luận "Đánh giá hiệu quả kinh tế và đề xuất phương hướng phát triển cho cây dong riềng tại địa bàn xã Mỹ Phương, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn" được thực hiện nhằm giải quyết các câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. Hiệu quả kinh tế thực tế của mô hình trồng cây dong riềng tại xã Mỹ Phương đạt mức độ nào?
2. So với các cây trồng khác (đặc biệt là cây lúa trên cùng diện tích ruộng cạn), cây dong riềng có mang lại hiệu quả vượt trội hơn không?
3. Việc mở rộng diện tích dong riềng có đóng góp cụ thể ra sao vào thu nhập và đời sống của các nông hộ?
4. Những yếu tố nào thúc đẩy diện tích trồng dong riềng tăng nhanh qua các năm?
5. Người nông dân đang gặp phải những khó khăn, trở ngại gì trong các khâu từ canh tác, đầu tư chi phí đến thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm?

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Đánh giá hiệu quả kinh tế và phân tích thực trạng sản xuất cây dong riềng tại xã Mỹ Phương, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn; trên cơ sở đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm phát triển sản xuất bền vững, nâng cao thu nhập cho nông hộ và gia tăng sản lượng nông sản hàng hóa cho thị trường.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Tìm hiểu thực trạng sản xuất và tình hình phát triển cây dong riềng tại xã Mỹ Phương.
  2. Đánh giá kết quả và hiệu quả kinh tế của mô hình trồng dong riềng thông qua số liệu điều tra hộ nông dân.
  3. Xác định các yếu tố ảnh hưởng, những thuận lợi và khó khăn tồn tại trong quá trình sản xuất, tiêu thụ dong riềng.
  4. Đề xuất các phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cho cây dong riềng tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hiệu quả kinh tế và các giải pháp phát triển sản xuất cây dong riềng của các hộ nông dân tại 2 thôn Thạch Ngõa 1 và Thạch Ngõa 2, xã Mỹ Phương, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Mỹ Phương, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (khảo sát chuyên sâu tại 2 thôn Thạch Ngõa 1 và Thạch Ngõa 2).
• Phạm vi thời gian: Thu thập số liệu thứ cấp giai đoạn 2014 - 2016; thời gian thực hiện điều tra sơ cấp tại thực địa từ ngày 21/08/2017 đến ngày 15/12/2017.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và hệ thống khái niệm

Đề tài vận dụng lý thuyết kinh tế học nông nghiệp về hiệu quả kinh tế (HQKT). HQKT được xác định là một phạm trù kinh tế phản ánh chất lượng hoạt động sản xuất, biểu thị mối tương quan so sánh giữa kết quả hữu ích thu được đầu ra và chi phí nguồn lực đầu vào bỏ ra. Tác giả phân loại HQKT theo phạm vi (quốc dân, ngành, lãnh thổ, doanh nghiệp/nông hộ) và theo bản chất mục tiêu (hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường).

Các phương pháp xác định chỉ tiêu hiệu quả kinh tế được mô hình hóa qua 4 công thức toán học:

• Công thức 1 (Hiệu quả tuyệt đối): $H = Q - C$ (trong đó $H$ là hiệu quả kinh tế, $Q$ là kết quả thu được, $C$ là chi phí bỏ ra).
• Công thức 2 (Hiệu quả tương đối): $H = \frac{Q}{C}$ hoặc $H = \frac{C}{Q}$ (phản ánh một đơn vị nguồn lực chi phí mang lại bao nhiêu đơn vị kết quả).
• Công thức 3 (Hiệu quả tuyệt đối tăng thêm): $H = \Delta Q - \Delta C$.
• Công thức 4 (Hiệu quả biên khi đầu tư thêm): $H = \frac{\Delta Q}{\Delta C}$ hoặc $H = \frac{\Delta C}{\Delta Q}$.

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả và hiệu quả sản xuất nông hộ bao gồm:

• Tổng giá trị sản xuất (GO): $GO = \sum (Q_i \times P_i)$ (trong đó $Q_i$ là khối lượng sản phẩm loại $i$, $P_i$ là đơn giá sản phẩm loại $i$).
• Chi phí trung gian (IC): Toàn bộ chi phí vật chất thường xuyên và dịch vụ (giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhiên liệu...).
• Giá trị gia tăng (VA): $VA = GO - IC$.
• Thu nhập hỗn hợp (MI): $MI = VA - (A + L)$ (trong đó $A$ là khấu hao tài sản cố định hoặc chi phí phân bổ, $L$ là chi phí thuê lao động ngoài).
• Lợi nhuận ($Pr$): $Pr = GO - TC$ (với tổng chi phí $TC = IC + L + A$).
• Các chỉ số hiệu quả tài chính: Tỷ suất giá trị sản xuất trên chi phí trung gian ($GO/IC$), tỷ suất giá trị gia tăng trên chi phí trung gian ($VA/IC$), tỷ suất lợi nhuận trên chi phí trung gian ($Pr/IC$).
• Các chỉ tiêu kết quả sản xuất: Diện tích ($S$), Năng suất ($N = \frac{Q}{S}$), Sản lượng ($Q = N \times S$).

Về mặt sinh học và sinh thái học, cây dong riềng có tên khoa học là Canna edulis Ker, thuộc họ Chuối hoa (Cannaceae), bộ Scitaminales, có 2 dạng nhiễm sắc thể lưỡng bội ($2n = 18$) và tam bội ($2n = 27$). Nguồn gốc phát sinh từ Peru (Nam Mỹ). Cây thích hợp với nhiệt độ 25 - 30°C, chịu được nhiệt độ cao tới 37 - 38°C và chịu lạnh tốt dưới 10°C ở vùng núi cao trên 2.500 m. Cây sinh trưởng tốt trên đất cát pha, giàu mùn, thoát nước tốt và yêu cầu lượng mưa từ 900 - 1.200 mm/năm.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp nghiên cứu lịch sử: Kế thừa và đúc rút bài học kinh nghiệm phát triển cây dong riềng từ các giai đoạn trước trên địa bàn.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản (Simple Random Sampling). Điều tra bảng hỏi cấu trúc trên 60 hộ nông dân thuộc 2 thôn Thạch Ngõa 1 và Thạch Ngõa 2 (trong tổng số 16 thôn của xã Mỹ Phương), chọn các hộ có canh tác đồng thời cả dong riềng và lúa trên đất ruộng cạn.
• Phương pháp thu thập thông tin:
  • Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ sổ sách thống kê, báo cáo kinh tế - xã hội, địa chính của UBND xã Mỹ Phương và UBND huyện Ba Bể giai đoạn 2014 - 2016.
  • Dữ liệu sơ cấp: Thực hiện phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) và phỏng vấn trực tiếp 60 chủ hộ bằng phiếu điều tra chuẩn hóa.
• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh kinh tế (đối chiếu chi phí, doanh thu, lợi nhuận giữa dong riềng và lúa) và phương pháp tổng hợp cân đối kinh tế.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu xác lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp miền núi. Tác giả chỉ ra vai trò then chốt của cây dong riềng trong chương trình giảm nghèo tại tỉnh Bắc Kạn và huyện Ba Bể. Nội dung trình bày mục tiêu nghiên cứu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa khoa học - thực tiễn và 6 đóng góp mới của đề tài trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng cho chính quyền địa phương và cơ quan khuyến nông.

Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương này tổng kết hệ thống lý luận về HQKT, phân tích nội dung, bản chất, các góc độ phân loại hiệu quả và xác lập 4 công thức toán học đánh giá hiệu quả kinh tế. Tác giả trình bày chi tiết nguồn gốc phân loại của 7 loài dong riềng trên thế giới (Canna discolor, C. flauca, C. flaccida, C. edulis, C. indica, C. humilis), cấu tạo giải phẫu thực vật học (thân khí sinh, củ, lá, rễ chùm, hoa cụm, quả nang, hạt) và các yêu cầu sinh thái về nhiệt độ, ánh sáng, nước, phân bón.

Về thực tiễn, chương tổng quan diện tích dong riềng toàn cầu (châu Phi, Nam Mỹ, châu Á) đạt năng suất bình quân khoảng 30 tấn/ha. Tại Việt Nam, diện tích dong riềng đạt khoảng 30.000 ha với sản lượng khoảng 450.000 tấn, hình thành các vùng nguyên liệu gắn với làng nghề chế biến miến tại Hà Nội (Quốc Oai, Hoài Đức, Ba Vì), Đồng Nai (Trảng Bom), Hưng Yên (Khoái Châu, Yên Mỹ). Tại huyện Ba Bể, cây dong riềng du nhập từ năm 1985 tại Bản Lạ (xã Yến Dương) và Tiền Phong (xã Địa Linh). Diện tích toàn huyện tăng từ 400 ha (năm 2014) lên 500 ha (năm 2015) và đạt 680 ha (năm 2016) với sản lượng 47.600 tấn.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày thiết kế nghiên cứu thực địa tại xã Mỹ Phương trong khung thời gian từ tháng 8/2017 đến tháng 12/2017. Chương quy định cụ thể không gian điều tra tại 2 thôn đại diện (Thạch Ngõa 1 và Thạch Ngõa 2), quy mô mẫu 60 hộ, quy trình thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp (PRA, bảng hỏi), đồng thời thiết lập hệ sinh thái các chỉ tiêu kinh tế nông hộ ($GO, IC, VA, MI, Pr, TC$) và các chỉ tiêu đo lường năng suất, sản lượng.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương tập trung phân tích đặc điểm địa bàn và thực trạng sản xuất dong riềng:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội: Xã Mỹ Phương có diện tích tự nhiên 5.709,92 ha, trong đó đồi rừng chiếm trên 80%. Đất nông nghiệp năm 2016 là 4.608,45 ha (chiếm 80,70%); đất phi nông nghiệp chiếm 4,32%; đất chưa sử dụng chiếm 14,98%. Dân số năm 2016 là 3.898 nhân khẩu (944 hộ), lực lượng lao động là 1.924 người (lao động nông nghiệp chiếm 74,43%). Cơ cấu giá trị sản xuất năm 2016 gồm nông lâm thủy sản chiếm 67,51% và thương mại dịch vụ chiếm 32,49%.
• Thực trạng sản xuất dong riềng toàn xã: Diện tích dong riềng tăng liên tục từ 65,43 ha (năm 2014) lên 75,64 ha (năm 2015) và đạt 80,44 ha (năm 2016), đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 110,97%/năm. Toàn bộ 16 thôn đều tham gia trồng dong riềng, dẫn đầu là Thạch Ngõa 2 (5,48 ha), Cốc Muồi (5,47 ha), Cốc Sâu (5,43 ha), Thạch Ngõa 1 (5,33 ha).
• Kết quả điều tra 60 nông hộ: Độ tuổi chủ hộ bình quân là 51,7 tuổi; trình độ học vấn THCS chiếm 46,67%, THPT chiếm 35,0%, tiểu học chiếm 18,33%. Diện tích đất cây hàng năm bình quân là 0,85 ha/hộ (dong riềng chiếm 0,46 ha - 54,12%; lúa chiếm 0,35 ha - 41,18%). Năng suất dong riềng bình quân của hộ tăng từ 69,23 tấn/ha (2014) lên 70,03 tấn/ha (2016); giá bán củ tươi tăng từ 1.200 đ/kg lên 1.800 đ/kg; giá trị sản xuất bình quân đạt 57,98 triệu đồng/hộ năm 2016.
• Chi phí sản xuất 1 ha dong riềng (năm 2016): Chi phí trung gian ($IC$) là 23.354.000 đồng/ha; chi phí phân bổ/khấu hao là 2.000.000 đồng/ha; công lao động là 133 công/ha (trị giá 15.960.000 đồng theo đơn giá 120.000 đ/công, riêng khâu thu hoạch và vận chuyển chiếm 100 công).
• Các nhân tố ảnh hưởng: Phân tích tác động của địa hình dốc, quy mô đất đai, nguồn giống, phân bón, sâu bệnh, điều kiện thời tiết, mức độ đầu tư $IC$, trình độ lao động và sự chi phối giá của thương lái.

Phần 5: Phương hướng và giải pháp

Đề xuất 8 nhóm giải pháp phát triển kinh tế cây dong riềng tại xã Mỹ Phương:

1. Giải pháp tạo vốn: Mở rộng các kênh tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp và PTNT giúp nông dân đầu tư thâm canh.
2. Giải pháp giống và kỹ thuật canh tác: Cung ứng củ giống sạch bệnh, tổ chức tập huấn kỹ thuật bón phân NPK cân đối, mật độ trồng và phòng trừ sâu bệnh.
3. Giải pháp hệ thống thủy lợi: Kiên cố hóa kênh mương, xây dựng công trình trữ nước phục vụ tưới tiêu mùa khô hạn.
4. Giải pháp tiêu thụ sản phẩm: Thiết lập hợp đồng liên kết bao tiêu với các cơ sở chế biến miến, khắc phục tình trạng tư thương ép giá.
5. Hợp tác sản xuất: Thành lập các tổ hợp tác, hợp tác xã sản xuất và sơ chế dong riềng tại địa phương.
6. Vận dụng chính sách: Lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới.
7. Công tác khuyến nông: Tăng cường cán bộ kỹ thuật hướng dẫn thực địa, xây dựng mô hình trình diễn thâm canh.
8. Quy hoạch mở rộng diện tích: Khai thác quỹ đất đồi dốc, đất chưa sử dụng để thâm canh tăng năng suất bền vững.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu đã lượng hóa chi tiết các chỉ tiêu phát triển diện tích, năng suất và hiệu quả tài chính của cây dong riềng tại huyện Ba Bể, xã Mỹ Phương và nhóm hộ điều tra:

Chỉ tiêu	Đơn vị tính	Năm 2014	Năm 2015	Năm 2016
Quy mô toàn huyện Ba Bể
- Diện tích	ha	400,00	500,00	680,00
- Năng suất	tấn/ha	60,00	70,00	70,00
- Sản lượng	tấn	24.000	35.000	47.600
Quy mô toàn xã Mỹ Phương
- Diện tích dong riềng	ha	65,43	75,64	80,44
- Tốc độ tăng diện tích	%	-	115,60	106,35
Kết quả bình quân/hộ điều tra (n=60)
- Diện tích dong riềng	ha/hộ	0,40	0,43	0,46
- Năng suất bình quân	tấn/ha	69,23	69,68	70,03
- Sản lượng bình quân	tấn/hộ	27,69	29,96	32,21
- Giá bán bình quân	1.000 đ/kg	1,20	1,50	1,80
- Giá trị sản xuất (GO)	triệu đồng/hộ	33,23	44,94	57,98

Về cơ cấu chi phí sản xuất bình quân cho 1 ha dong riềng kinh doanh năm 2016:

• Chi phí trung gian ($IC$): 23.354.000 đồng/ha (gồm giống: 14.000.000 đồng; phân chuồng: 12 tấn = 6.000.000 đồng; phân lân: 200 kg = 1.000.000 đồng; phân kali: 67 kg = 804.000 đồng; phân đạm: 65 kg = 650.000 đồng; thuốc trừ sâu: 3 lần = 900.000 đồng; chi phí khác: 300.000 đồng).
• Chi phí phân bổ máy móc, công cụ ($A$): 2.000.000 đồng/ha.
• Chi phí lao động ($L$): 133 công/ha (tương đương 15.960.000 đồng với đơn giá 120.000 đ/công, trong đó khâu làm đất - gieo trồng chiếm 10 công, chăm sóc 20 công, phun thuốc 3 công, thu hoạch và vận chuyển chiếm 100 công).

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

Tác giả đề xuất hệ thống giải pháp đa chiều: ưu tiên hỗ trợ vốn vay thâm canh; cung ứng giống chuẩn từ các trung tâm giống cây trồng; kiên cố hóa kênh mương thủy lợi; thành lập các hợp tác xã chế biến tinh bột tại chỗ để giảm chi phí vận chuyển củ tươi; xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ với các cơ sở chế biến miến lớn (như cơ sở miến Nhất Thiện công suất 1,5 - 1,8 tấn/ngày) nhằm ổn định giá thu mua cho nông dân.

Đóng góp mới của đề tài

1. Đánh giá thực chứng, toàn diện và có hệ thống về hiệu quả kinh tế của cây dong riềng trên đất ruộng cạn và đồi dốc tại xã Mỹ Phương.
2. Chỉ ra thực trạng các điểm nghẽn về hạ tầng giao thông, thủy lợi và mức độ áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong canh tác dong riềng tại địa phương.
3. Cung cấp dữ liệu chi phí và định mức lao động thực tế, làm cơ sở khoa học để chính quyền xã, huyện và ngành khuyến nông xây dựng định hướng quy hoạch vùng nguyên liệu ổn định.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Khảo sát sơ cấp được thực hiện giới hạn trên phạm vi mẫu 60 hộ tại 2 thôn (Thạch Ngõa 1 và Thạch Ngõa 2) trong tổng số 16 thôn của xã Mỹ Phương; số liệu chuỗi thời gian thống kê thứ cấp tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2014 - 2016; nghiên cứu chưa mở rộng phân tích định lượng chuỗi giá trị và biên lợi nhuận của khâu chế biến sâu thành miến thương phẩm.
• Hướng mở nghiên cứu: Mở rộng quy mô khảo sát trên toàn bộ 16 thôn của xã Mỹ Phương và liên huyện Ba Bể - Bạch Thông - Na Rì; nghiên cứu sâu về các mô hình liên kết hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới gắn với doanh nghiệp chế biến miến dong đạt chuẩn OCOP; đánh giá tác động môi trường của nước thải từ các cơ sở chế biến tinh bột dong riềng quy mô hộ gia đình.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Khuyến nông và Quản lý kinh tế.
  • Cán bộ quản lý nông nghiệp, cán bộ khuyến nông xã Mỹ Phương, Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Ba Bể, Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Kạn.
  • Các nhà nghiên cứu quan tâm đến chuyển dịch cơ cấu cây trồng và sinh kế nông hộ vùng miền núi phía Bắc.
• Nội dung tham khảo giá trị:
  • Khung phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế nông hộ và hệ thống công thức tính toán các chỉ tiêu $GO, IC, VA, MI, Pr$.
  • Dữ liệu chi tiết về định mức chi phí trung gian và cơ cấu công lao động cho 1 ha dong riềng trên đất dốc.
  • Các giải pháp tổ chức liên kết chuỗi sản xuất và tiêu thụ nông sản hàng hóa tại địa bàn miền núi khó khăn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Diễn biến diện tích, năng suất và sản lượng dong riềng của huyện Ba Bể giai đoạn 2014 - 2016 như thế nào?
Theo số liệu thống kê của UBND huyện Ba Bể, diện tích trồng dong riềng của huyện tăng từ 400 ha (năm 2014) lên 500 ha (năm 2015) và đạt 680 ha (năm 2016). Năng suất bình quân tăng từ 60 tấn/ha (năm 2014) lên mức ổn định 70 tấn/ha (năm 2015 và 2016). Sản lượng củ tươi toàn huyện tương ứng đạt 24.000 tấn (2014), 35.000 tấn (2015) và 47.600 tấn (2016).

2. Mẫu điều tra 60 hộ tại xã Mỹ Phương có đặc điểm nhân khẩu và trình độ học vấn ra sao?
Trong tổng số 60 chủ hộ điều tra tại thôn Thạch Ngõa 1 và Thạch Ngõa 2: độ tuổi bình quân của chủ hộ là 51,7 tuổi; trình độ học vấn mức tiểu học gồm 11 hộ (chiếm 18,33%), trung học cơ sở gồm 28 hộ (chiếm 46,67%), trung học phổ thông gồm 21 hộ (chiếm 35,00%). Bình quân mỗi hộ có 4,70 nhân khẩu và 2,98 lao động.

3. Cơ cấu chi phí trung gian (IC) cho 1 ha dong riềng năm 2016 của các hộ điều tra gồm những khoản mục nào?
Tổng chi phí trung gian bình quân cho 1 ha dong riềng năm 2016 là 23.354.000 đồng, bao gồm: chi phí củ giống là 14.000.000 đồng; phân chuồng (12 tấn) là 6.000.000 đồng; phân lân (200 kg) là 1.000.000 đồng; phân kali (67 kg) là 804.000 đồng; phân đạm (65 kg) là 650.000 đồng; thuốc bảo vệ thực vật (3 lần phun) là 900.000 đồng; chi phí khác là 300.000 đồng.

4. Khâu nào trong quá trình sản xuất dong riềng tiêu tốn nhiều công lao động nhất?
Trong tổng số 133 công lao động bình quân cho 1 ha dong riềng, khâu thu hoạch và vận chuyển củ tươi chiếm tỷ trọng lớn nhất với 100 công (chiếm 75,19% tổng công lao động), do đặc thù địa hình đồi ruộng xa đường giao thông và kỹ thuật đào bới củ hoàn toàn thủ công. Các khâu còn lại gồm: làm đất - gieo trồng (10 công), chăm sóc (20 công) và phun thuốc (3 công).

5. Cơ sở chế biến miến tiêu biểu nào tại huyện Ba Bể được tác giả đề cập trong văn bản?
Văn bản nêu rõ cơ sở sản xuất miến Nhất Thiện (hình thành từ năm 2008 trên địa bàn huyện Ba Bể) với công suất đạt từ 1,5 đến 1,8 tấn miến/ngày, là điển hình tiêu thụ nguyên liệu tinh bột và cung cấp sản phẩm miến dong chất lượng cao ra thị trường.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Hoàng Thị Quỳnh Như đã đánh giá toàn diện thực trạng canh tác và khẳng định hiệu quả kinh tế vượt trội của cây dong riềng đối với sự phát triển kinh tế nông hộ tại xã Mỹ Phương, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Thông qua bộ số liệu điều tra thực nghiệm tại 60 hộ gia đình, nghiên cứu đã lượng hóa chi tiết cơ cấu chi phí, năng suất, giá trị sản xuất và phân tích các nút thắt về hạ tầng thủy lợi, công lao động thu hoạch và thị trường tiêu thụ. Hệ thống 8 nhóm giải pháp được đề xuất có giá trị thực tiễn cao, đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng và định hướng giảm nghèo bền vững tại các địa bàn miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần 2 : Cơ sở lý luận và thực tiễn Phần 3 : Đối tƣợng, nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu Phần 4 : Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5 : Phƣơng hƣớng và Giải pháp 5 PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Hiệu quả kinh tế 2. Khái niệm hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh trình độ sử dụng nguồn lực, vật lực để đạt đƣợc kết quả cao nhất hay nói cách khác hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lƣợng của một phạm trù kinh tế. Nâng cao chất lƣợng một hoạt động kinh tế là tăng cƣờng lợi dụng các nguồn nhân lực có sẵn trong một hoạt động kinh tế, đây là đòi hỏi một nền sản xuất khách quan của một nền sản xuất xã hội, do nhu cầu đời sống vật chất ngày càng cao, sau đây là một số quan điểm về hiệu quả kinh tế: - Quan điểm thứ nhất: Hiệu quả kinh tế đƣợc xác định bằng nhịp độ tăng trƣởng SX sản phẩm xã hội hoặc tổng sản phẩm quốc dân, hiệu quả cao khi nhịp độ tăng trƣởng của các chỉ tiêu đó cao và hiệu quả có nghĩa là không lãng phí.

Một nền kinh tế có hiệu quả khi nó nằm trên đƣờng giới hạn năng lực SX đặc trƣng bằng chỉ tiêu sản lƣợng tiềm năng mà xã hội không sử dụng đƣợc phần bị lãng phí. - Quan điểm thứ hai: Hiệu quả là mức độ thỏa mãn nhu cầu của quy luật tƣ bản chủ nghĩa xã hội, cho rằng quỹ tiêu dùng là đại diện cho mức sống của nhân dân, là chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất của xã hội. - Quan điểm thứ ba: Hiệu quả sản xuất kinh doanh là mức tăng của kết quả sản xuất kinh doanh trên mỗi lao động hay mức doanh lợi của vốn SX kinh doanh về chỉ tiêu tổng hợp cụ thể nào đó. - Quan điểm thứ tƣ: Hiệu quả của một quá trình nào đó, theo nghĩa chung là mối quan hệ tỷ lệ giữa hiệu quả đó.

Tóm lại từ kết quả trên thấy rằng: Hiệu quả kinh tế là thể hiện quan hệ so sánh giữa kết quả đạt đƣợc và chi phí nguồn lực bỏ ra. Khi kết quả đạt đƣợc chỉ 6 bằng với chi phí bỏ ra là lãng phí nguồn lực, khi sử dụng tiết kiệm nguồn lực để đạt đƣợc những kết quả nhất định là kết quả kinh tế cũng khác nhau nhƣng vẫn phải dựa trên nguyên tắc so sánh giữa kết quả đạt đƣợc với chi phí nguồn lực bỏ ra.Nội dung và bản chất hiệu quả kinh tế Trong nền kinh tế nhiều thành phần phát triển theo nền kinh tế thị trƣờng đang khuyến khích mọi ngành, mọi lĩnh vực sản xuất tham gia SX kinh doanh để tìm kiếm cơ hội với yêu cầu, mục đích khác nhau nhƣng mục đích cuối cùng là tìm kiếm lợi nhuận. Nhƣng làm thế nào để có hiệu quả kinh tế cao nhất, đó là sự kết hợp các yếu tố đầu vào và các yếu tố đầu ra trong điều kiện SX, nguồn lực nhất định. Ngoài ra còn phụ thuộc vào mục đích, yêu cầu khoa học kỹ thuật và việc áp dụng vào trong SX, vốn, chính sách, ….

quy luật khan hiếm nguồn lực. Trong khi đó nhu cầu của xã hội về hàng hóa, dịch vụ ngày càng tăng và trở nên đa dạng hơn, có nhƣ vậy mới nâng cao đƣợc hiệu quả kinh tế. Bản chất của hiệu quả kinh tế xuất phát từ mục đích SX và phát triển kinh tế xã hội là thỏa mãn nhu cầu hàng ngày càng tăng về vật chất, tinh thần của mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội. Muốn nhƣ vậy thì quá trình SX phải phát triển không ngừng về cả về chiều sâu và chiều rộng nhƣ: vốn, kỹ thuật, tổ chức SX sao cho phù hợp nhất để không ngừng nâng cao hiệu quả kinh tế của quá trình SX.

Phân loại hiệu quả kinh tế Hoạt động SX của nền kinh tế - xã hội đƣợc diễn ra ở các phạm vi khác nhau, đối tƣợng tham gia vào các quá trình SX và các yếu tố SX càng khác nhau thì nội dung NC hiệu quả SX càng khác nhau. Do đó, để NC hiệu quả SX đúng cần phải phân loại hiệu quả kinh tế. Có thể phân loại hiệu quả kinh tế theo các tiêu chí sau: *Phân loại theo đối tƣợng phạm vi xem xét: 7 - Hiệu quả kinh tế quốc dân: Là hiệu quả kinh tế tính chung cho toàn bộ quá trình SX của một quốc gia. - Hiệu quả kinh tế ngành: Là hiệu quả kinh tế tính riêng cho từng ngày SX vật chất nhất định nhƣ công nghiệp, nông nghiệp,thƣơng mại, dịch vụ, … trong từng ngành lớn có lúc phải phân bổ hiệu quả kinh tế cho những ngành hẹp hơn.

- Hiệu quả kinh tế theo lãnh thổ: Tính riêng cho từng vùng, từng địa phƣơng. - Hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp là xem xét cho từng doanh nghiệp, vì doanh nghiệp hoạt động theo từng mục đích riêng rẽ và lấy lợi nhuận làm mục tiêu cao nhất, nên nhiều hiệu quả của doanh nghiệp không đồng nhất với hiệu quả của quốc gia. Cũng vì thế mà Nhà nƣớc sẽ có các chính sách liên kết vĩ mô với doanh nghiệp. - Hiệu quả kinh tế khu vực SX vật chất và SX dịch vụ.

* Phân loại hiệu quả theo bản chất, mục tiêu: - Hiệu quả kinh tế phản ánh mối tƣơng quan giữa kết quả hữu ích thu đƣợc về mặt kinh tế và chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó. - Hiệu quả xã hội: Phản ánh mối quan hệ tƣơng quan giữa kết quả hữu ích thu đƣợc về mặt xã hội và chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó. Nó đánh giá trình đọ SX chủ yếu về đáp ứng nhu cầu xã hội. - Hiệu quả kinh tế - xã hội: Phản ánh mối quan hệ tƣơng quan giữa kết quả hữu ích thu đƣợc về mặt kinh tế -xã hội và chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó.

Nó gắn liền với một phƣơng án SX và đánh giá trình độ SX tƣơng đối toàn diện cả kinh tế và xã hội. - Hiệu quả môi trƣờng: Là hiệu qủa của việc làm thay đổi môi trƣờng do hoạt động SX của doanh nghiệp làm cho môi trƣờng xấu đi, việc xác định hiệu quả môi trƣờng rất khó khăn.[5] * Nếu căn cứ vào các yếu tố cơ bản của SX các nguồn lực và các hƣớng tác động vào SX thì chia hiệu quả kinh tế thành: 8 - Hiệu quả sử dụng đất đai. - Hiệu quả sử dụng lao động. - Hiệu quả sử dụng các yếu tố tài nguyên nhƣ năng lƣợng, vốn ,… - Hiệu quả việc áp dụng khoa học – kỹ thuật nhƣ hiệu quả làm đất, bón phân, … 2.

Ý nghĩa nghiên cứu hiệu quả kinh tế Càng ngày ngƣời ta càng sử dụng nhiều các nguồn lực SX vào các hoạt động SX phục vụ cho các nhu cầu khác nhau của con ngƣời. Trong khi các nguồn lực càng giảm thì nhu cầu của con ngƣời ngày càng đa dạng và tăng không giới hạn. Điều này phản ánh quy luật khan hiếm buộc nhà SX phải trả lời chính xác ba câu hỏi: Sản xuất cái gì? Sản xuất nhƣ thế nào? Sản xuất cho ai? Vì thị trƣờng chỉ chấp nhận các doanh nghiệp nào SX đúng các loại sản phẩm với chất lƣợng và số lƣợng phù hợp, giá cả hợp lý. Mặt khác, kinh doanh trong cơ chế thị trƣờng ngày càng mở cửa và hội nhập doanh nghiệp phải chấp nhận và đứng vững trong cạnh tranh.

Muốn chiến thắng trong cạnh tranh doanh nghiệp cần phải luôn tạo ra và duy trì lợi thế luôn cạnh tranh: chất lƣợng và sự khác biệt hóa, giá cả và tốc độ cung ứng. Để duy trì lợi thế về giá cả, doanh nghiệp phải tiết kiệm các nguồn lực SX hơn các doanh nghiệp khác. Chỉ trên cơ sở SX kinh doanh có hiệu quả cao, doanh nghiệp mới có khả năng đạt đƣợc điều này. Hiệu quả kinh tế là phạm trù phản ánh tính tƣơng đối của việc sử dụng tiết kiệm các nguồn lực SX xã hội nên là điều kiện để thực hiện mục tiêu bao trùm, lâu dài của doanh nghiệp.

Vì vậy, nâng cao hiệu quả kinh tế là đòi hỏi khách quan để doanh nghiệp thực hiện mục tiêu bao trùm, lâu dài là tối đa hóa lợi nhuận. Phương pháp xác định hiệu quả kinh tế Phƣơng pháp xác định hiệu quả kinh tế bắt nguồn từ bản chất hiệu quả kinh tế, đó là mối tƣơng quan so sánh giữa kết quả đạt đƣợc và chi phí bỏ ra 9 để đạt đƣợc kết quả đó, hay là mối quan hệ giữa các yếu tố đầu vào và đầu ra. Mối tƣơng quan đó cần so sánh cả về giá trị tƣơng đối và tuyệt đối giữa hai đại lƣợng. Có thể hiểu chỉ tiêu hiệu quả qua 4 công thức sau: *Công thức 1: H=Q–C Trong đó: H : hiệu quả kinh tế Q : Kết quả thu đƣợc C : Chi phí bỏ ra Chỉ tiêu này thƣờng đƣợc sử dụng đƣợc tính cho một đơn vị chi phí bỏ ra nhƣ: tổng chi phí, chi phí trung gian, chi phí lao động ,… chỉ tiêu này càng lớn hiệu quả càng cao.

Tuy nhiên ở cách tính này quy mô SX lớn hay nhỏ chƣa dƣợc tính đến, không so sánh đƣợc HQKT của các đơn vị có quy mô SX khác. Hơn nữa chỉ tiêu này chỉ cho biết quy mô của hiệu quả chứ không chỉ rõ đƣợc mức độ HQKT, do đó chƣa giúp cho nhà SX có những tác động cụ thể dẫn đến các yếu tố đầu vào và để giảm chi phí nguồn lực, nâng cao HQKT. *Công thức 2: H = Q/C hoặc ngƣợc lại H = C/Q Khi so sánh hiệu quả thì việc sử dụng số tƣơng đối là cần thiết bởi vì nó nói lên chất lƣợng của hiện tƣợng. Cách tính này có ƣu điểm là phản ánh đƣợc mức độ sử dụng các nguồn lực, xem xét đƣợc một đơn vị nguồn lực mang lại kết quả là bao nhiêu.

Vì vậy, nó giúp cho việc đánh giá hiệu quả HQKT của các đơn vị SX một cách rõ nét nhất. Tuy nhiên, cách tính này cũng có nhƣợc điểm là chƣa thể hiện đƣợc quy mô HQKT vì trên thực tế những quy mô khác nhau nhƣng lại có hiệu xuất sử dụng vốn giống nhau. Trong thực tế khi đánh giá HQKT ngƣời ta thƣờng kết hợp giữa công thức 1 và công thức 2 để chúng bổ sung cho nhau, qua đó sẽ đánh giá đƣợc HQKT một cách sâu sắc và toàn diện. *Công thức 3 : H = ∆Q - ∆C Trong đó : H : HQKT tăng thêm ∆Q : kết quả tăng thêm 10 ∆C : Chi phí tăng thêm Chỉ tiêu này càng lớn thì HQ càng cao.