Đánh giá hiệu quả các dự án quốc tế lâm nghiệp và bài học cho quản lý

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay đánh giá hiệu quả các dự án quốc tế lâm nghiệp rút ra bài học làm cơ sở khoa học cho việc quản, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Văn Thoại
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Phú Hùng
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả các dự án quốc tế Lâm nghiệp rút ra bài học làm cơ sở khoa học cho việc quản lý các Dự án quốc tế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học Lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tính cấp thiết của Đất tài Nguyên rừng Việt Nam và cũng quý giá đối với nền kinh tế quốc dân

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá hiệu quả dự án lâm nghiệp quốc tế

Đánh giá hiệu quả dự án lâm nghiệp quốc tế là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển bền vững. Các dự án này không chỉ nhằm mục đích bảo vệ tài nguyên rừng mà còn góp phần vào phát triển kinh tế và xã hội. Việc đánh giá hiệu quả giúp xác định những thành công và thất bại, từ đó rút ra bài học cho các dự án tương lai.

1.1. Định nghĩa và tầm quan trọng của đánh giá dự án lâm nghiệp

Đánh giá dự án lâm nghiệp là quá trình phân tích các kết quả đạt được so với mục tiêu đề ra. Tầm quan trọng của nó nằm ở việc cung cấp thông tin cần thiết cho việc ra quyết định và cải thiện quản lý tài nguyên rừng.

1.2. Các loại hình đánh giá hiệu quả dự án lâm nghiệp

Có nhiều loại hình đánh giá như đánh giá giữa kỳ, đánh giá cuối kỳ và đánh giá tác động. Mỗi loại hình có mục đích và phương pháp riêng, giúp cung cấp cái nhìn toàn diện về hiệu quả của dự án.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý dự án lâm nghiệp quốc tế

Quản lý dự án lâm nghiệp quốc tế đối mặt với nhiều thách thức như sự thay đổi khí hậu, xung đột lợi ích và thiếu nguồn lực. Những vấn đề này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện và hiệu quả của các dự án.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến dự án lâm nghiệp

Biến đổi khí hậu gây ra nhiều tác động tiêu cực đến tài nguyên rừng, làm giảm hiệu quả của các dự án lâm nghiệp. Việc thích ứng với những thay đổi này là một thách thức lớn cho các nhà quản lý.

2.2. Xung đột lợi ích trong quản lý tài nguyên rừng

Xung đột lợi ích giữa các bên liên quan như chính phủ, cộng đồng địa phương và doanh nghiệp có thể dẫn đến sự thất bại của dự án. Cần có các biện pháp hòa giải và hợp tác để giải quyết vấn đề này.

III. Phương pháp đánh giá hiệu quả dự án lâm nghiệp quốc tế

Để đánh giá hiệu quả dự án lâm nghiệp, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Các phương pháp này giúp xác định các chỉ số đánh giá và thu thập dữ liệu cần thiết.

3.1. Các chỉ số đánh giá hiệu quả dự án

Các chỉ số như tỷ lệ che phủ rừng, tăng trưởng sinh khối và tác động xã hội là những yếu tố quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả dự án lâm nghiệp.

3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu trong đánh giá

Việc thu thập dữ liệu có thể thực hiện qua khảo sát, phỏng vấn và phân tích tài liệu. Sự chính xác của dữ liệu là yếu tố quyết định đến kết quả đánh giá.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu từ dự án lâm nghiệp quốc tế

Các dự án lâm nghiệp quốc tế đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển kinh tế địa phương. Những bài học từ các dự án này có thể áp dụng cho các dự án tương lai.

4.1. Kết quả đạt được từ các dự án lâm nghiệp

Nhiều dự án đã thành công trong việc tăng cường che phủ rừng và cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương. Những kết quả này chứng minh tính khả thi của các dự án lâm nghiệp quốc tế.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các dự án lâm nghiệp

Các bài học từ những dự án thành công và thất bại giúp các nhà quản lý rút ra kinh nghiệm quý báu cho việc triển khai các dự án lâm nghiệp trong tương lai.

V. Kết luận và tương lai của quản lý dự án lâm nghiệp quốc tế

Quản lý dự án lâm nghiệp quốc tế cần được cải thiện để đáp ứng các thách thức hiện tại và tương lai. Việc áp dụng các phương pháp đánh giá hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng và hiệu quả của các dự án.

5.1. Tương lai của dự án lâm nghiệp quốc tế

Dự báo rằng các dự án lâm nghiệp sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong phát triển bền vững. Cần có sự đầu tư và hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế để nâng cao hiệu quả.

5.2. Đề xuất cải tiến trong quản lý dự án

Cần có các chính sách và quy định rõ ràng để cải thiện quản lý dự án lâm nghiệp. Sự tham gia của cộng đồng địa phương cũng là yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo thành công của dự án.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự biến động tài nguyên rừng Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử phản ánh rõ nét mối tương quan giữa áp lực kinh tế và công tác quản lý tài nguyên. Giai đoạn 1943-1993, diện tích rừng toàn quốc suy giảm nghiêm trọng từ 14,3 triệu ha (độ che phủ 43%) xuống còn 8,6 triệu ha (độ che phủ 23%), đồng nghĩa với việc mất đi 5,7 triệu ha rừng tự nhiên. Bước sang giai đoạn phục hồi 1993-2005, diện tích rừng tăng trở lại đạt 12,6 triệu ha, nâng độ che phủ lên 37%. Đóng góp vào thành tựu tăng 4 triệu ha rừng này có vai trò then chốt từ các nguồn tài trợ quốc tế song phương và đa phương.

Tuy nhiên, công tác quản lý các dự án lâm nghiệp quốc tế tại Việt Nam đang bộc lộ nhiều rào cản nghiêm trọng. Trong giai đoạn 1996-2003, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tiếp nhận 266 dự án ODA với tổng kinh phí 1.606 triệu USD, nhưng ngành lâm nghiệp chỉ chiếm 332 triệu USD (88 dự án) với quy mô trung bình 3,8 triệu USD/dự án. Tốc độ giải ngân nguồn vốn vay lâm nghiệp diễn ra rất chậm, nhiều dự án không đạt được chỉ tiêu thiết kế ban đầu.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán: Xác định nguyên nhân gốc rễ khiến các dự án lâm nghiệp quốc tế chưa đạt hiệu quả kỳ vọng, từ đó xây dựng cơ sở khoa học hoàn thiện công tác quản lý. Phạm vi nghiên cứu khảo sát chuyên sâu 11 dự án ODA lâm nghiệp tiêu biểu với tổng vốn đầu tư hơn 300,7 triệu USD triển khai trên địa bàn 35 tỉnh và 273 huyện từ năm 1991 đến năm 2005. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao tỷ lệ giải ngân ODA, tối ưu hóa nguồn lực viện trợ và thúc đẩy quản lý rừng bền vững tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản trị dự án hiện đại của Henry Fayol và Daft, kết hợp khung phân tích chu trình dự án (Project Cycle Management - PCM) trong lâm nghiệp theo hướng dẫn của FAO (Hans M. Gregersen & Arnoldo H., 1979) và giáo trình đánh giá đầu tư lâm nghiệp của John E. Gunter (1974). Các mô hình này chuẩn hóa việc đánh giá dự án qua các chỉ tiêu tài chính (lãi suất đơn, lãi kép, thời gian hoàn vốn, năm chiết khấu) gắn liền với hiệu quả kinh tế - xã hội và sinh thái môi trường.

Ba khái niệm cốt lõi định hình khung phân tích của đề tài gồm:

• Dự án lâm nghiệp quốc tế: Tập hợp các hoạt động có kế hoạch nhằm đạt mục tiêu phát triển ngành lâm nghiệp, thực hiện trên địa bàn và thời gian xác định, sử dụng chủ yếu nguồn vốn nước ngoài (viện trợ không hoàn lại hoặc vốn vay ưu đãi).
• Hiệu quả quản lý dự án: Mức độ hoàn thành các mục tiêu dự kiến của dự án trong điều kiện tối ưu hóa nguồn lực (chi phí thấp nhất) và tiến độ thời gian ngắn nhất.
• Giám sát và đánh giá có sự tham gia (Participatory Monitoring and Evaluation - PM&E): Tiến trình thu thập, phân tích thông tin có hệ thống với sự tham gia của các bên liên quan nhằm điều chỉnh chính sách, nâng cao trách nhiệm giải trình và nhân rộng mô hình thành công.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích (purposive sampling) với cỡ mẫu gồm 11 dự án quốc tế lớn do Ban quản lý các dự án Lâm nghiệp trực tiếp điều hành, bao gồm 5 dự án vốn vay (như ADB1, WB1, WB2, WB3, JBIC) và 6 dự án viện trợ không hoàn lại (như KfW1, KfW2, KfW3, KfW4, KfW6, PACSA). Mẫu khảo sát đại diện đầy đủ các vùng sinh thái trọng điểm: miền núi phía Bắc, Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ cơ sở dữ liệu quốc tế TREE CD-ROM (chứa 19 công trình đánh giá kinh tế lâm nghiệp nhiệt đới), các báo cáo kiểm kê rừng toàn quốc (1943, 1993, 2005) và dữ liệu ODA của Bộ Kế hoạch & Đầu tư. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn sâu cán bộ quản trị tại Vụ Hợp tác Quốc tế, Ban Quản lý các Dự án Lâm nghiệp và cán bộ kỹ thuật tại địa phương. Phương pháp phân tích thống kê định lượng được ứng dụng để xử lý biến động dòng vốn ODA và diện tích rừng trồng, trong khi phương pháp phân tích logic định tính được sử dụng để nhận diện các mắt xích yếu kém trong chu trình 4 giai đoạn của dự án: xác định, thiết kế, thẩm định và thực thi. Việc kết hợp liên ngành xã hội học và lâm học giúp kiểm chứng chính xác các giả thuyết nghiên cứu đặt ra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 11 dự án quốc tế lâm nghiệp với tổng vốn trên 300,7 triệu USD giai đoạn 1991-2005 chỉ ra những kết quả cụ thể:

Thứ nhất, tồn tại sai lệch nghiêm trọng trong khâu dữ liệu điều tra ban đầu phục vụ thiết kế dự án. Điển hình là Dự án Khu vực lâm nghiệp và quản lý rừng phòng hộ đầu nguồn (ADB1) có tổng mức đầu tư 53,2 triệu USD (vốn vay 33,1 triệu USD), nhưng sau 7 năm triển khai (1998-2005) chỉ giải ngân được hơn 10 triệu USD (đạt dưới 20% tổng vốn vay cam kết). Nguyên nhân trực tiếp do số liệu báo cáo từ địa phương bị khai tăng nhằm thu hút đầu tư, dẫn đến tình trạng "không tìm đủ quỹ đất thực tế để trồng rừng".

Thứ hai, cơ cấu đầu tư ODA ngành lâm nghiệp còn khiêm tốn và tiến độ giải ngân vốn vay rất chậm. Giai đoạn 1996-2003, vốn ODA cho lâm nghiệp (332 triệu USD) chỉ bằng 49,6% so với ngành thủy lợi (669 triệu USD) và 54,8% so với ngành nông nghiệp (605 triệu USD). Trong 24.895 tỷ đồng ODA cam kết cho toàn ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn, chỉ có 7.084 tỷ đồng vốn vay ODA (chiếm 28,4%) được đưa vào hệ thống ngân sách của Bộ.

Thứ ba, các dự án ODA đã tạo ra khối lượng tài sản thực tế đáng ghi nhận nhưng chính sách hưởng lợi chưa bền vững. Các dự án quốc tế đã trồng mới được 245.000 ha rừng (chiếm 17% tổng diện tích rừng trồng toàn quốc năm 2003), giao khoán bảo vệ 82.000 ha rừng tự nhiên, đào tạo 3.900 cán bộ qua 190 lớp chuyên môn và tập huấn cho 33.000 lượt người dân qua 810 khóa học. Tuy vậy, định mức hỗ trợ khoán bảo vệ rừng quá thấp (50.000 đồng/ha/năm) và chu kỳ khoán ngắn (6 năm với 1.000.000 đồng/ha) khiến người dân vùng đệm không thể sống dựa vào nghề rừng.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch giữa cam kết tài trợ và kết quả giải ngân bắt nguồn từ việc thiết kế dự án chưa phù hợp với chu kỳ sinh trưởng của cây lâm nghiệp (vốn cần từ 8 đến 10 năm để phát huy hiệu quả môi trường), trong khi vòng đời dự án tài trợ thường chỉ kéo dài 5 năm.

Hạn chế lớn nằm ở sự mất cân đối nhân lực khi các công ty tư vấn nước ngoài chiếm đa số trong tổ thiết kế dự án, thiếu vắng sự tham gia ngay từ đầu của các cán bộ quản lý và kỹ thuật trong nước. Khi đối chiếu với các nghiên cứu trước đây như công trình đánh giá dự án PAM tại Quảng Nam - Đà Nẵng của Hoàng Xuân Tý (1994) hay đánh giá dự án 327 của Trần Ngọc Thắng (1997), nghiên cứu này đã làm rõ rằng tính kém hiệu quả không nằm ở kỹ thuật lâm sinh mà bắt nguồn từ cơ chế quản lý đa ngành phức tạp (ví dụ Dự án Lâm nghiệp ADB có 12 hợp phần, Dự án Vùng đất ngập nước ven biển WB2 có 7 hợp phần với 13 tiểu hợp phần).

Trong thực tế, các dữ liệu đối sánh giữa nguồn vốn vay và vốn không hoàn lại có thể được trực quan hóa qua biểu đồ phân bổ dòng tiền ODA và bảng ma trận tiến độ giải ngân, giúp các nhà quản lý nhận diện tức thì các điểm nghẽn thủ tục tại từng địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý các dự án quốc tế ngành lâm nghiệp trong các giai đoạn tiếp theo, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Chuẩn hóa công tác khảo sát và thiết kế văn kiện dự án: Thực hiện tái cấu trúc tổ chuyên gia thiết kế dự án theo tỷ lệ tối thiểu 50% tư vấn trong nước am hiểu thể chế địa phương. Bắt buộc tiến hành kiểm định độc lập 100% dữ liệu hiện trạng đất đai và rừng tại cấp cơ sở trước khi ký kết hiệp định tài trợ, loại bỏ triệt để tình trạng báo cáo khống số liệu quỹ đất.
2. Cải cách thể chế và phân cấp thẩm định dự án: Thiết lập mô hình một Ban Quản lý Dự án Lâm nghiệp thống nhất tại mỗi tỉnh dự án (thay thế mô hình phân tán giữa Chi cục Kiểm lâm và Sở Nông nghiệp & PTNT như tại Quảng Trị). Nhà tài trợ quốc tế (ADB, WB, EU) cần ủy quyền phân cấp thẩm định các kế hoạch phát triển cấp xã (vốn đầu tư dưới 1 triệu USD hoặc dưới 15 tỷ đồng) trực tiếp cho UBND cấp tỉnh và Ban Cố vấn dự án nhằm giảm 30-40% thời gian phê duyệt thủ tục.
3. Đổi mới chính sách hưởng lợi và tài chính sinh kế: Nâng mức kinh phí giao khoán bảo vệ rừng từ 50.000 đồng/ha/năm lên mức tương đương ngày công lao động thị trường, đồng thời gia hạn hợp đồng giao khoán đất rừng từ 5-6 năm lên tối thiểu 20-50 năm theo Luật Đất đai. Tạo điều kiện để người dân thụ hưởng lợi ích trực tiếp từ việc khai thác lâm sản phụ và dịch vụ môi trường rừng.
4. Đào tạo chuyên nghiệp hóa năng lực quản trị dự án: Xây dựng và tích hợp chương trình đào tạo quản lý dự án ODA đạt chuẩn quốc tế vào hệ thống giáo dục đại học lâm nghiệp. Tổ chức tập huấn định kỳ hàng năm cho 100% cán bộ quản lý dự án từ cấp tỉnh, huyện đến cơ sở về nghiệp vụ đấu thầu quốc tế, giải ngân và quy chuẩn kỹ thuật của các nhà tài trợ đa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách (Bộ Nông nghiệp & PTNT, Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tài chính): Sử dụng làm luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý ODA, rà soát Chiến lược phát triển lâm nghiệp quốc gia và sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý dự án đầu tư công.
• Giám đốc và cán bộ Ban Quản lý Dự án ODA: Vận dụng các bài học kinh nghiệm trong khâu thẩm định thiết kế, kiểm soát định mức kinh tế kỹ thuật và xử lý các rủi ro giải ngân đối với các nguồn vốn phức tạp từ ADB, WB, KfW, JICA.
• Các tổ chức quốc tế và đối tác tài trợ phát triển: Tham khảo thực trạng quản trị cấp địa phương tại Việt Nam nhằm điều chỉnh tiêu chí lựa chọn xã mục tiêu, tinh gọn quy trình phê duyệt tài chính và thiết kế các hợp phần sinh kế phù hợp với tập quán canh tác bản địa.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng và Kinh tế nông nghiệp: Khai thác nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận đánh giá dự án phát triển và mô hình lâm nghiệp xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao các dự án ODA lâm nghiệp thường có tốc độ giải ngân vốn vay rất chậm?

Do dự án lâm nghiệp thường có quy mô đa ngành phức tạp, địa bàn triển khai trải dài tại các vùng sâu vùng xa khó khăn. Hơn nữa, sự bất cập giữa quy trình thẩm định kéo dài tại trụ sở chính của nhà tài trợ và thủ tục phê duyệt nội bộ của Việt Nam đã tạo ra độ trễ giải ngân lớn.

Sai sót lớn nhất trong khâu chuẩn bị thiết kế các dự án lâm nghiệp quốc tế là gì?

Sai sót nghiêm trọng nhất là việc sử dụng thông tin hiện trạng đất đai, tài nguyên rừng và định mức giá cả lỗi thời hoặc bị khai tăng từ báo cáo địa phương. Điển hình là Dự án ADB1 bị thiếu quỹ đất thực tế để trồng rừng, khiến thời gian thực hiện bị kéo dài và tỷ lệ giải ngân vốn vay đạt thấp.

Điểm khác biệt giữa dự án lâm nghiệp và các dự án sản xuất kinh doanh thông thường là gì?

Dự án lâm nghiệp là dự án phát triển mang tính xã hội sâu sắc, sử dụng ngân sách công và vốn tài trợ nhằm mục tiêu kép: phục hồi môi trường sinh thái và xóa đói giảm nghèo cho cộng đồng vùng cao, lấy con người làm trung tâm thay vì chỉ tối đa hóa lợi nhuận tài chính.

Cơ chế giao khoán bảo vệ rừng trước đây bộc lộ những bất cập nào?

Mức chi trả khoán bảo vệ rừng quá thấp (chỉ khoảng 50.000 đồng/ha/năm) và chu kỳ khoán ngắn (khoảng 6 năm) chưa tạo ra nguồn sinh kế đủ sống cho hộ gia đình. Điều này làm giảm động lực bảo vệ rừng lâu dài của người dân khi hợp đồng kết thúc.

Luận văn đã tiến hành khảo sát trên quy mô bao nhiêu dự án quốc tế?

Nghiên cứu khảo sát toàn diện 11 dự án ODA lâm nghiệp trọng điểm (5 dự án vốn vay và 6 dự án viện trợ không hoàn lại) với tổng vốn hơn 300,7 triệu USD của các nhà tài trợ lớn như Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển Châu Á, Ngân hàng Tái thiết Đức và Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về đánh giá hiệu quả quản lý các dự án lâm nghiệp quốc tế trong bối cảnh tái thiết tài nguyên rừng Việt Nam.
• Khảo sát chuyên sâu 11 dự án ODA (tổng mức đầu tư trên 300,7 triệu USD) đã chỉ ra thành tựu trồng mới 245.000 ha rừng, đồng thời bóc tách nguyên nhân gây chậm tiến độ giải ngân do dữ liệu thiết kế ban đầu thiếu chính xác.
• Làm rõ các điểm nghẽn thể chế quản lý phân tán cấp tỉnh, sự bất cập trong chính sách hưởng lợi 50.000 đồng/ha/năm và sự phụ thuộc quá mức vào các tổ chức tư vấn nước ngoài.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm: bắt buộc kiểm tra thực địa quỹ đất trước khi duyệt dự án, phân cấp thẩm định cho cấp tỉnh, nâng mức hỗ trợ giao khoán rừng và chuyên nghiệp hóa đào tạo quản trị dự án.
• Nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết thực, cung cấp bài học khoa học cho các cơ quan quản lý và nhà tài trợ trong việc thiết kế, điều hành các chương trình hợp tác quốc tế ngành lâm nghiệp giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp & ptnt Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp PH¹M V¡N THO¹I §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ c¸c dù ¸n quèc tÕ L©m nghiÖp rót ra bµi häc lµm c¬ së khoa häc cho viÖc qu¶n lý c¸c Dù ¸n quèc tÕ LUËN V¡N TH¹C Sü KHOA HäC L¢M NGHIÖP Hµ t©y, 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp & ptnt Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp PH¹M V¡N THO¹I §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ c¸c dù ¸n quèc tÕ L©m nghiÖp rót ra bµi häc lµm c¬ së khoa häc cho viÖc qu¶n lý c¸c Dù ¸n quèc tÕ Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LUËN V¡N TH¹C Sü KHOA HäC L¢M NGHIÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: ts. nguyÔn phó hïng Hµ t©y, 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu khoa häc cña riªng t«i, c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu hoµn toµn trung thùc vµ kh«ng trïng lÆp víi bÊt cø mét c«ng tr×nh nghiªn cøu nµo kh¸c. TÊt c¶ c¸c th«ng tin sè liÖu trong luËn v¨n ®¶m b¶o tÝnh kh¸ch quan, khoa häc, dùa trªn kÕt qu¶ kh¶o s¸t thùc tÕ, c¸c tµi liÖu tham kh¶o cã nguån gèc vµ xuÊt xø râ rµng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lêi c¶m ¬n T«i xin tr©n träng c¶m ¬n TiÕn sü NguyÔn Phó Hïng, gi¸o viªn h­íng dÉn khoa häc, ®· h­íng dÉn vµ gióp ®ì t«i trong suèt qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n vµ hoµn thµnh luËn v¨n nµy.

T«i xin tr©n träng c¶m ¬n c¸c thÇy c« trong Ban gi¸m hiÖu nhµ tr­êng, c¸c thÇy c« trong khoa Sau §¹i häc Tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp ®· truyÒn ®¹t cho t«i nh÷ng kiÕn thøc quý b¸u vµ t¹o mäi ®iÒu kiÖn tèt nhÊt ®Ó t«i hoµn thµnh kho¸ häc còng nh­ gióp ®ì t«i hoµn thµnh luËn v¨n nµy. T«i xin göi lêi c¶m ¬n c¸c ®ång nghiÖp cña t«i ®ang lµm viÖc t¹i Ban qu¶n lý c¸c Dù ¸n L©m nghiÖp vµ c¸c ®ång nghiÖp ®ang lµm viÖc t¹i Vô Hîp t¸c Quèc tÕ Bé NN&PTNT ®· tr¶ lêi c¸c c©u hái pháng vÊn còng nh­ cung cÊp cho t«i nh÷ng t­ liÖu cã liªn quan ®Õn lÜnh vùc nghiªn cøu cña luËn v¨n. Cuèi cïng, t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c thµnh viªn trong gia ®×nh, b¹n bÌ, c¸c anh chÞ häc viªn líp Cao häc Kho¸ 11 L©m nghiÖp ®· ®éng viªn gióp ®ì t«i trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ hoµn thµnh luËn v¨n. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 Ch­¬ng 1 Tæng quan 1.

TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Tµi nguyªn rõng ViÖt Nam v« cïng quý gi¸ ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n, cïng víi thêi gian tµi nguyªn rõng ViÖt Nam biÕn ®æi kh«ng ngõng qua c¸c thêi kú lÞch sö. C¸c giai ®o¹n cã nh÷ng ®Æc tr­ng vµ thay ®æi cô thÓ nh­ sau: - Giai ®o¹n tõ n¨m 1943 ®Õn 1993: lµ giai ®o¹n mµ tµi nguyªn rõng ViÖt Nam biÕn ®æi theo chiÒu h­íng suy tho¸i nghiªm träng. Theo sè liÖu kiÓm kª rõng toµn quèc n¨m 1943 ViÖt Nam cã kho¶ng 14,3 triÖu ha vµ ®é che phñ rõng lµ 43%, ®Õn n¨m 1993 diÖn tÝch rõng trªn toµn quèc chØ cßn 8,6 triÖu ha vµ ®é che phñ chØ cßn kho¶ng 23%. Trong vßng 50 n¨m ViÖt Nam ®· mÊt ®i kho¶ng 5,7 triÖu ha rõng, thay vµo ®ã lµ nh÷ng diÖn tÝch ®Êt trèng ®åi nói träc vµ diÖn tÝch rõng cßn l¹i còng cã chÊt l­îng rÊt thÊp.

Cã rÊt nhiÒu nguyªn nh©n dÉn ®Õn sù mÊt rõng nãi trªn: Do chiÕn tranh, ®èt n­¬ng lµm rÉy, khai th¸c qu¸ møc…. Mét lý do quan träng n÷a lµ ë giai ®o¹n nµy nÒn kinh tÕ n­íc ta ®ang gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n, chóng ta ph¶i gia søc khai th¸c tµi nguyªn ®Ó ®æi lÊy ngo¹i tÖ chÝnh v× vËy mµ tµi nguyªn rõng bÞ mÊt ®i lµ kh«ng thÓ tr¸nh khái. - Giai ®o¹n tõ 1993 ®Õn nay: Lµ giai ®o¹n phôc håi tµi nguyªn rõng. Theo sè liÖu kiÓm kª rõng toµn quèc n¨m 2005 th× diÖn tÝch rõng n­íc ta t¨ng lªn 12,6 triÖu ha vµ ®é che phñ lµ 37% so víi 8,6 triÖu ha vµ ®é che phñ 23% n¨m 1993 diÖn tÝch rõng cña n­íc ta ®· t¨ng ®­îc 4 triÖu ha trong vßng 10 n¨m.

Thµnh qu¶ nµy lµ do sù quan t©m ®Çu t­ ®óng møc cña nhµ n­íc ®èi víi ngµnh L©m nghiÖp vµ mét phÇn ®ãng gãp rÊt quan träng lµ sù hîp t¸c quèc tÕ trong lÜnh vùc L©m nghiÖp cña ViÖt nam víi c¸c tæ chøc phi chÝnh phñ quèc tÕ vµ c¸c n­íc trªn thÕ giíi. C¸c dù ¸n hîp t¸c quèc tÕ trong lÜnh vùc ph¸t triÓn l©m nghiÖp nµy kh«ng nh÷ng ®ãng gãp vµo sù ph¸t triÓn tµi nguyªn rõng mµ cßn gãp phÇn n©ng cao ®êi sèng nh©n d©n, ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr­êng cña c¸c vïng cã dù ¸n vµ trªn toµn quèc. Kh«ng nh÷ng thÕ c¸c dù LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 ¸n hîp t¸c quèc tÕ vµo ViÖt Nam ®· lµm thay ®æi l¹i quan ®iÓm cña ngµnh l©m nghiÖp ViÖt Nam. Tõ chç ph¸t triÓn kinh tÕ l©m nghiÖp lÊy khai th¸c gç lµm chñ ®¹o, nay chuyÓn sang ph¸t triÓn L©m nghiÖp x· héi theo quan ®iÓm sö dông hîp lý tµi nguyªn rõng lÊy con ng­êi lµm trung t©m cña mäi sù ph¸t triÓn.

HiÖn nay ngµnh L©m nghiÖp ViÖt Nam ®· vµ ®ang nhËn ®­îc sù hç trî ph¸t triÓn tõ chÝnh phñ c¸c n­íc nh­: NhËt B¶n, §øc, Thuþ §iÓn, §an M¹ch, Hµ Lan vµ c¸c tæ chøc ®a ph­¬ng nh­ Ng©n hµng ph¸t triÓn Ch©u ¸ (ADB), Ng©n hµng ThÕ giíi (WB) vµ Liªn minh Ch©u ¢u (EU) th«ng qua c¸c ch­¬ng tr×nh dù ¸n. Tuy nhiªn hiÖu qu¶ cña tõng dù ¸n lµ rÊt kh¸c nhau vÒ møc ®é ®¹t ®­îc, nã do nhiÒu nguyªn nh©n nh­ hÖ thèng thÓ chÕ chÝnh s¸ch cña ViÖt Nam vµ chÝnh s¸ch cña c¸c nhµ tµi trî cßn nhiÒu bÊt cËp, nh÷ng v¨n b¶n ®Çu vµo cña tõng dù ¸n ®Õn sù chuÈn bÞ, viÖc thùc thi, gi¸m s¸t vµ ®¸nh gi¸ trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn dù ¸n. ViÖc t×m kiÕm nguyªn nh©n chÝnh dÉn ®Õn t×nh tr¹ng kÐm hiÖu qu¶ cña c¸c dù ¸n ®Ó kh¾c phôc trong qu¶n lý c¸c dù ¸n lµ rÊt cÇn thiÕt. Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n quan träng dÉn ®Õn c¸c dù ¸n Quèc tÕ L©m nghiÖp ch­a ®¹t hiÖu qu¶ cao nh­ mong muèn lµ tÝnh phøc t¹p vµ nhiÒu hîp phÇn cña mét dù ¸n.

C¸c dù ¸n L©m nghiÖp th­êng ®­îc thiÕt kÕ víi mét ph¹m vi ho¹t ®éng réng lín, nhiÒu vïng, nhiÒu tØnh vµ nh÷ng vïng ®­îc chän ®Ó thùc thi dù ¸n l¹i lµ c¸c vïng s©u vïng xa vïng ®Æc biÖt khã kh¨n, sè ng­êi tham gia dù ¸n lµ rÊt lín, trong khi ®ã n¨ng lùc qu¶n lý dù ¸n ë cÊp ®Þa ph­¬ng cßn nhiÒu h¹n chÕ, chÝnh v× vËy rÊt khã cã thÓ ®¹t ®­îc c¸c môc tiªu ®· ®­îc ®Ò ra. TÝnh phøc t¹p cña mét dù ¸n cßn thÓ hiÖn ë chç c¸c dù ¸n liªn quan ®Õn nhiÒu c¬ quan qu¶n lý, nhiÒu ngµnh kh¸c nhau v× c¸c dù ¸n ®Çu t­ nµy mang tÝnh ®Çu t­ ph¸t triÓn tæng hîp víi hµng tr¨m ho¹t ®éng kh¸c nhau. VÝ dô nh­ dù ¸n Khu vùc l©m nghiÖp do ADB tµi trî cã 12 hîp phÇn, dù ¸n Vïng ®Êt ngËp n­íc ven biÓn do WB tµi trî víi 7 hîp phÇn trong ®ã cã 13 tiÓu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 hîp phÇn. C¸c ban ngµnh chuyªn m«n kh¸c mÆc dï kh«ng tham gia trùc tiÕp vµo qu¶n lý c¸c hîp phÇn cña dù ¸n nh­ng hä l¹i tham gia vµo hÇu hÕt c¸c ho¹t ®éng cña dù ¸n nh­ thiÕt kÕ hoÆc thÈm ®Þnh thiÕt kÕ, x©y dùng c¸c tiªu chuÈn ®Þnh møc, gi¸m s¸t thi c«ng vµ nghiÖm thu c¸c ®Çu t­ c¬ së h¹ tÇng vµ x©y l¾p cña dù ¸n.

Tuy r»ng c¸c c¬ quan ban ngµnh lµm ®óng chøc n¨ng nhiÖm vô cña hä nh­ng c¸c c¬ quan nµy th­êng gÆp khã kh¨n trong viÖc n¾m b¾t c¸c yªu cÇu cña nhµ tµi trî (®Æc biÖt lµ c¸c së chuyªn ngµnh cña tØnh), nªn còng ®· lµm chËm tiÕn ®é vµ hiÖu qu¶ cña dù ¸n. C¸c vÊn ®Ò nªu trªn ®©y ®· ®Æt ra mét yªu cÇu cÊp thiÕt cÇn ph¶i cã nh÷ng nghiªn cøu ®¸nh gi¸ tæng hîp c¸c dù ¸n quèc tÕ L©m nghiÖp ®· vµ ®ang thùc hiÖn ë ViÖt nam tõ tr­íc tíi nay ®Ó lµm c¬ së khoa häc cho qu¸ tr×nh qu¶n lý c¸c dù ¸n quèc tÕ L©m nghiÖp trong t­¬ng lai t¹i ViÖt nam. V× vËy, chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi: “§¸nh gi¸ hiÖu qu¶ c¸c dù ¸n quèc tÕ L©m nghiÖp rót ra bµi häc lµm c¬ së khoa häc cho viÖc qu¶n lý c¸c Dù ¸n quèc tÕ”. Nh÷ng nghiªn cøu trªn thÕ giíi vÒ ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ trong lÜnh vùc L©m nghiÖp N¨m 1974, gi¸o s­ John E – Gunter tr­êng ®¹i häc tæng hîp thuéc bang Michigan - Mü ®· xuÊt b¶n gi¸o tr×nh: “Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n trong ®¸nh gi¸ ®Çu t­ L©m nghiÖp”.

§©y lµ mét gi¸o tr×nh t­¬ng ®èi hoµn chØnh vÒ c¬ së vµ c¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸. C¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ mµ gi¸o tr×nh ®Ò cËp tíi lµ: L·i xuÊt ®¬n, l·i kÐp, thêi gian vµ n¨m chiÕt khÊu. C¸c chØ tiªu nµy cho phÐp ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh doanh rõng vÒ c¸c mÆt kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr­êng. Nã ®· ®­îc vËn dông trong c«ng t¸c ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh doanh rõng hiÖn t¹i trªn thÕ giíi.

N¨m 1979, tæ chøc n«ng l­¬ng thÕ giíi (FAO) ®· cho ra m¾t gi¸o tr×nh “ph©n tÝch c¸c dù ¸n L©m nghiÖp” cña Hans M – Gregersen vµ Amoldo H – LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TÊt c¶ c¸c ®Þa ph­¬ng mµ tæ chøc FAO ®· ®Çu t­ dù ¸n trång rõng vµ ph¸t triÓn l©m nghiÖp ®Òu dïng tµi liÖu nµy lµm c¬ së ®Ó ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ c¸c dù ¸n L©m nghiÖp ®Æc biÖt lµ ®èi víi c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. Nh×n chung, ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh doanh L©m nghiÖp vÒ mÆt ph­¬ng ph¸p luËn lµ t­¬ng ®èi hoµn chØnh vµ ngµy cµng phæ cËp ë nhiÒu quèc gia trªn thÕ giíi. HiÖu qu¶ dù ¸n trång rõng ®­îc ®¸nh gi¸ theo hai mÆt lµ hiÖu qu¶ tµi chÝnh vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ.

Cßn hiÖu qu¶ vÒ mÆt x· héi vµ sinh th¸i m«i tr­êng ch­a ®­îc quan t©m ®¸nh gi¸ ®Çy ®ñ. Tuy vËy, c«ng tr×nh nµy ®· ®­îc lµm tµi liÖu minh ho¹ vµ gi¶ng d¹y ë nhiÒu n­íc trong khu vùc vµ ë ViÖt nam. Theo sè liÖu l­u tr÷ cña TREE CD – ROM (Cab International for Asia) tõ n¨m 1939 ®Õn n¨m 1995, cã rÊt nhiÒu c«ng tr×nh ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ trong L©m nghiÖp. Trong ®ã cã 19 c«ng tr×nh ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ cho l©m nghiÖp nhiÖt ®íi, ®Æc biÖt cã 9 c«ng tr×nh ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ c¸c dù ¸n trång rõng.