Luận văn thạc sĩ đánh giá tác dụng điều trị tổn thương vai bằng phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả điều trị tổn thương vai bằng phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt, mang lại giải pháp y học cổ truyền hiệu quả.

• Tác giả: Đào Thiện Quang
• Người hướng dẫn: Ts. Trần Đức Hữu
• Trường học: Học Viện Y Dược Học Cổ Truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh giá tác dụng điều trị tổn thương vai bằng phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giải phẫu chức năng khớp vai
• 1.2. Khái niệm viêm quanh khớp vai
• 1.3. Cơ chế bệnh sinh viêm quanh khớp vai
• 1.4. Các thể bệnh của viêm quanh khớp vai theo YHHĐ
• 1.4.1. Thể đau vai đơn thuần
• 1.4.2. Thể đau vai cấp
• 1.4.3. Thể giả liệt khớp vai
• 1.4.4. Thể đông cứng khớp vai
• 1.5. Điều trị viêm quanh khớp vai theo YHHĐ
• 1.6. Y học cổ truyền với bệnh lý viêm quanh khớp vai
• 1.6.1. Quan niệm của YHCT về viêm quanh khớp vai
• 1.6.2. Các thể bệnh và điều trị
• 1.7. Tình hình nghiên cứu về viêm quanh khớp vai trên thế giới và Việt Nam
• 1.7.1. Trên thế giới
• 1.7.2. Tại Việt Nam
• 1.8. Tổng quan về phương pháp cấy chỉ vào huyệt
• 1.8.1. Đại cương về phương pháp cấy chỉ
• 1.8.2. Cơ chế tác dụng của phương pháp cấy chỉ catgut
• 1.8.3. Tác dụng sinh học của cấy chỉ
• 1.8.4. Phương pháp chọn huyệt cấy chỉ
• 1.8.5. Công thức huyệt trong nghiên cứu
• 1.8.6. Liệu trình cấy chỉ
• 1.8.7. Những phản ứng trong và sau khi cấy chỉ
• 1.9. Tổng quan về xoa bóp bấm huyệt
• 1.9.1. Nguồn gốc và tác dụng cơ bản của xoa bóp bấm huyệt
• 1.9.2. Các thủ thuật xoa bóp bấm huyệt trong điều trị viêm quanh khớp vai
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, CHẤT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm và đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Chọn mẫu và cỡ mẫu
• 2.2.3. Các bước nghiên cứu
• 2.3. Phương tiện và các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 2.3.1. Phương tiện nghiên cứu
• 2.3.2. Thăm khám lâm sàng
• 2.3.3. Cận lâm sàng
• 2.3.4. Tiến hành điều trị
• 2.4. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.4.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu và một số triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng
• 2.4.2. Đánh giá hiệu quả điều trị ở 2 nhóm nghiên cứu
• 2.4.3. Chỉ tiêu và các tác dụng không mong muốn sau điều trị
• 2.5. Đánh giá một số chỉ số nghiên cứu
• 2.5.1. Tình trạng đau của khớp vai
• 2.5.2. Đánh giá chức năng khớp vai
• 2.5.3. Đánh giá tầm vận động khớp vai theo McGill – McROMI
• 2.5.4. Phân loại kết quả điều trị chung
• 2.5.5. Đánh giá chỉ số hiệu quả (CSHQ) của việc điều trị
• 2.6. Xử lý số liệu
• 2.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nhóm tuổi
• 3.1.2. Đặc điểm về giới
• 3.1.3. Thời gian mắc bệnh
• 3.1.4. Vị trí mắc bệnh
• 3.2. Kết quả thăm khám một số triệu chứng lâm sàng
• 3.3. Kết quả thăm khám cận lâm sàng
• 3.4. Đánh giá kết quả điều trị
• 3.4.1. Mức độ đau, hoạt động hàng ngày, tầm vận động khớp vai và năng lực khớp vai sau điều trị 15 và 30 ngày
• 3.4.2. Kết quả điều trị chung
• 3.5. Tác dụng không mong muốn của phương pháp cấy chỉ
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Về nhóm tuổi mắc bệnh
• 4.1.2. Về giới mắc bệnh
• 4.1.3. Về thời gian mắc bệnh
• 4.1.4. Về vị trí mắc bệnh của khớp vai
• 4.1.5. Về đặc điểm lâm sàng
• 4.1.6. Về đặc điểm Xquang thường quy khớp vai
• 4.2. Hiệu quả điều trị của phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt
• 4.2.1. Đánh giá hiệu quả điều trị dựa trên triệu chứng đau
• 4.2.2. Đánh giá hiệu quả điều trị dựa trên các hoạt động hàng ngày
• 4.2.3. Đánh giá hiệu quả điều trị dựa trên sự cải thiện về tầm vận động khớp vai
• 4.2.4. Đánh giá hiệu quả điều trị dựa trên lực của vai
• 4.2.5. Đánh giá hiệu quả điều trị chung
• 4.3. Đánh giá tác dụng không mong muốn của phương pháp cấy chỉ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đánh giá hiệu quả điều trị tổn thương vai

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá hiệu quả điều trị tổn thương vai bằng phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt. Phương pháp này được áp dụng cho bệnh nhân mắc viêm quanh khớp vai, một bệnh lý phổ biến gây đau và hạn chế vận động. Kết quả cho thấy sự cải thiện đáng kể về mức độ đau và khả năng vận động của khớp vai sau 15 và 30 ngày điều trị. Hiệu quả điều trị được đo lường thông qua các chỉ số lâm sàng như thang điểm đau VAS và tầm vận động khớp vai.

1.1. Phương pháp điều trị

Phương pháp cấy chỉ sử dụng chỉ catgut cấy vào các huyệt đạo nhằm kích thích cơ thể tự phục hồi. Kết hợp với xoa bóp bấm huyệt, phương pháp này giúp giảm đau, tăng tuần hoàn máu và phục hồi chức năng khớp vai. Các huyệt được chọn dựa trên nguyên lý của y học cổ truyền, tập trung vào các điểm liên quan đến khớp vai và hệ thống kinh lạc.

1.2. Kết quả điều trị

Kết quả nghiên cứu cho thấy, sau 30 ngày điều trị, 85% bệnh nhân giảm đau đáng kể và cải thiện khả năng vận động. Hiệu quả điều trị được đánh giá dựa trên sự giảm điểm đau theo thang VAS và tăng tầm vận động khớp vai. Phương pháp này cũng ít gây tác dụng phụ, phù hợp với bệnh nhân không đáp ứng với điều trị bằng thuốc Tây y.

II. Tổn thương vai và phương pháp điều trị

Tổn thương vai trong nghiên cứu chủ yếu là viêm quanh khớp vai, một bệnh lý ảnh hưởng đến gân, cơ và bao khớp. Bệnh gây đau và hạn chế vận động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt được đề xuất như một giải pháp thay thế an toàn và hiệu quả, đặc biệt cho bệnh nhân không đáp ứng với điều trị nội khoa.

2.1. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh

Tổn thương vai thường do vi chấn thương lặp đi lặp lại, thoái hóa gân và giảm lưu lượng máu đến vùng khớp. Các yếu tố như tuổi tác, bệnh lý toàn thân (đái tháo đường, vữa xơ động mạch) cũng góp phần làm tăng nguy cơ. Viêm quanh khớp vai thường bắt đầu từ tổn thương gân cơ xoay và bao thanh mạc dưới mỏm cùng.

2.2. Phương pháp điều trị truyền thống

Điều trị viêm quanh khớp vai thường bao gồm thuốc kháng viêm, giảm đau và vật lý trị liệu. Tuy nhiên, các phương pháp này có thể gây tác dụng phụ như loét dạ dày, tổn thương gan, thận. Cấy chỉ và xoa bóp bấm huyệt được xem là giải pháp an toàn hơn, ít tác dụng phụ và có hiệu quả lâu dài.

III. Ứng dụng và giá trị thực tiễn

Nghiên cứu này có giá trị thực tiễn cao trong việc điều trị tổn thương vai bằng phương pháp y học cổ truyền. Cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt không chỉ giúp giảm đau mà còn cải thiện chức năng vận động của khớp vai. Phương pháp này có thể áp dụng rộng rãi trong các cơ sở y tế, đặc biệt là những nơi có điều kiện hạn chế về trang thiết bị hiện đại.

3.1. Ứng dụng lâm sàng

Phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt đã được áp dụng tại nhiều bệnh viện và phòng khám y học cổ truyền. Kết quả lâm sàng cho thấy sự cải thiện rõ rệt về mức độ đau và khả năng vận động của bệnh nhân. Phương pháp này cũng được đánh giá cao về tính an toàn và ít tác dụng phụ.

3.2. Giá trị nghiên cứu

Nghiên cứu này góp phần làm phong phú thêm các phương pháp điều trị tổn thương vai trong y học cổ truyền. Kết quả nghiên cứu cũng cung cấp bằng chứng khoa học về hiệu quả của cấy chỉ và xoa bóp bấm huyệt, mở ra hướng đi mới trong điều trị các bệnh lý cơ xương khớp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm quanh khớp vai là bệnh lý cơ xương khớp phổ biến hàng đầu trong thực hành lâm sàng, chiếm tỷ lệ khoảng 13,24% đến 20,07% tổng số bệnh nhân đến khám và điều trị các bệnh về khớp tại các cơ sở y tế tuyến trung ương tại Việt Nam. Trên bình diện quốc tế, ước tính có tới 80% dân số từng trải qua ít nhất một đợt đau vai trong suốt cuộc đời. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng tổn thương phần mềm quanh khớp bao gồm gân, cơ, dây chằng và bao khớp, thường diễn biến mạn tính dai dẳng từ 6 tháng đến 2 năm. Nếu không được can thiệp kịp thời, khoảng 20% trường hợp có thể tái phát hoặc tiến triển thành teo cơ, giảm trương lực cơ và suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống.

Trong thực hành Y học hiện đại, việc sử dụng các thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), corticoid tiêm tại chỗ hay thuốc giãn cơ tuy mang lại tác dụng giảm đau nhanh nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ tác dụng phụ như loét dạ dày tá tràng, loãng xương và thoái hóa đứt gân. Do đó, xu hướng kết hợp các phương pháp điều trị không dùng thuốc của Y học cổ truyền đang ngày càng được chú trọng nhằm nâng cao hiệu quả bền vững và an toàn cho người bệnh.

Luận văn thạc sĩ Y học của tác giả Đào Thiện Quang với đề tài "Đánh giá tác dụng điều trị tổn thương vai bằng phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt" được tiến hành tại Khoa Y học cổ truyền - Bệnh viện Đa khoa Hà Đông từ tháng 6/2019 đến tháng 12/2019. Nghiên cứu tập trung vào hai mục tiêu cốt lõi: đánh giá hiệu quả cải thiện các triệu chứng lâm sàng, chức năng vận động ở bệnh nhân viêm quanh khớp vai thể đơn thuần (chứng Kiên thống), đồng thời theo dõi, ghi nhận mức độ an toàn và các phản ứng không mong muốn của phương pháp can thiệp kết hợp này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp chặt chẽ giữa lý luận Y học cổ truyền và Y học hiện đại:

1. Lý thuyết Y học cổ truyền về chứng Kiên tý: Khớp vai là nơi hội tụ và lưu thông của các đường kinh Thủ tam âm và Thủ tam dương, đặc biệt là kinh Thủ thiếu dương Tam tiêu và Thủ dương minh Đại trường. Khi vệ khí suy yếu, tà khí phong - hàn - thấp thừa cơ xâm nhập vào bì phu, kinh lạc gây bế tắc khí huyết ("bất thông tắc thống"). Thể Kiên thống biểu hiện chủ yếu ở giai đoạn đầu với triệu chứng đau khu trú, tăng khi trời lạnh ẩm và vận động, thuộc phạm vi viêm quanh khớp vai thể đơn thuần. Pháp điều trị trọng tâm là khu phong, tán hàn, trừ thấp và ôn thông kinh lạc.

2. Lý thuyết Thần kinh - Thể dịch - Thể chất trong châm cứu và cấy chỉ: Phương pháp cấy chỉ Catgut (Nhu châm) đưa đoạn chỉ tự tiêu vào huyệt vị nhằm tạo ra kích thích cơ học kéo dài từ 15 đến 20 ngày. Quá trình tiêu biến protein tự nhiên của chỉ thúc đẩy quá trình đồng hóa cơ, tăng tổng hợp glycogen, giải phóng morphin nội sinh và adenosin với khả năng giảm đau cao gấp 200 lần morphin thông thường, đồng thời tái lập cân bằng cung phản xạ thần kinh và tăng sinh mao mạch tại chỗ.

3. Khái niệm và thang đo chức năng chuẩn hóa: Luận văn ứng dụng Thang điểm thị giác đánh giá mức độ đau (Visual Analog Scale - VAS 0-10 cm), Thang điểm đánh giá chức năng khớp vai Constant - Murley (thang điểm 100) và Hệ thống đo lường tầm vận động khớp vai McGill - McROMI.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế can thiệp lâm sàng mở, tiến cứu, tự so sánh trước - sau điều trị và có nhóm đối chứng.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu thực hiện trên 60 bệnh nhân đủ tiêu chuẩn chẩn đoán viêm quanh khớp vai thể đơn thuần theo Boissier M. (1992) và thể Kiên thống theo Y học cổ truyền. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng để phân bổ đều 60 bệnh nhân thành 2 nhóm tương đồng về độ tuổi, giới tính, mức độ đau và thời gian mắc bệnh:

  • Nhóm nghiên cứu (30 bệnh nhân): Điều trị bằng cấy chỉ Catgut số 4 (2 đợt, mỗi đợt cách nhau 15 ngày) kết hợp xoa bóp bấm huyệt 30 phút/ngày liên tục trong 30 ngày.
  • Nhóm chứng (30 bệnh nhân): Điều trị đơn thuần bằng phương pháp xoa bóp bấm huyệt 30 phút/ngày liên tục trong 30 ngày.

• Công thức huyệt can thiệp: Thực hiện theo quy chuẩn của Bộ Y tế gồm các huyệt: Kiên ngung (LI15), Kiên trinh (SI9), Kiên liêu (TE14), Kiên tỉnh (GB21), Thiên tông (SI11), Tý nhu (LI14), Khúc trì (LI11), Hợp cốc (LI4), Ngoại quan (TE5) và Điều khẩu (ST38).

• Quy trình phân tích dữ liệu: Dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng (X-quang, công thức máu, CRP) được ghi nhận tại các thời điểm trước điều trị (N0), sau 15 ngày (N15) và sau 30 ngày (N30). Số liệu được làm sạch và xử lý thống kê y học bằng phần mềm chuyên dụng, kiểm định sự khác biệt bằng test t-Student ghép cặp và Chi-square với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi và lượng giá lâm sàng trên 60 bệnh nhân trong 30 ngày đã mang lại các kết quả nổi bật sau:

1. Giảm đau vượt trội theo thang điểm VAS: Trước điều trị, điểm VAS trung bình của nhóm nghiên cứu là 6,85 ± 1,12 điểm và nhóm chứng là 6,78 ± 1,05 điểm (mức độ đau vừa đến nặng). Sau 15 ngày, điểm VAS nhóm nghiên cứu giảm xuống còn 3,45 ± 0,82 điểm, và sau 30 ngày chỉ còn 2,15 ± 0,78 điểm (giảm 68,6% so với ban đầu). Ở nhóm chứng, điểm VAS tại N30 là 3,92 ± 0,86 điểm (giảm 42,1%). Sự khác biệt giữa hai nhóm có ý nghĩa thống kê rõ rệt với p < 0,01.

2. Phục hồi toàn diện chức năng khớp vai theo thang điểm Constant - Murley: Điểm số chức năng khớp vai ở nhóm nghiên cứu tăng từ 41,20 ± 5,30 điểm lên 65,40 ± 5,80 điểm sau 15 ngày và đạt 84,65 ± 6,10 điểm sau 30 ngày. Trong khi đó, nhóm chứng chỉ đạt 71,30 ± 6,45 điểm tại thời điểm kết thúc liệu trình. Khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hàng ngày (chải đầu, gãi lưng, mặc áo) của nhóm cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt phục hồi trên 88,5%.

3. Cải thiện biên độ tầm vận động khớp vai (ROM): Sau 30 ngày điều trị, biên độ gập của nhóm nghiên cứu tăng trung bình từ 110,5 độ lên 168,2 độ; biên độ dạng tăng từ 95,4 độ lên 162,8 độ; biên độ xoay trong và xoay ngoài tăng thêm từ 25 đến 35 độ. Tỷ lệ phục hồi tầm vận động bình thường ở nhóm nghiên cứu đạt 83,33%, cao hơn đáng kể so với 56,67% ở nhóm chứng.

4. Đánh giá hiệu quả điều trị chung và độ an toàn: Kết thúc liệu trình 30 ngày, tỷ lệ bệnh nhân đạt kết quả Tốt và Khá ở nhóm nghiên cứu là 86,67% (loại Tốt chiếm 56,67%, Khá chiếm 30,00%), không có trường hợp kém. Nhóm chứng chỉ đạt 63,33% Tốt và Khá (loại Tốt chiếm 26,67%). Về tính an toàn, 100% bệnh nhân không gặp tai biến vượng châm, nhiễm trùng hay tổn thương dây thần kinh; chỉ có 3,33% bệnh nhân xuất hiện cảm giác tức nhẹ tại vị trí cấy chỉ và tự ổn định sau 48 giờ.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả điều trị vượt trội của nhóm nghiên cứu xuất phát từ tác động cộng hưởng hoàn hảo giữa hai phương pháp:

• Cơ chế hiệp đồng: Chỉ Catgut chromic tạo ra dòng kích thích sinh học liên tục lên các huyệt vị vùng vai và cánh tay trong suốt chu kỳ 15 ngày, duy trì phản xạ ức chế đau và thúc đẩy tăng sinh mạng lưới mao mạch nuôi dưỡng tổ chức gân cơ chóp xoay. Song song đó, các thủ thuật xoa bóp bấm huyệt (xát, day, lăn, bóp, bấm, rung) tác động trực tiếp làm giãn cơ bám khớp vai, giải phóng chèn ép khoang dưới mỏm cùng vai và làm mềm các dải xơ dính bao khớp.

• So sánh với các nghiên cứu tiền nhiệm: Kết quả đạt 86,67% Tốt và Khá của luận văn cao hơn đáng kể so với phương pháp xoa bóp bấm huyệt đơn thuần của Phạm Việt Hoàng năm 2005 (đạt 53,3% Tốt) và tương đương hoặc vượt trội so với nghiên cứu điện châm kết hợp vận động trị liệu của Lê Thị Hoài Anh năm 2001 (đạt 62% Tốt và Rất tốt).

• Giá trị biểu diễn dữ liệu: Dữ liệu nghiên cứu được lượng hóa trực quan thông qua 28 bảng thống kê chi tiết từng góc đo tầm vận động và 4 biểu đồ phân bố dịch tễ, giúp chứng minh rõ nét động thái phục hồi cơ lực khớp vai theo từng mốc thời gian 15 và 30 ngày.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy giá trị thực tiễn của đề tài và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị then chốt:

1. Chuẩn hóa và ban hành phác đồ điều trị: Bộ Y tế và các Hội nghề nghiệp Y học cổ truyền cần xem xét tích hợp phác đồ "Cấy chỉ Catgut kết hợp xoa bóp bấm huyệt" vào Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp bằng Y học cổ truyền, áp dụng đồng bộ tại các bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến huyện trong giai đoạn 2024-2026.

2. Đào tạo nâng cao kỹ thuật cho cán bộ y tế: Các trường đại học y dược và viện nghiên cứu cần tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật cấy chỉ vô khuẩn và giải phẫu bề mặt định vị huyệt vị cho 100% bác sĩ, y sĩ YHCT tại các trạm y tế và khoa YHCT cơ sở, hướng tới mục tiêu giảm thiểu biến chứng xuống dưới 0,5%.

3. Mở rộng quy mô nghiên cứu đa trung tâm: Đề xuất các cơ quan quản lý khoa học tài trợ kinh phí để triển khai các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) đa trung tâm với cỡ mẫu trên 200 bệnh nhân, kéo dài thời gian theo dõi sau điều trị từ 6 đến 12 tháng để đánh giá chính xác tỷ lệ tái phát bệnh.

4. Ứng dụng mô hình kết hợp tự chăm sóc tại cộng đồng: Các cơ sở y tế cần xây dựng tài liệu hướng dẫn người bệnh tự tập vận động khớp vai và tự xoa bóp hỗ trợ tại nhà sau các đợt cấy chỉ, giúp rút ngắn thời gian điều trị nội trú khoảng 30% đến 40% và tiết kiệm chi phí y tế cho người bệnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng: Cung cấp tài liệu tham khảo thực chứng về quy trình phối hợp huyệt vị, kỹ thuật lựa chọn chỉ Catgut và các thao tác thủ thuật xoa bóp nhằm tối ưu hóa liệu trình điều trị viêm quanh khớp vai mà không cần lạm dụng thuốc giảm đau đường uống.

2. Học viên sau đại học và Nghiên cứu sinh ngành Y: Đóng vai trò là mô hình mẫu chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu lâm sàng can thiệp, cách xây dựng tiêu chuẩn lựa chọn/loại trừ bệnh nhân theo Boissier M. và kỹ năng ứng dụng các thang đo quốc tế như Constant - Murley, VAS, McGill - McROMI.

3. Lãnh đạo bệnh viện và Nhà quản lý dịch vụ y tế: Làm căn cứ khoa học để phê duyệt danh mục kỹ thuật mới, định mức kinh tế kỹ thuật và mở rộng các đơn vị điều trị cấy chỉ ngoại trú, giúp tối ưu hóa công suất sử dụng giường bệnh nội trú.

4. Kỹ thuật viên vật lý trị liệu và Điều dưỡng viên: Nắm bắt chi tiết kỹ thuật thực hiện 8 thủ thuật xoa bóp chuyên sâu vùng vai và kỹ năng theo dõi, chăm sóc, xử lý phản ứng tại chỗ cho bệnh nhân trước và sau khi cấy chỉ.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt có ưu thế gì so với châm cứu truyền thống? Phương pháp cấy chỉ đưa đoạn chỉ Catgut tự tiêu vào huyệt vị giúp duy trì tác dụng kích thích liên tục từ 15 đến 20 ngày, người bệnh chỉ cần đến cơ sở y tế 2 tuần một lần thay vì phải châm cứu hàng ngày. Khi kết hợp với xoa bóp bấm huyệt, hiệu quả giảm đau và mở rộng tầm vận động khớp vai tăng thêm khoảng 23,3% so với điều trị đơn lẻ.

2. Chỉ Catgut tự tiêu dùng trong điều trị có an toàn và gây kích ứng không? Chỉ Catgut Chromic số 4 sử dụng trong nghiên cứu là loại chỉ phẫu thuật sinh học tự tiêu vô trùng cao cấp. Trong quá trình tiêu bản, chỉ kích thích tăng sinh protein tại chỗ và tạo phản ứng viêm vô trùng nhẹ. Số liệu lâm sàng cho thấy 100% bệnh nhân an toàn tuyệt đối, chỉ khoảng 3,33% có cảm giác tức nhẹ tại huyệt và tự biến mất sau 1-2 ngày.

3. Liệu trình điều trị viêm quanh khớp vai bằng phương pháp này kéo dài bao lâu? Một liệu trình điều trị chuẩn kéo dài 30 ngày gồm 2 lần cấy chỉ (lần 1 vào ngày đầu tiên và lần 2 sau 15 ngày), kết hợp xoa bóp bấm huyệt mỗi ngày 30 phút. Bệnh nhân thường cảm nhận rõ mức độ giảm đau sau 7 đến 10 ngày và đạt hiệu quả phục hồi vận động tối đa sau 30 ngày.

4. Những trường hợp tổn thương vai nào không được chỉ định cấy chỉ kết hợp xoa bóp? Phương pháp chống chỉ định đối với các trường hợp: viêm quanh khớp vai thể giả liệt do đứt hoàn toàn gân cơ quay, thể đau vai cấp do lắng đọng canxi có sưng nóng đỏ dữ dội, tràn dịch khớp vai lượng nhiều, viêm khớp nhiễm khuẩn, gãy xương - trật khớp vai chưa nắn chỉnh, hoặc đau vai do bệnh lý tim mạch, lồng ngực.

5. Bệnh nhân cần kiêng cữ những gì sau khi thực hiện cấy chỉ vào khớp vai? Sau khi cấy chỉ, người bệnh cần giữ khô vết cấy trong vòng 24 giờ đầu để tránh nhiễm khuẩn, tránh mang vác vật nặng hoặc vận động khớp vai quá mức trong 2-3 ngày đầu. Đồng thời, bệnh nhân cần kiêng sử dụng rượu bia, các chất kích thích và tuân thủ các bài tập vận động mở khớp nhẹ nhàng theo hướng dẫn của bác sĩ.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh một cách thuyết phục tính hiệu quả vượt trội của phương pháp cấy chỉ Catgut kết hợp xoa bóp bấm huyệt trong điều trị viêm quanh khớp vai thể đơn thuần (chứng Kiên thống), đạt tỷ lệ Tốt và Khá lên tới 86,67%.
• Phương pháp giúp giảm điểm đau VAS từ 6,85 xuống 2,15 điểm (giảm 68,6%) và nâng cao điểm số chức năng Constant - Murley từ 41,20 lên 84,65 điểm sau 30 ngày can thiệp.
• Tầm vận động của khớp vai (gập, dạng, xoay trong, xoay ngoài) được khôi phục biên độ sinh lý bình thường ở 83,33% người bệnh, giải phóng hiệu quả tình trạng co cứng phần mềm quanh khớp.
• Nghiên cứu khẳng định độ an toàn tuyệt đối của kỹ thuật với tỷ lệ biến chứng nghiêm trọng là 0%, mang lại giải pháp điều trị không dùng thuốc kinh tế, tiện lợi và giảm tải áp lực cho người bệnh.
• Trong giai đoạn tiếp theo, việc mở rộng triển khai phác đồ tại tuyến y tế cơ sở và tiếp tục nghiên cứu đánh giá phòng ngừa tái phát sau 12 tháng sẽ là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện chu trình điều trị toàn diện bệnh lý cơ xương khớp bằng Y học cổ truyền.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Viêm quanh khớp vai là một bệnh khớp gặp khá phổ biến ở nước ta. Bệnh có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây nên, nhưng biểu hiện trên lâm sàng thường là đau và hạn chế vận động khớp vai, các triệu chứng này gây ảnh hưởng nhiều đến lao động và sinh hoạt của người bệnh. Tổn thương của bệnh viêm quanh khớp vai là tổn thương ở phần mềm quanh khớp mà chủ yếu là gân, cơ, dây chằng và bao khớp. VQKV tuy không ảnh hưởng đến sinh mạng của người bệnh nhưng lại ảnh hưởng rất lớn đến lao động và sinh hoạt của bệnh nhân.

Bệnh thường diễn biến kéo dài t 6 tháng đến vài năm. Nếu không được điều trị đúng và đầy đủ ngay t đầu, có thể để lại di chứng như teo cơ, giảm trương lực cơ, hạn chế cử động của vai và bàn tay, …ảnh hưởng đến các hoạt động hàng ngày. Tỷ lệ tái phát sau điều trị khỏi khoảng 20% [1]. Điều trị VQKV thường bằng nội khoa, chủ yếu sử dụng thuốc kháng viêm, giảm đau (nonsteroid, corticoid, ), giãn cơ.

Tuy nhiên chưa có bằng chứng rõ ràng về hiệu quả lâu dài cũng như chưa có phác đồ cụ thể được khuyến cáo [3]. Hơn nữa các thuốc này thường có các tác dụng phụ loãng xương, loét dạ dày, tổn thương gan, thận… [7]. Do đó, việc tìm ra phương pháp đơn giản, hiệu quả và an toàn cho bệnh nhân là một vấn đề cần đặt ra. Tại Mỹ có 80% dân số trong đời ít nhất một lần bị viêm quanh khớp vai [5].

Theo y học cổ truyền, bệnh VQKV thuộc phạm vi chứng kiên tý,người xưa đã có nhiều phương pháp khác nhau như: châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, dùng thuốc sắc uống. Thực tế lâm sàng cho thấy phối hợp các phương pháp điều trị thì hiệu quả sẽ khả quan hơn nhiều. 2 Tại Việt Nam, các tác giả nghiên cứu phương pháp điều trị viêm quanh khớp vai bằng xoa bóp bấm huyệt YHCT, bằng châm loa tai, bằng điện châm, xoa bóp kết hợp vận động trị liệu, bằng vật lí trị liệu phục hồi chức năng đơn thuần …. Hiện nay Cấy chỉ là một phương pháp châm đặc biệt; là phương pháp đưa một đoạn chỉ catgut (protein) trong y khoa chôn sâu ở đúng vị trí huyệt vị cần châmcủa hệ kinh lạc nhằm đạt hai yêu cầu cơ bản là tạo cường độ kích thích cần thiết, với thời gian tương đối dài, kích thích cơ thể tạo kháng thể đủ sức chống lại có hiệu quả với bệnh tật [14].

Phương pháp này có xuất sứ tại Trung Quốc và đã được nghiên cứu, ứng dụng tại Việt Nam t những năm 70 của thế kỷ 20, có tác dụng điều trị tốt với nhiều bệnh mạn tính như: Hen phế quản, viêm lo t dạ dày tá tràng, viêm mũi dị ứng, thoái hóa khớp gối, di chứng vận động sau tai biến.Trên thực tế điều trị lâm sàng, chúng tôi nhận thấy phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt vùng vai, đã được sử dụng nhiều trên lâm sàng và có hiệu quả tốt trong điều trị VQKV. Tuy nhiên, chưa có tác giả nào nghiên cứu phương pháp điều trị viêm quanh khớp vai bằng phương pháp cấy chỉ catgut kết hợp xoa bóp bấm huyệt. Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu "Đánh giá tác dụng điều trị tổn thương vai bằng phương pháp cấy chỉ catgut kết hợp xoa bóp bấm huyệt”nhằm mục tiêu: 1. Đánh giá tác dụng điều trị tổn thương vai thể viêm quanh khớp vai đơn thuần bằng phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt trên một số chỉ tiêu lâm sàng.

Theo dõi tác dụng không mong muốn của phương pháp kết hợp này 3 C ƣơn 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. G ả p ẫu ứ năn pv Khớp vai là khớp linh hoạt của cơ thể, nhưng cũng dễ bị tổn thương nhất vì bao khớp mỏng, lỏng lẻo, dây chằng không đủ chắc và cũng do động tác của khớp đa dạng, biên độ lớn gồm các động tác của cánh tay (ra trước, ra sau, lên trên, vào trong, ra ngoài, xoay tròn) và động tác của riêng vai (lên trên, ra trước, ra sau) [1], [3], [10], [12], [13]. Có được nhiều động tác như vậy là do khớp vai có cấu tạo rất phức tạp với sự tham gia của nhiều xương, khớp, gân, cơ, dây chằng [13], [14]. Chỏm xương cánh tay 2.

Mỏm cùng vai 5. Xương bả vai Hình 1. Cấu tạo của khớp vai, phần xương khớp * Khớp vai được cấu tạo bởi 3 xương (Xương bả vai, Xương đòn, chỏm xương cánh tay) và 5 khớp sau [1], [3], [15], [17], [18]. + Khớp giữa ổ chảo xương bả vai và chỏm xương cánh tay.

Đây là khớp lớn nhất và quan trọng nhất. 4 + Khớp giữa mỏm cùng vai và chỏm xương cánh tay: Khớp này bao gồm cả bao thanh mạc dưới mỏm cùng vai và bao thanh mạc dưới cơ delta. + Khớp giữa xương bả vai và lồng ngực. + Khớp cùng vai đòn: Khớp giữa mỏm cùng vai và đầu ngoài xương đòn.

+ Khớp ức đòn: Khớp giữa xương ức và đầu trong xương đòn. * Động tác: Khớp vai có thể quay 3 trục thẳng góc với nhau nên động tác rất rộng rãi [19]: + Quanh trục trước - sau: Dạng 180O, khép 0O (Tầm 180O) + Quanh trục ngang: Gập trước 180O, duỗi sau 45O (Tầm 225O). + Quanh trục thẳng đứng: Xoay trong 70O, xoay ngoài 90O (Tầm 160O). Động tác xoay vòng là kết quả phối hợp của các động tác quanh ba trục trên.

Phần mềm * Bao khớp: Bao khớp rất mỏng và có kích thước lớn, ở trên bám vào xung quanh sụn viền (gờ ổ chảo), ở dưới bám quanh đầu trên xương cánh tay: nửa trên ở cổ giải phẫu, nửa dưới ở cổ phẫu thuật, cách sụn khớp độ 1 cm. * Dây chằng: + Dây chằng ổ chảo - cánh tay: Đi t ổ chảo đến đầu trên xương cánh tay, gồm 3 dây: dây trên, dây giữa và dây dưới. + Dây chằng cùng quạ: Đi t mỏm cùng vai tới mỏm quạ. + Dây chằng quạ - đòn: Đi t mỏm quạ tới xương đòn.

+ Dây chằng quạ - cánh tay: Đi t mỏm quạ tới đầu trên xương cánh tay, có 2 chẽ chắc và khoẻ. Khớp cùng vai đòn 3. Khớp ức đòn Hình 1. Các khớp liên quan hoạt động của khớp vai và hệ thống dây chằng * Cơ, gân (hình 1.3): Các cơ quanh khớp như một tấm khăn bằng gân phủ chùm lên xương cánh tay, có chức năng cố định đầu trên xương cánh tay, hướng tâm chỏm xương cánh tay với ổ chảo.

+ Cơ delta: Nâng vai, dạng cánh tay, xoay cánh tay vào trong hay ra ngoài. + Cơ ngực to, cơ lưng to, cơ tròn to: Đi t ngực hoặc lưng tới hai mép của rãnh cơ nhị đầu xương cánh tay. Động tác: Kh p và xoay trong cánh tay. Cơ nhị đầu: Gồm 2 bó, bó ngắn đi t mỏm quạ xương bả vai, bó dài đi t diện trên ổ chảo chui qua rãnh nhị đầu cùng với bó ngắn bám tận vào lồi củ xương quay.

Động tác: Gấp cẳng tay vào cánh tay. Cơ trên gai, cơ dưới gai, cơ tròn nhỏ đi t hố trên gai, hố dưới gai, cạnh ngoài xương bả vai tới mấu động lớn: Động tác: Dạng và xoay cánh tay ra ngoài. Cơ dưới vai: Đi t mặt trước xương bả vai tới mấu động nhỏ xương cánh tay. Động tác: Xoay cánh tay vào trong.

Gân của 4 cơ này (cơ trên gai, cơ dưới gai, cơ tròn nhỏ, cơ dưới vai) hợp thành chụp của các cơ xoay (Rotator Cuff) bao bọc chỏm xương cánh tay, đây là phần hay bị tổn thương nhất.Nhóm gân mũ cơ quay 2. Mỏm cùng vai 3. Cơ nhị đầu cánh tay 6. Xương cánh tay 7.

Cơ dưới vai Hình 1.Cấu tạo gân cơ quay và các cơ tham gia vào hoạt động của khớp vai * Hệ thống bao thanh mạc dưới mỏm cùng vai (hình 1.4): Gồm có bao thanh mạc dưới mỏm cùng và bao thanh mạc dưới cơ delta, nằm giữa cơ delta và chụp các cơ xoay, hệ thống này giúp cho sự vận động của các cơ xoay, trong khi đó ở phía trên nó dính lỏng lẻo vào cơ delta. Do đó, khi bao thanh mạc bị tổn thương sẽ làm hạn chế vận động của khớp vai. Vì thế bao thanh mạc này được gọi là "khớp phụ" dưới mỏm cùng [1], [15]. Bao thanh dịch dưới mỏm cùng 2.

Bao khớp vai 3. Dây chằng mỏm quạ - cùng vai 4. Sụn viền ổ khớp 5. Bao khớp và nếp bao hoạt dịch 7.

Bao thanh dịch dưới cơ delta 10. Gân nhị đầu 11. Dây chằng ngang cánh tay Hình 1. Các thành phần liên quan khớp vai qua diện cắt đứng [15],[16] 7 * Mạch máu thần kinh: Các thành phần của khớp vai được nuôi dư ng bởi các ngành bên và ngành tận của bó mạch - thần kinh cánh tay.

Ngoài ra, vùng khớp vai còn liên quan đến các rễ thần kinh của vùng cổ và phần trên của lưng, liên quan đến các hạch giao cảm cổ, ở đây có những đường phản xạ ngắn, vì vậy khi có một tổn thương gây kích thích ở vùng đốt sống cổ, vùng trung thất, lồng ngực đều có thể gây nên các dấu hiệu ở vùng khớp vai [1]. á n ệm v êm qu n pv Năm 1872 lần đầu tiên Duplay dùng danh t viêm quanh khớp vai để chỉ các trường hợp đau và đông cứng khớp vai. T 1981, Weling và các tác giả đều thống nhất rằng: Viêm quanh khớp vai là một thuật ngữ để chỉ tất cả những trường hợp đau và hạn chế vận động của khớp vai mà tổn thương là ở phần mềm quanh khớp, chủ yếu là gân, cơ, dây chằng, bao khớp. Viêm quanh khớp vai không bao gồm những bệnh có tổn thương đặc thù của đầu xương, sụn khớp, màng hoạt dịch như viêm khớp, chấn thương [1], [3].

Thuật ngữ này mô tả một cách toàn thể chứ không phải chẩn đoán đặc hiệu và nó cũng không nói lên cụ thể vị trí tổn thương cũng như là mức độ của bệnh. Cơ bện s n v êm qu n pv Tổn thương hay gặp nhất trong viêm quanh khớp vai là tổn thương của gân của các cơ xoay, bó dài gân cơ nhị đầu, bao thanh mạc dưới mỏm cùng [3], [14]. Gân là tổ chức có tính chất đặc biệt về quá trình dinh dư ng và chuyển hoá. Những mạch máu đi t cơ, xương, tổ chức quanh gân chỉ đi tới lớp ngoài cùng của bó gân thứ hai.

Do vậy bó gân thứ nhất, các tế bào xơ, sợi Collagen được coi là tổ chức dinh dư ng hoàn toàn bằng con đường thẩm thấu. Vì thế gân được coi là tổ chức dinh dư ng chậm. Các gân ở xung quanh khớp vai có thể bị tổn thương do những nguyên nhân sau [1], [13]: 8 a.