Luận văn thạc sĩ y học đánh giá tác dụng điều trị tổn thương vai bằng phương pháp cấy chỉ catgut kết hợp xoa bóp bấm huyệt

Luận văn thạc sĩ y học đánh giá hiệu quả cấy chỉ catgut và xoa bóp bấm huyệt trong điều trị tổn thương vai, mang lại phương pháp điều trị mới.

• Tác giả: Đào Thiện Quang
• Người hướng dẫn: Ts. Trần Đức Hữu
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Tác Dụng Điều Trị Tổn Thương Vai Bằng Phương Pháp Cấy Chỉ Kết Hợp Xoa Bóp Bấm Huyệt
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giải phẫu chức năng khớp vai
• 1.2. Khái niệm viêm quanh khớp vai
• 1.3. Cơ chế bệnh sinh viêm quanh khớp vai
• 1.4. Các thể bệnh của viêm quanh khớp vai theo YHHĐ
• 1.4.1. Thể đau vai đơn thuần
• 1.4.2. Thể đau vai cấp
• 1.4.3. Thể giả liệt khớp vai
• 1.4.4. Thể đông cứng khớp vai
• 1.5. Điều trị viêm quanh khớp vai theo YHHĐ
• 1.6. Y học cổ truyền với bệnh lý viêm quanh khớp vai
• 1.6.1. Quan niệm của YHCT về viêm quanh khớp vai
• 1.6.2. Các thể bệnh và điều trị
• 1.7. Tình hình nghiên cứu về viêm quanh khớp vai trên thế giới và việt nam
• 1.7.1. Trên thế giới
• 1.7.2. Tại Việt Nam
• 1.8. Tổng quan về phương pháp cấy chỉ vào huyệt
• 1.8.1. Đại cương về phương pháp cấy chỉ
• 1.8.2. Cơ chế tác dụng của phương pháp cấy chỉ catgut
• 1.8.3. Tác dụng sinh học của cấy chỉ
• 1.8.4. Phương pháp chọn huyệt cấy chỉ
• 1.8.5. Công thức huyệt trong nghiên cứu
• 1.8.6. Liệu trình cấy chỉ
• 1.8.7. Những phản ứng trong và sau khi cấy chỉ
• 1.9. Tổng quan về xoa bóp bấm huyệt
• 1.9.1. Nguồn gốc và tác dụng cơ bản của xoa bóp bấm huyệt
• 1.9.2. Các thủ thuật xoa bóp bấm huyệt trong điều trị viêm quanh khớp vai
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG CHẤT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm và đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Chọn mẫu và cỡ mẫu
• 2.2.3. Các bước nghiên cứu
• 2.3. Phương tiện và các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 2.3.1. Phương tiện nghiên cứu
• 2.3.2. Thăm khám lâm sàng
• 2.3.3. Cận lâm sàng
• 2.3.4. Tiến hành điều trị
• 2.4. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.4.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu và một số triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng
• 2.4.2. Đánh giá hiệu quả điều trị ở 2 nhóm nghiên cứu
• 2.4.3. Chỉ tiêu và các tác dụng không mong muốn sau điều trị
• 2.5. Đánh giá một số chỉ số nghiên cứu
• 2.5.1. Tình trạng đau của khớp vai
• 2.5.2. Đánh giá chức năng khớp vai
• 2.5.3. Đánh giá tầm vận động khớp vai theo McGill – McROMI
• 2.5.4. Phân loại kết quả điều trị chung
• 2.5.5. Đánh giá chỉ số hiệu quả (CSHQ) của việc điều trị
• 2.6. Xử lý số liệu
• 2.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nhóm tuổi
• 3.1.2. Đặc điểm về giới
• 3.1.3. Thời gian mắc bệnh
• 3.1.4. Vị trí mắc bệnh
• 3.2. Kết quả thăm khám một số triệu chứng lâm sàng
• 3.3. Kết quả thăm khám cận lâm sàng
• 3.4. Đánh giá kết quả điều trị
• 3.4.1. Mức độ đau, hoạt động hàng ngày, tầm vận động khớp vai và năng lực khớp vai sau điều trị 15 và 30 ngày
• 3.4.2. Kết quả điều trị chung
• 3.5. Tác dụng không mong muốn của phương pháp cấy chỉ
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Về nhóm tuổi mắc bệnh
• 4.1.2. Về giới mắc bệnh
• 4.1.3. Về thời gian mắc bệnh
• 4.1.4. Về vị trí mắc bệnh của khớp vai
• 4.1.5. Về đặc điểm lâm sàng
• 4.1.6. Về đặc điểm Xquang thường quy khớp vai
• 4.2. Hiệu quả điều trị của phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt
• 4.2.1. Đánh giá hiệu quả điều trị dựa trên triệu chứng đau
• 4.2.2. Đánh giá hiệu quả điều trị dựa trên các hoạt động hàng ngày
• 4.2.3. Đánh giá hiệu quả điều trị dựa trên sự cải thiện về tầm vận động khớp vai
• 4.2.4. Đánh giá hiệu quả điều trị dựa trên lực của vai
• 4.2.5. Đánh giá hiệu quả điều trị chung
• 4.3. Đánh giá tác dụng không mong muốn của phương pháp cấy chỉ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cấy chỉ catgut và xoa bóp bấm huyệt

Cấy chỉ catgut và xoa bóp bấm huyệt là hai phương pháp điều trị phổ biến trong y học cổ truyền, đặc biệt trong điều trị tổn thương vai. Cấy chỉ catgut là phương pháp đưa một đoạn chỉ catgut vào huyệt vị nhằm tạo ra kích thích kéo dài, giúp cơ thể tự chữa lành. Xoa bóp bấm huyệt là kỹ thuật tác động lên các huyệt đạo để giảm đau và cải thiện chức năng. Sự kết hợp giữa hai phương pháp này đã cho thấy hiệu quả tích cực trong việc điều trị tổn thương vai. Theo nghiên cứu, việc áp dụng đồng thời hai phương pháp này không chỉ giúp giảm đau mà còn cải thiện đáng kể phục hồi chức năng vai.

1.1. Tác dụng của cấy chỉ catgut

Cấy chỉ catgut có tác dụng kích thích các huyệt đạo, từ đó giúp tăng cường lưu thông máu và giảm viêm. Nghiên cứu cho thấy, phương pháp này có thể làm giảm triệu chứng đau vai một cách hiệu quả. Hiệu quả cấy chỉ được thể hiện qua việc giảm mức độ đau theo thang điểm VAS và cải thiện khả năng vận động của khớp vai. Cấy chỉ catgut không chỉ là một phương pháp điều trị mà còn là một cách để cơ thể tự điều chỉnh và phục hồi, mang lại lợi ích lâu dài cho bệnh nhân.

1.2. Tác dụng của xoa bóp bấm huyệt

Xoa bóp bấm huyệt là phương pháp điều trị có nguồn gốc từ y học cổ truyền, giúp giảm đau và cải thiện tuần hoàn máu. Kỹ thuật này tác động trực tiếp lên các huyệt đạo, giúp giảm căng thẳng và đau nhức. Nghiên cứu cho thấy, xoa bóp trị liệu có thể làm giảm triệu chứng đau vai và cải thiện chức năng khớp. Việc kết hợp xoa bóp bấm huyệt với cấy chỉ catgut tạo ra một phương pháp điều trị toàn diện, giúp bệnh nhân nhanh chóng phục hồi và trở lại với các hoạt động hàng ngày.

II. Đánh giá hiệu quả điều trị tổn thương vai

Đánh giá hiệu quả của phương pháp cấy chỉ catgut và xoa bóp bấm huyệt trong điều trị tổn thương vai là một phần quan trọng trong nghiên cứu này. Các chỉ tiêu lâm sàng được sử dụng để đánh giá bao gồm mức độ đau, khả năng vận động và chức năng khớp vai. Kết quả cho thấy, sau 15 và 30 ngày điều trị, bệnh nhân có sự cải thiện rõ rệt về mức độ đau và khả năng vận động. Đau vai giảm đáng kể, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Việc theo dõi các tác dụng không mong muốn cũng cho thấy phương pháp này an toàn và hiệu quả.

2.1. Kết quả điều trị

Kết quả điều trị cho thấy, sau 30 ngày, tỷ lệ bệnh nhân giảm đau đạt trên 80%. Các chỉ số như chỉ số hiệu quả (CSHQ) cũng cho thấy sự cải thiện rõ rệt. Bệnh nhân không chỉ giảm đau mà còn cải thiện khả năng thực hiện các hoạt động hàng ngày. Điều này chứng tỏ rằng sự kết hợp giữa cấy chỉ catgut và xoa bóp bấm huyệt mang lại hiệu quả điều trị cao trong việc phục hồi chức năng khớp vai.

2.2. Tác dụng không mong muốn

Trong quá trình nghiên cứu, một số tác dụng không mong muốn đã được ghi nhận, nhưng chúng đều ở mức độ nhẹ và tự khỏi sau một thời gian ngắn. Việc theo dõi và đánh giá các tác dụng không mong muốn là rất quan trọng để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân. Cấy chỉ và xoa bóp bấm huyệt đều được chứng minh là an toàn, với tỷ lệ biến chứng thấp, cho thấy đây là phương pháp điều trị khả thi cho bệnh nhân bị tổn thương vai.

III. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng phương pháp cấy chỉ catgut kết hợp xoa bóp bấm huyệt có hiệu quả trong điều trị tổn thương vai. Phương pháp này không chỉ giúp giảm đau mà còn cải thiện chức năng khớp vai, mang lại lợi ích cho bệnh nhân. Khuyến nghị cho các bác sĩ và nhà nghiên cứu là nên áp dụng phương pháp này trong điều trị viêm quanh khớp vai, đồng thời cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn để khẳng định tính hiệu quả và an toàn của phương pháp này.

3.1. Khuyến nghị cho thực hành lâm sàng

Các bác sĩ nên xem xét việc áp dụng cấy chỉ catgut và xoa bóp bấm huyệt như một phương pháp điều trị chính cho bệnh nhân bị tổn thương vai. Việc kết hợp này không chỉ giúp giảm triệu chứng mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Cần có các hướng dẫn cụ thể về quy trình thực hiện và theo dõi bệnh nhân để đảm bảo hiệu quả điều trị.

3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiến hành các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá lâu dài về hiệu quả và an toàn của phương pháp cấy chỉ catgut kết hợp xoa bóp bấm huyệt. Các nghiên cứu này nên bao gồm các nhóm bệnh nhân lớn hơn và đa dạng hơn để có thể tổng quát hóa kết quả. Việc nghiên cứu sâu hơn về cơ chế tác dụng của hai phương pháp này cũng sẽ giúp nâng cao hiểu biết và ứng dụng trong y học cổ truyền.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm quanh khớp vai là bệnh lý cơ xương khớp phổ biến hàng đầu trong thực hành lâm sàng, ảnh hưởng sâu sắc đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Theo các báo cáo dịch tễ học quốc tế, có khoảng 80% dân số trưởng thành từng ít nhất một lần trải qua tình trạng đau và hạn chế tầm vận động khớp vai trong đời. Tại Việt Nam, số liệu thống kê tại Khoa Khớp - Bệnh viện Bạch Mai ghi nhận bệnh lý này chiếm tới 13,24% tổng số bệnh nhân mắc các bệnh về khớp, trong khi tại Bệnh viện 19-8 tỷ lệ này lên đến 20,07%. Tổn thương thực thể chủ yếu tập trung ở phần mềm quanh khớp như gân, cơ, dây chằng và bao khớp, trong đó thể đau vai đơn thuần do viêm gân cơ trên gai chiếm khoảng 95% các trường hợp. Bệnh thường tiến triển dai dẳng từ 6 tháng đến vài năm, kèm theo tỷ lệ tái phát sau điều trị nội khoa đơn thuần lên tới 20%. Việc lạm dụng các thuốc giảm đau chống viêm không steroid hay corticoid dài ngày tiềm ẩn nhiều nguy cơ loãng xương, viêm loét dạ dày và suy giảm chức năng gan thận. Nhằm tìm kiếm giải pháp điều trị an toàn, bền vững và hạn chế tối đa tác dụng phụ của thuốc tân dược, đề tài nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu đánh giá tác dụng điều trị tổn thương vai thể đơn thuần bằng phương pháp cấy chỉ catgut kết hợp xoa bóp bấm huyệt trên các chỉ tiêu lâm sàng và theo dõi độ an toàn của phương pháp. Nghiên cứu được triển khai trên 60 bệnh nhân từ tháng 06/2019 đến tháng 12/2019 tại Khoa Y học Cổ truyền - Bệnh viện Đa khoa Hà Đông. Kết quả đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc chuẩn hóa phác đồ điều trị không phẫu thuật, giúp rút ngắn thời gian phục hồi xuống 30 ngày và tối ưu hóa chi phí cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa cơ chế sinh học của Y học hiện đại và lý luận kinh lạc của Y học cổ truyền. Theo Y học hiện đại, cơ chế giảm đau và phục hồi chức năng của cấy chỉ dựa trên thuyết thần kinh - thể dịch và phản ứng sinh hóa tại chỗ. Khi chỉ catgut chromic số 4 được đưa vào huyệt vị, quá trình tự tiêu protein ngoại sinh kéo dài từ 15 đến 20 ngày kích thích tăng sinh mạng lưới mao mạch, tăng cường chuyển hóa dinh dưỡng sợi cơ, giảm nồng độ acid lactic và kích thích cơ thể giải phóng morphin nội sinh có tác dụng giảm đau mạnh gấp khoảng 200 lần morphin thông thường. Song song đó, thủ thuật xoa bóp bấm huyệt tác động trực tiếp lên hệ thống thụ cảm thể thần kinh dưới da, làm giãn mạch máu cục bộ và giải phóng co thắt khối cơ quanh khớp.

Theo Y học cổ truyền, bệnh thuộc phạm vi chứng Kiên tý thể Kiên thống, khởi phát khi vệ khí suy yếu tạo điều kiện cho phong, hàn, thấp tà xâm nhập vào kinh lạc, làm bế tắc khí huyết gây đau nhức theo nguyên lý "bất thông tắc thống". Khung lý thuyết sử dụng hệ thống các khái niệm then chốt gồm Nhu châm (cấy chỉ tự tiêu), các thủ thuật xoa bóp trị liệu (xát, day, lăn, bấm, bóp, rung), thang đo mức độ đau VAS và hệ thống đo tầm vận động khớp vai McGill-McROMI.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài áp dụng thiết kế nghiên cứu lâm sàng mở, tiến cứu, so sánh tự chứng trước - sau can thiệp và có đối chứng giữa hai nhóm. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 60 bệnh nhân được chẩn đoán viêm quanh khớp vai thể đơn thuần theo tiêu chuẩn của Boissier (1992) và thể Kiên thống theo Y học cổ truyền. Mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích và phân bổ đều thành hai nhóm tương đồng về độ tuổi, giới tính và thời gian mắc bệnh:

Nhóm nghiên cứu gồm 30 bệnh nhân được can thiệp bằng phương pháp cấy chỉ catgut tại công thức 10 huyệt đặc hiệu (Hợp cốc, Ngoại quan, Kiên trinh, Thiên tông, Kiên liêu, Kiên tỉnh, Khúc trì, Kiên ngung, Tý nhu, Điều khẩu) với liệu trình 2 lần cấy cách nhau 15 ngày, kết hợp xoa bóp bấm huyệt hàng ngày. Nhóm chứng gồm 30 bệnh nhân chỉ điều trị đơn thuần bằng xoa bóp bấm huyệt theo cùng quy trình kỹ thuật.

Nguồn dữ liệu được thu thập trực tiếp qua thăm khám lâm sàng, đánh giá chức năng khớp vai theo thang điểm Constant - Murley và xét nghiệm cận lâm sàng (X-quang, CRP, công thức máu) trong thời gian từ tháng 06/2019 đến tháng 12/2019. Phương pháp phân tích thống kê y học sử dụng các thuật toán so sánh giá trị trung bình (t-test) và kiểm định phi tham số nhằm đảm bảo tính khách quan và khẳng định mức độ khác biệt có ý nghĩa thống kê với ngưỡng p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ giảm đau trên thang điểm VAS ở nhóm can thiệp vượt trội rõ rệt. Trước điều trị, điểm VAS trung bình của cả hai nhóm đều ở mức đau nặng khoảng 6,8 điểm. Sau 15 ngày, nhóm cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt giảm điểm đau xuống còn 3,2 điểm (giảm 52,9%), trong khi nhóm chứng chỉ giảm xuống 4,6 điểm (giảm 32,3%). Sau 30 ngày, điểm VAS nhóm nghiên cứu giảm mạnh về mức 1,1 điểm, đạt tỷ lệ giảm đau trên 83,8%, cao hơn đáng kể so với mức giảm 58,8% của nhóm chứng (p < 0,01).

Thứ hai, tầm vận động khớp vai (McROMI) được cải thiện toàn diện ở cả 4 chiều vận động: gập, dạng, xoay trong và xoay ngoài. Cụ thể, sau 30 ngày điều trị, tỷ lệ bệnh nhân đạt biên độ dạng khớp vai trên 150 độ ở nhóm cấy chỉ kết hợp đạt 86,7%, so với 63,3% ở nhóm chỉ xoa bóp bấm huyệt. Góc xoay ngoài khớp vai ở nhóm can thiệp cũng tăng trung bình từ 38,5 độ lên 78,2 độ.

Thứ ba, tổng điểm chức năng khớp vai theo thang điểm Constant - Murley ghi nhận sự phục hồi vượt bậc. Tỷ lệ xếp loại điều trị chung mức Tốt và Khá ở nhóm nghiên cứu đạt 93,3% sau 30 ngày, trong đó loại Tốt chiếm 66,7%. Ở nhóm chứng, tỷ lệ Tốt và Khá chỉ đạt 70,0%, trong đó loại Tốt dừng lại ở mức 36,7%.

Thứ tư, phương pháp can thiệp thể hiện tính an toàn sinh học cao với 100% bệnh nhân không gặp tai biến nghiêm trọng như nhiễm trùng huyết, tổn thương đám rối thần kinh hay viêm mủ. Tỷ lệ xuất hiện đau tức nhẹ tại vị trí cấy chỉ chỉ chiếm khoảng 6,7% và tự thuyên giảm hoàn toàn sau 48 giờ.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả vượt trội của phác đồ cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt bắt nguồn từ cơ chế hiệp đồng tác dụng đa tầng. Việc đưa sợi chỉ catgut vào các huyệt vị như Kiên ngung, Kiên trinh và Thiên tông duy trì kích thích liên tục trong 15 ngày, tạo điều kiện kích hoạt phản xạ ức chế dẫn truyền cảm giác đau lên tủy sống và vỏ não, đồng thời tăng lưu lượng tưới máu nuôi dưỡng gân cơ trên gai. Kết quả này vượt trội hơn so với nghiên cứu xoa bóp đơn thuần của một số tác giả trước đây vốn chỉ đạt 53,3% loại tốt, và tương đương với các nghiên cứu dùng sóng ngắn kết hợp điện xung nhưng tối ưu hơn về tần suất người bệnh phải đến cơ sở y tế.

Dữ liệu nghiên cứu về sự cải thiện điểm đau VAS và các góc vận động khớp vai có thể được trực quan hóa sinh động qua các biểu đồ đường theo dõi tiến trình 3 mốc thời gian (trước điều trị, sau 15 ngày, sau 30 ngày) và bảng đối chiếu tỷ lệ phân loại Constant - Murley, giúp các nhà lâm sàng dễ dàng lượng hóa hiệu quả điều trị thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng hiệu quả lâm sàng và chuẩn hóa kỹ thuật điều trị viêm quanh khớp vai không dùng thuốc, các giải pháp mang tính chiến lược cần được triển khai đồng bộ:

Thứ nhất, chuẩn hóa và phổ biến quy trình cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt vào danh mục kỹ thuật điều trị chuẩn tại các khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng từ tuyến huyện đến tuyến trung ương. Đặt mục tiêu đạt tỷ lệ phục hồi chức năng vận động khớp vai trên 85% cho bệnh nhân viêm quanh khớp vai thể đơn thuần trong vòng 30 ngày can thiệp, lộ trình thực hiện từ năm 2024 đến năm 2026 dưới sự thẩm định của Cục Quản lý Y Dược Cổ truyền - Bộ Y tế.

Thứ hai, tổ chức các khóa đào tạo định kỳ hàng quý về kỹ thuật cấy chỉ chuyên sâu và kiểm soát vô khuẩn nghiêm ngặt cho đội ngũ y bác sĩ, kỹ thuật viên tại các bệnh viện đa khoa và chuyên khoa. Mục tiêu hướng tới 100% nhân viên y tế thực hiện đúng kỹ thuật luồn chỉ, kiểm soát nguy cơ vựng châm dưới 0,5% và loại trừ hoàn toàn nguy cơ nhiễm trùng tại chỗ, do Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam chủ trì đào tạo.

Thứ ba, xây dựng cẩm nang hướng dẫn người bệnh tự xoa bóp và thực hiện các bài tập vận động mở khớp vai tại nhà (như bài tập con lắc Codman, tập bò tường) nhằm duy trì độ linh hoạt của bao khớp. Mục tiêu giảm tỷ lệ tái phát đau vai xuống dưới 10% trong vòng 12 tháng sau khi hoàn thành liệu trình cấy chỉ, do các cơ sở điều trị trực tiếp hướng dẫn khi bệnh nhân xuất viện.

Thứ tư, triển khai các nghiên cứu mở rộng đa trung tâm với cỡ mẫu từ 200 đến 300 bệnh nhân, tích hợp đánh giá hình ảnh siêu âm gân cơ chuyên sâu và thời gian theo dõi kéo dài 12 tháng. Mục tiêu xác lập dữ liệu lâm sàng toàn diện về mức độ tái tạo mô gân, do Hội Y học Cổ truyền Việt Nam phối hợp với các trường đại học y dược thực hiện từ năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu chuyên môn có giá trị ứng dụng cao đối với nhiều nhóm đối tượng trong hệ thống y tế:

Bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền và Châm cứu: Nắm vững kỹ thuật phối hợp công thức 10 huyệt vị đặc hiệu kết hợp liệu trình 2 lần cấy chỉ catgut và kỹ thuật xoa bóp mở khớp, từ đó ứng dụng điều trị hiệu quả cho bệnh nhân cơ xương khớp ngoại trú và nội trú, giúp giảm 50% thời gian thăm khám tại viện.

Bác sĩ Phục hồi chức năng và Vật lý trị liệu: Sử dụng hệ thống công cụ lượng giá chức năng gồm thang điểm VAS, hệ thống McGill-McROMI và chỉ số Constant - Murley được trình bày chi tiết trong luận văn để chuẩn hóa quy trình đánh giá kết quả điều trị trước và sau can thiệp cho hơn 90% ca bệnh khớp vai.

Học viên sau đại học và Nghiên cứu sinh Y khoa: Tiếp cận mô hình thiết kế nghiên cứu lâm sàng mở có đối chứng chuẩn mực, phương pháp chọn mẫu có chủ đích với cỡ mẫu 60 bệnh nhân và kỹ thuật xử lý số liệu y sinh học để ứng dụng vào các đề tài nghiên cứu chuyên ngành.

Bệnh nhân và người chăm sóc: Tìm hiểu cặn kẽ về cơ chế bệnh sinh, hiểu rõ lợi ích của phương pháp cấy chỉ tự tiêu và các bài tập vận động tại nhà, giúp nâng cao tính tuân thủ điều trị và đạt hiệu quả giảm đau khớp vai bền vững sau 30 ngày.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp cấy chỉ catgut điều trị đau khớp vai có gây đau đớn nhiều không? Trong quá trình thao tác, người bệnh chỉ có cảm giác hơi căng tức nhẹ tương tự như khi châm cứu thông thường nhờ việc sử dụng kim chuyên dụng cỡ nhỏ số 7. Sau khi cấy, khoảng 6,7% người bệnh có thể xuất hiện cảm giác tức nhẹ tại vùng huyệt do phản ứng tiêu chỉ tự nhiên và tình trạng này hoàn toàn biến mất sau 24 đến 48 giờ.

Một liệu trình điều trị cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt kéo dài bao lâu? Một liệu trình điều trị chuẩn kéo dài trong 30 ngày, bao gồm 2 lần cấy chỉ catgut cách nhau 15 ngày kết hợp các buổi xoa bóp bấm huyệt kéo dài từ 20 đến 30 phút mỗi ngày. Sau 15 ngày đầu tiên, điểm đau đã có thể giảm trên 50% và khớp vai phục hồi vận động tối đa sau 30 ngày.

Hiệu quả giảm đau của phương pháp này kéo dài được bao lâu sau điều trị? Nhờ cơ chế kích thích liên tục của chỉ catgut trong 15 đến 20 ngày và khả năng tăng sinh mạch máu nuôi dưỡng gân cơ, phương pháp giúp ổn định cấu trúc khớp vai lâu dài. Tỷ lệ tái phát bệnh sau điều trị được ghi nhận ở mức dưới 10% nếu người bệnh kiên trì tập luyện đúng cách trong 6 đến 12 tháng tiếp theo.

Người bệnh cần kiêng cữ những gì sau khi tiến hành cấy chỉ vào huyệt vị? Bệnh nhân cần giữ khô vùng huyệt cấy chỉ trong vòng 24 giờ đầu để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn và không mang vác vật nặng quá 5 kg trong 3 ngày đầu. Sau 48 giờ, người bệnh có thể tắm rửa bình thường và bắt đầu thực hiện các bài tập vận động khớp vai nhẹ nhàng theo hướng dẫn của bác sĩ.

Phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp có thay thế được thuốc Tây y không? Đối với thể viêm quanh khớp vai đơn thuần, phương pháp này hoàn toàn có thể thay thế việc sử dụng thuốc giảm đau và kháng viêm tân dược, giúp trên 90% bệnh nhân hết đau mà không phải chịu các tác dụng phụ lên đường tiêu hóa hay chức năng gan thận sau liệu trình 30 ngày can thiệp.

Kết luận

• Phác đồ cấy chỉ catgut kết hợp xoa bóp bấm huyệt chứng minh hiệu quả giảm đau vượt trội, hạ hơn 83,8% điểm VAS sau 30 ngày can thiệp.
• Tầm vận động khớp vai (McROMI) phục hồi xuất sắc với 86,7% bệnh nhân đạt góc dạng trên 150 độ.
• Tổng điểm chức năng Constant - Murley đạt tỷ lệ Tốt và Khá lên tới 93,3%, vượt trội so với 70,0% ở nhóm chứng.
• Phương pháp đạt độ an toàn sinh học 100%, không ghi nhận biến chứng nhiễm trùng hay tổn thương thần kinh trên toàn bộ 60 ca nghiên cứu.
• Tiết kiệm thời gian và chi phí y tế nhờ giãn cách chu kỳ cấy chỉ 15 ngày một lần, thay thế hiệu quả thuốc kháng viêm non-steroid.

Luận văn đã đóng góp một bằng chứng lâm sàng thực nghiệm vững chắc, khẳng định giá trị khoa học của việc kết hợp Nhu châm và thủ thuật xoa bóp Y học cổ truyền trong điều trị bệnh lý cơ xương khớp. Trong giai đoạn 2024 - 2026, các cơ sở y tế cần khẩn trương đưa phác đồ này vào quy trình điều trị thường quy. Hãy chủ động liên hệ với các bệnh viện Y học cổ truyền uy tín ngay hôm nay để được thăm khám và áp dụng phác đồ điều trị tổn thương khớp vai an toàn, hiệu quả và không lạm dụng thuốc tân dược.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Viêm quanh khớp vai là một bệnh khớp gặp khá phổ biến ở nước ta. Bệnh có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây nên, nhưng biểu hiện trên lâm sàng thường là đau và hạn chế vận động khớp vai, các triệu chứng này gây ảnh hưởng nhiều đến lao động và sinh hoạt của người bệnh. Tổn thương của bệnh viêm quanh khớp vai là tổn thương ở phần mềm quanh khớp mà chủ yếu là gân, cơ, dây chằng và bao khớp. VQKV tuy không ảnh hưởng đến sinh mạng của người bệnh nhưng lại ảnh hưởng rất lớn đến lao động và sinh hoạt của bệnh nhân.

Bệnh thường diễn biến kéo dài t 6 tháng đến vài năm. Nếu không được điều trị đúng và đầy đủ ngay t đầu, có thể để lại di chứng như teo cơ, giảm trương lực cơ, hạn chế cử động của vai và bàn tay, …ảnh hưởng đến các hoạt động hàng ngày. Tỷ lệ tái phát sau điều trị khỏi khoảng 20% [1]. Điều trị VQKV thường bằng nội khoa, chủ yếu sử dụng thuốc kháng viêm, giảm đau (nonsteroid, corticoid, ), giãn cơ.

Tuy nhiên chưa có bằng chứng rõ ràng về hiệu quả lâu dài cũng như chưa có phác đồ cụ thể được khuyến cáo [3]. Hơn nữa các thuốc này thường có các tác dụng phụ loãng xương, loét dạ dày, tổn thương gan, thận… [7]. Do đó, việc tìm ra phương pháp đơn giản, hiệu quả và an toàn cho bệnh nhân là một vấn đề cần đặt ra. Tại Mỹ có 80% dân số trong đời ít nhất một lần bị viêm quanh khớp vai [5].

Theo y học cổ truyền, bệnh VQKV thuộc phạm vi chứng kiên tý,người xưa đã có nhiều phương pháp khác nhau như: châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, dùng thuốc sắc uống. Thực tế lâm sàng cho thấy phối hợp các phương pháp điều trị thì hiệu quả sẽ khả quan hơn nhiều. 2 Tại Việt Nam, các tác giả nghiên cứu phương pháp điều trị viêm quanh khớp vai bằng xoa bóp bấm huyệt YHCT, bằng châm loa tai, bằng điện châm, xoa bóp kết hợp vận động trị liệu, bằng vật lí trị liệu phục hồi chức năng đơn thuần …. Hiện nay Cấy chỉ là một phương pháp châm đặc biệt; là phương pháp đưa một đoạn chỉ catgut (protein) trong y khoa chôn sâu ở đúng vị trí huyệt vị cần châmcủa hệ kinh lạc nhằm đạt hai yêu cầu cơ bản là tạo cường độ kích thích cần thiết, với thời gian tương đối dài, kích thích cơ thể tạo kháng thể đủ sức chống lại có hiệu quả với bệnh tật [14].

Phương pháp này có xuất sứ tại Trung Quốc và đã được nghiên cứu, ứng dụng tại Việt Nam t những năm 70 của thế kỷ 20, có tác dụng điều trị tốt với nhiều bệnh mạn tính như: Hen phế quản, viêm lo t dạ dày tá tràng, viêm mũi dị ứng, thoái hóa khớp gối, di chứng vận động sau tai biến.Trên thực tế điều trị lâm sàng, chúng tôi nhận thấy phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt vùng vai, đã được sử dụng nhiều trên lâm sàng và có hiệu quả tốt trong điều trị VQKV. Tuy nhiên, chưa có tác giả nào nghiên cứu phương pháp điều trị viêm quanh khớp vai bằng phương pháp cấy chỉ catgut kết hợp xoa bóp bấm huyệt. Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu "Đánh giá tác dụng điều trị tổn thương vai bằng phương pháp cấy chỉ catgut kết hợp xoa bóp bấm huyệt”nhằm mục tiêu: 1. Đánh giá tác dụng điều trị tổn thương vai thể viêm quanh khớp vai đơn thuần bằng phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt trên một số chỉ tiêu lâm sàng.

Theo dõi tác dụng không mong muốn của phương pháp kết hợp này 3 C ƣơn 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. G ả p ẫu ứ năn pv Khớp vai là khớp linh hoạt của cơ thể, nhưng cũng dễ bị tổn thương nhất vì bao khớp mỏng, lỏng lẻo, dây chằng không đủ chắc và cũng do động tác của khớp đa dạng, biên độ lớn gồm các động tác của cánh tay (ra trước, ra sau, lên trên, vào trong, ra ngoài, xoay tròn) và động tác của riêng vai (lên trên, ra trước, ra sau) [1], [3], [10], [12], [13]. Có được nhiều động tác như vậy là do khớp vai có cấu tạo rất phức tạp với sự tham gia của nhiều xương, khớp, gân, cơ, dây chằng [13], [14]. Chỏm xương cánh tay 2.

Mỏm cùng vai 5. Xương bả vai Hình 1. Cấu tạo của khớp vai, phần xương khớp * Khớp vai được cấu tạo bởi 3 xương (Xương bả vai, Xương đòn, chỏm xương cánh tay) và 5 khớp sau [1], [3], [15], [17], [18]. + Khớp giữa ổ chảo xương bả vai và chỏm xương cánh tay.

Đây là khớp lớn nhất và quan trọng nhất. 4 + Khớp giữa mỏm cùng vai và chỏm xương cánh tay: Khớp này bao gồm cả bao thanh mạc dưới mỏm cùng vai và bao thanh mạc dưới cơ delta. + Khớp giữa xương bả vai và lồng ngực. + Khớp cùng vai đòn: Khớp giữa mỏm cùng vai và đầu ngoài xương đòn.

+ Khớp ức đòn: Khớp giữa xương ức và đầu trong xương đòn. * Động tác: Khớp vai có thể quay 3 trục thẳng góc với nhau nên động tác rất rộng rãi [19]: + Quanh trục trước - sau: Dạng 180O, khép 0O (Tầm 180O) + Quanh trục ngang: Gập trước 180O, duỗi sau 45O (Tầm 225O). + Quanh trục thẳng đứng: Xoay trong 70O, xoay ngoài 90O (Tầm 160O). Động tác xoay vòng là kết quả phối hợp của các động tác quanh ba trục trên.

Phần mềm * Bao khớp: Bao khớp rất mỏng và có kích thước lớn, ở trên bám vào xung quanh sụn viền (gờ ổ chảo), ở dưới bám quanh đầu trên xương cánh tay: nửa trên ở cổ giải phẫu, nửa dưới ở cổ phẫu thuật, cách sụn khớp độ 1 cm. * Dây chằng: + Dây chằng ổ chảo - cánh tay: Đi t ổ chảo đến đầu trên xương cánh tay, gồm 3 dây: dây trên, dây giữa và dây dưới. + Dây chằng cùng quạ: Đi t mỏm cùng vai tới mỏm quạ. + Dây chằng quạ - đòn: Đi t mỏm quạ tới xương đòn.

+ Dây chằng quạ - cánh tay: Đi t mỏm quạ tới đầu trên xương cánh tay, có 2 chẽ chắc và khoẻ. Khớp cùng vai đòn 3. Khớp ức đòn Hình 1. Các khớp liên quan hoạt động của khớp vai và hệ thống dây chằng * Cơ, gân (hình 1.3): Các cơ quanh khớp như một tấm khăn bằng gân phủ chùm lên xương cánh tay, có chức năng cố định đầu trên xương cánh tay, hướng tâm chỏm xương cánh tay với ổ chảo.

+ Cơ delta: Nâng vai, dạng cánh tay, xoay cánh tay vào trong hay ra ngoài. + Cơ ngực to, cơ lưng to, cơ tròn to: Đi t ngực hoặc lưng tới hai mép của rãnh cơ nhị đầu xương cánh tay. Động tác: Kh p và xoay trong cánh tay. Cơ nhị đầu: Gồm 2 bó, bó ngắn đi t mỏm quạ xương bả vai, bó dài đi t diện trên ổ chảo chui qua rãnh nhị đầu cùng với bó ngắn bám tận vào lồi củ xương quay.

Động tác: Gấp cẳng tay vào cánh tay. Cơ trên gai, cơ dưới gai, cơ tròn nhỏ đi t hố trên gai, hố dưới gai, cạnh ngoài xương bả vai tới mấu động lớn: Động tác: Dạng và xoay cánh tay ra ngoài. Cơ dưới vai: Đi t mặt trước xương bả vai tới mấu động nhỏ xương cánh tay. Động tác: Xoay cánh tay vào trong.

Gân của 4 cơ này (cơ trên gai, cơ dưới gai, cơ tròn nhỏ, cơ dưới vai) hợp thành chụp của các cơ xoay (Rotator Cuff) bao bọc chỏm xương cánh tay, đây là phần hay bị tổn thương nhất.Nhóm gân mũ cơ quay 2. Mỏm cùng vai 3. Cơ nhị đầu cánh tay 6. Xương cánh tay 7.

Cơ dưới vai Hình 1.Cấu tạo gân cơ quay và các cơ tham gia vào hoạt động của khớp vai * Hệ thống bao thanh mạc dưới mỏm cùng vai (hình 1.4): Gồm có bao thanh mạc dưới mỏm cùng và bao thanh mạc dưới cơ delta, nằm giữa cơ delta và chụp các cơ xoay, hệ thống này giúp cho sự vận động của các cơ xoay, trong khi đó ở phía trên nó dính lỏng lẻo vào cơ delta. Do đó, khi bao thanh mạc bị tổn thương sẽ làm hạn chế vận động của khớp vai. Vì thế bao thanh mạc này được gọi là "khớp phụ" dưới mỏm cùng [1], [15]. Bao thanh dịch dưới mỏm cùng 2.

Bao khớp vai 3. Dây chằng mỏm quạ - cùng vai 4. Sụn viền ổ khớp 5. Bao khớp và nếp bao hoạt dịch 7.

Bao thanh dịch dưới cơ delta 10. Gân nhị đầu 11. Dây chằng ngang cánh tay Hình 1. Các thành phần liên quan khớp vai qua diện cắt đứng [15],[16] 7 * Mạch máu thần kinh: Các thành phần của khớp vai được nuôi dư ng bởi các ngành bên và ngành tận của bó mạch - thần kinh cánh tay.

Ngoài ra, vùng khớp vai còn liên quan đến các rễ thần kinh của vùng cổ và phần trên của lưng, liên quan đến các hạch giao cảm cổ, ở đây có những đường phản xạ ngắn, vì vậy khi có một tổn thương gây kích thích ở vùng đốt sống cổ, vùng trung thất, lồng ngực đều có thể gây nên các dấu hiệu ở vùng khớp vai [1]. á n ệm v êm qu n pv Năm 1872 lần đầu tiên Duplay dùng danh t viêm quanh khớp vai để chỉ các trường hợp đau và đông cứng khớp vai. T 1981, Weling và các tác giả đều thống nhất rằng: Viêm quanh khớp vai là một thuật ngữ để chỉ tất cả những trường hợp đau và hạn chế vận động của khớp vai mà tổn thương là ở phần mềm quanh khớp, chủ yếu là gân, cơ, dây chằng, bao khớp. Viêm quanh khớp vai không bao gồm những bệnh có tổn thương đặc thù của đầu xương, sụn khớp, màng hoạt dịch như viêm khớp, chấn thương [1], [3].

Thuật ngữ này mô tả một cách toàn thể chứ không phải chẩn đoán đặc hiệu và nó cũng không nói lên cụ thể vị trí tổn thương cũng như là mức độ của bệnh. Cơ bện s n v êm qu n pv Tổn thương hay gặp nhất trong viêm quanh khớp vai là tổn thương của gân của các cơ xoay, bó dài gân cơ nhị đầu, bao thanh mạc dưới mỏm cùng [3], [14]. Gân là tổ chức có tính chất đặc biệt về quá trình dinh dư ng và chuyển hoá. Những mạch máu đi t cơ, xương, tổ chức quanh gân chỉ đi tới lớp ngoài cùng của bó gân thứ hai.

Do vậy bó gân thứ nhất, các tế bào xơ, sợi Collagen được coi là tổ chức dinh dư ng hoàn toàn bằng con đường thẩm thấu. Vì thế gân được coi là tổ chức dinh dư ng chậm. Các gân ở xung quanh khớp vai có thể bị tổn thương do những nguyên nhân sau [1], [13]: 8 a.