Luận văn thạc sĩ đánh giá tác dụng phục hồi chức năng vận động của điện châm kết hợp phương pháp dưỡng sinh điều trị tai biến mạch máu não ở giai đoạn phục hồi

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả phục hồi chức năng vận động bằng điện châm kết hợp dưỡng sinh cho bệnh nhân tai biến mạch máu não giai đoạn phục hồi.

• Tác giả: Nguyễn Thị Phương Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Kim Dung
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh giá tác dụng phục hồi chức năng vận động của điện châm kết hợp phương pháp dưỡng sinh điều trị tai biến mạch máu não ở giai đoạn phục hồi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về điện châm và dưỡng sinh trong phục hồi sau tai biến

Điện châm và dưỡng sinh là hai phương pháp điều trị truyền thống có hiệu quả trong việc phục hồi chức năng vận động cho bệnh nhân sau tai biến mạch máu não. Nghiên cứu cho thấy sự kết hợp giữa hai phương pháp này không chỉ giúp cải thiện tình trạng sức khỏe mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Phương Thúy (2020), điện châm kết hợp dưỡng sinh đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc phục hồi chức năng vận động cho bệnh nhân tai biến.

1.1. Điện châm Phương pháp điều trị hiệu quả cho bệnh nhân tai biến

Điện châm là phương pháp sử dụng dòng điện để kích thích các huyệt đạo trên cơ thể, giúp cải thiện tuần hoàn máu và giảm đau. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng điện châm có tác dụng tích cực trong việc phục hồi chức năng vận động cho bệnh nhân tai biến mạch máu não.

1.2. Dưỡng sinh Tác động tích cực đến sức khỏe bệnh nhân

Dưỡng sinh là phương pháp tập luyện kết hợp với thở, giúp cải thiện sức khỏe tổng thể và tăng cường khả năng phục hồi. Việc áp dụng dưỡng sinh trong quá trình phục hồi chức năng vận động đã được chứng minh là có hiệu quả cao, giúp bệnh nhân nhanh chóng lấy lại khả năng vận động.

II. Vấn đề và thách thức trong phục hồi chức năng sau tai biến

Phục hồi chức năng sau tai biến mạch máu não gặp nhiều thách thức, bao gồm sự hạn chế về vận động, tâm lý và các yếu tố môi trường. Bệnh nhân thường phải đối mặt với tình trạng co cứng cơ, mất thăng bằng và khó khăn trong việc thực hiện các hoạt động hàng ngày. Theo thống kê, tỷ lệ bệnh nhân gặp khó khăn trong phục hồi chức năng là rất cao, điều này đòi hỏi các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

2.1. Những khó khăn trong quá trình phục hồi chức năng

Bệnh nhân thường gặp khó khăn trong việc thực hiện các động tác vận động cơ bản do tình trạng co cứng và yếu cơ. Điều này làm giảm khả năng tự chăm sóc và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

2.2. Tâm lý bệnh nhân sau tai biến Thách thức lớn trong phục hồi

Tâm lý của bệnh nhân sau tai biến thường bị ảnh hưởng nặng nề, dẫn đến tình trạng trầm cảm và lo âu. Việc hỗ trợ tâm lý cho bệnh nhân là rất cần thiết để giúp họ vượt qua giai đoạn khó khăn này.

III. Phương pháp điện châm kết hợp dưỡng sinh Giải pháp phục hồi hiệu quả

Phương pháp điện châm kết hợp dưỡng sinh đã được áp dụng rộng rãi trong điều trị phục hồi chức năng cho bệnh nhân tai biến. Nghiên cứu cho thấy sự kết hợp này không chỉ giúp cải thiện chức năng vận động mà còn giảm thiểu các triệu chứng đau đớn và khó chịu. Theo Nguyễn Thị Phương Thúy (2020), phương pháp này đã mang lại kết quả khả quan trong việc phục hồi chức năng cho bệnh nhân.

3.1. Cách thực hiện điện châm trong phục hồi chức năng

Điện châm được thực hiện bằng cách sử dụng các kim châm kết hợp với dòng điện để kích thích các huyệt đạo. Phương pháp này giúp tăng cường lưu thông máu và giảm đau, từ đó hỗ trợ quá trình phục hồi chức năng.

3.2. Lợi ích của dưỡng sinh trong phục hồi chức năng

Dưỡng sinh giúp bệnh nhân cải thiện sức khỏe tổng thể thông qua các bài tập nhẹ nhàng và kỹ thuật thở. Việc này không chỉ giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp mà còn cải thiện tâm lý cho bệnh nhân.

IV. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của điện châm và dưỡng sinh

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Phương Thúy (2020) đã chỉ ra rằng việc áp dụng điện châm kết hợp dưỡng sinh mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc phục hồi chức năng vận động cho bệnh nhân tai biến mạch máu não. Kết quả cho thấy có sự cải thiện đáng kể về sức cơ, khả năng thăng bằng và giảm co cứng cơ sau quá trình điều trị.

4.1. Sự thay đổi về sức cơ sau điều trị

Kết quả nghiên cứu cho thấy sức cơ của bệnh nhân đã được cải thiện rõ rệt sau khi áp dụng phương pháp điện châm kết hợp dưỡng sinh. Điều này cho thấy hiệu quả tích cực của phương pháp trong việc phục hồi chức năng.

4.2. Cải thiện khả năng thăng bằng và dáng đi

Khả năng thăng bằng và dáng đi của bệnh nhân cũng được cải thiện đáng kể. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh nhân có khả năng đi lại bình thường tăng lên sau khi điều trị.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phương pháp điều trị

Phương pháp điện châm kết hợp dưỡng sinh đã chứng minh được hiệu quả trong việc phục hồi chức năng vận động cho bệnh nhân tai biến mạch máu não. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp điều trị này để nâng cao hiệu quả phục hồi cho bệnh nhân. Việc kết hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền sẽ mở ra nhiều cơ hội mới trong điều trị.

5.1. Tương lai của điện châm trong phục hồi chức năng

Điện châm sẽ tiếp tục được nghiên cứu và phát triển như một phương pháp điều trị hiệu quả cho bệnh nhân tai biến. Các nghiên cứu mới sẽ giúp tối ưu hóa quy trình điều trị và nâng cao hiệu quả phục hồi.

5.2. Kết hợp y học hiện đại và cổ truyền Hướng đi mới

Việc kết hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền sẽ tạo ra những phương pháp điều trị toàn diện hơn, giúp bệnh nhân phục hồi nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Theo nghiên cứu của Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa bệnh dịch Hoa Kỳ (2017), đột quỵ não là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng tàn tật nghiêm trọng lâu dài và nguyên nhân hàng thứ hai gây tử vong trên toàn thế giới sau ung thƣ và các bệnh lý tim mạch. [1][2][3] Hàng năm trên thế giới có khoảng 5.4 triệu ngƣời tử vong do tai biến mạch não. Trong 50 năm qua nhờ những tiến bộ của y học, tỷ lệ tử vong do đột quỵ đã giảm đƣợc 70%. Đây đƣợc coi là một trong 10 thành tựu y tế lớn nhất của thế kỷ 20.

Tại Mỹ từ năm 2000 -2010, tỷ lệ tử vong do TBMMN đã giảm 35.8%, song mỗi năm số ngƣời mắc mới tại đây là 800000 ngƣời[4]. Hiện nay ở các nƣớc đang phát triển nói chung và ở Việt Nam nói riêng, đột quỵ não có chiều hƣớng ngày càng gia tăng [77],[78]. Theo Lê Văn Thành (2003) công bố tại Thành phố Hồ Chí Minh, tỷ lệ mới mắc là 14.400 bệnh nhân, số hiện mắc là 36. Trong đó số bệnh nhân đột quỵ não có di chứng về vận động là 92,62% , vì vậy việc phục hồi chức năng vận động là vấn đề lớn cần quan tâm với các bệnh nhân TBMMN.

Trong những năm gần đây, xu hƣớng nghiên cứu đa trị liệu nhằm làm giảm nhẹ biến chứng gây ra do đột quỵ não đang đƣợc tập trung nghiên cứu. Trong đó có sự kết hợp không nhỏ giữa các liệu pháp YHHĐ và YHCT. Các phƣơng pháp điều trị nhƣ châm cứu, xoa bóp, dùng thuốc, tập dƣỡng sinh… trên thực tế lâm sàng đã chứng minh đƣợc hiệu quả cao đối với các bệnh nhân TBMMN.Tại Việt Nam phƣơng pháp tập luyện dƣỡng sinh Nguyễn Văn Hƣởng đƣợc sử dụng rộng rãi để phòng bệnh và chữa bệnh đối với bệnh nhân TBMMN. Ngƣời bệnh chủ động luyện tập các động tác phối hợp động tác với luyện thở để phục hồi các khiếm khuyết vận động.

Bên cạnh đó phƣơng pháp điện châm đã đƣợc áp dụng điều trị cho các bệnh nhân TBMMN và đã có 2 nhiều nghiên cứu chứng minh hiệu quả tốt với các bệnh nhân trong việc hồi phục các khiếm khuyết. Việc phối hợp phƣơng pháp can thiệp từ bên ngoài: điện châm và kích thích cảm thụ bản thể bên trong thông qua tập luyện dƣỡng sinh là hƣớng tiếp can thiệp mới giúp ngƣời bệnh phục hồi chức năng vận động tốt hơn. Tuy nhiên chƣa có nghiên cứu lâm sàng nào đƣợc tiến hành đánh giá tác dụng phục hồi chức năng vận động của điện châm kết hợp phƣơng pháp Dƣỡng sinh Nguyễn Văn Hƣởng điều trị bệnh nhân Tai biến mạch não giai đoạn phục hồi. Vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu này với hai mục tiêu: 1.

Đánh giá tác dụng phục hồi chức năng vận động và một số chỉ số cận lâm sàng của điện châm kết hợp phƣơng pháp Dƣỡng sinh Nguyễn Văn Hƣởng điều trị bệnh nhân Tai biến mạch não giai đoạn phục hồi. 2 Theo dõi tác dụng không mong muốn của điện châm kết hợp phƣơng pháp Dƣỡng sinh Nguyễn Văn Hƣởng trên bệnh nhân tai biến mạch máu não giai đoạn phục hồi. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tai biến mạch máu não theo Y học hiện đại 1.

Định nghĩa Tai biến mạch máu não là những thiếu sót thần kinh xảy ra đột ngột kéo dài trên 1 giờ, hoặc tử vong trong vòng 24 giờ có tính chất khu trú hoặc lan tỏa, do nguyên nhân mạch máu não, loại trừ nguyên nhân chấn thƣơng[6]. Yếu tố nguy cơ 1. Yếu tố k ôn t a đổ được - Tuổi Nguy cơ tai biến mạch máu não tăng dần theo tuổi, tỉ lệ bệnh nhân mắc tai biến mạch não tăng gấp đôi sau 55 tuổi, năm 2005 độ tuổi trung bình mắc nhồi máu não tại Mỹ là 69. Tuổi càng lớn bệnh mạch máu càng nhiều mà trƣớc hết là xơ vữa động mạch.

Vì vậy khi tuổi càng lớn ngƣời bệnh càng có nhiều yếu tố nguy cơ. Tỉ lệ bệnh nhân xuất huyết não trung bình 20-54 tuổi năm 1999 là 13. - Giới tính Giới tính là một yếu tố có ảnh hƣởng tới tỉ lệ mắc tai biến mạch máu não. Tuy nhiên sự ảnh hƣởng của giới tính phụ thuộc và lứa tuổi.

Ở ngƣời trẻ tuổi, nữ giới có tỉ lệ mắc tai biến nhiều hơn nam giới và ở ngƣời cao tuổi tỉ lệ này giảm dần và tại Mỹ thì TBMMN phần lớn gặp sau 55 tuổi và nam mắc nhiều hơn nữ [54]. Ở phụ nữ trẻ tuổi nguy cơ mắc tai biến hơn nam giới nhƣ do mang thai, sử dụng các thuốc tránh thai. Một nghiên cứu ở 8 nƣớc Châu Âu thấy tỉ lệ mắc tai biến tăng 9% mỗi năm ở nam và 10% mỗi năm với nữ. - Chủng tộc Sự không tƣơng xứng trong tỉ lệ mắc tai biến còn có biểu hiện ở chủng tộc.

Tại Mỹ, ngƣời da đen có tỉ lệ mắc tai biến mạch não gấp hai lần so với 4 ngƣời da trắng, đồng thời tỉ lệ tử vong của bệnh nhân tai biến mạch năo ở ngƣời da đen cũng cao hơn so với ngƣời da trắng.2 Yếu tố thay đổ được - Huyết áp Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ quan trọng, là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến TBMMN [8], [9]. Bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp hoặc tình trạng huyết áp hiện tại duy trì 160/90 mmHg đƣợc xem là có yếu tố nguy cơ cao dẫn tới TBMMN. Tăng huyết áp dẫn tới tình trạng xuất huyết não nhiều hơn nhồi máu não. - Rối loạn chuyển hóa mỡ máu Mối liên quan giữa rối loạn chuyển hóa mỡ với nguy cơ TBMMN rất phức tạp, nguy cơ nhồi máu não tăng lên khi nồng độ cholesterol toàn phần tăng lên, và nguy cơ này giảm đi khi nồng độ HDL cholesterol không thay đổi.

Bằng chứng tìm thấy ảnh hƣởng của nồng độ triglycerides với nguy cơ tai biến mạch máu não là ngƣợc lại. Nguy cơ xuất hiện tai biến ở mạch máu nhỏ tuy nhiên nồng độ cholesterol thay đổi có ảnh hƣởng tới tình trạng nhồi máu ở các động mạch lớn nhiều hơn là các mạch máu nhỏ[10]. Ngƣợc lại, nồng độ cholesterol toàn phần giảm lại làm tăng nguy cơ xuất huyết não [11], [12]. -Đ t o đường Đái tháo đƣờng là yếu tố nguy cơ độc lập với TBMMN, nguy cơ tai biến mạch máu não tăng gấp 2 lần ở những bệnh nhân đái tháo đƣờng.

Đột quỵ chiếm khoảng 20% tử vong ở bệnh nhân đái tháo đƣờng. Tiền đái tháo đƣờng cũng làm tăng nguy cơ tai biến mạch máu não. Thời gian mắc bệnh tiểu đƣờng có liên quan tới nguy cơ đột quỵ. Bệnh nhân đái tháo đƣờng có xu thế mắc TBMMN sớm hơn[13].

- Các bệnh lý tim Theo J.Cabanes khoảng 15-20% nhồi máu não là do bệnh lý van tim. Sau 36 năm theo dõi ở Framingham thấy 80.8% tai biến mạch não do 5 tăng huyết áp, 37.2% do bệnh mạch vành, 14.5% do suy tim, 14.5% do rung nhĩ và chỉ 13.6% không phải các bệnh trên. Huyết khối từ tim gây nghẽn mạch trong 15-20% các trƣờng hợp nhồi máu não [14], [15]. - Thuốc lá Trong số những ngƣời hút thuốc, việc cai thuốc lá giúp giảm nguy cơ tai biến mạch não xuống nhƣ những ngƣời không hút thuốc lá trong 5 năm [16].

Thuốc lá làm biến đổi nồng độ Lipid mà quan trọng là làm giảm yếu tố bảo vệ HDL cholesterol, ngoài ra còn làm tăng fibrinogen, tăng tính đông máu, tăng độ nhớt máu, tăng kết dính tiểu cầu…dẫn tới tăng nguy cơ nhồi máu não. - Thuốc tránh thai Thuốc tránh thai có nồng độ estrogen cao gây nguy cơ tai biến mạch máu não giống nhƣ khi có thai. Chỉ nên dùng thuốc tránh thai có nồng độ estrogen thấp. Dùng thuốc tránh thai khi có tăng huyết áp hoặc hút thuốc lá sẽ làm tăng nguy cơ TBMMN và bệnh mạch vành.

- Hoạt động thể lực Một nghiên cứu ở Nauy trên 14.000 phụ nữ đã xác định rằng đa số những ngƣời này đã tập thể dục (4-5 lần một tuần, mỗi lần trên 30 phút) đã giảm thấp 50% nguy cơ tử vong do TBMMN hơn những ngƣời ít tập thể dục(trung bình, ít hơn 1 lần một tuần). Tập thể dục giúp giảm các yếu tố nguy cơ của TBMMN chẳng hạn nhƣ các bệnh mạch máu, tăng cholesterol, béo phì và đái tháo đƣờng. Triệu chứng Khởi phát đột ngột trong vài giờ hoặc từ từ trong vài ngày đầu (nhồi máu não) khởi phát đột ngột trong vài giờ (xuất huyết não). Biểu hiện của các thiếu sót thần kinh, tùy thuộc và vị trí tổn thƣơng: liệt nửa ngƣời kèm liệt mặt trung ƣơng ở tổn thƣơng bán cầu não, hay tổn thƣơng 6 giao bên khi tổn thƣơng ở thân não, mất ngôn ngữ (aphasia), thất điều (atasia), chóng mặt (vertigo)… Bên cạnh đó bệnh nhân tiền sử có thể có con thiếu máu não thoảng qua (nhồi máu não).

Tam chứng xuất huyết: nhức đầu, nôn vọt, táo bón (xuất huyết não). Động kinh xuất hiện 20% ở các trƣờng hợp xuất huyết thùy não. Phân loại Dựa vào tiêu chuẩn WHO (1989) TBMMN chia thành hai loại chính [7]: 1.1 Nhồi máu não Là tình tình trạng khi mạch máu nuôi dƣỡng một khu vực não bộ bị nghẽn tắc khiến khu vực đó bị thiếu máu và hoại tử. Xuất huyết não Tình trạng máu thoát khỏi mạch máu chảy vào nhu mô não.

Cận lâm sàng Bệnh nhân đƣợc chụp MRI hặc CT chẩn đoán chính xác tổn thƣơng Nhồi máu não hay xuất huyêt não. Chẩn đoán Theo sơ đồ : 7 Đột ngột xuất hiện triệu chứng thần kinh khu trú ↓ 95% ↓→ 5% không phải do mạch máu Do mạch máu - Cơn động kinh - U - Mất myelin - Do tâm lý ←↓ Xuất huyết ↓ 15 % Thiếu máu -Xuất huyết trong não. não cục bộ - Xuất huyết dƣới màng nhện. 85% - Xuất huyết dƣới màng cứng, ↓ ngoài màng cứng.

Bệnh xơ cứng mạch Các Tắc mạch do tim Các nguyên nhân ít gặp: máu não: động - Rung nhĩ - Bóc tách mạch Xơ vữa mạch nội sọ mạch - Bệnh van tim - Viêm động mạch xuyên - Huyết khối van. - Đau nửa đầu ↓ ↓ - Bệnh khác. - Ma túy Xơ Xơ vữa mạch - Các nguyên nhân vữa lớn khác. vi ↓ thể Giảm Tắc tƣới động máu mạch 1.1 G a đoạn cấp Nguyên tắc chung - Điều trị nguyên nhân.

- Điều trị triệu chứng. - Điều trị dự phòng thƣơng tật thứ phát. - Điều trị dự phòng tái phát. 8 Điều trị cụ thể - Nhồi máu não Điều trị càng sớm càng tốt mục đích cứu vớt những tế bào vùng tranh tối tranh sáng, làm giảm tỉ lệ tử vong, hạn chế di chứng.

Thuốc: Tiêu sợi huyết rtPA trong vòng 4.5h đầu từ khi xuất hiện nhồi máu não.