Luận văn: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại Kim Sơn, Ninh Bình

Luận văn phân tích thực trạng, đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Kim Sơn, Ninh Bình, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Trần Thị Tươi
• Người hướng dẫn: Gs. Đặng Văn Minh
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản Lý Đất Đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Trên Địa Bàn Huyện Kim Sơn, Tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 3. Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.2. Khái niệm hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.3. Phân loại hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.4. Sự cần thiết phải đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.5. Khái quát về đất nông nghiệp và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp
• 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiểu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.7. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.8. Tình hình nghiên cứu nâng cao hiệu quả về sử dụng đất nông nghiệp
• 1.8.1. Tình hình nghiên cứu về sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới
• 1.8.2. Những nghiên cứu về nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam
• 1.8.3. Tình hình nghiên cứu hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của tỉnh Ninh Bình
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Kim Sơn liên quan đến vấn đề sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 2.2.2. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Kim Sơn
• 2.2.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp huyện Kim Sơn theo các tiểu vùng
• 2.2.4. Đề xuất các loại hình sử dụng đất thích hợp và giải pháp sử dụng đất sản xuất nông nghiệp có hiệu quả cao
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phân vùng nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.3. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 2.3.4. Phương pháp thống kê, xử lý số liệu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Kim Sơn
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp huyện Kim Sơn
• 3.2. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Kim Sơn
• 3.2.1. Hiện trạng sử dụng đất trên địa bàn huyện Kim Sơn
• 3.2.2. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Kim Sơn
• 3.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp nông nghiệp trên địa bàn huyện Kim Sơn
• 3.3.1. Hiện trạng các loại hình sử dụng đất của huyện Kim Sơn
• 3.3.2. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Kim Sơn
• 3.3.2.1. Hiệu quả xã hội
• 3.3.2.2. Hiệu quả môi trường
• 3.4. Đề xuất các loại hình sử dụng đất thích hợp và giải pháp sử dụng đất sản xuất nông nghiệp có hiệu quả cao trên địa bàn huyện Kim Sơn
• 3.4.1. Đề xuất các loại hình sử dụng đất thích hợp trên địa bàn huyện Kim Sơn
• 3.4.2. Giải pháp sử dụng đất sản xuất nông nghiệp có hiệu quả cao đất trên địa bàn huyện Kim Sơn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp Kim Sơn NB

Huyện Kim Sơn, nằm ở phía Đông Nam tỉnh Ninh Bình, là vùng đất ven biển có vai trò chiến lược trong sản xuất nông nghiệp của tỉnh. Với tổng diện tích tự nhiên khoảng 21.571 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm tới 13.941 ha (64,63%), Kim Sơn được xem là vựa lúa trọng điểm, đóng góp gần 1/3 tổng sản lượng lúa toàn tỉnh. Việc đánh giá hiệu quả đất nông nghiệp Kim Sơn, Ninh Bình không chỉ là một yêu cầu khoa học mà còn mang tính cấp thiết, nhằm xác định những tiềm năng chưa được khai thác, nhận diện các thách thức và đề xuất giải pháp phát triển bền vững. Nghiên cứu của Trần Thị Tươi (2020) đã cung cấp một cơ sở dữ liệu và phương pháp luận quan trọng để phân tích toàn diện các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường trong việc sử dụng đất tại đây. Vùng đất này có những đặc thù riêng biệt về điều kiện tự nhiên Kim Sơn như địa hình bằng phẳng, dần thấp ra biển và hệ thống thổ nhưỡng đa dạng, từ đất phù sa đến đất mặn ven biển. Những yếu tố này tạo ra cả cơ hội và thách thức cho việc phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp hiệu quả. Do đó, một bài toán phức tạp được đặt ra là làm thế nào để tối ưu hóa giá trị sản xuất trên hecta trong khi vẫn đảm bảo sự cân bằng sinh thái và ổn định an sinh xã hội cho người nông dân. Việc phân tích sâu sẽ giúp định hình lại quy hoạch sử dụng đất Kim Sơn một cách khoa học, hướng tới một nền nông nghiệp hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng nhu cầu thị trường.

1.1. Vị thế chiến lược và tiềm năng đất đai huyện Kim Sơn

Kim Sơn là huyện đồng bằng ven biển duy nhất của Ninh Bình, sở hữu gần 15km đường bờ biển. Vị trí địa lý này mang lại lợi thế kép: phát triển nông nghiệp thâm canh ở vùng nội đồng và kinh tế biển ở khu vực ven biển. Đặc điểm nổi bật nhất là quá trình bồi tụ tự nhiên, mỗi năm lấn ra biển từ 80-100m, mở rộng quỹ đất khoảng 150 ha. Quỹ đất nông nghiệp dồi dào, chủ yếu là đất phù sa và đất mặn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đa dạng hóa cây trồng vật nuôi, đặc biệt là các mô hình canh tác lúa, nuôi trồng thủy sản. Hệ thống giao thông với Quốc lộ 10 và các tuyến tỉnh lộ kết nối thuận lợi với các trung tâm kinh tế lớn, mở ra cơ hội giao thương nông sản. Nguồn nhân lực tại chỗ dồi dào, cần cù cũng là một yếu tố quan trọng thúc đẩy sản xuất. Những tiềm năng này là nền tảng vững chắc để xây dựng các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, nâng cao hiệu quả kinh tế đất nông nghiệp.

1.2. Sự cấp thiết của việc đánh giá hiệu quả đất nông nghiệp

Trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do đô thị hóa và công nghiệp hóa, việc sử dụng mỗi hecta đất một cách hiệu quả trở nên vô cùng quan trọng. Đánh giá hiệu quả đất nông nghiệp Kim Sơn, Ninh Bình là cần thiết để trả lời các câu hỏi: Các loại hình sử dụng đất hiện tại đã tối ưu chưa? Mức độ thích ứng với thị trường và biến đổi khí hậu ra sao? Lợi ích mang lại cho người nông dân có tương xứng với tiềm năng của đất đai? Việc đánh giá không chỉ dừng lại ở chỉ tiêu kinh tế như năng suất lúa Kim Sơn, mà còn phải xem xét các yếu tố xã hội như việc làm, thu nhập và yếu tố môi trường như bảo tồn độ phì của đất. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở khoa học để các nhà quản lý đưa ra các chính sách hỗ trợ nông dân phù hợp, định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

II. Những thách thức chính trong sử dụng đất Kim Sơn NB

Bên cạnh những tiềm năng to lớn, việc sử dụng đất nông nghiệp tại Kim Sơn đang đối mặt với nhiều thách thức không nhỏ, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất và đời sống người dân. Thách thức lớn nhất đến từ các yếu tố tự nhiên và tác động của con người. Vị trí ven biển khiến Kim Sơn trở thành một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu. Hiện tượng nước biển dâng, bão lũ và hạn hán xảy ra với tần suất và cường độ ngày càng cao, gây ra tình trạng xâm nhập mặn đất nông nghiệp và suy thoái tài nguyên. Theo luận văn của Trần Thị Tươi (2020), độ mặn có thể xâm nhập sâu vào nội địa hàng chục kilomet, làm giảm chất lượng đất nông nghiệp Ninh Bình và gây khó khăn cho các mô hình canh tác truyền thống. Thêm vào đó, áp lực từ quá trình phát triển kinh tế - xã hội cũng tạo ra những thách thức lớn. Tốc độ đô thị hóa và việc xây dựng các khu công nghiệp, cụm công nghiệp đã làm suy giảm diện tích đất nông nghiệp, đặc biệt là đất trồng lúa có năng suất cao. Sự cạnh tranh về nguồn lực đất đai giữa nông nghiệp và các ngành kinh tế khác ngày càng gay gắt. Cuối cùng, công tác quản lý và quy hoạch sử dụng đất Kim Sơn dù đã có nhiều nỗ lực nhưng vẫn còn những hạn chế, chưa thực sự theo kịp tốc độ phát triển, dẫn đến việc sử dụng đất còn manh mún, thiếu đồng bộ và chưa phát huy hết hiệu quả.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu và hiện tượng xâm nhập mặn

Là huyện ven biển, Kim Sơn chịu ảnh hưởng trực tiếp từ tác động của biến đổi khí hậu. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt, rét đậm và hạn hán ngày càng diễn biến phức tạp. Đặc biệt, xâm nhập mặn đất nông nghiệp là vấn đề nhức nhối. Khi triều cường, nước mặn theo sông Đáy và sông Càn xâm nhập sâu vào nội đồng, gây nhiễm mặn cho đất và nguồn nước tưới. Tình trạng này không chỉ làm giảm năng suất lúa Kim Sơn mà còn hạn chế khả năng canh tác nhiều loại cây trồng khác. Việc phải đầu tư chi phí lớn cho các công trình thủy lợi ngăn mặn, cải tạo đất cũng là một gánh nặng kinh tế đối với địa phương và người nông dân.

2.2. Áp lực từ quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa

Sự phát triển kinh tế - xã hội tất yếu dẫn đến việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Diện tích đất nông nghiệp, đặc biệt là đất chuyên trồng lúa, đang có xu hướng giảm dần để nhường chỗ cho các dự án phát triển đô thị, khu công nghiệp và hạ tầng giao thông. Quá trình này tạo ra áp lực lớn lên an ninh lương thực và sinh kế của người nông dân. Việc thu hồi đất nếu không đi kèm với các chính sách hỗ trợ nông dân hiệu quả trong việc đào tạo nghề và chuyển đổi việc làm có thể gây ra những bất ổn xã hội. Việc định giá đất nông nghiệp trong các dự án thu hồi cũng là một vấn đề phức tạp, cần sự hài hòa lợi ích giữa nhà nước, nhà đầu tư và người dân.

III. Hướng dẫn đánh giá hiệu quả đất nông nghiệp tại Kim Sơn

Để có cái nhìn toàn diện và khách quan về đánh giá hiệu quả đất nông nghiệp Kim Sơn, Ninh Bình, cần áp dụng một hệ thống các chỉ tiêu khoa học, bao trùm cả ba khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường. Đây là phương pháp luận được nhiều nghiên cứu học thuật, trong đó có luận văn của Trần Thị Tươi (2020), áp dụng. Cách tiếp cận này giúp lượng hóa được giá trị mà đất đai mang lại, đồng thời xác định tính bền vững của các hoạt động sản xuất. Về mặt kinh tế, các chỉ tiêu cốt lõi được sử dụng để đo lường mức độ sinh lời của các mô hình sản xuất nông nghiệp hiệu quả. Về mặt xã hội, việc đánh giá tập trung vào khả năng tạo việc làm, cải thiện thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng nông thôn. Một mô hình sử dụng đất có thể mang lại lợi nhuận kinh tế cao nhưng nếu không tạo ra nhiều việc làm hoặc gây bất bình đẳng thì cũng chưa được coi là hiệu quả về mặt xã hội. Cuối cùng, khía cạnh môi trường là yếu tố then chốt để đảm bảo phát triển nông nghiệp bền vững. Việc sử dụng đất phải đi đôi với bảo vệ, cải tạo thổ nhưỡng huyện Kim Sơn, hạn chế ô nhiễm và duy trì cân bằng sinh thái. Chỉ khi kết hợp hài hòa cả ba yếu tố này, việc đánh giá mới thực sự phản ánh đúng bản chất và cung cấp định hướng đúng đắn cho tương lai.

3.1. Phân tích hiệu quả kinh tế Giá trị sản xuất và thu nhập

Hiệu quả kinh tế là chỉ tiêu được quan tâm hàng đầu. Nó được đo lường thông qua các thông số cụ thể. Giá trị sản xuất trên hecta (Tổng giá trị sản phẩm/ha/năm) là thước đo tổng quát nhất. Bên cạnh đó là các chỉ tiêu như chi phí trung gian (giống, phân bón, thuốc BVTV), thu nhập hỗn hợp (lợi nhuận sau khi trừ chi phí trung gian), và giá trị ngày công lao động. Việc so sánh các chỉ tiêu này giữa các loại hình sử dụng đất khác nhau (ví dụ: chuyên lúa, lúa - cá, trồng màu) sẽ cho thấy mô hình nào mang lại hiệu quả kinh tế đất nông nghiệp cao hơn. Đây là cơ sở để khuyến khích nhân rộng các mô hình tối ưu.

3.2. Đánh giá hiệu quả xã hội Thu hút lao động và an sinh

Hiệu quả xã hội phản ánh tác động của việc sử dụng đất đến đời sống cộng đồng. Các chỉ tiêu chính bao gồm: mức độ thu hút lao động (số ngày công/ha/năm), khả năng tạo việc làm ổn định, và mức độ cải thiện thu nhập bình quân đầu người. Ngoài ra, hiệu quả xã hội còn được thể hiện qua mức độ chấp nhận của người dân đối với các loại hình canh tác mới, sự phù hợp với tập quán sản xuất địa phương và khả năng đảm bảo an ninh lương thực. Một mô hình được coi là có hiệu quả xã hội cao khi nó giúp giải quyết việc làm, giảm nghèo và góp phần xây dựng nông thôn mới văn minh, ổn định.

3.3. Xem xét hiệu quả môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững

Hiệu quả môi trường là tiêu chí đánh giá tính bền vững lâu dài. Nó được xem xét dựa trên các yếu tố như: khả năng duy trì và cải thiện độ phì của đất, mức độ sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật có gây ô nhiễm hay không, và khả năng bảo vệ đa dạng sinh học. Các mô hình canh tác hữu cơ, mô hình lúa - cá, hay các hệ thống nông-lâm kết hợp thường được đánh giá cao về hiệu quả môi trường. Việc lựa chọn loại hình sử dụng đất phù hợp giúp hạn chế thoái hóa đất, chống xói mòn và góp phần vào mục tiêu chung là phát triển nông nghiệp bền vững.

IV. Phân tích kết quả sử dụng đất nông nghiệp tại Kim Sơn

Kết quả thực tiễn từ các nghiên cứu và thống kê tại địa phương cho thấy một bức tranh đa chiều về hiệu quả sử dụng đất. Việc đánh giá hiệu quả đất nông nghiệp Kim Sơn, Ninh Bình chỉ ra rằng có sự khác biệt rõ rệt giữa các mô hình canh tác và các tiểu vùng sinh thái. Nghiên cứu của Trần Thị Tươi (2020) đã phân chia huyện thành 3 tiểu vùng (vàn cao, vàn thấp, vùng thấp) để so sánh chi tiết. Nhìn chung, các mô hình có sự kết hợp hoặc chuyển đổi cơ cấu cây trồng một cách hợp lý thường mang lại hiệu quả kinh tế đất nông nghiệp vượt trội so với độc canh cây lúa. Đặc biệt, các mô hình kết hợp canh tác lúa, nuôi trồng thủy sản (lúa - cá, lúa - tôm) tại các vùng vàn thấp và vùng thấp cho thấy giá trị thu nhập cao hơn hẳn. Tuy nhiên, các mô hình này đòi hỏi vốn đầu tư và kỹ thuật cao hơn, không phải hộ nông dân nào cũng có điều kiện áp dụng. Về năng suất lúa Kim Sơn, nhờ áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật về giống và quy trình canh tác, năng suất trung bình vẫn duy trì ở mức khá cao, góp phần đảm bảo an ninh lương thực. Tuy nhiên, giá trị sản xuất trên hecta từ cây lúa thường thấp hơn so với các loại cây trồng khác hoặc các mô hình kết hợp. Mức độ chấp nhận của người dân đối với các mô hình mới phụ thuộc nhiều vào hiệu quả thực tế và sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

4.1. So sánh các mô hình canh tác lúa và nuôi trồng thủy sản

Các số liệu phân tích cho thấy sự chênh lệch đáng kể về hiệu quả kinh tế. Mô hình chuyên canh 2 vụ lúa tuy ổn định nhưng cho thu nhập hỗn hợp và giá trị ngày công lao động thấp. Trong khi đó, các mô hình sản xuất nông nghiệp hiệu quả như lúa xen canh cá hoặc chuyển đổi một phần diện tích sang chuyên nuôi tôm thẻ chân trắng ở vùng ven biển mang lại lợi nhuận cao gấp 3-5 lần. Mô hình này không chỉ tăng thu nhập mà còn giúp cải tạo thổ nhưỡng huyện Kim Sơn nhờ tận dụng chất thải hữu cơ từ thủy sản làm phân bón tự nhiên cho lúa. Tuy nhiên, rủi ro về dịch bệnh và thị trường đối với ngành thủy sản cũng cao hơn.

4.2. Thực trạng năng suất và giá trị sản xuất trên hecta

Năng suất lúa trung bình của Kim Sơn trong những năm gần đây đạt khoảng 61-62 tạ/ha/vụ. Đây là một con số khá tích cực. Tuy nhiên, khi quy đổi ra giá trị sản xuất trên hecta, mô hình lúa thuần chỉ đạt mức trung bình. Ngược lại, các mô hình trồng cây dược liệu (đinh lăng) hoặc rau màu an toàn, dù diện tích chưa lớn, đã cho thấy giá trị kinh tế cao vượt trội. Điều này cho thấy tiềm năng to lớn từ việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang các loại cây có giá trị kinh tế cao, phù hợp với nhu cầu thị trường và điều kiện đất đai từng vùng.

V. Các giải pháp nâng cao hiệu quả đất nông nghiệp Kim Sơn

Từ kết quả phân tích thực trạng và những thách thức, việc đề ra các giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất là yêu cầu cấp thiết. Để đánh giá hiệu quả đất nông nghiệp Kim Sơn, Ninh Bình một cách bền vững, các giải pháp cần mang tính đồng bộ, từ quy hoạch, kỹ thuật đến chính sách. Trọng tâm là phải thay đổi tư duy sản xuất từ chạy theo số lượng sang tập trung vào chất lượng và giá trị gia tăng. Giải pháp hàng đầu là rà soát và điều chỉnh lại quy hoạch sử dụng đất Kim Sơn, phân định rõ các vùng chuyên canh dựa trên lợi thế về thổ nhưỡng huyện Kim Sơn và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Cần có một lộ trình cụ thể cho việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ưu tiên các loại cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao và thị trường tiêu thụ ổn định. Song song đó, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất được xem là đòn bẩy then chốt. Cuối cùng, không thể thiếu vai trò của nhà nước thông qua các chính sách hỗ trợ nông dân, tạo điều kiện thuận lợi về vốn, kỹ thuật, và kết nối thị trường, giúp người dân yên tâm đầu tư sản xuất và hướng tới một nền phát triển nông nghiệp bền vững.

5.1. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi một cách hợp lý

Giải pháp này cần được thực hiện dựa trên cơ sở khoa học về đánh giá đất đai. Tại các vùng vàn cao, có thể phát triển các mô hình trồng cây dược liệu, rau màu an toàn. Tại các vùng vàn thấp và vùng thấp, cần khuyến khích và mở rộng các mô hình kết hợp canh tác lúa, nuôi trồng thủy sản. Đối với vùng ven biển chịu ảnh hưởng của xâm nhập mặn đất nông nghiệp, cần nghiên cứu các giống cây trồng chịu mặn hoặc chuyển hẳn sang nuôi trồng thủy sản nước lợ, nước mặn công nghệ cao. Sự chuyển đổi này phải gắn liền với việc xây dựng thương hiệu và chuỗi liên kết giá trị để đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm.

5.2. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ cao

Để tăng giá trị sản xuất trên hecta, việc ứng dụng công nghệ là tất yếu. Cần khuyến khích nông dân áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến như VietGAP, GlobalGAP, nông nghiệp hữu cơ. Cơ giới hóa đồng bộ từ khâu làm đất đến thu hoạch sẽ giúp giảm chi phí và giải phóng sức lao động. Ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm, nhà màng, nhà lưới trong trồng trọt và công nghệ nuôi siêu thâm canh trong thủy sản sẽ tạo ra bước đột phá về năng suất và chất lượng. Đây là chìa khóa để xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp hiệu quả và có sức cạnh tranh cao.

5.3. Hoàn thiện chính sách đất đai và hỗ trợ người nông dân

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ nông dân một cách thực chất và hiệu quả. Các chính sách này bao gồm hỗ trợ về vốn vay ưu đãi, tập huấn chuyển giao kỹ thuật, trợ giá giống cây trồng, vật nuôi chất lượng cao. Đặc biệt, cần có chính sách khuyến khích tích tụ, tập trung ruộng đất để hình thành các vùng sản xuất lớn, thuận lợi cho việc đầu tư và áp dụng cơ giới hóa. Hoàn thiện hệ thống định giá đất nông nghiệp một cách công bằng và minh bạch cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo quyền lợi cho người dân, tạo động lực cho họ gắn bó lâu dài với mảnh đất của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 1. Khái niệm hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp Sử dụng các nguồn tài nguyên hiện có tại địa phương có hiệu quả cao trong sản xuất để đảm bảo phát triển một nền nông nghiệp bền vững là xu thế tất yếu đối với các nước trên thế giới. Sử dụng đất sản xuất nông nghiệp có hiệu quả cao thông qua việc bố trí cơ cấu cây trồng, vật nuôi là một trong những vấn đề được chú trọng hiện nay của hầu hết các nước trên thế giới.

Nó không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà hoạch định chính sách, các nhà kinh doanh nông nghiệp mà còn là nhu cầu của nông dân, những người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất nông nghiệp (Lục Thị Minh Huệ, 2014). Theo Nguyễn Đình Hợi (1993) , căn cứ vào nhu cầu của thị trường, thực hiện đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi trên cơ sở lựa chọn các sản phẩm có ưu thế ở từng địa phương, từ đó nghiên cứu áp dụng công nghệ mới nhằm làm cho sản phẩm có tính cạnh tranh cao, đảm bảo sự thống nhất giữa các ngành, đó là một trong những điều kiện tiên quyết để phát triển nền nông nghiệp hướng về xuất khẩu có tính ổn định và bền vững, đồng thời phát huy tối đa công dụng của đất nhằm đạt tới hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường cao nhất. Các nội dung sử dụng đất có hiệu quả được thể hiện ở: - Sử dụng hợp lý về không gian và thời gian để hình thành hiệu quả kinh tế không gian sử dụng đất. - Phân phối hợp lý cơ cấu đất đai trên diện tích đất được sử dụng, hình thành cơ cấu kinh tế sử dụng đất.

- Quy mô sử dụng đất cần có sự tập trung thích hợp hình thành quy mô kinh tế sử dụng đất. - Giữ mật độ sử dụng đất thích hợp hình thành việc sử dụng đất một cách kinh tế, tập trung thâm canh. - Bố trí cây trồng phù hợp với tính chất lý hóa của đất để tạo ra hiệu quả kinh tế sử dụng đất cao nhất đồng thời bảo vệ và cải tạo đất. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 4 Việc sử dụng đất phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố liên quan (Hội khoa học đất ,2000).

Vì vậy, việc xác định bản chất khái niệm hiệu quả sử dụng đất phải xuất phát từ luận điểm triết học của Mác và những nhận thức lý luận của lý thuyết hệ thống (Nguyễn Thị Vòng và cs, 2001): - Hiệu quả phải được xem xét trên 3 mặt: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường. - Phải xem xét đến lợi ích trước mắt và lâu dài. - Phải xem xét cả lợi ích riêng của người sử dụng đất và lợi ích của cả cộng đồng. - Phải xem xét giữa hiệu quả sử dụng đất và hiệu quả sử dụng các nguồn lực khác.

- Đảm bảo sự phát triển thống nhất giữa các ngành. Phân loại hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp Sử dụng đất có hiệu quả là đem lại lợi ích về kinh tế, ổn định đời sống một cách bền vững. Chính vì thế khi đánh giá hiệu quả sử dụng đất người ta thường đánh giá trên 3 khía cạnh: Hiệu quả về mặt kinh tế sử dụng đất, hiệu quả về mặt xã hội và hiệu quả về mặt môi trường. Hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là mục tiêu chính của mọi hoạt động kinh tế, phản ánh trình độ thực hiện các nhu cầu trong xã hội.

Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế - xã hội phản ánh về mặt chất lượng của các hoạt động sản xuất kinh doanh. Nâng cao hiệu quả kinh tế là một xu thế khách quan và bức xúc của sản xuất xã hội. Để nâng cao được hiệu quả kinh tế cần tăng cường sử dụng các nguồn lực về kinh tế, tự nhiên có sẵn trong hoạt động kinh tế để phục vụ cho lợi ích con người, xã hội, đó là một đòi hỏi khách quan của mọi nền sản xuất xã hội. Bản chất của hiệu quả kinh tế có thể tóm lược như sau: - Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế chung nhất là khâu trung tâm của các loại hiệu quả trong sản xuất kinh doanh.

- Hiệu quả kinh tế có thể lượng hóa, tính toán chính xác mối quan hệ so sánh giữa lượng kết quả đạt được với chi phí bỏ ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 5 - Hiệu quả kinh tế liên quan trực tiếp đến yếu tố đầu vào và yếu tố đầu ra của quá trình sản xuất vì được tính toán dựa trên các yếu tố đầu vào (chi phí) và các yếu tố đầu ra (kết quả) trong quá trình sản xuất ở từng đơn vị, ngành, nền sản xuất xã hội trong từng thời kỳ nhất định các doanh nghiệp với mục đích là tiết kiệm lợi nhuận tối đa trên cơ sở khối lượng sản phẩm hàng hóa nhiều nhất với các chi phí tài nguyên và lao động thấp nhất. Theo Đỗ Thị Tám (2001), bản chất của phạm trù kinh tế sử dụng đất là: Với một diện tích đất đai nhất định sản xuất ra một khối lượng của cải vật chất nhiều nhất với một lượng đầu tư chi phí về vật chất và lao động thấp nhất nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vật chất của xã hội. Hiệu quả xã hội Theo Nguyễn Thị Vòng và cs (2001), hiệu quả xã hội là mối tương quan so sánh giữa kết quả xét về mặt xã hội và tổng chi phí bỏ ra.

Hiệu quả xã hội trong sử dụng đất hiện nay được xác định dựa vào ba yếu tố các yếu tố. Thứ nhất là mức độ thu hút lao động: nhu cầu sử dụng lao động, tạo ra việc làm, tăng thu nhập. Thứ hai là trình độ dân trí, trình độ hiểu biết khoa học: khả năng ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào quá trình sản xuất. Thứ ba là đời sống người lao động: tổng thu nhập, lãi thuần, giá trị ngày công lao động.

Sử dụng đất phù hợp với tập quán, nền văn hoá của địa phương 1. Hiệu quả môi trường Hiệu quả môi trường là một vấn đề quan trọng mang tính toàn cầu và ngày càng được chú trọng, quan tâm và không thể bỏ qua khi đánh giá hiệu quả của tất cả các hoạt động sản xuất. Theo Đỗ Nguyên Hải(2000), trong sản xuất nông nghiệp, hiệu quả môi trường là hiệu quả mang tính lâu dài, vừa đảm bảo lợi ích hiện tại mà không làm ảnh hưởng xấu đến tương lai, nó gắn chặt với quá trình khai thác, sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất và môi trường sinh thái. Hiệu quả môi trường đánh giá dựa vào mức độ ảnh hưởng của các hoạt động sản xuất đến môi trường như: có gây tổn hại hoặc có những tác động xấu đến môi trường đất, môi trường nước, môi trường không khí; có làm ảnh hưởng xấu đến môi trường sinh hoạt và đa dạng sinh học.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 6 Trong sản xuất nông nghiệp hiệu quả môi trường được phân thành các loại cụ thể như sau: - Hiệu quả hoá học môi trường được đánh giá thông qua mức độ sử dụng các chất hoá học trong quá trình sản xuất nông nghiệp. Khi sử dụng lượng vừa đủ phân bón và thuốc bảo vệ thực vật trong quá trình sản xuất đảm bảo cho cây trồng sinh trưởng và phát triển tốt, cho năng suất cao, hàm lượng tồn dư trong sản phẩm thấp và không gây ô nhiễm môi trường. - Hiệu quả sinh học môi trường được thể hiện qua mối tác động qua lại giữa cây trồng với các vi sinh vật trong đất, giữa cây trồng với các loại dịch hại dựa vào mối quan hệ thiên địch nhằm giảm thiểu việc sử dụng hoá chất trong nông nghiệp mà vẫn đạt được mục tiêu đề ra. - Hiệu quả vật lý môi trường được thể hiện thông qua việc lợi dụng tốt nhất tài nguyên khí hậu có sẵn như: ánh sáng, nhiệt độ, nước mưa của các kiểu sử dụng đất tại địa phương để đạt được sản lượng cao và tiết kiệm chi phí đầu vào và công lao động.

Ngoài ra còn đảm tăng độ che phủ của đất. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất cần kết hợp chặt chẽ giữa ba hệ thống chi tiêu kinh tế, xã hội và môi trường trong một thể thống nhất. Tùy từng điều kiện cụ thể mà ta có thể nhấn mạnh từng hệ thống chỉ tiêu ở mức độ khác nhau Hoàng Văn Luyện,2001). Sự cần thiết phải đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 1.

Khái quát về đất nông nghiệp và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp 1. Khái quát về đất nông nghiệp Đất được hình thành trong hàng triệu năm và là một trong những yếu tố không thể thiếu cấu thành môi trường sống. Đất là nơi chứa đựng không gian sống của con người và các loài sinh vật, là nơi cung cấp tài nguyên cần thiết cho cuộc sống và hoạt động sản xuất của con người. Với đặc thù vô cùng quý giá là có độ phì nhiêu, đất làm nhiệm vụ của một bà mẹ nuôi sống muôn loài trên trái đất.

Đất đai là sản phẩm của thiên nhiên, là tư liệu sản xuất không thể thay thế trong sản xuất nông nghiệp. Đất có những tính chất đặc thù riêng khiến nó không giống bất kỳ một tư liệu sản xuất nào khác, đó là đất có độ phì, có giới hạn về diện Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 7 tích, có vị trí cố định trong không gian và vĩnh cửu với thời gian. Nếu biết sử dụng hợp lý thì sức sản xuất của đất đai sẽ ngày càng tăng lên. Sản xuất nông nghiệp tạo việc làm cho lao động địa phương, cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người, đảm bảo nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm.

Khi hiểu đúng nghĩa vẫn đề này sẽ giúp người sử dụng đất có các định hướng sử dụng đất nông nghiệp tốt hơn, khai thác có hiệu quả và khoa học các tiềm năng tự nhiên của đất đồng thời không ngừng bảo vệ đất và môi trường sinh thái. Hiện tại cũng như trong tương lai, nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế cũng như sự phát triển của xã hội loài người, không ngành nào có thể thay thế được.