Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CÔNG VIỆC CỦA CÔNG CHỨC 1. Một số khái niệm liên quan 1. Công chức Không có khái niệm chung thống nhất về công chức cho tất cả các quốc gia trên thế giới. Ở một số quốc gia trên thế giới, công chức được hiểu là: - Công chức là những người làm công tác chuyên môn nghiệp vụ trong bộ máy hành chính của các bộ thuộc Chính phủ (Anh, Thái Lan, Xin-ga-po.) - Công chức không chỉ là những người thực hiện các hoạt động chuyên môn nghiệp vụ quản lý trong bộ máy hành chính của các bộ (trung ương) mà còn bao gồm cả những người làm công tác chuyên môn nghiệp vụ quản lý trong bộ máy hành chính thuộc chính quyền của các địa phương (Nga, Trung Quốc, Ba Lan, Hung-ga-ri.) - Khác với các quan niệm đã nêu trên, một số nước xác định phạm vi công chức bao gồm cả những người thực thi công vụ tại các tổ chức cung ứng dịch vụ công hoặc cả ngành lập pháp, tư pháp (Đức, Hà Lan, Tây Ban Nha.
Như vậy, tùy theo cách thức tiếp cận về công chức, phạm vi công chức có thể rộng hẹp khác nhau. Tuy khái niệm công chức được hiểu khác nhau ở từng quốc gia, nhưng việc xác định ai là công chức thường do các yếu tố quyết định như: hệ thống thể chế chính trị, thể chế hành chính, tính truyền thống, sự phát triển kinh tế - xã hội, các yếu tố văn hóa. Các dấu hiệu chung của công chức ở các quốc gia thường là: là công dân của nước đó; được tuyển dụng qua thi tuyển; được bổ nhiệm vào một ngạch hoặc một vị trí công việc; được hưởng lương từ ngân sách nhà nước [5, tr. Công chức còn là thuật ngữ mang tính lịch sử - xã hội và mỗi thời kỳ có những quan điểm khác nhau về công chức.
14 Ở Việt Nam, Luật Cán bộ, công chức số 22/2008/QH12 ngày 13/11/2008 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2010. Trong Luật Cán bộ, công chức hiện hành, phạm vi công chức được xác định như sau: Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật [13]. Từ một số quan điểm về công chức ở các nước trên thế giới và ở Việt Nam, trong phạm vi luận văn này có thể đưa ra cách hiểu sau: công chức là người làm việc trong các cơ quan nhà nước (chủ yếu là cơ quan hành chính nhà nước), được tuyển dụng thông qua hình thức thi tuyển hoặc xét tuyển (nếu đáp ứng điều kiện theo quy định), được bổ nhiệm vào ngạch hoặc vị trí công việc trong cơ quan nhà nước để thực hiện hoạt động công vụ và được hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Quan niệm, đặc điểm công chức chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện 1.
Quan niệm công chức chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện Bộ máy nhà nước gồm bộ máy lập pháp, bộ máy hành pháp và bộ máy tư pháp. Trong đó, bộ máy hành pháp (bộ máy hành chính nhà nước) gồm hệ thống các cơ quan của nhà nước được thành lập theo quy định của pháp luật nhằm thực 15 thi quyền hành hành pháp (quyền thi hành luật, tổ chức, quản lý và điều hành các công việc hàng ngày của quốc gia trên tất cả các lĩnh vực, đó là quyền chấp hành và điều hành). Có thể đưa ra quan niệm chung nhất, hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước bao gồm: Chính phủ, Bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các cấp, cơ quan chuyên môn thuộc UBND, riêng cấp xã gồm 7 chức danh công chức chuyên trách. UBND cấp huyện do HĐND cấp huyện bầu, là cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước HĐND cùng cấp và cơ quan nhà nước cấp trên.
UBND cấp huyện thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở địa phương, góp phần đảm bảo sự chỉ đạo, quản lý thống nhất trong bộ máy hành chính nhà nước từ Trung ương đến cơ sở. Để thực hiện chức năng quản lý nhà nước trên tất cả các lĩnh vực ở phạm vi địa phương, UBND cấp huyện lập ra các cơ quan chuyên môn (Phòng và cơ quan tương đương Phòng) nhằm thực hiện chức năng tham mưu, giúp UBND cấp huyện quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực ở địa phương và thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn theo sự ủy quyền của UBND cấp huyện; góp phần bảo đảm sự thống nhất quản lý của ngành hoặc lĩnh vực công tác ở địa phương. Từ quan điểm chung về công chức, có thể hiểu công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện (sau đây gọi tắt là công chức chuyên môn cấp huyện) là người được tuyển dụng thông qua hình thức thi tuyển hoặc xét tuyển (nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định), được bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh, làm việc trong các cơ quan hành chính nhà nước thuộc UBND cấp huyện, trong biên chế và được hưởng lương từ ngân sách nhà nước nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện. Đặc điểm công chức chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện 16 Nằm trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước, công chức chuyên môn cấp huyện mang đầy đủ đặc điểm của công chức, đồng thời có những đặc điểm riêng: Thứ nhất, chất lượng đội ngũ công chức chuyên môn cấp huyện quyết định hiệu quả công tác quản lý nhà nước ở địa phương.
Về mặt pháp lý, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện không thực hiện chức năng quản lý nhà nước (chỉ thực hiện chức năng tham mưu, giúp việc cho UBND cấp huyện), tuy vậy, trên thực tế, hệ thống các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện (công chức chuyên môn cấp huyện) lại trực tiếp tham gia thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với ngành, lĩnh vực trên phạm vi lãnh thổ nhất định. Tất cả các tiến trình quản lý nhà nước trên địa bàn đều do công chức chuyên môn thuộc UBND cấp huyện thực hiện. Ví dụ, Phòng Nội vụ cấp huyện tham mưu UBND cấp huyện Kế hoạch cải cách hành chính nhà nước hàng năm trên địa bàn huyện, sau khi tham mưu, nội dung tham mưu sẽ trở thành nhiệm vụ để chính đội ngũ công chức chuyên môn triển khai thực hiện. Như vậy, chất lượng đội ngũ công chức chuyên môn cấp huyện (như trình độ, năng lực chuyên môn, mức độ am hiểu về địa bàn,.) có ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước ở địa phương.
Đồng thời, vấn đề nâng cao chất lượng đội ngũ công chức chuyên môn cấp huyện có ý nghĩa trong việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước ở địa phương. Chẳng hạn, việc bố trí, sử dụng đúng người đúng việc hoặc đảm bảo đánh giá công bằng, khách quan đội ngũ công chức chuyên môn cấp huyện sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của đội ngũ này từ đó thúc đẩy hoạt động quản lý nhà nước hiệu lực và hiệu quả hơn. Thứ hai, trong hoạt động, đội ngũ công chức chuyên môn cấp huyện vừa chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, vị trí việc làm, biên chế công chức, cơ cấu ngạch công chức và công tác của UBND cấp huyện, đồng thời chịu sự kiểm tra, hướng dẫn về chuyên môn nghiệp vụ của cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh (Sở và cơ quan tương đương Sở). Ví dụ, công chức chuyên môn thuộc 17 Phòng Nội vụ cấp huyện phụ trách về công tác đào tạo, bồi dưỡng ngoài chịu sự chỉ đạo, quản lý từ phía UBND cấp huyện còn chịu sự hướng dẫn, kiểm tra về chuyên môn nghiệp vụ từ Sở Nội vụ cấp tỉnh.
Đánh giá Có nhiều nhiều cách diễn đạt khác nhau về đánh giá: - Đánh giá là biện pháp quản lý thông qua việc kiểm tra các chỉ số nói lên sự cống hiến trong việc hoàn thành nhiệm vụ của người lao động. Kết quả đánh giá nói lên năng lực, trách nhiệm, sự cống hiến cũng như đạo đức nghề nghiệp của người lao động đồng thời là cơ sở để thực hiện chính sách đãi ngộ, bố trí, đề bạt, đào tạo, bồi dưỡng, khen thưởng, kỷ luật người lao động. - Đánh giá là việc nhận xét, xác định mức độ cao/thấp của năng lực thực hiện công việc của người lao động và kết quả thực hiện công việc của họ so với định mức đã đề ra [19]. Như vậy, đánh giá gồm hai thành tố là đánh giá năng lực và đánh giá kết quả thực hiện công việc.
+ Đánh giá năng lực: là đánh giá về trình độ, kinh nghiệm, kỹ năng, quan hệ xã hội và định hướng giá trị của cá nhân, về tiềm năng và khả năng mà cá nhân có thể phát huy. Việc đánh giá năng lực đồng thời với việc xem xét sở trường, sở đoản, các tố chất cá nhân,.Đánh giá cả động lực làm việc của họ. Đánh giá về năng lực, nhà quản lý phải đưa ra được những nhận xét về năng lực của người lao động. + Đánh giá kết quả thực hiện công việc (hay còn gọi là đánh giá thành tích) tức là việc so sánh cái mà người lao động đạt được sau một thời gian làm việc với mục tiêu mà tổ chức đã đề ra.
Khi đánh giá kết quả thực hiện công việc, nhà nhà lý phải đưa ra kết luận là có đạt hay không đạt so với mục tiêu đề ra và đánh giá kết quả là để ghi nhận công trạng. Được đánh giá, ghi nhận công trạng là nhu cầu tâm lý của cá nhân chính vì thế đánh giá kết quả công việc còn là việc tạo nguồn động viên để cá nhân phát huy tính tích cực của mình. 18 Dù là đánh giá về khía cạnh nào đi chăng nữa thì đánh giá luôn được coi là vấn đề quan trọng và nhạy cảm.
