Luận văn thạc sĩ đánh giá tác dụng của phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại điều trị đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả phương pháp cấy chỉ, xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại điều trị đau cổ gáy do thoái hóa cột sống.

• Tác giả: Trần Mạnh Cường
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Minh
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại điều trị đau cổ gáy do thoái hóa cột sống
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Định nghĩa đau vùng cổ gáy
• 1.2. Giải phẫu cột sống cổ
• 1.3. Chức năng cột sống cổ
• 1.4. Nguyên nhân bệnh vùng cổ gáy
• 1.4.1. Nguyên nhân cơ học
• 1.4.2. Rối loạn chức năng thần kinh
• 1.4.3. Bệnh lý xương khớp
• 1.4.4. Sự lão hóa
• 1.5. Tổng quan thoái hóa cột sống cổ
• 1.6. Nguyên nhân gây thoái hóa cột sống cổ
• 1.7. Cơ chế bệnh sinh
• 1.8. Cơ chế gây đau trong thoái hóa cột sống cổ
• 1.9. Triệu chứng của bệnh vùng cổ gáy
• 1.9.1. Triệu chứng lâm sàng của bệnh vùng cổ gáy
• 2. CHƯƠNG 2: CHẤT LIỆU, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo Y học hiện đại
• 2.3. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo Y học cổ truyền
• 2.4. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân
• 2.5. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7. Thiết kế nghiên cứu
• 2.8. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.9. Phương tiện nghiên cứu
• 2.10. Quy trình nghiên cứu
• 2.10.1. Phương pháp tiến hành điều trị bằng cấy chỉ
• 2.10.2. Phương pháp tiến hành điều trị bằng hồng ngoại
• 2.10.3. Phương pháp tiến hành điều trị xoa bóp bấm huyệt
• 2.11. Phương pháp đánh giá kết quả
• 2.11.1. Đánh giá hiệu quả chung
• 2.12. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.13. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.1. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo lứa tuổi
• 3.1.2. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới
• 3.1.3. Phân bố đối tượng theo nghề nghiệp
• 3.1.4. Phân bố đối tượng theo thời gian mắc bệnh
• 3.2. Đánh giá hiệu quả điều trị
• 3.2.1. Đánh giá sự cải thiện mức độ đau theo thang điểm VAS
• 3.2.2. Hiệu quả cải thiện tầm vận động cột sống cổ
• 3.2.3. Hiệu quả cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày
• 3.2.4. Sự thay đổi các chứng trạng y học cổ truyền
• 3.2.5. Hiệu quả điều trị chung
• 3.2.6. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị
• 3.2.6.1. Sự biến đổi các chỉ số sinh lý (mạch, nhịp thở, huyết áp)
• 3.2.6.2. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng
• 3.2.6.3. Sự thay đổi chỉ số công thức máu và sinh hóa máu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• A. DANH MỤC BẢNG
• B. DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• C. DANH MỤC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá hiệu quả của phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại trong điều trị đau cổ gáy do thoái hóa cột sống. Đau cổ gáy là một vấn đề phổ biến, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và năng suất lao động. Thoái hóa cột sống là nguyên nhân chính gây ra tình trạng này, đặc biệt ở người cao tuổi và những người làm việc tư thế tĩnh. Nghiên cứu nhằm mục tiêu đánh giá hiệu quả của liệu pháp kết hợp này trong việc giảm đau và cải thiện chức năng vận động.

1.1. Tổng quan về đau cổ gáy và thoái hóa cột sống

Đau cổ gáy là triệu chứng phổ biến liên quan đến các bệnh lý cột sống cổ, đặc biệt là thoái hóa cột sống. Bệnh này thường gặp ở người trên 30 tuổi, với tỷ lệ tăng dần theo tuổi tác. Thoái hóa cột sống gây tổn thương sụn khớp, xương dưới sụn, dây chằng và màng hoạt dịch, dẫn đến đau và hạn chế vận động. Các nguyên nhân chính bao gồm lão hóa, tư thế làm việc sai, và chấn thương mạn tính.

1.2. Phương pháp điều trị không dùng thuốc

Nghiên cứu tập trung vào các phương pháp không dùng thuốc như cấy chỉ, xoa bóp bấm huyệt, và chiếu đèn hồng ngoại. Cấy chỉ là phương pháp truyền thống giúp kích thích huyệt đạo, giảm đau và tăng cường chuyển hóa. Xoa bóp bấm huyệt giúp thư giãn cơ, cải thiện tuần hoàn. Chiếu đèn hồng ngoại có tác dụng giảm đau, giãn cơ và tăng tuần hoàn tại chỗ.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện trên các bệnh nhân bị đau cổ gáy do thoái hóa cột sống. Các bệnh nhân được chia thành nhóm điều trị bằng cấy chỉ, xoa bóp bấm huyệt, và chiếu đèn hồng ngoại. Hiệu quả điều trị được đánh giá thông qua thang điểm VAS (Visual Analogue Scale) và chỉ số NDI (Neck Disability Index).

2.1. Quy trình điều trị

Bệnh nhân được điều trị bằng cấy chỉ tại các huyệt đạo liên quan, kết hợp với xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại. Mỗi liệu trình kéo dài 10-20 ngày. Các chỉ số đau và chức năng vận động được theo dõi trước và sau điều trị.

2.2. Đánh giá hiệu quả

Kết quả cho thấy sự cải thiện đáng kể về mức độ đau và tầm vận động cột sống cổ. Cấy chỉ kết hợp với xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại giúp giảm đau hiệu quả, cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày. Không có tác dụng phụ nghiêm trọng được ghi nhận.

III. Kết quả và thảo luận

Nghiên cứu khẳng định hiệu quả của liệu pháp kết hợp trong điều trị đau cổ gáy do thoái hóa cột sống. Cấy chỉ, xoa bóp bấm huyệt, và chiếu đèn hồng ngoại là những phương pháp an toàn và hiệu quả, giúp giảm đau và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

3.1. Hiệu quả giảm đau

Kết quả cho thấy mức độ đau giảm đáng kể sau 10-20 ngày điều trị. Cấy chỉ giúp kích thích huyệt đạo, giảm đau lâu dài. Chiếu đèn hồng ngoại giúp giảm đau tức thì và thư giãn cơ.

3.2. Cải thiện chức năng vận động

Chỉ số NDI cải thiện rõ rệt, cho thấy sự phục hồi chức năng vận động cột sống cổ. Xoa bóp bấm huyệt giúp thư giãn cơ, cải thiện tuần hoàn và tăng tầm vận động.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu kết luận rằng phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại là một liệu pháp hiệu quả trong điều trị đau cổ gáy do thoái hóa cột sống. Phương pháp này không chỉ giảm đau mà còn cải thiện chức năng vận động và chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

4.1. Ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu khuyến nghị áp dụng rộng rãi liệu pháp kết hợp này trong điều trị đau cổ gáy tại các cơ sở y tế. Đây là phương pháp an toàn, hiệu quả và không gây tác dụng phụ nghiêm trọng.

4.2. Hướng nghiên cứu tương lai

Cần có thêm các nghiên cứu dài hạn để đánh giá hiệu quả lâu dài của cấy chỉ, xoa bóp bấm huyệt, và chiếu đèn hồng ngoại trong điều trị thoái hóa cột sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống cổ là một bệnh lý phổ biến, chiếm khoảng 14% trong các bệnh thoái hóa cột sống, chỉ đứng sau thoái hóa cột sống thắt lưng với 31%. Bệnh thường gặp ở người từ 30 tuổi trở lên và đang có xu hướng trẻ hóa. Tại Mỹ, chi phí điều trị cho bệnh nhân thoái hóa cột sống cổ lên tới 40 tỷ USD với khoảng 151.000 bệnh nhân, trong khi tại Pháp con số này là 6 tỷ Euro. Ở Việt Nam, đau vùng cổ gáy không chỉ gây khó chịu mà còn làm giảm năng suất lao động và chất lượng cuộc sống, ảnh hưởng đến kinh tế cá nhân và xã hội.

Nghiên cứu tập trung đánh giá tác dụng của phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại trong điều trị đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống cổ. Mục tiêu chính là đánh giá hiệu quả giảm đau, cải thiện tầm vận động cột sống cổ và chức năng sinh hoạt hàng ngày, đồng thời theo dõi các tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị. Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương và Bệnh viện Tuệ Tĩnh từ tháng 7/2019 đến tháng 12/2020, với đối tượng là bệnh nhân được chẩn đoán đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống cổ theo tiêu chuẩn y học hiện đại và y học cổ truyền.

Việc áp dụng phương pháp kết hợp này nhằm nâng cao hiệu quả điều trị, giảm thiểu tác dụng phụ và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân, đồng thời góp phần giảm chi phí điều trị và gánh nặng xã hội do bệnh gây ra.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai nền tảng lý thuyết chính: Y học cổ truyền (YHCT) và Y học hiện đại (YHHĐ). Theo YHCT, đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống cổ thuộc phạm vi chứng tý, nguyên nhân do chính khí suy yếu, ngoại tà xâm nhập gây bế tắc kinh lạc, dẫn đến đau nhức và hạn chế vận động. Bệnh được phân loại thành các thể phong hàn, khí trệ huyết ứ, can thận hư và can thận hư kết hợp phong hàn thấp, mỗi thể có phương pháp điều trị đặc thù.

Phương pháp cấy chỉ là sự kết hợp giữa châm cứu truyền thống và y học hiện đại, sử dụng chỉ catgut tự tiêu cấy vào huyệt vị nhằm tạo kích thích cơ học kéo dài, thúc đẩy tuần hoàn máu, tăng chuyển hóa và giảm đau. Cơ chế tác dụng được giải thích theo học thuyết thần kinh-thể dịch và học thuyết kinh lạc, trong đó cấy chỉ kích thích phản xạ thần kinh, ức chế cảm giác đau và điều hòa hoạt động kinh mạch.

Xoa bóp bấm huyệt là kích thích vật lý tại chỗ giúp giảm đau, giãn cơ, tăng tuần hoàn và dinh dưỡng mô, đồng thời tác động toàn thân qua cơ chế thần kinh thể dịch. Chiếu đèn hồng ngoại sử dụng bức xạ nhiệt làm tăng nhiệt độ da, giãn mạch, giảm viêm và co cứng cơ, hỗ trợ quá trình phục hồi.

Ba khái niệm chính trong nghiên cứu là: thoái hóa cột sống cổ, cấy chỉ catgut, và xoa bóp bấm huyệt kết hợp chiếu đèn hồng ngoại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp can thiệp lâm sàng có đối chứng, so sánh trước và sau điều trị. Cỡ mẫu gồm 60 bệnh nhân được chọn theo phương pháp mẫu thuận tiện, chia ngẫu nhiên thành hai nhóm: nhóm nghiên cứu (30 bệnh nhân) điều trị bằng cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại; nhóm chứng (30 bệnh nhân) điều trị bằng xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại.

Đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống cổ, được chẩn đoán theo tiêu chuẩn của Bộ Y tế năm 2016 và tiêu chuẩn y học cổ truyền thể can thận hư kết hợp phong hàn thấp. Tiêu chuẩn loại trừ gồm các bệnh lý khác như thoát vị đĩa đệm, lao cột sống, ung thư, loãng xương nặng, và bệnh nhân không tuân thủ liệu trình.

Thời gian nghiên cứu từ tháng 7/2019 đến 12/2020 tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương và Bệnh viện Tuệ Tĩnh. Liệu trình điều trị kéo dài 20 ngày, trong đó cấy chỉ được thực hiện vào ngày đầu và ngày thứ 10, xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại thực hiện hàng ngày.

Các chỉ tiêu đánh giá gồm: mức độ đau theo thang điểm VAS, tầm vận động cột sống cổ, chức năng sinh hoạt hàng ngày theo thang điểm NDI, các triệu chứng y học cổ truyền, và các chỉ số cận lâm sàng như công thức máu, sinh hóa máu, hình ảnh X-quang. Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả và so sánh giữa hai nhóm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Giảm đau rõ rệt: Nhóm nghiên cứu có mức giảm điểm đau VAS từ trung bình 5,78 xuống còn 1,53 sau 20 ngày điều trị, giảm khoảng 73%. Nhóm chứng giảm từ 5,80 xuống 3,20, giảm khoảng 45%. Sự khác biệt giữa hai nhóm có ý nghĩa thống kê (p<0,05).

2. Cải thiện tầm vận động cột sống cổ: Tầm vận động trung bình của nhóm nghiên cứu tăng từ 26 độ lên 42 độ, cải thiện 61,5%, trong khi nhóm chứng tăng từ 27 độ lên 35 độ, cải thiện 29,6%. Tỷ lệ bệnh nhân không còn hạn chế vận động sau điều trị ở nhóm nghiên cứu là 70%, nhóm chứng là 40%.

3. Nâng cao chức năng sinh hoạt: Điểm NDI trung bình giảm từ 24 (hạn chế trung bình) xuống còn 8 (hạn chế nhẹ) ở nhóm nghiên cứu, giảm 66,7%. Nhóm chứng giảm từ 23 xuống 15, giảm 34,8%. Tỷ lệ bệnh nhân có cải thiện chức năng sinh hoạt rõ rệt cao hơn nhóm nghiên cứu (p<0,05).

4. An toàn và ít tác dụng phụ: Không ghi nhận tác dụng không mong muốn nghiêm trọng trong quá trình điều trị. Các chỉ số sinh tồn và xét nghiệm cận lâm sàng không thay đổi bất thường, chứng tỏ phương pháp an toàn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại có hiệu quả vượt trội trong giảm đau, cải thiện vận động và chức năng sinh hoạt so với chỉ áp dụng xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy cấy chỉ giúp kích thích tuần hoàn, tăng chuyển hóa mô và ức chế cảm giác đau lâu dài.

Sự kết hợp đa trị liệu tận dụng ưu điểm của từng phương pháp: cấy chỉ tạo kích thích cơ học kéo dài, xoa bóp bấm huyệt giúp giãn cơ và tăng tuần hoàn, đèn hồng ngoại hỗ trợ giảm viêm và co cứng cơ. Các biểu đồ so sánh điểm VAS, tầm vận động và NDI giữa hai nhóm có thể minh họa rõ sự khác biệt hiệu quả điều trị.

Ngoài ra, việc không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng khẳng định tính an toàn của liệu trình, phù hợp với xu hướng điều trị bảo tồn, giảm thiểu can thiệp phẫu thuật và thuốc giảm đau có tác dụng phụ.

Kết quả cũng phù hợp với lý thuyết y học cổ truyền về điều hòa kinh lạc, tăng cường khí huyết và y học hiện đại về cơ chế thần kinh-thể dịch trong giảm đau.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại trong điều trị đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống cổ tại các cơ sở y tế chuyên khoa, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ. Thời gian áp dụng: ngay trong 1-2 năm tới.

2. Đào tạo chuyên sâu cho cán bộ y tế về kỹ thuật cấy chỉ và xoa bóp bấm huyệt, đảm bảo quy trình vô trùng và kỹ thuật chuẩn xác để tối ưu hiệu quả và an toàn cho bệnh nhân. Chủ thể thực hiện: các bệnh viện y học cổ truyền và trung tâm phục hồi chức năng.

3. Tăng cường nghiên cứu mở rộng quy mô và đa trung tâm để đánh giá hiệu quả lâu dài, tác dụng phụ và chi phí điều trị, từ đó xây dựng hướng dẫn điều trị chuẩn quốc gia. Thời gian: 3-5 năm.

4. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người bệnh về lợi ích của phương pháp điều trị không dùng thuốc, khuyến khích bệnh nhân tuân thủ liệu trình và phối hợp điều trị để đạt kết quả tốt nhất.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền và Y học hiện đại: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn về hiệu quả phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại, hỗ trợ trong việc lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp.

2. Nhân viên y tế và kỹ thuật viên vật lý trị liệu: Tài liệu chi tiết về kỹ thuật, quy trình và đánh giá hiệu quả giúp nâng cao kỹ năng chuyên môn và áp dụng hiệu quả trong thực tế.

3. Nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách: Cung cấp dữ liệu về hiệu quả và an toàn của phương pháp điều trị bảo tồn, hỗ trợ xây dựng chính sách phát triển y học cổ truyền và phục hồi chức năng.

4. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Y học cổ truyền và Y học phục hồi chức năng: Là tài liệu tham khảo quý giá cho việc học tập, nghiên cứu và phát triển các đề tài liên quan đến điều trị đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp cấy chỉ là gì và có an toàn không?
   Cấy chỉ là kỹ thuật luồn chỉ catgut tự tiêu vào huyệt vị nhằm tạo kích thích kéo dài giúp giảm đau và tăng tuần hoàn. Nghiên cứu cho thấy phương pháp này an toàn, không gây dị ứng hay tác dụng phụ nghiêm trọng khi thực hiện đúng quy trình vô trùng.

2. Tại sao cần kết hợp cấy chỉ với xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại?
   Sự kết hợp tận dụng ưu điểm của từng phương pháp: cấy chỉ kích thích lâu dài, xoa bóp giúp giãn cơ và tăng tuần hoàn, đèn hồng ngoại giảm viêm và co cứng cơ, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị so với đơn phương.

3. Liệu trình điều trị kéo dài bao lâu và có cần duy trì không?
   Liệu trình nghiên cứu kéo dài 20 ngày với 2 lần cấy chỉ và xoa bóp, chiếu đèn hàng ngày. Tùy tình trạng bệnh, có thể cần duy trì hoặc lặp lại liệu trình để ổn định kết quả và phòng tái phát.

4. Phương pháp này có phù hợp với mọi đối tượng bệnh nhân không?
   Phương pháp phù hợp với bệnh nhân đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống cổ, không áp dụng cho các trường hợp có chỉ định phẫu thuật, bệnh lý ác tính, hoặc các chống chỉ định về da và tuần hoàn. Cần khám và tư vấn kỹ trước khi điều trị.

5. Có thể áp dụng phương pháp này tại các cơ sở y tế nhỏ hoặc phòng khám tư nhân không?
   Với điều kiện trang thiết bị và nhân lực được đào tạo bài bản, phương pháp có thể áp dụng tại nhiều cơ sở y tế, giúp mở rộng khả năng tiếp cận điều trị hiệu quả cho bệnh nhân.

Kết luận

• Phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại mang lại hiệu quả giảm đau, cải thiện tầm vận động và chức năng sinh hoạt rõ rệt cho bệnh nhân đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống cổ.
• Liệu trình điều trị 20 ngày với 2 lần cấy chỉ và xoa bóp, chiếu đèn hàng ngày được chứng minh an toàn, không gây tác dụng phụ nghiêm trọng.
• Kết quả nghiên cứu phù hợp với cơ chế tác dụng của y học cổ truyền và y học hiện đại, đồng thời tương thích với các nghiên cứu quốc tế.
• Đề xuất áp dụng rộng rãi phương pháp này trong thực hành lâm sàng, đồng thời tăng cường đào tạo và nghiên cứu mở rộng.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng quy mô nghiên cứu, xây dựng hướng dẫn điều trị chuẩn và nâng cao nhận thức cộng đồng về phương pháp điều trị bảo tồn hiệu quả này.

Hành động ngay hôm nay để cải thiện chất lượng điều trị đau vùng cổ gáy và nâng cao sức khỏe cộng đồng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Đau vùng cổ gáy có mã số quốc tế (M54.2) là một chứng bệnh rất phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, tỉ lệ mắc nhiều hơn ở những người lao động tư thế tĩnh. Đau vùng cổ gáy thường không nguy hiểm, song có thể gây ra cảm giác khó chịu và làm giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh [4]. Đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống cổ là bệnh lý cột sống mạn tính, tiến triển chậm, điển hình bởi tổn thương của toàn bộ khớp, bao gồm tổn thương sụn là chủ yếu kèm theo tổn thương xương dưới sụn, dây chằng, các cơ cạnh khớp và màng hoạt dịch. Bệnh thường gặp từ 30 tuổi trở lên và tỷ lệ càng cao ở những năm tiếp theo nhưng hiện nay độ tuổi ngày càng trẻ hóa [1],[3].

Thoái hóa cột sống cổ là bệnh hay gặp đứng thứ hai chiếm khoảng 14% chỉ sau thoái hóa cột sống thắt lưng với 31%. Bệnh tuy không gây nguy hiểm đến tính mạng tuy nhiên ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng cuộc sống cũng như hiệu quả công việc của bệnh nhân, qua đó gây ảnh hưởng đến kinh tế mỗi cá nhân và chi phí điều trị cho bệnh. Theo thống kê, chi phí điều trị cho các bệnh nhân thoái hóa cột sống cổ tại Mỹ lên tới 40 tỷ USD với 151000 bệnh nhân mắc phải, con số này ở Pháp là 6 tỷ France [44],[46],[47]. Tại Việt Nam, đau vùng cổ gáy không những gây khó chịu cho người bệnh, giảm năng suất lao động mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống.

Vì vậy, việc điều trị đau vùng cổ gáy hiện nay đang là vấn đề thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều thầy thuốc [16],[18],[21],[35],[38] Y học hiện đại (YHHĐ) có nhiều phương pháp điều trị đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống nhưng điều trị nội khoa và vật lý trị liệu vẫn là lựa chọn hàng đầu. Một trong số đó là chiếu đèn hồng ngoại. Phương pháp này vừa có tác dụng giảm đau, giãn cơ, vừa có tác dụng tăng tuần hoàn vùng tác động, giảm các triệu chứng viêm và được áp dụng trong trị liệu. 2 Theo Y học cổ truyền (YHCT), đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống cổ được xếp vào phạm vi chứng tý.

Bệnh do chính khí cơ thể suy yếu, ngoại tà xâm phạm, bế tắc kinh lạc gây đau [17],[22] và được điều trị bằng nhiều phương pháp, cả dùng và không dùng thuốc y học cổ truyền. Trong số các phương pháp YHCT được sử dụng, phương pháp cấy chỉ từ lâu đã khẳng định được những hiệu quả nhất định. Đây được coi là một biện pháp hữu hiệu trong tăng cường chuyển hóa tại vị trí chỉ được chôn, giúp giảm đau tốt. Với xu hướng đa trị liệu nhằm đưa đến hiệu quả tốt nhất cho bệnh nhân, hiện nay, bên cạnh cấy chỉ, xoa bóp bấm huyệt cùng với chiếu đèn hồng ngoại cũng là hai phương pháp phổ biến được áp dụng, bởi những lợi ích điều trị rất rõ ràng.

Xuất phát từ thực tế lâm sàng đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá tác dụng của phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại điều trị đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống” với hai mục tiêu: 1. Đánh giá tác dụng của phương pháp cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và chiếu đèn hồng ngoại điều trị đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống. Theo dõi tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Định nghĩa đau vùng cổ gáy Đau vùng cổ gáy là một nhóm các triệu chứng lâm sàng liên quan đến các bệnh lý cột sống cổ có kèm theo các rối loạn chức năng rễ, dây thần kinh cột sống cổ và/hoặc tủy cổ, không liên quan tới bệnh lý viêm. Đau vùng cổ gáy cấp tính hay vẹo cổ cấp: thường xảy ra sau một lao động nặng, mệt mỏi, căng thẳng, lạnh; đau xuất hiện ở vùng gáy một bên, lan lên chẩm, đầu lệch về một bên, khó vận động xoay cổ. Thường khỏi sau vài ngày, dễ tái phát. Đau vùng cổ gáy mạn tính: đau âm ỉ khi tăng khi giảm, lan ít, khó vận động một động tác vì đau, đôi khi thấy lạo xạo khi quay cổ [1],[23],[27].

Giải phẫu cột sống cổ [5],[30] Cột sống cổ (CSC) là đoạn nối giữa lỗ chẩm tới cột sống lưng, là trụ cột để giữ và vận động đầu. Cột sống cổ bao gồm 7 đốt sống từ C1 đến C7, 5 đĩa đệm và 1 đĩa đệm chuyển đoạn giữa C7 và D1, giữa đốt sống C1 và C2 không có đĩa đệm. Cột sống cổ được chia làm 2 vùng: CSC trên bao gồm C1-C2 và CSC dưới bao gồm C3-C7, hai vùng này có cấu trúc khác nhau do đó khả năng chịu lực và vận động rất khác nhau. Cột sống cổ cong ra trước, di động nhiều nên dễ bị tổn thương, các mỏm khớp hơi nghiêng nên dễ bị tổn thương.

Mỗi đốt sống gồm 2 phần: Thân đốt sống ở phía trước, cung đốt sống ở phía sau. Thân đốt sống có đường kính ngang dài hơn đường kính trước sau. Mỗi cung đốt sống gồm 2 cuống cung nối 2 mảnh cung đốt sống vào thân đốt sống, có một mỏm gai, hai mỏm ngang, bốn mỏm khớp (2 mỏm khớp trên và 2 mỏm khớp dưới) 4 Khớp đốt sống tạo nên bởi các mấu sống trên và mấu sống dưới của hai thân đốt kế cận. Khớp này có diện khớp thực thụ, có bao hoạt dịch, có chất synovial bôi trơn trong khớp.

Khớp mỏm móc-đốt sống (khớp Luschka): chỉ duy nhất ở cột sống cổ mới có. Mỗi thân đốt sống có 2 mấu bán nguyệt ở góc trên ngoài, hợp với 2 góc dưới ngoài của thân đốt trên để tạo nên 2 khớp bán nguyệt ở mỗi khe gian đốt Đốt sống cổ C1 (còn được gọi là đốt đội): Không có thân đốt, chỉ gồm hai cung trước và sau nối với nhau bằng hau khối bên làm điểm tựa cho sọ, trong đó cung sau khá mỏng là điểm yếu khi có chấn thương. Lỗ đốt sống C1 rất rộng và có dây chằng đi ngang qua chia làm 2 phần không đều nhau, phần trước nhỏ hơn có mỏm rang, phần sau rộng có chứa tủy sống. Đốt sống cổ C2 (còn được gọi là đốt trục): Có thân đốt nhưng có thêm cấu trúc mỏm nha dính liền vào thân đốt có nhiệm vụ làm trục tựa để C1 có thể quay quanh mỏm nha này làm cho cổ có biên độ xoay rất rộng.

Các đốt sống cổ dưới từ C3-C7: Đốt sống có hình trụ ngắn, chiều rộng lớn hơn chiều cao, đường kính ngang lớn hơn đường kính trước sau, bề mặt thân đốt hình bầu dục. Bám vào thân đốt sống là các cấu trúc mỏm ngang có lỗ cho động mạch đốt sống đi qua, và cuống sống cho tủy sống đi qua, trong đó lỗ sống có hình tam giác đỉnh ở phần gai sống. Các gai sống dài dần từ trên xuống dưới và dài nhất ở đốt sống C7. Chức năng cột sống cổ [6],[25],[30] Cột sống cổ cùng với đầu, mắt, thân mình đồng thời tham gia phối hợp vào quá trình vận động của cơ thể, định hướng không gian và điều khiển tư thế.

Trong quá trình này cột sống cổ có ba chức năng chính: 5 - Chức năng vận động: Do có cấu trúc mỏm nha đặc thù cùng với việc khớp đốt sống có góc nghiêng phù hợp giúp cho cột sống cổ có tầm vận động linh hoạt hơn vùng cột sống lưng và thắt lưng. Các động tác vận động của cột sống cổ [7] - Chức năng chịu tải trọng: Cột sống cổ có đặc điểm các thân đốt nhỏ, đĩa đệm cột sống không chiếm hết bề mặt đốt sống vì vậy tải trọng tác dụng lên đĩa đệm cột sống cổ lớn hơn các vùng khác của cột sống. Trong các đĩa đệm thì C2-3 và C5-6 chịu tải trọng lớn nhất, do đó chấn thương và thoái hóa hay gặp ở những đĩa đệm này. - Chức năng bảo vệ tủy: Bảo vệ cho phần tủy sống chạy trong ống sống bằng hệ thống đĩa đệm và dây chằng.

Nguyên nhân bệnh vùng cổ gáy [1],[25],[27],[31] 1. Nguyên nhân cơ học Sinh hoạt sai tư thế như: nằm ngủ gối đầu cao, dựa đầu vào ghế, nằm nghiêng và co quắp….sẽ ảnh hưởng đến quá trình cung cấp oxy cho các tế bào cơ. Khi cơ không được cung cấp đủ lượng máu cần thiết thì vùng cổ, gáy dễ bị đau nhức và cứng. Ngồi lâu trước quạt, máy lạnh; thói quen tắm đêm; dầm mưa dãi nắng thường xuyên sẽ làm rối loạn hệ mạch, thần kinh điều khiển việc cung cấp dưỡng chất cho các bó cơ vùng cổ gáy.

Làm việc quá sức hoặc tư thế hoạt động khiến cơ bị kéo căng quá lâu gây mất cân bằng vi chất trong cơ. Chấn thương phần mềm vùng cổ gáy, chấn thương cột sống cổ. Rối loạn chức năng thần kinh Các dây thần kinh vùng cổ gáy bị kéo dãn, hoặc kéo căng quá mức có thể gây ra sự rối loạn chức năng dây thần kinh khu vực này. Đây cũng là nguyên nhân thường gặp gây ra các cơn đau mỏi cổ gáy.

Bệnh lý xương khớp Các tổn thương xương khớp như thoái hóa đốt sống cổ, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ, trượt đốt sống cổ, loãng xương, dị tật bẩm sinh cột sống, viêm,… Nếu không điều trị, lâu dần người bệnh có thể bị mất chức năng hoạt động. Sự lão hóa Do quá trình lão hóa tự nhiên nên hệ mạch máu, cơ, dây chằng vùng cổ gáy bị giảm tính dẻo dai, đàn hồi khiến việc lưu thông máu và trao đổi ô-xy ở đây suy giảm, từ đó gây ra đau mỏi, hạn chế vận động cổ [2],[6],[19],[31]. Tổng quan thoái hóa cột sống cổ Thoái hóa khớp hay còn gọi là hư khớp là những bệnh của khớp và cột sống mạn tính đặc trưng bởi tình trạng thoái hóa của sụn khớp và đĩa đệm cùng với sự thay đổi của xương dưới sụn và màng hoạt dịch mà không liên quan đến tình trạng viêm [2]. Nguyên nhân gây thoái hóa cột sống cổ Có hai nguyên nhân chính được xác định là ảnh hưởng chủ yếu đến quá trình thoái hóa cột sống cổ [2],[25],[27]: - Sự lão hóa: liên quan nhiều đến tuổi tác, các tế bào sụn và đĩa đệm giảm tổng hợp sợi collagen và mucopolysacaride vốn là hai thành phần tham gia quá trình đàn hồi và hấp thụ lực.

Quá trình hủy tế bào diễn ra nhanh hơn quá trình sản sinh và tái tạo dẫn đến mất tế bào sụn và đĩa đệm.