Đặt vấn đề Môi trường rất cần thiết cho cuộc sống của con người. Môi trường cũng cấp cho con người những điều kiện sống quan trọng như ăn, ở, mặc, hít thở… Nếu không có những điều kiện đó thì con người không thể sống và tồn tại được. Trong bối cảnh toàn cầu hóa nói chung môi trường đang bị ô nhiễm trầm trọng đặc biệt là ở các nước phát triển và Việt Nam cũng đã và đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh hiện đại hóa, công nghiệp hoá. Công cuộc phát triển kinh tế đó đã tạo tiền đề cho sự gia tăng không ngừng trên mọi lĩnh vực của đời sống, từ khoa học công nghệ, các ngành công nghiệp, đến đời sống dịch vụ, nhu cầu xã hội.
Tuy nhiên, sự tăng trưởng đó luôn tỷ lệ thuận với sức ép về các vấn đề môi trường. Chính vì thế, yêu cầu đặt ra đối với xã hội nói chung, và đòi hỏi cho công tác quản lý môi trường ngày càng phải được quan tâm nhiều hơn. Hiện nay hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường đã từng bước được xây dựng và hoàn thiện, lập và phát triển từ trung ương xuống địa phương. Song, trong thực tế công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường ở nước ta còn gặp nhiều khó khăn và hạn chế, việc thực thi pháp luật còn chưa sát sao, trình độ cán bộ quản lý còn chưa đồng bộ, hiểu biết và ý thức của người dân còn chưa cao, chưa thực sự quan tâm đến bảo vệ môi trường.
Qua hơn 20 năm thực hiện Luật Bảo vệ môi trường, công tác bảo vệ môi trường ở nước ta đã có những chuyển biến tích cực. Hệ thống chính sách, thể chế từng bước được xây dựng và hoàn thiện, ý thức bảo vệ môi trường trong xã hội được nâng lên. Mức độ gia tăng ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi trường đó từng bước được hạn chế. Công tác bảo tồn thiên nhiên và bảo vệ đa dạng sinh học đạt được nhiều tiến bộ.
Huyện Bình Xuyên là một huyện mới tái lập từ ngày 01.1998 được tách ra từ huyện Tam Đảo thành huyện Bình Xuyên và huyện Tam Dương. Sau khi tái lập huyện có 13 đơn vị hành chính cấp xã và thị trấn, có vị trí nằm ở trung tâm của tỉnh Vĩnh Phúc, có vị trí đặc biệt quan trọng về vị trí địa lý, kinh tế, chính trị, phát triển n 2 công nghiệp khá nhanh, mang lại một sự đổi thay mạnh mẽ cho huyện. Quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa ở đây đang diễn ra rất mạnh mẽ với các khu công nghiệp quy mô lớn được xây dựng, các nhà máy, xí nghiệp ngày càng nhiều… chất lượng cuộc sống của người dân cũng ngày càng được nâng cao, các cơ sở hạ tầng điện, đường, trường, trạm được hoàn thiện và bổ sung. Nhưng bên cạnh sự phát triển đó, các tác động đến môi trường ngày càng lớn, nhiều vấn đề môi trường đang và sẽ xảy ra càng nhiều trong tương lai.
Việc quản lý môi trường tốt hơn trở thành yêu cầu cấp bách, là cơ sở để bảo vệ sự phát triển bền vững của huyện Bình xuyên nói riêng và cả tỉnh Vĩnh Phúc nói chung. Xuất phát từ những thực tế trên, từ những băn khoăn của bản thân, từ nhu cầu thực tế, được sự đồng ý của ban giám hiệu nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Môi trường tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “ Đánh giá hiện trạng môi trường và công tác quản lý nhà nước về môi trường huyện Bình Xuyên – tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2010-2013”. Mục đích, mục tiêu, yêu cầu của đề tài 1. Mục đích - Đánh giá được hiện trạng môi trường tại huyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc; - Đánh giá được tình hình thực hiện công tác quản lý nhà nước về môi trường tại huyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2010 – 2013; - Chỉ rõ những thành tích đạt được và những hạn chế còn tồn tại trong công tác quản lý nhà nước về môi trường; - Phân tích nguyên nhân và đề ra phương hướng để giải quyết các tồn tại đó; - Đề xuất những biện pháp phù hợp với điều kiện của huyện nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý môi trường một cách khoa học và bền vững; 1.
Yêu cầu - Nắm vững các nội dung về công tác quản lý môi trường được quy định tại Luật bảo vệ môi trường và các văn bản có liên quan; - Nắm rõ thực trạng công tác quản lý môi trường và định hướng công tác quản lý của huyện Bình Xuyên; n 3 - Thông tin số liệu đưa ra phải đảm bảo chính xác, đầy đủ, chi tiết; 1. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Áp dụng kiến thức đã học được trên nhà trường vào thực tế; - Nâng cao kiến thức thực tế; - Bổ sung tư liệu cho học tập; - Biết và làm quen việc thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học, tạo điều kiện cọ xát thực tế để thuận lợi hơn cho quá trình công tác về sau. Ý nghĩa thực tiễn - Thông qua việc đánh giá thực trạng môi trường và công tác quản lý nhà nước về môi trường tại huyện Bình Xuyên để biết được những việc đã làm được và chưa làm được, từ đó tìm ra giải pháp nhằm tăng cường khả năng quản lý nhà nước về môi trường một cách khoa học hơn.
- Tạo số liệu làm cơ sở cho công tác lập kế hoạch xây dựng chính sách bảo vệ môi trường và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của huyện. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Khái niệm môi trường và quản lý môi trường Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật (Quốc Hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2014)[11].
Môi trường theo nghĩa rộng là tổng thể các nhân tố như không khí, nước đất, ánh sáng, âm thanh, cảnh quan xã hội. Có ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống của con người và các tài nguyên thiên nhiên cần thiết cho sinh sống và sản xuất của con người. Môi trường theo nghĩa hẹp là các nhân tố như: không khí, đất, nước, ánh sáng… liên quan tới chất lượng cuộc sống của con người không xét tới tài nguyên. Quản lý môi trường là một hoạt động trong lĩnh vực quản lý xã hội, có tác động điều chỉnh các hoạt động của con người trên sự tiếp cận có hệ thống và các kỹ năng điều phối thông tin đối với các vấn đề môi trường có liên quan đến con người, xuất phát từ quan điểm định lượng, hướng tới sự phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên.TS Nguyễn Ngọc Nông và cs, 2006)[5].
Quản lý nhà nước về môi trường là xác định rõ chủ thể là nhà nước, bằng chức trách, nhiệm vụ và quyền hạn của mình đưa ra các biện pháp, luật pháp, chính sách kinh tế, kỹ thuật, xã hội thích hợp nhằm bảo vệ chất lượng Môi trường sống và phát triển bền vững. Mục tiêu của quản lý môi trường: Theo Chỉ thị 36 CT/TW của Bộ Chính trị, Ban chấp hành trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, một số mục tiêu cụ thể của công tác quản lý môi trường Việt Nam hiện nay là: - Khắc phục và phòng chống suy thoái, ô nhiễm môi trường phát sinh trong các hoạt động sống của con người. - Hoàn chỉnh hệ thống văn bản luật pháp bảo vệ môi trường, ban hành các chính sách về phát triển kinh tế xã hội phải gắn với bảo vệ môi trường, nghiêm chỉnh thi hành luật bảo vệ môi trường. n 5 - Tăng cường công tác quản lý nhà nước về môi trường từ Trung ương đến địa phương, công tác nghiên cứu, đào tạo cán bộ về môi trường.
Cơ sở triết học của quản lý môi trường Sự phát triển mạnh mẽ liên tục của cách mạng công nghiệp, cách mạng khoa học & công nghệ cùng với quá trình công nghiệp hoá trong thế kỷ vừa qua đã làm biến đổi nhanh chóng và sâu sắc bộ mặt của xã hội loài người và môi trường tự nhiên. Những biến đổi đó đã thúc đẩy nền văn minh hiện đại tiến nhanh hơn bất kỳ giai đoạn lịch sử nào đó trước đây, nhưng cũng đã làm nảy sinh nhiều mâu thuẫn giữa một bên là thành tựu ứng dụng tiến bộ của khoa học, kỹ thuật và công nghệ của loài người trong việc làm chủ thiên nhiên với một bên là bảo vệ những điều kiện tự nhiên cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Để có các công cụ hiệu quả trong quản lý môi trường chúng ta phải có cách nhìn bao quát, sâu sắc và toàn diện mối quan hệ giữa người, xã hội và tự nhiên, hiểu được bản chất diễn biến các mối quan hệ đó trong quá trình lịch sử. Ba nguyên lý để xét mối quan hệ giữa con người xã hội và tự nhiên đó là: - Nguyên lý về tính thống nhất vật chất thế giới gần tự nhiên, con người và xã hội thành một xã hội rộng lớn “ Tự nhiên - Con người - Xã hội ”, trong đó yếu tố con người giữ một vai trò rất quan trọng.
- Sự phụ thuộc của mối quan hệ con người và tự nhiên vào trình độ phát triển của xã hội. Tự nhiên và xã hội đều có một quá trình lịch sử phát triển lâu dài và phức tạp. Con người xuất hiện trong giai đoạn cuối của quá trình tiến hoá lâu dài của tự nhiên. - Sự điều khiển có ý thức mối quan hệ giữa người và tự nhiên: Sự phát triển của xã hội loài người ngày nay đang hướng tới các các mục tiêu cơ bản là sự phồn thịnh về kinh tế, bình đẳng và công bằng về hưởng thụ vật chất và môi trường trong sạch, duy trì và phát triển các di sản văn hoá của nhân loại.
Để tồn tại và phát triển con người, con người phải tiến hành điều khiển có ý thức quan hệ giữa xã hội và tự nhiên. Nguyễn Ngọc Nông và cs, 2006)[5]. Cơ sở Khoa học – Kỹ thuật – Công nghệ quản lý môi trường Quản lý môi trường là tổng hợp các biện pháp, luật pháp, chính sách, kinh tế, kỹ thuật, xã hội thích hợp nhằm bảo vệ chất lượng môi trường sống và phát triển bền vững kinh tế xã hội quốc gia. Các nguyên tắc quản lý môi trường, công cụ thực hiện việc giám sát chất lượng môi trường, các phương pháp xử lý môi trường bị ô nhiễm được xây dựng trên cơ sở hình thành và phát triển ngành khoa học môi trường.