Đặt vấn đề Trong bối cảnh toàn cầu nói chung môi trường đang bị ô nhiễm trầm trọng đặc biệt là ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Do vậy, bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề được Đảng và nhà nước ta quan tâm trong chiến lược phát triển về kinh tế xã hội trong giai đoạn hiện nay. Nhất là trong những năm gần đây do nên kinh tế phát triển nước ta dang đi lên con đường công nghiệp hoá hiện đại hoá đã đây mạnh quá trình đô thị hoá dẫn đến tình trạng môi trường đô thị ngày càng ô nhiễm. Đặc biệt là ô nhiễm không khí tại đô thi, ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống cũng như sức khỏe của người dân.
Từ góc độ quan sát của người dân có thé thay được các nguồn ô nhiễm quanh nơi sinh sống như khói từ nhà máy, khu công nghiệp.; bụi từ xe cộ đi lại, các công trường xây dựng.; các chất khí độc hại từ rác thải hay các nhà máy hóa chất. Theo khảo sát và đánh giá của các tô chức môi trường thì chỉ số báo cáo chất lượng không khí AQI (Air Quality Index) ở Việt Nam trong những năm 2015 trở lại đây luôn duy trì ở mức độ xấu, ảnh hưởng đến việc tăng khả năng tác động tiêu cực và trầm trọng hơn cho tim và phổi của con người. Nhằm đối phó và khắc phục trình trạng trên, thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đang ngày càng thực hiện các biện pháp cải thiện tình trạng ô nhiễm. Trong đó phải kế đến là biện pháp nâng cao mảng xanh đô thị cả số lượng và chất lượng, đây là biện pháp có hiệu quả nhất và có tính thực thi cao.
Bởi được sự hưởng ứng mạnh mẽ từ toàn dân, các phong trào bảo vệ môi trường, trồng cây đang diễn ra ngày càng nhiều và phô biến cả nước. Một số lợi ích của cây xanh có thé kê đến như là môi trường sống của sinh vật, khả năng điều hòa không khí, giảm nhiệt độ môi trường và hap thụ khói bụi và sản xuất ôxi, giảm ô nhiễm tiếng ồn sản xuất và phương tiện giao thông, điều tiết lượng nước mưa. I-Tree, một phầm mềm với tập hợp các công cụ phân tích và đánh giá các lợi ích về cây xanh tại thành phố và nông thôn. Được phát hành vào 08/2006 với thiết kế và phát triển bới Cục Lâm nghiệp Hoa Ky (USFS), được sử dụng nhằm mục đích định lượng và định giá các dịch vụ sinh thái do cây xanh cung cấp bao gồm: loại bỏ ô nhiễm; hấp thụ cacbon; tránh phát thải cacbon; tránh nước mưa chảy tràn và nhiều hiệu quả khác.
I-Tree cung cấp cơ sở dữ liệu giúp theo dõi sự phát triển của cây theo thời gian và được sử dụng cho mục đích lập kế hoạch. Với nhiều chức năng khác nhau của phần mềmI tree sẽ là công cụ hỗ trợ các nhà quản lí định lượng được những lợi ích, giá trị mả cây xanh mang lại. Hiện nay ứng dung I-Tree còn khá mới va chỉ ứng dụng ở một số dy án và một số công viên lớn ở Thành phố Hồ Chí Minh chưa có đữ liệu về đánh giá các dịch vụ sinh thái. Xuất phát từ các vấn đề trên, tác giả tiến hành nghiên cứu khóa luận “ Đánh giá hiện trang và ứng dụng I-Tree Canopy dé định lượng giá trị bảo vệ môi trường của cây xanh tại một số công viên ở Thành phố Hồ Chí Minh ”.
Kết quả nghiên cứu đề tài sẽ góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý, giám sát, định lượng được các lợi ích, giá trị về khía cạnh bảo vệ môi trường của cây xanh. Giúp các nha quản lí đưa ra các quyết định chính xác và nhanh chóng về xây dựng kế hoạch, thiết kế không gian, chọn lựa loài cây phù hợp với yêu cầu và thực tiễn tại các đơn vị xây dựng thi công va bảo dưỡng.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu tổng quát Đánh giá được tình hình sinh trưởng cây thân gỗ trong các công viên và ứng dụng phần mềm T-Tree Canopy đề định lượng giá trị bảo vệ môi trường của cây xanh nhằm đề xuất các biện pháp quản lí, chăm sóc, bảo dưỡng cây xanh phù hợp.2 Mục tiêu cụ thé Đánh giá được tình hình sinh trưởng cây thân gỗ, định lượng được giá trị bảo vệ về mặt môi trường như lưu trữ cacbon, độ che phủ, hấp thụ bụi mịn của cây xanh nhằm đề xuất các biện pháp chăm sóc, bảo dưỡng phù hơp và đề xuất các bước xây dựng cơ sở dit liệu thuộc tính dé quan lí hiệu quả cây xanh tại khu vực nghiên cứu.3 Đối tượng nghiên cứu Cây thân gỗ trồng tại công viên Thành phó Hồ Chí Minh: công viên 23/9; công viên Lê Văn Tám; công viên Lê Thị Riêng. Giới hạn nghiên cứu các chỉ tiêu lợi ích môi trường của cây xanh tại các công viên trong I-Tree Canopy là tính toán độ che phủ, hấp thụ và lưu trữ cacbon, hấp thụ bụi mịn và khí độc của cây xanh.4 Thời gian và địa điểm nghiên cứu Thời gian 19/04/2022 đến ngày 19/08/2022. Địa điểm nghiên cứu tại ba công viên khu vực Thành phố Hồ Chí Minh: công viên 23/9; công viên Lê Văn Tám; công viên Lê Thị Riêng.
Chương 2 TÔNG QUAN 2.1 Cơ sở pháp lý Dé đánh giá được tình hình sinh trưởng của cây xanh đô thị trong khuôn viên một số công viên khu vực TP.HCM, tác giả đã tham khảo và sử dụng Thông tư số 20/2005/TT-BXD ngày 20 tháng 12 năm 2005 của Bộ Xây dựng về hướng dẫn quản lý cây xanh đô thi dé xác định và phân loại từng chỉ tiêu sinh trưởng thành các cấp cây xanh theo cấp đường kính và theo cấp chiều cao. Việc lựa chọn chủng loại và trồng cây xanh phải phù hợp va đáp ứng các yêu cầu về sử dụng, mỹ quan, an toàn giao thông và vệ sinh môi trường đô thi. Dé xác định được cây nào cấm trồng, hạn chế trồng và khuyến kích trồng tác giả đã tham khảo Quyết định 52-2013 UBNDTPHCM về ban hành danh mục cây cam trồng trên đường phố thuộc địa ban Thành phố Hồ Chí Minh.1 Một số khái niệm cây xanh đô thị 2.1 Cây xanh công viên Một số lượng cây xanh được trồng tập trung trong một diện tích nhất định, đồng thời phục vụ cho hoạt động ngoài trời của người dân nơi đô thị như vui chơi giải trí, thể dục thê thao, triển khai các hoạt động văn hóa quần chúng, tiếp xúc gần gũi với tự nhiên, nâng cao đời sống tinh than. Công viên cây xanh được xây dựng với nhiều mục đích khác nhau như mục đích văn hóa, mục dich bảo tồn, công viên giải trí,.
Công viên cây xanh được xây dựng với mục đích bảo tồn phải đủ điều kiện bảo tồn được hệ sinh thái tự nhiên. Mọi người có thé vào tham quan nhưng phải giảm thiểu tối đa các tác động của con người đến hệ sinh thái. Công viên cây xanh được xây dựng với mục đích giải trí thì điều tất yếu là phải đảm bảo đủ không gian, cảnh quan, trang thiết bị phục vụ nhu cầu giải trí cho người dân. Một số lưu ý khi chọn cây xanh trồng ở công viên là cây có thân thăng tự nhiên, gỗ tốt, không giòn hay dễ gãy bất thường.
Cây có tán, cành lá gọn: Sấu, Chẹo, Lat hoa.Ré cái và phần lớn bộ rễ ăn sâu trong đất, giữ cây vững chắc, khó bi gãy dé: Muồng hoàng yến, Nhội. Không có hoặc ít rễ ăn nổi gần mặt đất dé tránh làm hư hại via hè, mặt đường và công trình xây dung xung quanh gốc cây. Lá có bản rộng như Téch, Trau, Vàng anh. Hoa, quả không hap dẫn rudi nhặng làm ảnh hưởng đến vệ sinh như cây Đa, Bồ đề,.
Có sức sống tốt, khỏe mạnh, và phát triển nhanh dé sớm đáp ứng nhu cầu ban đầu khi xây dựng công viên. Cây có sức chống chịu tốt với điều kiện tự nhiên, và các loại sâu bệnh hại phá hoại. Cây có hoa thơm, đẹp hay cây có giá trị kinh tế. Đặc biệt tránh trồng những cây có bộ phận có độc và gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người và động vật.2 Cây xanh đường phố Theo Trần Thế Hùng, 2017 cây đường phố bao gồm: cây hai bên đường, cây ở dãy phân cách giữa đường, cây trước công trình kiến trúc dọc theo đường.
Công dụng của cây xanh đường phố: Che nắng, dẫn gió hoặc chắn gió (tuỳ góc độ), bảo vệ đường (chống mưa nắng, xói mòn), giảm tiếng động từ đường phố vào khu dân dụng, chống bụi, phòng hoả, làm dãy phân cách các luồng giao thông hoặc kết hợp với các yếu tố tạo cảnh khác thành nơi dạo chơi, làm tăng vẻ đẹp thành phó. Đặc biệt cây xanh đường phố là nhân tố chính nói liền cây xanh trong và ngoài đô thị, giữa các cụm cây xanh với nhau tạo thành hệ thống cây xanh thống nhất liên hoàn.3 Cây xanh ở trường học Theo Trần Thế Phong, 2018 do đặc điểm ở các trường học người đông, trẻ em đang tuổi nghịch ngợm, ưa leo trèo, vì vậy cây trồng ở đây ngoài các mục tiêu chung như tạo bóng mát, tạo không khí mát mẻ, trong lành. còn cần quan tâm tới vấn đề chọn loài cây trồng phù hợp. Không nên chọn cây ăn quả đề trồng, không trồng các cây gỗ xấu, thân cành dễ bị gãy thất thường như sà cừ.
Không chọn cây có hoa quả hap dẫn ruồi nhặng, sâu bọ như Bàng, Da, Si. Cây trồng đa dạng về chủng loài càng tốt và nên trồng có trật tự khoa học, có các bảng ghi tên cây (cả tên la tinh càng tốt), ngày trồng, xuất xứ. dé học sinh học tập, nghiên cứu dé dang và hứng thú hơn. Cách bố trí vừa đẹp, vừa tiện lợi cho sinh hoạt của học sinh.
Thường trồng theo hàng lối ngay thang và có khoảng cách đều nhau. Tùy theo diện tích dành cho cây xanh dé bố trí thành khu vườn sưu tập hay bố trí xen trong các khu lớp học, quanh trường, trong sân trường. Tùy lứa tuôi học sinh mà quy hoạch cây trồng hợp li. Theo Nguyễn Quang Tuan, 2021 công viên vườn trường đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển sức khỏe thê chất và tinh thần của mọi người đặc biệt là sinh viên đối tượng được phục vụ, cũng là nơi gặp gỡ giao lưu, chia sẻ và tổ chức các hoạt động tập thể, là điểm kết nối những người có các quan điểm và các chuyên ngành đào tạo khác nhau nhằm tăng cường sự gắn kết cộng đồng và cơ hội hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau.
Đặc biệt, công viên vườn có thể tạo ra một bản sắc riêng cho mỗi trường.