Đặt vấn đề Xã hội ngày càng phát triển, cùng theo đó là hàng loạt các vấn đề cần quan tâm giải quyết. Trong đó, vấn đề bảo vệ môi trƣờng sinh thái là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách mang tính toàn cầu, đòi hỏi sự quan tâm, hợp tác của tất cả các quốc gia trên thế giới. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trƣờng thì vấn đề cân bằng giữa lợi ích kinh tế và môi trƣờng trở nên phức tạp hơn. Ở cả các nƣớc đang phát triển trong đó có đất nƣớc Việt Nam ta, ô nhiễm môi trƣờng đang ngày càng trầm trọng hơn, không chỉ ô nhiễm về không khí mà còn ô nhiễm về đất, nƣớc và hậu quả mà chúng mang đang làm ảnh hƣởng rất nhiều đối với cuộc sống của con ngƣời.
Các chất thải ngày càng nhiều và phong phú hơn, trong khi đó các biện pháp xử lý thì kém hiệu quả cùng với sự không quan tâm một cách chính đáng đã làm cho môi trƣờng ngày một tồi tệ hơn. Do đó, bảo vệ môi trƣờng đang là một vấn đề cấp bách. Nhìn chung nông thôn Việt Nam có cảnh quan thiên nhiên phong phú, đa dạng, giàu về giá trị văn hóa, trong lành về môi trƣờng. Ngày nay, nông thôn đã có sự thay đổi to lớn về kinh tế xã hội, phần lớn các nông thôn ở đồng bằng đều có điện, có trƣờng học, có trạm y tế, có nhà trẻ.
Chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời ngày càng đƣợc nâng cao.Tuy nhiên, hiện tại nông thôn Việt Nam đang chịu tác động sâu sắc của quá trình hƣớng tới xã hội công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang diễn ra ở nƣớc ta. Nhiều tác động diễn ra hàng ngày làm thay đổi tận gốc cách làm ăn, cách nghĩ của con ngƣời cũng nhƣ môi trƣờng sống của họ. Do đặc điểm khác nhau về điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội, cho nên các vùng nông thôn ở nƣớc ta có nét đặc thù riêng và chất lƣợng môi trƣờng n 2 có sự biến đổi khác nhau. Vinh Sơn là một xã của thị xã Sông Công tỉnh Thái Nguyên, trong thời gian qua, cùng với quá trình tăng trƣởng kinh tế xã hội của tỉnh, xã cũng có những bƣớc phát triển tích cực, đời sống nhân dân ngày đƣợc nâng cao về vật chất và tinh thần.
Tuy nhiên, đằng sau những thay đổi tích cực còn tồn tại những dấu hiệu thiếu bền vững của quá trình phát triển nhƣ môi trƣờng có dấu hiệu bị ô nhiễm, nguồn tài nguyên chƣa khai thác có hiệu quả, bền vững, nhu cầu sử dụng đất đai trong quá trình phát triển tăng mạnh. Chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội 2001-2010 của nƣớc ta đƣợc đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX đảng cộng sản Việt Nam thông qua năm 2001 đã xác định quan điểm là: “ Phát triển nhanh hiệu quả bền vững, tăng trƣởng kinh tế đi đôi với việc thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trƣờng”. Vậy phải làm thế nào để đảm bảo hài hòa giữa lợi ích kinh tế xã hội và bền vững về môi trƣờng?. Xuất phát từ vấn đề đó, đƣợc sự nhất trí của Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm khoa Môi trƣờng, Trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dƣới sự hƣớng dẫn của PGS.
Nguyễn Ngọc Nông và Ths. Nguyễn Ngọc Sơn Hải, em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá hiện trạng và đề xuất biện pháp tăng cường công tác bảo vệ môi trường nông thôn tại xã Vinh Sơn, thị xã Sông Công, tỉnh Thái Nguyên ”. Mục đích, yêu cầu, ý nghĩa của đề tài 1. Mục đích - Điều tra, đánh giá chất lƣợng môi trƣờng trên toàn xã Vinh Sơn.
- Đánh giá tình hình hiểu biết của ngƣời dân về môi trƣờng ở nông thôn. - Điều tra tình hình quản lí về môi trƣờng của xã. - Đề xuất các giải pháp bảo vệ và quản lý môi trƣờng tại địa phƣơng.Yêu cầu - Thu thập các thông tin, tài liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của xã Vinh Sơn, Thị xã Sông Công, Tỉnh Thái Nguyên. - Số liệu thu thập phải chính xác, khách quan, trung thực - Tiến hành điều tra theo bộ câu hỏi; bộ câu hỏi phải dễ hiểu đầy đủ các thông tin cần thiết cho việc đánh giá.
Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: + Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. + Vận dụng và phát huy đƣợc các kiến thức đã học tập và nghiên cứu. Ý nghĩa trong thực tiễn: + Kết quả của chuyên đề sẽ góp phần nâng cao đƣợc sự quan tâm của ngƣời dân về việc bảo vệ môi trƣờng. + Làm căn cứ để cơ quan chức năng tăng cƣờng công tác tuyên truyền giáo dục nhận thức của ngƣời dân về môi trƣờng.
+ Xác định hiện trạng môi trƣờng nông thôn tại xã Vinh Sơn, thị xã Sông Công, tỉnh Thái Nguyên. + Đƣa ra các giải pháp bảo vệ môi trƣờng cho khu vực nông thôn tại xã Vinh Sơn nói riêng và các vùng nông thôn trong cả nƣớc nói chung. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Một số khái niệm cơ bản * Môi trường là gì? Theo UNESCO, môi trƣờng đƣợc hiểu là “Toàn bộ các hệ thống tự nhiên và các hệ thống do con ngƣời tạo ra xung quanh mình, trong đó con ngƣời sinh sống và bằng lao động của mình đã khai thác các tài nguyên thiên nhiên hoặc nhân tạo nhằm thoả mãn những nhu cầu của con ngƣời” Trong “Luật Bảo vệ môi trường của Việt Nam 2005”, [ 15 ] chƣơng 1, điều 1 xác định: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo có quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên”.
* Chức năng của môi trƣờng: - Môi trƣờng là không gian sống của con ngƣời và các loài sinh vật. - Môi trƣờng là nơi cung cấp nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất của con ngƣời. - Môi trƣờng là nơi chứa đựng phế thải do con ngƣời tạo ra trong hoạt động sống và hoạt động sản xuất. - Chức năng giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con ngƣời và sinh vật trên Trái Đất - Chức năng lƣu trữ và cung cấp thông tin cho con ngƣời [Lê Văn Thiện,2007 [12].
* Ô nhiễm môi trường là gì? Theo luật Bảo vệ môi trƣờng Việt Nam 2005 [15]. Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trƣờng không phù hợp với tiêu chuẩn môi trƣờng gây ảnh hƣởng xấu tới con ngƣời và sinh vật. n 5 - Ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý - hóa học - sinh học của nƣớc; với sự xuất hiện của các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nƣớc trở nên độc hại với con ngƣời và sinh vật làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nƣớc. - Ô nhiễm môi trường không khí là hiện tƣợng làm cho không khí sạch thay đổi thành phần và tính chất dƣới bất kỳ hình thức nào có nguy cơ gây tác hại tới thực vật và động vật, gây hại tới sức khỏe con ngƣời và môi trƣờng xung quanh.
Khí quyển có khả năng tự làm sạch để duy trì sự cân bằng giữa các quá trình. Những hoạt động của con ngƣời vƣợt quá khả năng tự làm sạch, có sự thay đổi bất lợi trong môi trƣờng không khí thì đƣợc xem là ô nhiễm môi trƣờng không khí. - Ô nhiễm môi trường đất là sự biến đổi thành phần, tính chất của đất gây ra bởi những tập quán phản vệ sinh của các hoạt động sản xuất nông nghiệp và những phƣơng thức canh tác khác nhau và do thải bỏ không hợp lý các chất cặn bã đặc và lỏng vào đất. Ngoài ra ô nhiễm đất còn do sự lắng đọng các chất gây ô nhiễm không khí lắng xuống đất.
- Ô nhiễm tiếng ồn là âm thanh không mong muốn hay âm thanh đƣợc phát ra không đúng lúc, đúng chỗ. Tiếng ồn là tổng hợp của nhiều thành phần khác nhau đƣợc tổng hợp trong sự cân bằng biến động. Mỗi thành phần có vai trò riêng trong việc gây ồn. Sự khác nhau của tiếng ồn phụ thuộc vào những vị trí khác nhau và trong những thời điểm khác nhau.
Ô nhiễm tiếng ồn nhƣ một âm thanh không mong muốn bao hàm sự bất lợi làm ảnh hƣởng tới con ngƣời và môi trƣờng sống của con ngƣời bao gồm đất đai, công trình xây dựng và động vật nuôi trong nhà. * Suy thoái môi trường Suy thoái môi trƣờng là sự suy giảm khả năng đáp ứng các chức năng của môi trƣờng, mất nơi cƣ trú an toàn, cạn kệt tài nguyên, xả thải quá mức, ô nhiễm [15]. n 6 Nguyên nhân gây suy thoái môi trƣờng rất đa dạng: Sự biến động của tự nhiên theo hƣớng không có lợi cho con ngƣời, sự khai thác tài nguyên quá khả năng phục hồi, do mô hình phát triển chỉ nhằm vào tăng trƣởng kinh tế, sự gia tăng dân số, nghèo đói, bất bình đẳng… * Quản lý môi trường và phòng chống ô nhiễm: Quản lý môi trường là một hoạt động trong quản lý xã hội: có tác động điều chỉnh các hoạt động của con ngƣời dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và các kĩ năng điều phối thông tin, đối với các vấn đề môi trƣờng có liên quan đến con ngƣời, xuất phát từ quan điểm định lƣợng, hƣớng tới phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên [15]. Quản lý môi trƣờng đƣợc thực hiện bằng tổng hợp các biện pháp: Luật pháp, chính sách, kinh tế, công nghệ, xã hội, văn hoá, giáo dục… Các biện pháp này có thể đan xen, phối hợp, tích hợp với nhau tuỳ theo điều kiện cụ thể của vấn đề đặt ra.
Việc quản lý môi trƣờng đƣợc thực hiện ở mọi quy mô: toàn cầu, khu vực, quốc gia, tỉnh, huyện, cơ sở sản xuất, hộ gia đình… * Tiêu chuẩn môi trường “ Tiêu chuẩn môi trường là giới hạn cho phép của các thông số về chất lƣợng môi trƣờng xung quanh, về hàm lƣợng của chất gây ô nhiễm trong chất thải đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quy định làm căn cứ để quản lý và bảo vệ môi trƣờng” [15]. Là các giá trị đƣợc ghi nhận trong các quy định chính thức, xác định nồng độ tối đa cho phép của các chất trong thức ăn, nƣớc uống, không khí; hoặc giới hạn chịu đựng của con ngƣời và sinh vật với các yếu tố môi trƣờng xung quanh). * Chất thải rắn Theo luật Bảo vệ môi trƣờng Việt Nam 2005 [15].