Luận văn thạc sĩ vnua nghiên cứu đánh giá một số giống lúa chống chịu rầy nâu nilaparvata lugens stal cho vùng đồng bằng sông hồng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua nghiên cứu đánh giá một số giống lúa chống chịu rầy nâu nilaparvata lugens stal cho vùng đồng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đinh Thị Tâm
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Huy Chung
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu đánh giá một số giống lúa chống chịu rầy nâu (Nilaparvata lugens Stal) cho vùng đồng bằng sông Hồng
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 7. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 8. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 9. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 10. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 10.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC
• 10.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC
• 11. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 11.1. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 11.2. VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 11.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 11.3.1. Đánh giá thực trạng việc sử dụng giống chống chịu rầy nâu hiện nay ở một số tỉnh trồng lúa vùng ĐBSH
• 11.3.2. Xác định nguồn gen kháng rầy nâu cho vùng ĐBSH
• 11.3.3. Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu cho một số giống lúa đang được trồng phổ biến ở ĐBSH trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo
• 11.3.4. Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu của tập đoàn giống lúa nhập nội từ IRRI
• 11.3.5. Giới thiệu dòng triển vọng có khả năng chống chịu rầy nâu cho vùng ĐBSH
• 11.4. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 12. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 12.1. Đánh giá thực trạng sử dụng giống lúa chống chịu rầy nâu hiện nay ở một số tỉnh trồng lúa vùng ĐBSH
• 12.2. Xác định nguồn gen kháng rầy nâu cho vùng đồng bằng sông Hồng
• 12.3. Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu cho một số giống lúa đang được trồng phổ biến ở ĐBSH trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo
• 12.4. Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu của tập đoàn giống lúa nhập nội từ IRRI
• 12.5. Giới thiệu dòng triển vọng có khả năng chống chịu rầy nâu cho vùng đồng bằng Sông Hồng
• 12.5.1. Khả năng chống chịu của một số dòng triển vọng
• 12.5.2. Nghiên cứu và đánh giá các đặc điểm nông học
• 13. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giống lúa chống chịu rầy nâu cho vùng đồng bằng sông Hồng

Giống lúa chống chịu rầy nâu là một trong những yếu tố quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là ở vùng đồng bằng sông Hồng. Rầy nâu (Nilaparvata lugens Stål) là một trong những sâu hại chính gây thiệt hại lớn cho cây lúa. Việc nghiên cứu và phát triển các giống lúa có khả năng chống chịu rầy nâu không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ môi trường và giảm thiểu chi phí sản xuất cho nông dân.

1.1. Tình hình sản xuất lúa ở vùng đồng bằng sông Hồng

Vùng đồng bằng sông Hồng là khu vực sản xuất lúa lớn nhất Việt Nam, với diện tích gieo trồng ngày càng tăng. Tuy nhiên, tình trạng dịch rầy nâu đang ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng lúa. Các giống lúa hiện tại chủ yếu có phản ứng từ nhiễm trung bình đến nặng với rầy nâu.

1.2. Vai trò của giống lúa chống chịu trong sản xuất

Giống lúa chống chịu rầy nâu đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ mùa màng. Việc sử dụng giống lúa này giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật, từ đó bảo vệ môi trường và sức khỏe con người. Nghiên cứu cho thấy rằng giống lúa kháng rầy nâu có thể giảm thiểu thiệt hại do dịch hại này gây ra.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phát triển giống lúa chống chịu rầy nâu

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về giống lúa chống chịu rầy nâu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc phát triển và ứng dụng các giống này. Sự thay đổi độc tính của quần thể rầy nâu và sự phát triển của các giống lúa mới là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Sự thay đổi độc tính của rầy nâu

Quần thể rầy nâu có sự thay đổi độc tính theo thời gian, điều này làm giảm hiệu quả của các giống lúa chống chịu hiện có. Việc nghiên cứu và theo dõi sự thay đổi này là rất cần thiết để phát triển các giống lúa mới có khả năng chống chịu tốt hơn.

2.2. Sự cạnh tranh từ các giống lúa mới

Sự phát triển ồ ạt của các giống lúa thuần và lúa lai mới có nguồn gốc từ Trung Quốc đã làm giảm vị thế của các giống lúa chống chịu rầy nâu. Cần có các biện pháp để bảo vệ và phát triển các giống lúa này trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

III. Phương pháp nghiên cứu giống lúa chống chịu rầy nâu

Để đánh giá khả năng chống chịu của các giống lúa, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm đánh giá thực địa, thử nghiệm trong nhà lưới và phân tích di truyền.

3.1. Đánh giá thực địa

Đánh giá thực địa giúp xác định khả năng chống chịu của các giống lúa trong điều kiện tự nhiên. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành khảo sát tại nhiều tỉnh trồng lúa ở vùng đồng bằng sông Hồng để thu thập dữ liệu về mức độ nhiễm rầy nâu.

3.2. Thử nghiệm trong nhà lưới

Thử nghiệm trong nhà lưới cho phép kiểm soát điều kiện môi trường và đánh giá chính xác khả năng chống chịu của các giống lúa. Phương pháp này giúp xác định các giống lúa có khả năng kháng rầy nâu tốt nhất.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy một số giống lúa có khả năng chống chịu rầy nâu tốt, như giống RN 40. Những giống này không chỉ có năng suất cao mà còn có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt.

4.1. Giới thiệu giống lúa RN 40

Giống RN 40 được phát triển với thời gian sinh trưởng ngắn và khả năng chống chịu rầy nâu tốt. Năng suất trung bình đạt 51,36 tạ/ha, đây là một trong những giống lúa triển vọng cho vùng đồng bằng sông Hồng.

4.2. Ứng dụng trong sản xuất

Việc ứng dụng giống lúa chống chịu rầy nâu trong sản xuất không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn giảm thiểu chi phí cho nông dân. Các giống lúa này đã được gieo trồng rộng rãi và cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm thiệt hại do rầy nâu.

V. Kết luận và triển vọng tương lai

Nghiên cứu về giống lúa chống chịu rầy nâu cho vùng đồng bằng sông Hồng là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Cần tiếp tục đầu tư nghiên cứu và phát triển các giống lúa mới có khả năng chống chịu tốt hơn để đảm bảo an ninh lương thực.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu giống lúa

Nghiên cứu giống lúa chống chịu rầy nâu không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ môi trường. Đây là một trong những giải pháp bền vững cho sản xuất nông nghiệp.

5.2. Hướng đi trong tương lai

Cần có các chính sách hỗ trợ nghiên cứu và phát triển giống lúa chống chịu rầy nâu. Việc hợp tác giữa các nhà khoa học, nông dân và các tổ chức sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất lúa gạo trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng Đồng bằng sông Hồng giữ vị trí trọng yếu trong nền nông nghiệp quốc gia với diện tích đất sản xuất cây lương thực đạt trên 1,24 triệu ha. Dù vậy, diện tích đất gieo cấy lúa toàn vùng có xu hướng thu hẹp dần từ 1.144,5 nghìn ha năm 2011 xuống 1.110,4 nghìn ha năm 2015. Bên cạnh áp lực đô thị hóa và biến đổi khí hậu, sinh vật gây hại – đặc biệt là rầy nâu (Nilaparvata lugens Stål) – tiếp tục đe dọa an ninh lương thực. Năm 2010, diện tích lúa nhiễm rầy nâu trên toàn quốc vượt 1,1 triệu ha, trong đó các tỉnh phía Bắc chiếm 708.131 ha với 95.800 ha nhiễm nặng.

Vấn đề nghiên cứu then chốt xuất phát từ việc cơ cấu sản xuất phụ thuộc quá lớn vào các giống lúa cao sản nhập nội vốn có mức độ mẫn cảm cao với dịch hại. Chi phí đầu tư cho giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hiện chiếm tới 46,5% giá thành sản xuất lúa, đẩy người nông dân vào vòng xoáy gia tăng hóa chất và chịu thiệt hại kinh tế nặng nề. Mục tiêu của đề tài là đánh giá toàn diện hiện trạng nhiễm rầy của bộ giống chủ lực, sàng lọc nguồn gen kháng rầy hữu hiệu và tuyển chọn dòng lúa triển vọng thích ứng sinh thái vùng Đồng bằng sông Hồng.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 7/2015 đến tháng 7/2016 tại Viện Bảo vệ thực vật, kết hợp điều tra hồi cứu số liệu giai đoạn 2011-2015 tại ba địa bàn trọng điểm: Hà Nội (trên 200 nghìn ha lúa/năm), Nam Định (khoảng 154,4 nghìn ha) và Vĩnh Phúc (khoảng 58,4 nghìn ha). Đề tài đóng góp cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác, hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hướng tới giảm thiểu 20-30% lượng thuốc trừ sâu hóa học và xây dựng nền nông nghiệp lúa nước bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và nguyên lý bảo vệ cân bằng sinh thái học nông nghiệp. Theo các nhà khoa học, sử dụng giống kháng là "hòn đá tảng" nhằm khống chế mật độ dịch hại dưới ngưỡng gây hại kinh tế mà không triệt tiêu các loài thiên địch có ích. Trên ruộng lúa, nhóm nhện bắt mồi như Lycosa pseudoannulata có khả năng tiêu thụ từ 4-7 rầy non hoặc 3-4 rầy trưởng thành mỗi ngày, giúp kìm hãm quần thể rầy tự nhiên.

Khung lý thuyết thứ hai là học thuyết tương tác di truyền ký chủ - côn trùng (Gene-for-gene interaction) và cơ chế phân hóa biotype của rầy nâu. Hiện có 4 biotype rầy nâu chính trên thế giới cùng hơn 21 gen kháng đã được xác định (từ Bph1 đến Bph25). Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi: Tính kháng ký chủ (khả năng hạn chế sự định cư, đẻ trứng và gây hại của rầy), Áp lực chọn lọc biotype (sự biến đổi độc tính của rầy trước giống kháng đơn gen), Tính kháng phân tử (ứng dụng gen kháng trội để tạo miễn dịch bền vững), và Độc tính quần thể rầy địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm chuỗi số liệu thứ cấp 5 năm (2011-2015) từ Tổng cục Thống kê, Cục Trồng trọt và Chi cục Bảo vệ thực vật các tỉnh. Bộ mẫu khảo sát gồm 133 giống lúa đang lưu hành tại Đồng bằng sông Hồng (61 giống tẻ thuần, 55 giống lúa lai, 17 giống nếp) và tập đoàn hơn 60 dòng/giống lúa nhập nội từ Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) cùng các giống chỉ thị mang gen kháng chuẩn (Mudgo, ASD7, Rathu Heenati, Babawee).

Phương pháp chọn mẫu thực địa sử dụng bẫy đèn và máy hút rầy chuyên dụng để thu thập ngẫu nhiên rầy nâu trưởng thành và rầy non tại các ổ dịch ở Hà Nội, Nam Định. Nguồn rầy thu thập được thuần dưỡng và nhân nuôi tập trung trên giống cảm nhiễm chuẩn TN1 (tuổi 20-30 ngày) trong lồng lưới kích thước 1m x 1m x 0,6m tại Viện Bảo vệ thực vật.

Phương pháp phân tích dựa trên quy chuẩn Đánh giá tính chống chịu rầy nâu trên khay mạ trong nhà lưới theo Hệ thống đánh giá chuẩn cho cây lúa của IRRI năm 2002 (Standard Evaluation System for Rice). Mỗi giống được gieo lặp lại 3 ô ngẫu nhiên (15-20 hạt/ô) trong khay 60 x 40 x 10 cm, xung quanh bao viền bởi giống đối chứng nhiễm TN1. Khi mạ đạt 3 lá thật (5 ngày sau gieo), tiến hành thả rầy tuổi 2-3 với mật độ 5-8 con/dảnh. Việc lựa chọn phương pháp khay mạ nhân tạo giúp đồng nhất hóa mật độ lây nhiễm, loại trừ các biến số thời tiết ngoài đồng và cho phép quan sát chính xác phản ứng phân hạng từ cấp 0 (kháng cao) đến cấp 9 (chết hoàn toàn). Dữ liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm Microsoft Excel 2007.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát cơ cấu giống xác nhận 10 giống lúa chủ lực chiếm tới 63,4% diện tích vụ xuân và 70% diện tích vụ mùa tại Đồng bằng sông Hồng. Tuy nhiên, các giống gieo cấy phổ biến nhất đều có phản ứng nhiễm trung bình đến nhiễm nặng (điểm 7-9 trên thang đánh giá IRRI). Điển hình, giống Khang dân 18 (chiếm 190,42 nghìn ha), Bắc thơm 7 (chiếm 161,19 nghìn ha) và BC15 (chiếm 148,51 nghìn ha) đều bị cháy rầy nhanh chóng khi lây nhiễm nhân tạo.

Về nguồn gen kháng, kết quả chứng minh quần thể rầy nâu Đồng bằng sông Hồng đã hoàn toàn bẻ gãy tính kháng của gen Bph1 và bph2. Ngược lại, các gen Bph3, bph4, Bph10, Bph25 và Bph26 duy trì tính kháng cao (điểm 1-3). Các dòng mang gen Bph6, Bph18 và Bph20 thể hiện mức độ kháng trung bình (điểm 5).

Đánh giá tập đoàn nhập nội từ IRRI đã sàng lọc được 18 dòng/giống kháng cao và 42 dòng/giống nhiễm vừa. Đặc biệt, nghiên cứu đã tuyển chọn thành công dòng triển vọng RN 40 với thời gian sinh trưởng ngắn (90-105 ngày trong vụ mùa, 110-120 ngày trong vụ xuân), khả năng chịu rét tốt, điểm kháng rầy nâu đạt cấp 3, năng suất thực tế bình quân đạt 51,36 tạ/ha và phẩm chất hạt gạo trắng, cơm mềm dẻo.

Thảo luận kết quả

Thực trạng bùng phát rầy nâu bắt nguồn từ việc mở rộng diện tích các giống thuần và lúa lai thương phẩm thiếu gen kháng bản địa. Việc bón thừa phân đạm làm tăng hàm lượng dinh dưỡng của cây lúa, kích thích rầy đẻ trứng nhiều hơn gấp 1,37 lần so với thông thường. Thói quen sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học (với 627 loại nông dược được đăng ký) đã tiêu diệt các loài thiên địch tự nhiên như nhện lớn và ong ký sinh trứng Anagrus sp., dẫn đến hiện tượng tái phát dịch hại sau phun thuốc.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua Biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ % mức độ nhiễm rầy của 10 giống chủ lực và Bảng so sánh đa tiêu chí giữa dòng RN 40 với giống đối chứng TBR 225 về năng suất, chỉ số chống đổ ngã và mức độ nhiễm bệnh bạc lá. Các bảng tổng hợp chỉ rõ dòng RN 40 giữ vững năng suất 51,36 tạ/ha trong điều kiện áp lực sâu bệnh cao mà không cần can thiệp thuốc trừ rầy.

Kết quả này củng cố các báo cáo trước đây của Cục Bảo vệ thực vật và mở rộng các phát hiện quốc tế của IRRI: độc tính quần thể rầy nâu tại miền Bắc đang có sự chuyển đổi biotype phức tạp. Do đó, việc chuyển dịch chiến lược từ phòng trừ hóa học sang sử dụng giống mang gen kháng đa hiệu như Bph3 và Bph25 là giải pháp mang tính bước ngoặt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cơ cấu bộ giống lúa cấp tỉnh: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các tỉnh Hà Nội, Nam Định, Vĩnh Phúc cần chủ động giảm tỷ lệ gieo cấy các giống nhiễm nặng như Khang dân 18, Bắc thơm 7 xuống dưới 30% diện tích, đồng thời đưa dòng triển vọng RN 40 vào cơ cấu khảo nghiệm mở rộng và sản xuất thử trên diện tích tối thiểu 500 ha mỗi tỉnh trong giai đoạn 2016-2018.
2. Đẩy mạnh ứng dụng chỉ thị phân tử trong chọn tạo giống: Viện Bảo vệ thực vật phối hợp cùng các viện nghiên cứu chuyên ngành ứng dụng công nghệ chọn giống nhờ chỉ thị phân tử (MAS) để quy tụ các gen kháng hiệu lực cao (Bph3, Bph14, Bph15, Bph25) vào nền di truyền của các giống lúa thuần chất lượng cao trong thời gian 2-3 năm.
3. Chuẩn hóa quy trình thâm canh giảm hóa chất: Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật địa phương tổ chức 50-100 lớp tập huấn IPM mỗi năm, hướng dẫn nông dân giảm lượng phân đạm bón thừa, tăng cường sử dụng thuốc sinh học và bảo vệ hệ thiên địch tự nhiên, phấn đấu cắt giảm 25% chi phí thuốc bảo vệ thực vật trên mỗi hecta canh tác.
4. Hiện đại hóa hệ thống dự tính dự báo dịch hại: Trung tâm Khuyến nông các tỉnh hoàn thiện mạng lưới bẫy đèn thông minh và tổ chức điều tra đồng ruộng định kỳ 7 ngày/lần trong các tháng cao điểm (tháng 4-5 vụ xuân và tháng 9-10 vụ mùa), đảm bảo đưa ra cảnh báo sớm trước 10-15 ngày khi mật độ rầy vượt ngưỡng 300-500 con/m2.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà khoa học và cán bộ chọn tạo giống lúa: Tiếp cận nguồn dữ liệu chuẩn xác về 18 dòng lúa kháng cao từ IRRI và vị trí các gen Bph3, Bph10, Bph25 để làm vật liệu bố mẹ phục vụ các chương trình lai tạo giống chống chịu sinh học.
• Cán bộ quản lý ngành nông nghiệp và bảo vệ thực vật: Sử dụng số liệu điều tra cơ cấu giống và biến động diện tích tại Nam Định, Hà Nội, Vĩnh Phúc làm căn cứ xây dựng đề án cơ cấu mùa vụ, lịch gieo cấy né rầy và quy hoạch vùng sản xuất an toàn dịch bệnh.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên nông nghiệp: Khai thác phương pháp luận đánh giá khay mạ 9 cấp theo tiêu chuẩn IRRI 2002 cùng các phân tích tương tác sinh thái - di truyền làm tài liệu học tập, giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu ngành Bảo vệ thực vật.
• Hợp tác xã nông nghiệp và doanh nghiệp giống cây trồng: Ứng dụng các đặc tính nông học vượt trội của dòng RN 40 (năng suất 51,36 tạ/ha, kháng rầy điểm 3, cơm mềm dẻo) để liên kết sản xuất thương phẩm và mở rộng chuỗi cung ứng lúa gạo chất lượng cao.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao các giống lúa chủ lực như Khang dân 18 hay Bắc thơm 7 lại nhiễm rầy nâu nặng? Các giống lúa này được chọn tạo chủ yếu tập trung vào năng suất và phẩm chất gạo, thiếu các gen kháng rầy đặc hiệu. Khi gieo cấy thuần nhất trên 63,4% - 70% diện tích vụ xuân và vụ mùa, chúng tạo môi trường thuận lợi để quần thể rầy nâu bùng phát và gây hại nặng.

Những nguồn gen kháng nào có hiệu lực bảo vệ cao nhất tại vùng Đồng bằng sông Hồng? Kết quả kiểm tra nhân tạo cho thấy các gen Bph3, bph4, Bph10, Bph25 và Bph26 giữ phản ứng kháng rất tốt (điểm 1-3). Trong khi đó, các gen Bph1 và bph2 từng phổ biến trước đây đã bị quần thể rầy nâu địa phương vượt qua hoàn toàn.

Dòng lúa triển vọng RN 40 có những ưu thế nông học gì nổi bật? Dòng RN 40 sở hữu thời gian sinh trưởng ngắn (90-105 ngày vụ mùa, 110-120 ngày vụ xuân), chống chịu rét tốt, phản ứng kháng rầy nâu đạt cấp 3, năng suất bình quân 51,36 tạ/ha và hạt gạo trắng, cơm mềm dẻo, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng.

Việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học tác động thế nào đến sự bùng phát rầy nâu? Phun thuốc hóa học bừa bãi tiêu diệt các loài thiên địch săn mồi (như nhện Lycosa pseudoannulata ăn 4-7 rầy/ngày) nhưng không diệt được trứng rầy nằm sâu trong bẹ lá. Rầy nâu có vòng đời ngắn nên phục hồi mật độ nhanh gấp nhiều lần thiên địch, dẫn đến hiện tượng bộc phát dịch dữ dội hơn.

Phương pháp đánh giá trên khay mạ của IRRI có ưu điểm gì vượt trội? Phương pháp khay mạ năm 2002 kiểm soát chuẩn xác mật độ 5-8 con rầy non tuổi 2-3 trên từng dảnh mạ 5 ngày tuổi. Thử nghiệm diễn ra trong nhà lưới giúp loại bỏ hoàn toàn các yếu tố gây nhiễu từ thời tiết và môi trường tự nhiên, đảm bảo kết quả phân cấp kháng nhiễm đạt độ tin cậy khoa học tuyệt đối.

Kết luận

• Xác định rõ diện tích đất trồng lúa vùng Đồng bằng sông Hồng giảm dần từ 1.144,5 nghìn ha xuống 1.110,4 nghìn ha giai đoạn 2011-2015, đi kèm áp lực dịch rầy nâu thường trực.
• Đánh giá và chỉ ra trên 90% diện tích lúa sản xuất đại trà (bao gồm Khang dân 18, Bắc thơm 7, BC15) đều nhiễm rầy nâu từ mức độ trung bình đến nặng.
• Xác định hệ thống gen kháng hiệu lực cao gồm Bph3, bph4, Bph10, Bph25, Bph26 và sàng lọc 18 dòng nhập nội từ IRRI có tính kháng vượt trội.
• Tuyển chọn thành công dòng triển vọng RN 40 đạt điểm kháng rầy cấp 3, năng suất 51,36 tạ/ha, sinh trưởng ngắn ngày và chất lượng cơm thơm dẻo.
• Đề xuất giải pháp tích hợp giữa chuyển giao giống kháng, ứng dụng chỉ thị phân tử và quản lý dịch hại tổng hợp IPM nhằm phát triển bền vững kinh tế nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Hồng.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp giải pháp căn cơ thay thế biện pháp hóa học bằng vật liệu di truyền kháng sâu bệnh, giảm 46,5% chi phí đầu vào phụ thuộc. Kế hoạch tiếp theo cần tập trung khảo nghiệm diện rộng dòng RN 40 tại Nam Định, Hà Nội, Vĩnh Phúc trong các mùa vụ 2016-2020. Các nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp nông nghiệp hãy chủ động khai thác các phát hiện từ công trình này để đẩy nhanh tiến trình tái cơ cấu ngành lúa gạo Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐINH THỊ TÂM NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ GIỐNG LÚA CHỐNG CHỊU RẦY NÂU (Nilaparvata lugens Stal) CHO VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60 62 01 12 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Huy Chung NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2016 Tác giả luận văn Đinh Thị Tâm i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Trước hết, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc TS. Nguyễn Huy Chung, Viện Bảo vệ thực vật đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Viện Bảo vệ thực vật, tập thể cán bộ viên chức Bộ môn Miễn dịch Thực vật – Viện Bảo vệ Thực vật, nơi tôi làm việc đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày. năm 2016 Học viên Đinh Thị Tâm ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục bảng. vi Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Tổng quan tài liệu .1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước .2 Tình hình nghiên cứu trong nước. Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu .1 Địa điểm nghên cứu .3 Vật liệu nghiên cứu .4 Nội dung nghiên cứu .5 Phương pháp nghiên cứu .1 Đánh giá thực trạng việc sử dụng giống chống chịu rầy nâu hiện nay ở một số tỉnh trồng lúa vùng ĐBSH.2 Xác định nguồn gen kháng rầy nâu cho vùng ĐBSH .3 Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu cho một số giống lúa đang được trồng phổ biến ở ĐBSH trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo .4 Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu của tập đoàn giống lúa nhập nội từ IRRI. 29 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Giới thiệu dòng triển vọng có khả năng chống chịu rầy nâu cho vùng ĐBSH.6 Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả nghiấn cứu và thảo luận.

Đánh giá thực trạng sử dụng giống lúa chống chịu rầy nâu hiện nay ở một số tỉnh trồng lúa vùng ĐBSH .2 Xác định nguồn gen kháng rầy nâu cho vùng đồng bằng sông hồng. Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu cho một số giống lúa đang được trồng phổ biến ở ĐBSH trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo .4 Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu của tập đoàn giống lúa nhập nội từ IRRI .5 Giới thiệu dòng triển vọng có khả năng chống chịu rầy nâu cho vùng đồng bằng Sông Hồng .1 Khả năng chống chịu của một số dòng triển vọng .2 Nghiên cứu và đánh giá các đặc điểm nông học. Kết luận và đề nghị. 53 Tài liệu tham khảo.

54 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BĐKH : Biến đổi khí hậu BVTV : Bảo vệ thực vật BPH : Brown planthopper (Rầy nâu) Cs : Cộng sự Ctv : Cộng tác viên ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long ĐBSH : Đồng bằng sông Hồng (RRD - Red River Delta) IRRI : The International Rice Research Institute (Viện Nghiên Cứu Lúa Quốc Tế) v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4.1 Tình hình sản xuất lúa của tỉnh Nam Định (2011-2015) .2 Tình hình sản xuất lúa của tỉnh Vĩnh Phúc (2011-2015).3 Tình hình sản xuất lúa của Hà Nội (2011-2015) .4 Tình hình sản xuất lúa của vùng ĐBSH (2011-2015) .5 Cơ cấu giá thành sản xuất lúa .6 Nhập khẩu thuốc bảo vệ thực vật .7 Diện tích phân theo nhóm giống tại ĐBSH (2015) .8 Các giống lúa tẻ chủ lực ở ĐBSH .9 Diện tích các giống lúa lai chủ lực của ĐBSH (2015) .10 Một số giống lúa nếp chủ lực vùng ĐBSH .11 Mức độ kháng nhiễm với quẩn thể rầy nâu ngoài đồng ruộng của các giống lúa được trồng phổ biến ở ĐBSH.12 Mức độ nhiễm rầy nâu ở Nam Định.13 Mức độ nhiễm rầy ở Hà Nội.14 Mức độ nhiễm rầy nâu ở Vĩnh Phúc.15 Xác định biotype nguồn rầy nâu tại Hà Nội .16 Khả năng chống chịu rầy nâu của một số giống lúa mang gen kháng rầy nâu (2014).17 Đánh giá nhân tạo khả năng chống chịu rầy nâu của một số giống lúa thuần được trồng phổ biến ở vùng ĐBSH (Vụ mùa –2016) .18 Đánh giá nhân tạo khả năng chống chịu rầy nâu của một số giống lúa lai được trồng phổ biến ở vùng ĐBSH (Vụ mùa –2016).19 Đánh giá nhân tạo khả năng chống chịu rầy nâu của một số giống lúa khác được trồng phổ biến ở vùng ĐBSH (Vụ mùa –2016) .20 Kết quả đánh giá tính kháng rầy nâu của một số dòng/giống lúa nhập nội từ IRRI .21 Các dòng/giống lúa kháng rầy nâu nhập nội từ IRRI .22 Các dòng/giống lúa nhiễm trung bình rầy nâu nhập nội từ IRRI .23 Đánh giá khả năng kháng rầy nâu của một số dòng/giống triển vọng.24 Đặc điểm nông học của các dòng triển vọng. 49 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.25 Một số đặc điểm nông học của dòng RN 40.26 Khả năng chống chịu một số sâu bệnh hại chính .27 Năng suất của dòng RN 40 trồng thử nghiệm tại Hà Nội và Nam Định .28 Kết quả khảo nghiệm dòng RN 40 ở một số tỉnh vùng ĐBSH. 52 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 3.1 Sử dụng máy hút rầy để thu thập rầy nâu .2 Đánh giá nhân tạo tính kháng rầy nâu .1 Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu của các giống lúa đang được gieo trồng phổ biến ở vùng ĐBSH.2 Đánh giá nhân tạo tính kháng rầy nâu của các giống lúa nhập nội .3 Trồng thử nghiệm dòng RN 40 .4 Trồng thử nghiệm so sánh khả năng kháng bệnh bạc lá của dòng RN 40 và TBR 225. 51 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN 1.

Tên tác giả: Đinh Thị Tâm 2. Tên Luận văn: “Nghiên cứu đánh giá một số giống lúa chống chịu rầy nâu (Nilaparvata lugens Stål) cho vùng Đồng bằng sông Hồng” 3. Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: K23BVTV-VAAS06 4. Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam 5.

Mục đích nghiên cứu Đánh giá hiện trạng khả năng chống chịu rầy nâu của các giống hiện có trong sản xuất ở một số vùng thường xuyên có dịch rầy nâu xảy ra. Đề xuất dòng triển vọng kháng rầy nâu, nguồn vật liệu kháng rầy nâu cho vùng ĐBSH. Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu 6.1 Vật liệu nghiên cứu - Các giống lúa đang được trồng phổ biến ở vùng ĐBSH và tập đoàn lúa nhập nội từ IRRI. - Các dòng/giống lúa triển vọng.

- Rầy nâu (Nilaparvata lugens Stål) - Một số dụng cụ phục vụ thí nghiệm: Bút bi, bút lông, sổ ghi chép, hộp nhựa, ống nghiệm, khay gieo mạ, lồng lưới nuôi rầy, chậu nhựa, ống hút côn trùng… 6.2 Nội dung nghiên cứu - Nội dung 1: Đánh giá thực trạng sử dụng giống lúa chống chịu rầy nâu hiện nay ở một số tỉnh trồng lúa vùng ĐBSH như: Nam Định, Vĩnh Phúc, Hà Nội. - Nội dung 2: Xác định nguồn gen kháng rầy nâu cho vùng ĐBSH. - Nội dung 3: Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu cho một số giống lúa đang được trồng phổ biến ở ĐBSH trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo. - Nội dung 4: Đánh giá khả năng chống chịu rầy nâu của tập đoàn giống lúa nhập nội từ IRRI.

- Nội dung 5: Giới thiệu dòng triển vọng có khả năng chống chịu rầy nâu cho vùng ĐBSH.3 Các phương pháp nghiên cứu đã sử dụng - Điều tra thu thập số liệu về diện tích trồng lúa trong những năm gần đây. Thu thập số liệu từ các Chi cục Bảo vệ thực vật về tình hình rầy nâu hại lúa trong những năm gần ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thu thập một số giống lúa đang được gieo trồng phổ biến tại các địa phương. - Sử dụng phương pháp đánh giá tính chống chịu rầy nâu trong nhà lưới của IRRI (Standard evaluation system for rice, 2002) 7.

Diện tích đất trồng lúa trong những năm gần đây đang có xu hướng thu hẹp dần, cơ cấu giống lúa ngày càng đa dạng. Thiệt hại do rầy nâu gây ra có xu hướng giảm. Nguồn gen lúa chống chịu rầy nâu vùng ĐBSH là các gen Bph3, bph4, Bph10, Bph25,26 và các dòng/giống mang gen Bph6, Bph18 và Bph20 kháng trung bình với quần thể rầy nâu vùng ĐBSH. Đây là nguồn gen kháng rất tốt có thể sử dụng để chọn tạo ra các giống lúa kháng rầy nâu cho vùng ĐBSH.

Các giống lúa đang được trồng phổ biến ở vùng ĐBSH hiện nay hầu hết đều có phản ứng từ nhiễm trung bình đến nhiễm nặng rầy nâu, đặc biệt là các giống chủ lực cho năng suất cao đang được gieo trồng với diện tích lớn hàng năm ở các địa phương như: Khang dân 18, Bắc thơm 7, BC15, Nhị ưu 838. Kết quả đánh giá các dòng/giống lúa chống chịu rầy nâu có nguồn gốc từ IRRI cho thấy: Có 18 dòng/giống kháng cao và 42 dòng/giống nhiễm vừa với quần thể rầy nâu vùng ĐBSH, đây là nguồn vật liệu tiềm năng cho chọn tạo giống chống chịu rầy nâu cũng như các bệnh virus do rầy nâu làm môi giới truyền bệnh.