Phần mở đầu Phần nội dung: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của việc đánh giá điều kiện sinh khí hậu phục vụ phát triển các loại hình du lịch Chƣơng 2: Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và sinh khí hậu tỉnh Phú Thọ phục vụ phát triển du lịch Chƣơng 3: Đánh giá điều kiện sinh khí hậu phục vụ phát triển du lịch tỉnh Phú Thọ. Phần kết luận và kiến nghị Phần tài liệu tham khảo Phần phụ lục 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC ĐÁNH GIÁ ĐIỀU KIỆN SINH KHÍ HẬU PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN CÁC LOẠI HÌNH DU LỊCH 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề Khí hậu ứng dụng nhằm nghiên cứu, đánh giá các yếu tố khí hậu phục vụ cho các mục đích khác nhau đã đƣợc thực hiện từ lâu trên thế giới và Việt Nam. Việc ứng dụng khí hậu đầu tiên là cho mục đích nông nghiệp, sau đó ứng dụng trong các ngành kinh tế khác nhƣ lâm nghiệp, y học, kỹ thuật, giao thông vận tải, hàng không, du lịch… Trong hoạt động du lịch, việc nghiên cứu, đánh giá các điều kiện thời tiết, khí hậu cho mục đích phát triển du lịch là một trong các hƣớng nghiên cứu đang đƣợc các nhà khoa học trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam quan tâm đặc biệt.
Tuy nhiên, phần lớn các công trình nghiên cứu đều đánh giá tổng hợp các điều kiện tự nhiên trong đó có điều kiện khí hậu - nhƣ là một hợp phần của tự nhiên. Đáng chú ý có một số tác giả tiêu biểu nhƣ sau: 1. Trên thế giới Việc nghiên cứu và đánh giá các điều kiện tự nhiên phục vụ cho mục đích du lịch, nghỉ ngơi, an dƣỡng, chữa bệnh,. đƣợc các nhà địa lý, nhà y học, tâm lý học và những ngƣời yêu thích thiên nhiên quan tâm.
Nhiều nhà địa lý Xô Viết (A.) xác định đây là một hƣớng ứng dụng quan trọng của địa lý bên cạnh phục vụ các ngành nông nghiệp, công nghiệp, lâm nghiệp, xây dựng và quy hoạch. Các nhà địa lí Xô Viết đã có các công trình đánh giá các thể tổng hợp tự nhiên phục vụ giải trí (1973) đã tiến hành nghiên cứu sức chứa và sự ổn định của các địa điểm du lịch (Kadanxkaia, 1972; Sepier, 1973). Một số nhà địa lí cảnh quan của trƣờng Đại học Tổng hợp Matxcơva nhƣ E.Svittrenco đã tiến hành nghiên cứu các vùng thích hợp cho mục đích nghỉ dƣỡng trên lãnh thổ Liên Xô trƣớc đây. Likhanop, 1973 đã xác định tài nguyên nghỉ ngơi giải trí là một dạng đặc biệt của tài nguyên thiên nhiên và việc nghiên cứu chúng là một nhiệm vụ quan trọng của địa lí giải trí - một nhánh mới của địa lí tự nhiên.N Misônhitrencô đã đánh giá toàn bộ các tiêu chí tự nhiên làm tiền đề cho việc tổ chức các vùng du lịch nghỉ dƣỡng.
- Munkhina trong công trình “Đánh giá các thể tộng hợp tự nhiên phục vụ giải trí”, năm 1973.E Phêrôrốp đề xuất phƣơng pháp đánh giá khí hậu tổng hợp và đã đƣợc các tác giả: Subukốp, I.N Đêmina…hoàn thiện. Phƣơng pháp này dựa trên cơ sở phân loại thời tiết trong SKH, qua đó xây dựng tổ hợp các kiểu thời tiết trong ngày với các mức độ khác nhau đến sức khỏe con ngƣời cũng nhƣ đến các hoạt động du lịch. Đây là công trình nghiên cứu SKH con ngƣời có giá trị sử dụng của các nhà khí hậu trên thế giới. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.G Ixatsenko (1985) đã căn cứ vào sự đa dạng của môi trƣờng, mức độ thích hợp của các điều kiện khí hậu, môi trƣờng địa lý, điều kiện vệ sinh và các thuộc tính tự nhiên khác đặc trƣng để xác định mức độ thích hợp cho mỗi loại hình du lịch, đồng thời đánh giá ảnh hƣởng của ĐKTN và TNTN đến các công trình du lịch.I Pirôjnhic (1985) đã tiến hành đánh giá tổng hợp thành phần của hệ thống lãnh thổ du lịch nhƣ tài nguyên du lịch, cấu trúc của các luồng khách và sơ sở vật chất phục vụ du lịch theo các vùng và các đới du lịch nghỉ dƣỡng.
Công trình này đã đề cập rất nhiều đến hoạt động khai thác lãnh thổ du lịch- không gian du lịch. - Một số tác giả phƣơng Tây nhƣ Davis (1971) trong đề tài “Đánh giá tài nguyên phục vụ mục đích giải trí du lịch”. Ở Việt Nam Ở Việt Nam, việc nghiên cứu ảnh hƣởng của các điều kiện tự nhiên nói chung và khí hậu nói riêng đến các hoạt động sản xuất, du lịch đã đƣợc một số tác giả nghiên cứu trong các công trình nhƣ: - “Phân loại khí hâu của Côpen và một số ứng dụng trong công tác du lịch” của tác giả Vũ Bội Kiếm. - “Khí hậu và phát triển kinh tế” D.
- “Đánh giá tài nguyên và điều kiện thiên nhiên về khí tượng thủy văn phục vụ sản xuất và quốc phòng, trọng tâm là phục vụ nông nghiệp”. Chƣơng trình tiến bộ khoa học kỹ thuật trọng điểm cấp Nhà nƣớc. - “Đánh giá và sử dụng tài nguyên khí hậu trong việc xây dựng chiến lược phát triển kinh tế” của tác giả Nguyễn Đức Ngữ, Nguyễn Trọng Hiệu, 1985. - “Đánh giá khai thác và bảo vệ tài nguyên khí hậu và tài nguyên nước ở Việt Nam” của Nguyễn Viết Phổ, Vũ Văn Tuấn, 1993.
- “SKH ứng dụng trong nông lâm nghiệp” của tác giả Lâm Công Định, 1992. - “Đánh giá điều kiện khí hậu vùng Bắc Trung Bộ phục vụ sản xuất nông, lâm nghiệp và du lịch” của các tác giả Nguyễn Thị Hiền, Nguyễn Khanh Vân. - Đánh giá điều kiện SKH phục vụ du lịch ở một số điểm du lịch trên lãnh thổ Việt Nam của các tác giả Viện Địa lý : Đặng Kim Nhung, Nguyễn Khanh Vân, Nguyễn Thị Hiền - Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam. - “Đánh giá và khai thác điều kiện tự nhiên và tài nguyên tự nhiên huyện Ba Vì phục vụ mục đích du lịch” của tác giả Đặng Duy Lợi.
- “Khí hậu với vấn đề tổ chức lao động, nghỉ ngơi và du lịch trên lãnh thổ Việt Nam” của Trần Việt Liễn. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - “Sử dụng hợp lý tài nguyên SKH phục vụ cho mục tiêu phát triển sản xuất, dân sinh và du lịch ở vùng hồ Hòa Bình”. Tạp chí Các Khoa học về Trái đất, No3/1993, Hà Nội, Nguyễn Khanh Vân. - Bioclimatic Resource Assessment for Convalescence and Some Weather therapies in Mountainous Regions of Vietnam, Ukrainian Geographical Journal, National Academy of Science Ukrainian, Kiev, Vol 50, N°2/2005.
Nguyen Khanh Van. - Cở sở sinh khí hậu (Giáo trình cao học), Nxb. Đại học Sƣ phạm, Hà Nội. Nguyễn Khanh Vân, 2006.
- Bioclimatic Assessment for Sea Vacation Tourism in Coastal Zone of Vietnam. Ukrainian Geographical Journal, National Academy of Science Ukrainian, Kiev, Vol 58, N°2/2007, pp 60 - 64. Nguyen Khanh Van. - Classification and assessment of bioclimatic conditions for tourism, health, resort and some weather therapies in Vietnam.
Journal of Science, Earth Sciences, VNU, N°3/2008. Nguyen Khanh Van. - Sử dụng phương pháp thang điểm có trọng số đánh giá tổng hợp tài nguyên khí hậu cho du lịch, nghỉ dưỡng tại một số trung tâm du lịch ở Việt Nam. Tạp chí Các Khoa học về Trái dất, N°4/2008, Hà Nội.
Nguyễn Khanh Vân. Tổng quan các công trình nghiên cứu ở Phú Thọ - Giai đoạn trước năm 1997: Chủ yếu là các công trình nghiên cứu chung toàn tỉnh Vĩnh Phú về điều kiện tự nhiên và lãnh thổ. - Giai đoạn từ 1997 đến nay: Kể từ 1997 trở về trƣớc, mọi tài liệu nghiên cứu mang tính tổng hợp đối với toàn tỉnh Vĩnh Phú. Chỉ bắt đầu từ 1/1/1997, sau khi tách thành hai tỉnh Phú Thọ và Vĩnh Phúc, đã bắt đầu có một số tài liệu nghiên cứu riêng của tỉnh.
Về nghiên cứu địa chất, địa mạo, thổ nhưỡng có một số tài liệu nhƣ: “Đánh giá mức độ thích nghi của đất đai đối với phát triển nông nghiệp của tỉnh Phú Thọ”. (2005) của Sở TN&MT Phú Thọ; “Hiện trạng sử dụng đất đai tỉnh Phú Thọ thời kỳ 2002- 2005”. Luận án thạc sĩ địa lí của Chu Diệu Thu; Về nghiên cứu hợp phần khí hậu, thủy văn có : “Nghiên cứu điều kiện sinh khí hậu tỉnh Phú Thọ và sơ bộ đánh giá mức độ thích nghi của nó đến sự phát triển một số cây nông - lâm nghiệp”.(2001) Luận văn thạc sĩ địa lí của Đặng Thị Huệ. Về định hƣớng phát triển các ngành kinh tế nông, lâm và du lịch của các ban ngành Phú Thọ có các báo cáo “Quy định điều chỉnh phát triển du lịch giai đoạn 2006-2010 định hướng 2020”, “Điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đai đến năm 2020” và các báo cáo “Quy hoạch nông, lâm nghiệp và thủy sản tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2006-2010, và 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định hướng đến năm 2020”, “Quy hoạch phát triển 3 loại rừng tại Phú Thọ, giai đoạn 2005-2010”.
Tuy nhiên, các định hƣớng phát triển các ngành kinh tế nông, lâm nghiệp và du lịch trong các tài liệu này chỉ mang tính kế hoạch, tổng kết, chƣa có quan điểm và phƣơng pháp đánh giá. Ngoài ra, còn có một số công trình nghiên cứu khác có liên quan đến lãnh thổ nhƣ : “Đánh giá tiềm năng đất đồi núi huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ”, Ngô Tiến Đức (2000); “Đánh giá mức độ thích hợp của các loại hình sử dụng đất phục vụ quy hoạch sử dụng đất nông, lâm nghiệp huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ” Đỗ Văn Nhạ (2001); “Đánh giá thực trạng các hệ thống sử dụng đất nông, lâm nghiệp phục vụ quy hoạch sử dụng đất đến năm 2015 của huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ” Nguyễn Hữu Hảo (2005). Nhìn chung tài nguyên khí hậu trong các nghiên cứu trên đƣợc đề cập đến trong nền chung của điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên lãnh thổ , chƣa có những nghiên cứu sâu về đặc điểm, tài nguyên khí hậu và đặc biệt là chƣa có công trình nào nghiên cứu khí hậu nhƣ là một nhân tố tác động quan trọng đối với phát triển du lịch nói chung đến các loại hình du lịch hay mùa vụ du lịch nói riêng trên lãnh thổ Phú Thọ. Các khái niệm cơ bản về tài nguyên du lịch và sinh khí hậu 1.
Tài nguyên du lịch Khái niệm du lịch: Thuật ngữ du lịch bắt nguồn từ tiếng Hy lạp, với ý nghĩa là đi một vòng. Thuật ngữ này đƣợc latinh hoá thành tornus và sau đó thành touriste (tiếng Pháp), tourism (tiếng Anh). Theo Robert Lanquar từ touriste lần đầu tiên xuất hiện trong tiếng Anh vào khoảng năm 1800. Trong tiếng Việt, thuật ngữ “touriste” đƣợc dịch thông qua tiếng Hán.
Du nghĩa là đi chơi, lịch có nghĩa là từng trải. Du lịch là một khái niệm bao hàm nội dung kép.