Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Công tác chăm sóc điều dưỡng người bệnh 1. Khái niệm về công tác chăm sóc điều dưỡng người bệnh Chăm sóc điều dưỡng là sự hỗ trợ, đáp ứng các nhu cầu cơ bản của mỗi người bệnh nhằm duy trì hô hấp, tuần hoàn, thân nhiệt, ăn uống, bài tiết, tư thế, vận động, vệ sinh cá nhân, ngủ, nghỉ, những chăm sóc về tâm lý cho người bệnh, hỗ trợ điều trị và tránh nguy cơ có hại từ môi trường bệnh viện và môi trường sống [8]. Chăm sóc điều dưỡng là những chăm sóc (CS) chuyên.
Chăm sóc người bệnh trong bệnh viện bao gồm hỗ trợ, đáp ứng các nhu t t t t t t t t t t t t cầu cơ bản của mỗi NB nhằm duy trì hô hấp, tuần hoàn, thân nhiệt, ăn uống, bài t t t t t t t t t t t t t t t t t t tiết, tư thế, vận động, vệ sinh cá nhân, ngủ, nghỉ; CS tâm lý; hỗ trợ điều trị và t t t t t t t t t t t t t t t t t t t tránh các nguy cơ từ môi trường bệnh viện cho NB [8], [4]. Quy định nhiệm vụ của điều dưỡng theo thông tư 07/2011/Tt- BYT Thông tư 07/2011/TT-BYT Việt Nam ngày 26/01/2011, quy định nhiệm vụ của ĐDV về công tác CSĐDNB trong bệnh viện [14]. Cụ thể là tập trung vào các nội dung sau: A. CSĐDNB: - Tiếp đón NB - CS, hỗ trợ về tâm lý, tinh thần cho NB - CS dinh dưỡng, hỗ trợ NB ăn uống - CS, hỗ trợ NB vệ sinh hàng ngày 5 - Theo dõi đánh giá tình trạng NB B.
Hỗ trợ điều trị và phối hợp với bác sỹ - Thực hiện các y lệnh về điều trị và CS - Dùng thuốc và theo dõi sau dùng thuốc cho NB - Các y lệnh về xét nghiệm, cận lâm sàng C. Tư vấn giáo dục sức khỏe - Hướng dẫn nội quy khoa phòng - Hướng dẫn NB tự CS, tự theo dõi tình trạng bệnh. - Hướng dẫn sử dụng thuốc - Hướng dẫn NB tập luyện hồi phục SK - Hướng dẫn biện pháp phòng ngừa bệnh. - Hướng dẫn CSSK, chế độ ăn uống, sinh hoạt và lao động khi NB ra viện.
Nguyên tắc chăm sóc điều dưỡng người bệnh Người bệnh là trung tâm của công tác chăm sóc nên phải được chăm sóc toàn điện, liên tục, bảo đảm hài lòng, chất lượng và an toàn. Chăm sóc, theo dõi người bệnh là nhiệm vụ của bệnh viện, các hoạt động chăm sóc điều dưỡng, theo dõi do điều dưỡng viên, hộ sinh viên thực hiện và chịu trách nhiệm. Can thiệp điều dưỡng phải dựa trên cơ sở các yêu cầu chuyên môn và sự đánh giá nhu cầu của mối người bệnh để chăm sóc phục vụ [8]. Phân cấp CSNB NB cần CS cấp 1 là NB nặng, nguy kịch, hôn mê, suy hô hấp, suy tuần hoàn, phải nằm bất động và yêu cầu có sự theo dõi, CS toàn diện và liên tục của ĐDV [8].
Phân cấp CSNB NB cần CS cấp 1 là NB nặng, nguy kịch, hôn mê, suy hô hấp, suy tuần hoàn, phải nằm bất động và yêu cầu có sự theo dõi, CS toàn diện và liên tục của ĐDV [8]. 6 NB cần CS cấp 2 là NB có những khó khăn, hạn chế trong việc thực hiện các hoạt động hàng ngày, cần sự theo dõi, hỗ trợ của ĐDV [8]. NB cần CS cấp 3 là NB tự thực hiện được các hoạt động hàng ngày và cần sự hướng dẫn CS của ĐDV [8]. Chức năng điều dưỡng Chức năng của người điều dưỡng theo Tổ chức Y tế thế giới, được thể hiện ở ba chức năng chính[33]: (1) Chức năng phụ thuộc: là các hoạt động thực hiện theo y lệnh của bác sĩ.
(2) Chức năng phối hợp: là phối hợp với các thành viên trong nhóm CS, nhân viên chuyên ngành khác, phối hợp với NB để hoàn thành kế hoạch CSNB đạt hiệu quả cao. Người điều dưỡng hiện nay là người cộng tác của bác sỹ chứ không phải là người trợ tá, giúp việc của bác sỹ như quan niệm trước kia. Vì vậy, người điều dưỡng cần phải phối hợp với các đồng nghiệp khác (điều dưỡng, kỹ thuật viên, hộ sinh…) để hoàn thành nhiệm vụ của mình. Tổ chức y tế thế giới khuyến cáo 5 nhiệm vụ cơ bản của điều dưỡng: -t CSt nhữngt ngườit bịt ốmt đau,t bệnht tậtt hoặct nhữngt ait cầnt đượct CSt sứct khoẻ,t đápt ứngt nhut cầut cầnt thiếtt củat từngt cát nhânt vềt thểt chất,t tìnht cảm,t vềt xãt hộit tạit bệnht việnt vàt trongt cộngt đồng.
-t Hướngt dẫn,t khuyênt nhủt NBt vàt ngườit nhàt NBt vềt CSt sứct khoẻ. -t Theot dõi,t thămt khám,t đánht giát tìnht trạngt NB.t Phátt hiệnt cáct triệut chứngt lâmt sàng,t táct dụngt phụt củat thuốc,t báot cáot tìnht trạngt NBt chot báct sỹt điềut trị. -t Huấnt luyệnt chot nhânt viênt yt tết kháct trongt CSĐDNBt vàt trongt CSt sứct khoẻt bant đầu. -t Cộngt táct vớit cáct nhânt viênt yt tết kháct trongt việct nângt caot chấtt lượngt điềut dưỡngt hoặct quảnt lýt tốtt sứct khoẻt cộngt đồng.
(3)t Chứct năngt độct lập:t làt cáct hoạtt độngt chủt độngt thựct hiệnt trongt phạmt vit kiếnt thứct đượct đàot tạot đểt thựct hành,t chẩnt đoánt điềut dưỡngt vàt xửt 7 trít khôngt cầnt báct sĩt rat yt lệnht nhưt đápt ứngt 14t nhut cầut cơt bảnt củat NB.t Thựct hiệnt chứct năngt chủt động,t thựct chấtt làt chủt độngt đápt ứngt cáct nhut cầut cơt bảnt củat NB,t baot gồmt cáct nhut cầut về:t hôt hấp,t dinht dưỡng,t bài tiết, vận động, duy trì thân nhiệt, vệ sinh cá nhân, thay mặc quần áo, ngủ và nghỉ, an toàn, giao tiếp, tín ngưỡng, lao động, học tập, hỗ trợ tinh thần [33]. Nội dung hoạt động chăm sóc người bệnh của điều dưỡng Nhiệm vụ chuyên môn của điều dưỡng trong công tác chăm sóc người bệnh bao gồm các nội dung: Tư vấn, hướng dẫn giáo dục sức khỏe; chăm sóc về tinh thần; chăm sóc vệ sinh cá nhân; chăm sóc dinh dưỡng; chăm sóc phục hồi chắc năng; chăm sóc người bệnh có chỉ định phẫu thuật, thủ thuật; dùng thuốc và theo dõi dùng thuốc cho người bệnh; chăm sóc người bệnh giai đoạn hấp hối và người bệnh tử vong; thực hiện kỹ thuật điều dưỡng; theo dõi, đánh giá người bệnh; bảo đảm an toàn phòng ngừa sai sót chuyên môn kỹ thuật trong chăm sóc người bệnh và ghi chép hồ sơ bệnh án [8]. Các điều kiện đảm bảo công tác chăm sóc người bệnh trong bệnh viện Bệnh viện công lập từ hạng III trở lên thành lập hội đồng điều dưỡng và phòng điều dưỡng [8]. Phạm vi thực hành của điều dưỡng viên theo tiêu chuẩn nghiệp vụ các ngạch viên chức y tế điều dưỡng tại quyết định số 41/2005/QĐ-BNV ngày 22/4/2005 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ và các quy định có liên quan của Bộ trưởng Bộ Y tế [2] Bệnh viện phải đảm bảo đủ nhân lực điều dưỡng viên, hộ sinh viên theo quy định tại Thông tư liên tịch số 08/2007/TTLT-BNV-BYT ngày 5/6/2007 của Bộ Y tế và Bộ Nội vụ về hướng dẫn định mức biên chế trong các cơ sở y tế nhà nước để đảm bảo việc chăm sóc người bệnh được thường xuyên và liên tục [3].
Học thuyết cơ bản về thực hành điều dưỡng và công tác điều dưỡng chăm sóc người bệnh 1. Học thuyết liên quan đến nhu cầu cơ bản của con người Học thuyết Maslows (1943) đề cập đến nhu cầu cơ bản của con người bao gồm 5 mức độ: Mức độ 1: nhu cầu sinh lý Mức độ 2: nhu cầu an ninh và an toàn Mức độ 3: nhu cầu tình cẩm và sự thuộc về nhau Mức độ 4: nhu cầu tôn trọng Mức độ 5: nhu cầu tự thể hiện và hoàn thiện bản thân (độc lập, tự giải quyết vấn đề, thể hiện giá trị cá nhân) Học thuyết nhu cầu cơ bản của con người là kim chỉ nam hữu ích để điều dưỡng xác định nhu cầu của cá nhân và lập kế hoạch chăm sóc cho người bệnh. Người điều dưỡng phải hiểu biết các nhu cầu này để đưa vào quy trình điều dưỡng, lập kế hoạch chăm sóc người bệnh [31] Sơ đồ 1. Tháp nhu cầu của Maslow 1.
Ứng dụng học thuyết trong thực hành điều dưỡng Hiện nay tại Việt Nam, điều dưỡng viên được học và áp dụng nhiều học 9 thuyết điều dưỡng trong thực hành chăm sóc người bệnh. Học thuyết của Florence Nightingale 91969) đến nay vẫn còn giá trị trong thực hành bệnh viện của điều dưỡng, đó là kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện, việc quản lý các nguy cơ dẫn đến nhiễm trùng, đề cao những vấn đề vệ sinh và sạch sẽ trong môi trường bệnh viện. Học thuyết Henderson (1996) đề cập 14 nhu cầu cơ bản và các nguyên tắc thực hành điều dưỡng để đáp ứng các nhu cầu cơ bản của con người giúp chúng ta xác định khung nội dung về thực hành điều dưỡng. Học thuyết Peplau (1952) chỉ ra rằng điều dưỡng giữ vai trò quan trọng liên quan đến việc chăm sóc, điều trị bệnh, đến mối quan hệ giữa điều dưỡng với người bệnh,… Nhìn chung các học thuyết điều dưỡng đã tạo ra khung thực hành cho điều dưỡng để đáp ứng những nhu cầu cơ bản của mỗi cá nhân [23].
Khi làm việc người điều dưỡng cần đáp ứng những nhu cầu cơ bản này trong thực hiện chăm sóc người bệnh: Đáp ứng nhu cầu về hô hấp: điều dưỡng phải đánh giá sự hô hấp bình thường hay bất thường, tìm nguyên nhân để giải quyết và đáp ứng ngay các nhu cầu về hô hấp của người bệnh như: cho thở oxy, hút cho thông thoáng đường hô hấp, để tư thế thích hợp, thông báo cho bác sĩ tình trạng của người bệnh [25]. Đáp ứng nhu cầu về ăn, uống: người điều dưỡng cần giúp người bệnh ăn đủ lượng calo, uống đủ lượng nước theo yêu cầu trong ngày và thực hiện chế độ ăn theo đúng bệnh, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, nếu tình trạng bệnh không thể ăn được bằng đường miệng thì cần thực hiện các biện pháp đưa dinh dưỡng vào cơ thể để đảm bảo đủ năng lượng cho cơ thể [25]. Giúp đỡ người bệnh bài tiết: điều dưỡng giúp người bệnh bài tiết (đại, tiểu tiện) khi cần, đồng thời cần theo dõi sát chất bài tiết của người bệnh về số lượng, tính chất, màu sắc để đánh giá đúng diễn biến của người bệnh [25]. 10 Giúp đỡ người bệnh về tư thế, vận động và tập luyện: đáp ứng tư thế cơ năng của người bệnh, giúp người bệnh các tư thế mà họ yêu cầu.
Đáp ứng nhu cầu ngủ va nghỉ Giúp người bệnh mặc và thay quần áo[25]. Giúp người bệnh duy trì thân nhiệt: nếu thân nhiệt người bệnh bất thương, cần phải tìm rõ nguyên nhân để giải quyết hoặc báo ngay bác sĩ để cùng can thiệp [25].