MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất nước ta đang trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa (CNH-HĐH) đất nước, nhu cầu sử dụng đất đai cho các mục đích mở mang phát triển đô thị, xây dựng các khu công nghiệp, khu du lịch - dịch vụ, khu dân cư, các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật và các công trình khác phục vụ cho sự phát triển kinh tế-xã hội (KT-XH) cũng như đảm bảo quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân ngày càng tăng. Việc thu hồi, bố trí, sắp xếp lại đất đai đáp ứng cho những nhu cầu trên một cách khoa học, tạo điều kiện cho sự phát triển lâu dài và bền vững là một vấn đề lớn và cấp thiết. Để thực hiện các dự án mang lại lợi ích công cộng, lợi ích quốc gia thì cần phải có địa điểm xây dựng điều này gắn liền với công tác giải phóng mặt bằng (GPMB).
Đây là một khâu quan trọng trong quá trình thực hiện một công trình hay một dự án đầu tư xây dựng. Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng ảnh hưởng rất lớn tới tiến độ thực hiện của dự án và sự phát triển kinh tế đô thị. Tuy nhiên, công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng tại Việt Nam còn đang gặp nhiều khó khăn phức tạp đòi hỏi phải có những biện pháp nhằm thúc đẩy công tác giải phóng mặt bằng. Huyện Yên Dũng nằm cách thành phố Bắc Giang 15km về phía Đông - Nam, là một huyện trọng tâm phát triển kinh tế của tỉnh Bắc Giang.
Trong nhiều năm trở lại đây, việc bồi thường và giải phóng mặt trong quản lý và sử dụng đất đai đã đạt được nhiều thành tích đáng kể song vẫn gặp nhiều khó khăn nhất định trong quá trình thực hiện Luật Đất đai. Do đó, để thấy được những mặt tồn tại và yếu kém trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai nói chung và trong việc đảm bảo quyền lợi cũng như nghĩa vụ của nhà nước và chủ sử dụng trong quá trình quản lý và sử dụng đất đai, ta cần đánh giá một cách khách quan những kết quả đã đạt được, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm nhằm quản lý và quản lý sử dụng đất đai một cách hiệu quả nhất. Xuất phát từ vấn đề trên, được sự nhất trí của ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên, em n 2 tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu những khó khăn gặp phải và đề xuất giải pháp nhằm đẩy nhanh công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại huyện Yên Dũng - tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn 2011 - 2013”. Mục đích của đề tài - Đánh giá được kết quả của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án cải tạo nâng cấp đường tỉnh 293 và các tuyến nhánh vào Tây Yên Tử, chùa Vĩnh Nghiêm tỉnh Bắc Giang đoạn qua huyện Yên Dũng.
- Đánh giá được ảnh hưởng của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng. - Đánh giá được những thuận lợi khó khăn còn tồn tại trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án. - Trên cơ sở đánh giá những thuận lợi khó khăn còn tồn tại của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng để rút ra được những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đối với các dự án tương tự trên địa bàn. Yêu cầu của đề tài • Đảm bảo tính chính xác trung thực, khách quan của tài liệu số liệu khi điều tra, thu thập.
• Nắm chắc luật đất đai, các nghị định, thông tư văn bản luật dưới luật, các quyết định có liên quan đến bồi thường giải phóng mặt bằng. • Đề xuất các giải pháp trên cơ sở các văn bản pháp quy và những bài học kinh nghiệm đã thu được. Ý nghĩa của đề tài • Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: giúp sinh viên vận dụng được những kiến thức đã học vào thực tế. • Ý nghĩa trong thực tiễn: Việc nghiên cứu những khó khăn và đề xuất gặp phải trong công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng sẽ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về công tác quản lý nhà nước về đất đai tại địa phương, từ đó có thể đưa ra những giải pháp khả thi để giải quyết những khó khăn và hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về đất đai trong thời gian tới.
n 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái quát về công tác bồi thường GPMB 2. Khái niệm về bồi thường hỗ trợ và tái định cư 2. Bồi thường Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra.
Đền bù là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao. Như vậy bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác. Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất. Hỗ trợ Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới… 2.
Tái định cư Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đấy để sinh sống và làm ăn. Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất để thực hiện các dự án phát triển. Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó. Như vậy tái đinh cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về KT- XH đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung.
Hiện nay ở nước ta khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: Bồi thường bằng nhà ở. Bồi thường bằng giao đất ở mới. Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở. n 4 Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng.
Các dự án tái định cư cũng được gọi là các dự án phát triển và được thực hiện như các dự án khác. Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Khi tiến hành thực thiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư luôn tồn tại 3 mối quan hệ: Nhà nước, người bị thu hồi, nhà đầu tư. Tuy nhiên, có thể nhận thấy một điều là cùng một lúc, cùng địa điểm nhưng quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm, lợi ích lại khác nhau, vì vậy chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư phải xây dựng sao cho phù hợp với mỗi quan hệ phức tạp này, đó là chính sách liên quan đến lợi ích của mỗi bên. Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB Trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng có nhiều yếu tố tác động, các yếu tố này có thể phần nào thúc đẩy công tác GPMB diễn ra thuận lợi hoặc có thể gây cản trở tiến độ bồi thường GPMB, đó là những yếu tố sau: - Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
- Tác động của công tác cho thuê đất, giao đất. - Đăng kí đất đai lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê kiểm kê đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Thanh tra, kiểm tra công tác quản lý nhà nước về đất đai và tổ chức thực hiện. - Giải quyết tranh chấp, khiếu nại tố cáo các vi phạm trong quản lý và sử dụng đất đai.
Sự cần thiết của công tác GPMB Khi nhà nước ra quyết định thu hồi đất để phục vụ vào mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích công cộng thì Nhà nước phải bồi thường thiệt hại cho người dân. Theo Luật đất đai năm 1993, điều 1 “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý” Theo điều 5 của nghị định 22/CP ngày 24/04/1998 “Khi nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quy định tại điều 1 của nghị định này, tùy từng trường hợp cụ thể, người có đất bị thu hồi được đền bù bằng tiền, nhà ở, hoặc đất”. n 5 Như vậy trong các văn bản pháp luật đã quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý và nhà nước giao cho các tổ chức, hộ gia đình cá nhân sử dụng ổn định lâu dài. Do đó khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất để phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì Nhà nước phải bồi thường thiệt hại cho người dân vì đã ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống sinh hoạt của người dân, ảnh hưởng tới lợi ích kinh tế của họ.
Theo điều 27 của luật đất đai thì “Trong trường hợp thật cần thiết Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng của người sử dụng để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được bồi thường hoặc hỗ trợ. Việc bồi thường hoặc hỗ trợ được thực hiện theo quy định của Chính phủ”. Đất đai nhà ở là một tài sản vô cùng quý giá quan trọng nó có một vị trí đặc biệt quan trọng gắn liền với cuộc sống của con người. Không những thế nó đánh dấu mốc giới của lãnh thổ là tài sản của quốc gia.
Đất đai vừa là sản phẩm của tự nhiên vừa là sản phẩm của lao động. Là điều kiện tồn tại của bất kỳ một sinh vật nào trên trái đất, trải qua nhiều thời gian cũng có sự chuyển mình của nền kinh tế thì đất đai trở thành một tài sản vô cùng quan trọng. Đất đai Việt Nam chủ yếu là đất sản xuất nông nghiệp nhưng theo thời gian và xu thế chung của thế giới. Xã hội ngàng càng phát triển, dân số ngày càng cao cộng với nó là xu thế đô thị hóa đang diễn ra rất mạnh mẽ thì nhu cầu về đất đai trở nên ngày càng khan hiếm và quan trọng hơn.