MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài nguyên vô cùng quý báu của đất nước, là quà tặng thiên nhiên đã ban tặng cho con người, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lí. Trên con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, phấn đấu đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp vào năm 2020 nhiều dự án xây dựng cơ sở hạ tầng để phục vụ cho phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội đang diễn ra hết sức mạnh mẽ tại tất cả các địa phương. Để phục vụ cho mục đích này, đòi hỏi phải có một lượng lớn đất đai. Công việc này liên quan đến việc bồi thường giải phóng mặt bằng cho người đang sử dụng đất.
Đây là điều kiện ban đầu nhưng hết sức quan trọng trong quá trình xây dựng các công trình, dự án. Công tác này sẽ quyết định đến thời gian, tiến độ thi công các công trình, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các tổ chức, các cá nhân, hộ gia đình. Vì vậy công tác thu hồi đất và lên phương án bồi thường giải phóng mặt bằng là hết sức phức tạp và nhạy cảm và gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện như thương lượng giá bồi thường với người dân vì khung giá bồi thường đất và tài sản liên quan đến đất thường thấp hơn rất nhiều so với giá ngoài thị trường. Ngoài ra còn phải giải quyết vấn đề công ăn việc làm, tái định cư và các hậu quả sau khi giải phóng mặt bằng.
Dù gặp nhiều khó khăn như vậy, nên việc đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng để thấy được những thuận lợi và khó khăn, nhằm đưa ra phương án khả thi để giải quyết các vấn đề khó khăn một cách có hiệu quả đang là một nhu cầu cấp thiết của xã hội. Phú Lương là 1 huyện miền núi phía bắc tỉnh Thái Nguyên, có 2 thị trấn và 14 xã, những năm gần đây được đầu tư xây dựng và phát triển các khu, cụm công nghiệp(CCN),các công trình, dự án giao thông thủy lợi,với tình hình trên đặt ra cho huyện công tác giải phóng mặt bằng là một nhiệm vụ trọng tâm. Xuất phát từ thực tế trên, để nhìn nhận đầy đủ về công tác bồi thường, n 2 GPMB ở huyện Phú Lương – tỉnh Thái Nuyên, đồng thời được sự đồng ý của Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm khoa quản lí tài nguyên, trường Đại học nông lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của thầy giáo – Th. Nguyễn Minh Cảnh, em đã tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2012-2014”, nhằm điều tra, tìm hiểu thực trạng và tìm ra nguyên nhân gây cản trở, Đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần đẩy nhanh tiến độ công tác bồi thường, GPMB, đáp ứng được yêu cầu cải cách hành chính của Nhà nước.2 Mục tiêu của đề tài - Tìm hiểu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Phú Lương – tỉnh Thái Nguyên.
- Tìm hiểu và đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB của dự án. Từ đó tìm ra những mặt thuận lợi và khó khăn của dự án. - Đề xuất các phương án có tính khả thi và rút kinh nghiệm cho công tác giải phóng mặt bằng. Yêu cầu của đề tài - Hiểu và nắm vững các chính sách bồi thường, GPMB cũng như các văn bản pháp lý có liên quan đến công tác GPMB.
- Các số liệu, tài liệu khách quan, chính xác. - Nắm chắc Luật đất đai, các thông tư, nghị định, văn bản dưới luật, các quy định có liên quan đến công tác bồi thường thiệt hại và GPMB. - Điều tra thu thập kết quả của việc GPMB, phân tích và nhận xét của dự án. - Đề xuất các phương án, giải pháp trên cơ sở các Nghị định, Quy định, kết quả nghiên cứu phù hợp với thực tế của địa phương và mang tính khả thi.
Ý nghĩa nghiên cứu của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Qua quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài giúp cho sinh viên nâng cao được năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng của mình, vận dụng được những kiến thức đã học ở nhà trường vào thực tiễn, đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu và kỹ năng tiếp cận các phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân n 3 - Đề tài nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống về các chính sách bồi thường GPMB khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Phú Lương và đề xuất các phương án có tính khả thi và rút kinh nghiệm cho công tác GPMB. - Góp phần hoàn thiện chính sách, phương thức bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bạn huyện. - Góp phần hạn chế, giải tỏa những bức xúc về khiếu kiện của người dân bị thiệt hại do phải giải tỏa mặt bằng, bàn giao đất để triển khai dự án trên địa bàn.
- Việc hoàn thành đề tài là cơ sở cho sinh viên củng cố và hoàn thiện kiến thức đã học, đông thời là cơ sở để sinh viên bước đầu tiếp cận với công tác đền bù GPMB. Ý nghĩa thực tiễn Đề tài nghiên cứu về công tác BTGPMB là một lĩnh vực rất nhạy cảm, mang tính nổi cộm trong quá trình thực hiện. Song kết luật của đề tài sẽ là tiền đề và là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo, đồng thời cũng là cơ sở khoa học để có thể đưa ra những hướng quy hoạch hợp lý, góp phần thiết thực trong việc thực hiện có hiệu quả quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá. - Thông qua quá trình nghiên cứu giúp sinh viên nắm được những thuận lợi và khó khăn để từ đó ra các giải pháp góp phần thúc đẩy nhanh tiến độ bồi thường GPMB.
- Nhằm giúp sinh viên khi ra trường thực hiện tốt công tác chuyên môn về bồi thường GPMB khi nhà nước thu hồi đất. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Cơ sở lý luận Thực chất của việc giải phóng mặt bằng là việc chuyển quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất dưới sự điều tiết của Nhà nước. - Nhà nước thực hiện quyền định đoạt đối với đất đai như sau: + Quyết định mục đích sử dụng đất thông qua việc giải quyết, xét duyệt quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất.
+ Quy định về hạn mức giao đất và thời hạn sử dụng đất. + Quyết định giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Theo điều 42, Luật Đất đai 2003 quy định: 1. Nhà nước thu hồi đất của người sử dụng đất mà người bị thu hồi đất có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định tại Điều 50 của luật này thì người thu hồi đất được bồi thường, trừ các trường hợp quy định tại Khoản 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 và 12 Điều 38 và các Điểm b, c, d, đ và g Khoản 1 Điều 43 của luật này.
Người bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi. Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở. Khu tái định cư được quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua nhà hoặc thuê nhà thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực đô thị; bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn, n 5 trường hợp giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi lớn hơn đất ở được bồi thường thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền đối với phần chênh lệch đó.
Trường hợp thu hồi đất của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất mà không có đất để bồi thường cho việc tiếp tục sản xuất thì ngoài việc được bồi thường bằng tiền, người bị thu hồi đất còn được Nhà nước hỗ trợ để ổn định đời sống, đào tạo chuyển đổi ngành nghề, bố trí việc làm mới. Trường hợp người sử dụng đất được Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi nghĩa vụ giá trị tài chính chưa thực hiện trong giá trị bồi thường, hỗ trợ. Chính phủ quy định việc bồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi và việc hỗ trợ để thực hiện thu hồi đất. Khái quát về công tác bồi thường GPMB 2.
Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Công tác BTGPMB là việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế. Theo điều 4 luật đất đai 2003: + Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất. + Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới,cấp kinh phí để di chuyển đến địa điểm mới.(Luật đất đai 2003) Tái định cư là khi mà người sử dụng đất bị Nhà nước thu hồi đất theo quy định tại Nghị định số 197/2004/NĐ-CP là phải di chuyển chỗ ở thì được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: + Bồi thường bằng nhà ở + Bồi thường bằng giao đất mới + Bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới n 6 Bản chất của công tác BTGPMB là chuyển quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất dưới sự điều tiết của Nhà nước.