đặt vấn đề không nên giữ thai, vẫn muốn giữ thai thì cần được tư vấn và được thăm khám thai hàng tháng tại các cơ sở y tế chuyên khoa [3]. TT-GD-TT thay đổi hành vi phòng, chống HIV/AIDS Thông tin là những tin tức, thông điệp hoặc số liệu được cá nhân, tổ chức phổ biến qua sách, báo cáo… truyền tới người nhận mà không cần quan tâm đến phản ứng của họ [8]. Giáo dục là quá trình truyền thông được tiến hành một cách có hệ thống và có cấu trúc chặt chẽ giữa người dạy và người học nhằm khuyến khích việc tìm hiểu và phân tích thông tin làm căn cứ cho việc ra quyết định dẫn tới những thay đổi hành vi cho người học. Truyền thông thay đổi hành vi phòng nhiễm HlV nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi thái độ, thay đổi những hành vi có hại, thực hiện những hành vi có lợi để phòng lây nhiễm HIV, chống kỳ thị phân biệt đối xử liên quan đến HIV/AIDS cho người dân nói chung, đặc biệt cho nhóm người có hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV cao.
Đồng thời vận động, khuyến khích việc cung cấp và sử dụng các phương tiện và dịch vụ hỗ trợ thực hiện hành vi an toàn phòng lây nhiễm HIV/AIDS [8]. Vai trò TT-GD-TT thay đổi hành vi phòng, chống HIV/AIDS: Nâng cao nhận 6 thức của mọi người dân về nguy cơ của đại dịch HIV/AIDS, sự lây truyền HIV và các biện pháp phòng, chống HIV/AIDS. Khuyến khích cộng đồng cùng tham gia đối thoại về các yếu tố lây lan của HIV/AIDS, các hành vi nguy cơ và các yếu tố làm tăng hoặc giảm các hành vi nguy cơ. Giúp mọi người hiểu biết đúng hơn về HIV/AIDS, làm giảm kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS và những người bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS trong cộng đồng.
Góp phần định hướng cho mọi người thực hiện pháp luật và các chính sách về phòng, chống HIV/AIDS [8]. Kênh truyền thông là phương tiện, cách thức để chuyển tải thông điệp đến đối tượng. Có thể phân ra làm hai loại truyền thông chính là truyền thông trực tiếp bao gồm nói chuyện mặt đối mặt, tư vấn, thảo luận nhóm (TLN), hội họp… Truyền thông đại chúng (gián tiếp) bao gồm giao tiếp, truyền thông qua những phương tiện truyền thông đại chúng như: loa, đài phát thanh, truyền hình; các tài liệu in ấn: báo, tạp chí, tờ rơi, sổ nhỏ, tranh quảng cáo, bảng tin lớn; tương tác qua điện thoại, thư điện tử, internet [8]. Tình hình nhiễm HIV/AIDS 1.
Tình hình dịch HIV/AIDS trên thế giới HIV/AIDS là đại dịch nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ nhân dân. Trường hợp nhiễm HIV đầu tiên trên thế giới được phát hiện tại Hoa Kỳ vào năm 1981, nhưng đến nay HIV đã xếp hàng thứ tư trong số những nguyên nhân gây tử vong ở người. Tính đến cuối năm 2008, Ủy ban phòng chống AIDS liên hợp quốc (UNAIDS) và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố khoảng 33,4 triệu người nhiễm HIV/AIDS còn sống; 2,7 triệu mới nhiễm trong năm, 2 triệu người tử vong do AIDS [23]. Nhiễm HIV chủ yếu tập trung trong nhóm trẻ tuổi.
Có nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm HIV ở người trẻ tuổi như việc QHTD sớm, QHTD với bạn tình có nguy cơ cao, có nhiều bạn tình, ít khi sử dụng bao cao su (BCS), thiếu kiến thức và kỹ năng về đường lây truyền HIV và cách phòng tránh cần thiết, sử dụng ma túy và một nghiên cứu ở Ireland cho thấy 70% những người trẻ tuổi có dùng chung bơm 7 kim tiêm (BKT) [18]. Trường hợp nhiễm HIV/AIDS đầu tiên tại Châu Á được phát hiện năm 1985 tại Thái Lan. Châu Á, với số dân chiếm 60% dân số thế giới, là khu vực có số người nhiễm HIV đứng thứ hai với 4,7 triệu người, sau khu vực cận Sahara. Các quốc gia đều có tỷ lệ nhiễm dưới 1%, ngoại trừ Thái Lan [23].
Cũng như nhiều châu lục khác, người trẻ tuổi ở châu Á cũng là đối tượng có nguy cơ lây nhiễm cao, chủ yếu thường do mại dâm và tiêm chích ma túy. 95% trường hợp người trẻ tuổi mới nhiễm HIV là vị thành niên [20]. Tình hình dịch HIV/AIDS tại Việt Nam Kể từ khi phát hiện trường hợp nhiễm HIV đầu tiên ở Việt Nam từ năm 1990, tính đến 30/9/2010, cả nước có 180.312 người nhiễm HIV hiện còn sống được báo cáo, trong đó 42.339 bệnh nhân AIDS và tổng số người tử vong do AIDS là 48.368 trường hợp, tính theo dân số tỷ lệ hiện nhiễm HIV được phát hiện chiếm 0,26% dân số [5]. Dịch HIV tiếp tục lan rộng theo địa dư, thời gian xuất hiện dịch HIV tại các địa phương Việt Nam có sự khác biệt đáng kể.
Dịch HIV xuất hiện đầu tiên ở Thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh biên giới giáp Campuchia, các tỉnh cực Nam Trung Bộ, sau đó lan sang thành phố lớn và các tỉnh vùng biển Đông Bắc, đến năm 1999 dịch HIV đã lan rộng tất cả tỉnh thành phố trên cả nước [5]. Nam giới chiếm phần lớn các trường hợp nhiễm HIV được phát hiện, nam chiếm 80% và nữ chiếm 20%. Vào những năm 2005, tỷ lệ người nhiễm HIV là nam giới chiếm trên 85% số trường hợp được phát hiện, nhưng đến 2006 tỷ lệ người nhiễm HIV là nữ giới có xu hướng gia tăng, tỷ lệ người nhiễm HIV là nữ trong tổng số người nhiễm HIV mới được xét nghiệm phát hiện năm 2010 lên tới 30%, tỷ lệ người nhiễm HIV là nam giới còn 70% [5]. Phần lớn người nhiễm HIV là người nghiện chích ma túy, nhưng gần đây đã có sự thay đổi.
Tỷ lệ người nghiện chích ma túy trong tổng số người nhiễm HIV được phát hiện có xu hướng giảm, điều đó có nghĩa là tỷ lệ trong các nhóm dân cư khác nhau đang có xu hướng tăng lên. Đối tượng nhiễm HIV ngày càng đa dạng hơn, gặp 8 hầu hết các ngành nghề và các tầng lớp khác nhau trong xã hội [5]. Nguy cơ lây truyền HIV ở Việt Nam hiện nay vẫn chủ yếu qua đường máu do sử dụng chung BKT trong TCMT, chiếm trên 70% được báo cáo. Tuy nhiên trong 5 năm qua tỷ lệ người nhiễm HIV do lây truyền qua QHTD có xu hướng tăng từ khoảng 12% năm 2004 lên 39% năm 2010.
Tỷ lệ nhiễm HIV trong nghiện chích ma túy đã giảm mạnh từ sau năm 2004, từ 28,6% năm 2004 xuống còn 18,4% năm 2009 [5]. Độ tuổi nhiễm HIV chủ yếu tập trung trong nhóm 20 – 39 tuổi, chiếm trên 80% số trường hợp báo cáo. Phân bố số trường hợp nhiễm HIV cũng có sự khác biệt theo thời gian. Trong những năm đầu tiên của vụ dịch chủ yếu người nhiễm HIV là nhóm tuổi 30 – 39 tuổi, sau năm 1998 người nhiễm HIV ngày càng được đa dạng hóa, tuy nhiên 2 năm gần nhiễm HIV có xu hướng tăng lên ở nhóm tuổi trên 30 – 39 [5].
Tình hình dịch HIV/AIDS tại Nghệ An Kể từ khi phát hiện trường hợp nhiễm HIV/AIDS đầu tiên vào năm 1996. Tính đến 10/2010, toàn tỉnh đã có 7.359 người nhiễm HIV, trong đó có 3.386 người chuyển sang giai đoạn AIDS và đã có 1836 người tử vong do AIDS. Dịch tăng nhanh ở thành phố Vinh (1.763 người) và các huyện miền núi, vùng nông thôn, vùng đồng bào dân tộc ít người như Quế Phong, Tương Dương, Qùy Châu, Diễn Châu. Trên 50% số trường hợp nhiễm HIV/AIDS là thanh niên [11].
Nhiễm HIV mới do tiêm chích chung BKT ở người TCMT vẫn chiếm đa số. Những địa bàn có nhiều người TCMT thì có nhiều người bị lây nhiễm hơn trong năm 2010 như các huyện như Quế Phong, Tương Dương, Qùy Châu, Đô Lương, thành phố Vinh [11]. Nhiễm HIV ở nam giới vẫn chiếm đa số: nam (86,7%), ở nữ (13,3%) [11]. Tuy nhiên nữ bị nhiễm đang có xu hướng tăng nhanh hàng năm, nhất là phụ nữ có chồng, bạn tình có HIV.
Từ đây, số trẻ nhỏ bị lây nhiễm HIV cũng tăng lên nhanh. Can thiệp truyền thông phòng, chống HIV/AIDS Một số quy định hiện hành về phòng, chống HIV/AIDS ra đời làm hành lang pháp lý cho công tác truyền thông phòng, chống HIV/AIDS: Nghị quyết số 46- NQ/TW ngày 23/2/2005 của Bộ chính trị về “Công tác bảo vê, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới’. Chỉ thị 54-CT/TW ngày 30/11/2005 của ban Bí thư Trung ương Đảng về “Tăng cường lãnh đạo công tác phòng/chống HIV/AIDS trong tình hình mới”. 27/7/2004 “Chiến lược quốc gia phòng, chống HIV/AIDS ở Việt Nam đến năm 2010 và tầm nhìn 2020” chỉ rõ “Triển khai và nâng cao chất lượng đào tạo về dự phòng lây nhiễm HIV, giáo dục giới tính, giáo dục sức khoẻ sinh sản và kỹ năng sống tại các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, giáo dục dạy nghề và phổ thông.
Nâng cao thời lượng giảng dạy về công tác phòng, chống HIV/AIDS cho hệ thống trường y, tổ chức tập huấn, đào tạo cho cán bộ giảng dạy”. Có tiêu chí “100% các cơ sở giáo dục, trường giáo dưỡng…triển khai các hoạt động TT-GD-TT phòng, chống HIV/AIDS”. Chiến lược quốc gia bao gồm 9 chương trình hành động. Trong đó, chương trình truyền thông thay đổi hành vi đã được coi là hoạt động nòng cốt và là hoạt động ưu tiên của mọi địa phương.
Với mục tiêu chung “Nâng cao nhận thức, thay đổi thái độ và hành vi của mọi người về phòng, chống HIV/AIDS, góp phần thực hiện thành công các mục tiêu của chiến lược quốc gia phòng, chống HIV ở Việt Nam đến năm 2010 và tầm nhìn 2010”. 29/6/2006 Luật “Phòng, chống nhiễm virus gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS). Trong đó điều 15, 18 “Phòng, chống HIV/AIDS trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và trường giáo dưỡng, cơ sơ khám chữa bệnh…”. Quyết định số 16/2007/QĐ-BYT ngày 19/1/2007 của Bộ trưởng Bộ y tế về TT-GD-TT thay đổi hành vi phòng, chống HIV/AIDS ở Việt Nam đến năm 2010.
Để hướng dẫn cho hoạt động này, dự án phòng, chống HIV/AIDS ở Việt Nam đã ban hành “Tài liệu đào tạo thông tin, giáo dục truyền thông thay đổi hành vi 10 phòng, chống HIV/AIDS” năm 2007. Chỉ thị số 61/2008/CT-BGDĐT về tăng cường công tác phòng, chống HIV/AIDS trong ngành giáo dục [10]. Thông tư số 31/2009/TT-BGDĐT ban hành quy định về công tác phòng, chống tệ nan ma túy tại cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. 30/6/2010 Bộ giáo dục và đào tạo cũng xây dựng một chương trình giảng dạy mới hướng dẫn lồng ghép giáo dục về sức khỏe sinh sản và dự phòng HIV.
Bộ đã thử nghiệm sách “Sự thật về trẻ em và HIV/AIDS” nhằm giúp giáo viên, gia đình và học sinh có hiểu biết tốt hơn về đường lây nhiễm HIV và cách ứng phó với tình trạng kỳ thị liên quan đến HIV tại trường học.