CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH GIAO ĐẤT GIAO RỪNG 1. Khái niệm về chính sách giao đất giao rừng Cho đến nay trên thế giới, cuộc tranh luận về định nghĩa chính sách công vẫn là một chủ đề sôi động và khó đạt được sự nhất trí rộng rãi. Từ thực tế chính sách của các ngành, các địa phương và các quốc gia, cũng như qua những cuộc thảo luận trên các diễn đàn nghiên cứu chính sách, chúng ta có thể chọn ra một số cách tiếp cận quan trọng nhất để phân tích trước khi đi đến một khái niệm chung nhất về chính sách công. Có thể đi đến khái niệm tổng quát về chính sách như sau: Chính sách là những hành động ứng xử của chủ thể với các hiện tượng tồn tại trong quá trình vận động phát triển nhằm đạt mục tiêu nhất định.[10] Tóm lại từ các khái niệm trên, chúng ta có thể đi đến một khái niệm chung nhất về chính sách công như sau: “Chính sách công là những hành động ứng xử của Nhà nước với các vấn đề phát sinh trong đời sống cộng đồng, được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau, nhằm thúc đẩy xã hội phát triển theo định hướng”.
[10] Như vậy, theo tôi, chính sách giao đất giao rừng là một chính sách công được nhà nước ban hành nhằm thực hiện việc giao rừng và đất lâm nghiệp cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân tham gia quản lý, bảo vệ, chăm sóc, nuôi trồng, khai thác và tận dụng sản phẩm của rừng với mục đích ngăn chặn nạn phá rừng đồng thời thực hiện trồng rừng, nâng cao độ che phủ, tăng lượng đa dạng sinh học, làm giàu nguồn gen cây rừng và cải thiện môi trường sinh thái. Khái niệm về đánh giá chính sách giao đất giao rừng Đánh giá chính sách công là những hoạt động có tính hệ thống, nằm trong một tiến trình, các hoạt động này nhằm kiểm tra toàn bộ các khía cạnh hay một khía cạnh của một can thiệp chính sách (đầu vào,hoạt động thực hiện các đầu ra, kết quả đầu ra và tác động) và làm thế nào để sử dụng hiệu quả các nguồn lực.[7] Khi tiến hành đánh giá chính sách công, cần tiến hành đánh giá quá trình là đánh giá hoạt động, đánh giá tác động, đánh giá chéo, đánh giá trước, đánh giá sau, đánh giá đầu kỳ, đánh giá cuối kỳ. Các loại đánh giá nhằm mục đích cải thiện can 8 thiệp chính sách. Đánh giá chính sách công cũng liên quan đến quá trình xác định giá trị hoặc ý nghĩa của một can thiệp chính sách.
Một đánh giá càng khách quan và càng hệ thống thì càng tốt. Tóm lại, khi tiến hành đánh giá chính sách công, cần xem xét khách quan và có hệ thống về một chính sách đang được thực hiện hoặc đã hoàn thành để xác định tính thích hợp, hiệu lực, hiệu quả, tác động và tính bền vững của nó. Các đánh giá bao gồm: thiết kế, cách thức thực hiện và các kết quả của nó. Một đánh giá cần cung cấp thông tin tin cậy và hữu ích, cho phép hợp nhất các bài học kinh nghiệm vào quá trình ra quyết định của nhà quản lý, những người thụ hưởng và nhà tài trợ.
Từ những lý luận, khái niệm về đánh giá chính sách công, theo tôi, đánh giá chính sách giao đất giao rừng là đánh giá chính sách công, trong đó, chú trọng việc xem xét, đánh giá, hệ thống lại, nhìn nhận, kiểm tra trên thực tế, có hệ thống những tác động do việc thực hiện chính sách giao đất giao rừng mang lại và so sánh nó với mục tiêu ban đâu để xác định chính sách có đạt mục tiêu mong muốn hay không đồng thời như chỉ ra những khó khăn, bất cập trong quá trình triển khai thực hiện chính sách giao đất giao rừng. Vai trò của đánh giá chính sách giao đất giao rừng Đánh giá chính sách giao đất giao rừng nhằm cung cấp thông tin cho các cơ quan nhà nước những thông tin hữu dụng và kịp thời để quản lý, hướng dẫn các nguồn lực, đồng thời đưa ra những can thiệp chính sách của nhà nước. Kết quả đánh giá chính sách giao đất giao rừng có những vai trò sau: - Kết quả đánh giá chính sách giao đất giao rừng có thể cung cấp thông tin cho các nhà hoạch định, các cơ quan quản lý về lâm nghiệp có những can thiệp chính sách thành công nhiều hay ít theo các kết quả đầu ra, điều này có thể giúp các nhà hoạch định, các cơ quan quản lý về lâm nghiệp phân tích những gì đang hoặc không diễn ra một cách hiệu quả. Kết quả đánh giá chính sách giao đất giao rừng có thể hỗ trợ cho quá trình phân bổ ngân sách, đặc biệt khi chính phủ đang thiết lập một hệ thống ngân sách theo kết quả thực hiện.
- Khi can thiệp chính sách không có bất kỳ tác động quan trọng nào lên vấn đề hiện tại, thì nguyên nhân có thể là thiết kế kém hoặc thực hiện kém, cũng có thể là vấn đề khác so với vấn đề ban đầu. Do đó, kết quả đánh giá chính sách giao đất giao rừng có thể làm phát sinh nhu cầu kiểm tra lại nguyên nhân của vấn đề và những 9 biện pháp đối phó có thể thay thế. Thông thường, kết quả thực hiện giữa kế hoạch và thực tế giao đất giao rừng hầu như không đồng nhất, nhưng khi sự khác biệt đó là lớn, kéo dài và có những hậu quả thực sự cho các can thiệp chính sách, thì cần phải xem xét lại, xác định những lý do của sự khác biệt, và xác định các giải pháp mới, hoặc áp dụng những bài học kinh nghiệm để đảm bảo kết quả thực hiện tăng nhanh hơn và mở rộng. - Cung cấp bằng chứng về sự mâu thuẫn của các kết quả đầu ra: Kết quả đánh giá chính sách giao đất giao rừng có thể cho biết những can thiệp chính sách tương tự nhưng báo cáo các kết quả đầu ra khác nhau.
Việc so sánh các can thiệp chính sách tương tự nhưng có kết quả đầu ra khác nhau làm nảy sinh những câu hỏi về những gì đang diễn ra và ở đâu như: Có những thay đổi lớn trong thực hiện mà dẫn đến sự khác nhau không? Hoặc cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện có hiểu mục đích và lý do của can thiệp chính sách nên đưa ra sự hướng dẫn khác nhau dẫn đến phương pháp tiếp cận khác nhau về bản chất không? Hoặc, các tiêu chuẩn báo cáo có quá khác nhau dẫn đến sự so sánh là không hợp lý hay không? - Hỗ trợ cải cách đổi mới khu vực công: Kết quả đánh giá chính sách giao đất giao rừng có thể cung cấp bằng chứng cho nhân dân về các nỗ lực cải cách hành chính thường mất đi động lực nếu không có bằng chứng về sự thay đổi tích cực. - Xây dựng sự đồng thuận về những nguyên nhân của một vấn đề và cách thức giải quyết: Kết quả đánh giá chính sách giao đất giao rừng có thể đóng góp cho những thảo luận giữa các nhà hoạch định, các cơ quan quản lý về lâm nghiệp và các bên liên quan về nguyên nhân của mọi vấn đề và cách thức đưa ra các giải pháp thích hợp. Định nghĩa về một vấn đề sẽ cho biết trước việc triển khai các giải pháp giải quyết hoặc ít nhất là giảm bớt vấn đề. Kết quả đánh giá chính sách có thế cung cấp bằng chứng về quan hệ nhân quả, bằng chứng về tính tích hợp và tác động của các giải pháp trước đó.
Phương pháp đánh giá chính sách giao đất giao rừng Phương pháp so sánh trước-sau: Là phương pháp so sánh sự khác biệt về các kết quả ở đối tượng tham gia nhận đất nhận rừng trước và sau khi có sự can thiệp của chính sách giao đất giao rừng. Số liệu điều tra ban đầu trước khi chính sách được thực hiện là cần thiết. Trong đó, cần kết hợp giữa so sánh định lượng và định tính. 10 Phương pháp khác biệt kép: là phương pháp thí nghiệm tự nhiên, vận dụng tình huống đặc biệt để tạo tính ngẫu nhiên trong việc phân bổ đối tượng điều tra vào nhóm tham gia và nhóm đối chứng.
Đại diện đối chứng là nhóm đối tượng chính sách nhưng không bị chính sách chi phối. Các bước áp dụng: tiến hành thu thập dữ liệu ban đầu đối với mỗi nhóm trước khi chính sách có hiệu lực; Thu thập dữ liệu theo dõi đối với mỗi nhóm sau khi chính sách có hiệu lực; Tính toán hiệu số trước - sau đối với mỗi nhóm; Làm phép trừ hiệu số của nhóm tham gia với hiệu số của nhóm được đối chứng. Phương pháp thu thập dữ liệu, thông tin, ý kiến của đối tượng tham gia chính sách giao đất giao rừng, của các tổ chức chính trị-xã hội, của xã hội. Xây dựng tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện chính sách cũng như tồn tại, khó khăn, bất cập trong quá trình triển khai thực hiện chính sách giao đất giao rừng.
Phương pháp tham khảo ý kiến chuyên gia: Tiến hành tham vấn ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học, những người hoạt động thực tiễn và lãnh đạo các cấp chính quyền địa phương. Phương pháp nghiên cứu, phân tích báo cáo: Trên cơ sở các báo cáo, văn bản, bài viết, công trình khoa học của các tác giả, các nhà khoa học về lĩnh vực giao đất giao rừng, tiến hành phân tích, lựa chọn, kế thừa, vận dụng vào việc đánh giá chính sách giao đất giao rừng. Quy trình đánh giá chính sách giao đất giao rừng 1. Giai đoạn 1: Lập kế hoạch hoạt động đánh giá chính sách GĐGR Bước 1: Xác định mục tiêu và các kết quả dự kiến của chính sách giao đất giao rừng.
Bước đầu tiên trong lập kế hoạch đánh giá chính sách giao đất giao rừng là xác định các mục tiêu và các kết quả dự kiến của chính sách, qua đây sẽ xác định được các vấn đề cần đánh giá. Đây là cơ sở để so sánh, xác định mức độ đạt được mục tiêu của chính sách giao đất giao rừng đã đề ra. Bước 2: Xác định mục tiêu và các câu hỏi đánh giá chính sách giao đất giao rừng. Bước hai trong giai đoạn lập kế hoạch đánh giá là xác định các mục tiêu đánh giá và các câu hỏi đánh giá.
Các câu hỏi đánh giá cần phù hợp với mục tiêu đánh giá của chính sách giao đất giao rừng, cần cân nhắc hiện trạng thông tin có thể thu thập được. Câu hỏi mở có thể được hỏi trong cuộc phỏng vấn hoặc bằng bảng hỏi. Bước 3: Lựa chọn phương pháp, công cụ đánh giá chính sách giao đất giao 11 rừng.