MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, nước ta đang trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới giúp cho nền kinh tế đang có bước chuyển mình mạnh mẽ. Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa diễn ra, phát triển không ngừng cả về tốc độ lẫn quy mô, số lượng và chất lượng. Tuy nhiên, tồn tại song song với sự phát triển và tiến bộ đó là việc nảy sinh các vấn đề về môi trường: Chất lượng môi trường sống suy giảm, suy giảm các nguồn tài nguyên thiên nhiên… Đặc biệt là sự gia tăng lượng chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH).
Lượng CTRSH phát sinh trong quá trình ăn, ở, tiêu dùng của con người, được thải ra môi trường ngày càng nhiều, vượt quá khả năng tự làm sạch của môi trường dẫn đến việc môi trường bị ô nhiễm và đây cũng là vấn đề nhức nhối và nan giải đối với toàn xã hội. Theo báo cáo môi trường quốc gia năm 2016, khối lượng CTRSH phát sinh tại các đô thị tăng trung bình từ 10 – 16%/năm, chiếm khoảng 60 – 70% tổng lượng chất thải rắn (CTR) của đô thị. Theo báo cáo môi trường quốc gia năm 2016, tỷ lệ thu gom CTRSH hiện nay tại khu vực nội thành của các đô thị trung bình đạt khoảng 85% khối lượng CTR phát sinh, còn các khu vực ngoại thành đạt trung bình khoảng 60% khối lượng CTR phát sinh. Tỷ lệ thu gom CTR tại các khu vực nông thôn còn thấp, trung bình đạt khoảng từ 40 – 50% so với khối lượng CTR phát sinh.
Điều đáng nói ở Việt Nam đó là tình trạng thu gom CTRSH còn thấp và chủ yếu chưa được phân loại rác thải trước khi thải ra môi trường. Thanh Liêm là một huyện có diện tích lớn của tỉnh Hà Nam, có điều kiện thuận lợi về giao thông, có nguồn tài nguyên đá vôi phong phú đa dạng. Với số lượng dân cư tập trung như hiện nay, với mật độ phân bố các làng nghề truyền thống, các cơ sở sản xuất công nghiệp, trường học, bênh viện… hàng ngày lượng CTRSH phát sinh trên địa bàn huyện không hề nhỏ. Trên thực tế, công tác quản lý chất thải loại này chưa được ưu việt, còn thiếu xót.
Vì vậy, vấn đề CTRSH hiện nay trên địa bàn đang dần trở thành là mối quan tâm của tất cả mọi người. Khi hiểu biết rõ về tác hại của CTRSH sẽ giúp nâng cao ý thức của mọi người hơn trong việc bảo vệ môi trường (BVMT). Từ đó, tìm ra các giải pháp để quản lý CTRSH hiệu quả hơn, góp phần làm cho môi trường xanh – sạch – đẹp. 1 Nắm bắt được tình hình trên nên em xin chọn đề tài : “Đánh giá hiện trạng chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam và đề xuất giải pháp quản lý phù hợp” nhằm đánh giá hiện trạng phát sinh, hiệu quả công tác quản lý nhằm đề ra phương án quản lý phù hợp.
Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá hiện trạng CTRSH tại khu vực huyện Thanh Liêm. - Đề xuất giải pháp quản lý phù hợp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý CTRSH trên địa bản huyện Thanh Liêm. Nội dung nghiên cứu Nội dung 1: Điều tra tình hình phát sinh CTRSH trên địa bàn huyện Thanh Liêm, gồm có các nội dung cụ thể như sau: Nguồn gốc phát sinh CTRSH trên địa bàn huyện Thành phần CTRSH Khối lượng phát sinh CTRSH Nội dung 2: Đánh giá hiện trạng công tác quản lý CTRSH trên địa bàn huyện Thanh Liêm, gồm có các nội dung cụ thể như sau: Tình hình thu gom CTRSH: Phương thức thu gom, tần suất thu gom, thời gian thu gom, các điểm tập kết, hiệu suất thu gom Điều tra số lượng, phương tiện thu gom, nhân lực và vận chuyển Tình hình phân loại, phương pháp xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Nội dung 3: Đánh giá nhận thức cộng đồng về công tác quản lý CTRSH và ý thức người dân về BVMT trên địa bàn huyện Thanh Liêm Nội dung 4: Dự báo lượng CTRSH phát sinh trong tương lai Nội dung 5: Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý CTRSH trên địa bàn huyên Thanh Liêm. 2 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Tổng quan về tài liệu nghiên cứu 1.1 Tổng quan về chất thải rắn sinh hoạt a.
Khái niệm - Theo khái niệm chung Theo Giáo trình quản lý chât thải rắn và chất thải nguy hại (Nguyễn Văn Phước, 2015): Chất thải rắn (CTR): là tất cả các chât thải ở dạng rắn, phát sinh do các hoạt động của con người và sinh vật, được thải bỏ khi chúng không hữu ích hay khi con người không muốn sử dụng nữa. Chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) hay còn gọi là rác thải sinh hoạt: là loại rác thải phát sinh trong các hoạt động sinh hoạt hằng ngày của con người, nguồn tạo thành chủ yếu từ các khu dân cư, cơ quan, trường học, bệnh viện… Rác thải sinh hoạt bao gồm thực phẩm dư thừa, gỗ, vải, giấy, túi nilon… Theo Luật Bảo vệ Môi trường 2014 các khái niệm liên quan đế đề tài nghiên cứu được trình bày như sau: Chất thải rắn (CTR): là chất thải ở thể rắn, được thải ra từ quá trình sản xuất kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác. Chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH): là các chất rắn bị loại ra trong quá trình sống, sinh hoạt, hoạt động, sản xuất của con người và động vật. Rác phát sinh từ các hộ gia đình, khu công cộng, khu thương mại, khu xây dựng, bệnh viện, khu xử lý chất thải… Quản lý CTR bao gồm các hoạt động quy hoạch quản lý, đầu tư xây dựng cơ sở quản lý chất thải, các hoạt động phân loại, thu gom, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải rắn nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trường và sức khỏe con người.
Thu gom CTR là hoạt động tập hợp, phân loại, đóng gói và lưu giữ tạm thời chất thải rắn tại nhiều điểm thu gom tới địa điểm hoặc cơ sở được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận. Xử lý CTR là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật làm giảm, loại bỏ, tiêu hủy các thành phần có hại hoặc không có ích trong chất thải rắn; thu hồi, tái chế, tái sử dụng lại các thành phần có ích trong chất thải rắn. 3 Chi phí thu gom, vận chuyển chất thải rắn: Bao gồm chi phí đầu tư phương tiện, trang thiết bị, đào tạo lao động, chi phí quản lý và vận hành cơ sở thu gom, vận chuyển chất thải rắn tính theo thời gian hoàn vốn và quy về một đơn vị khối lượng chất thải rắn được thu gom, vận chuyển. Nguồn gốc phát sinh Chất thải rắn sinh hoạt phát sinh chủ yếu từ các nguồn sau: Bảng 1.1: Nguồn gốc phát sinh CTRSH Nguồn phát sinh Thành phần rác thải CTRSH từ hộ gia Thực phẩm thừa, phân rác, giấy, da, vải, polyme, gỗ, thủy tinh, đình các loại khác, đồ điện tử gia dụng, rác vườn, nhựa.
Rau quả, thức ăn thừa, phân rác, giấy, da, vải, polyme, thủy Rác thải từ các chợ tinh, kim loại. Rác thải từ các quán Rau quả, thức ăn thừa, phân rác, giấy, da, vải, polyme, thủy ăn, dịch vụ cộng tinh, kim loại. Bao bì thải bỏ và các thành phần khác tùy thuộc đồng loại hình kinh doanh, dịch vụ Rác thải từ trường Giấy bìa caton, gỗ, thực phẩm, thủy tinh, kim loại, đồ dùng văn học, cơ quan, công ty phòng. Rác thải từ các khu Thành phần rác thải tùy thuộc loại hình sản xuất công nghiệp Hộp nhựa, lọ thuốc, bao bì bánh kẹo, túi ni lông đựng rau quả Bệnh viện, trạm y tế thực phẩm, túi PE bao gói hàng… (Nguồn: báo cáo quản lý CTR huyện Thanh Liêm, năm 2019) c.
Phần loại, thành phần CTR - Phân loại CTR: Phân loại theo nguồn gốc phát sinh bao gồm: Chất thải sinh hoạt: phát sinh hàng ngày ở các hộ gia đình, công viên, bến xe, ga tàu… 4 Chất thải y tế: là loại rác thải phát sinh trong các hoạt động y tết của bệnh viện, các trạm xá… Chất thải nông nghiệp: phát sinh do các hoạt động sản xuất nông nghiệp như thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật… Chất thải công nghiệp, xây dựng: phát sinh trong các quá trình sản xuất công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ, xây dựng cơ sở hạ tầng… Phân loại theo mức độ nguy hại: Chất thải thông thường: là các chất thải không chứa các chất, hợp chất có chứa một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc tương tác thành phần… Chất thải nguy hại: là loại chất thải có hại đối với con người, sinh vật và môi trường bao gồm các loại hóa chất dễ gây phản ứng, dễ cháy nổ, ăn mòn, nhiễm khuẩn độc hại, chứa các chất phóng xạ, hoặc các kim loại nặng. Các chất này tiềm ẩn nhiều khả năng gây sự cố rủi ro… nhiễm độc, de dọa đến sức khỏe của con người và sự phát triển của động, thực vật… Phân loại theo tính chất bao gồm: Chất thải vô cơ: là các chất thải có nguồn gốc như tro, bụi, thủy tinh, gốm sứ, đồ dùng thải bỏ mà không phân hủy được trong môi trường tự nhiên. Chất thải hữu cơ: là các chất thải như thức ăn thừa, rau, củ quả hỏng, các chết của các loại động thực vật… phân huy được trong môi trường tự nhiên. Phân loại theo trạng thái của chất thải: Chất thải ở trạng thái rắn: Bao gồm chất thải sinh hoạt, chất thải từ các cơ sở chế tạo, xây dựng (kim loại, nhựa, thủy tinh, vật liệu xây dựng…) Chất thải ở trạng thái lỏng: phân bón từ các cống rãnh, bể phốt, nước thải từ các loại máy móc… Chất thải ở trạng thái khí: bao gồm các khí thải các động cơ đốt trong các máy động lực, giao thông… - Thành phần CTRSH: Khác với các loại chất thải, phế thải công nghiệp, CTRSH là một tập hợp không đồng nhất.
Tính không đồng nhất này biểu hiện ngay ở sự không kiểm soát được các nguyên liệu ban đầu dùng cho sinh hoạt và thương mại. Sự không đồng nhất 5 này tạo ra một số đặc tính khác biệt trong thành phần của chất thải rắn sinh hoạt. Ở các nước phát triển, do mức sống của người dân cao nên tỷ lệ thành phần hữu cơ trong CTRSH chỉ chiếm 35 – 40%, còn ở Việt Nam tỷ lệ thành phần hữu cơ cao hơn rất nhiều từ 55 – 65%. Trong thành phần rác thải sinh hoạt còn chứa các cấu tử phi hữu cơ như: kim loại, thủy tinh, rác xây dựng… chiếm khoảng 12 – 15%.
Phần còn lại là các cấu tử khác (theo Nguyễn Xuân Thành, 2011.