Đánh Giá Hiện Trạng và Phân Tích Chất Lượng Nước Sông Cà Lồ Tỉnh Vĩnh Phúc

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay đánh giá hiện trạng và phân tích diễn biến chất lượng nước sông cà lồ trên địa bàn tỉnh vĩnh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Cao Quang Chung
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thị Thu Hằng
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Và Phân Tích Diễn Biến Chất Lượng Nước Sông Cà Lồ Trên Địa Bàn Tỉnh Vĩnh Phúc
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.2.1. Mục tiêu chung
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Yêu cầu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.3. Một số chỉ tiêu cơ bản đánh giá chất lượng nước
• 1.4. Cơ sở pháp lý của đề tài
• 1.5. Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước bề mặt
• 1.6. Vấn đề môi trường nước mặt trên Thế giới và tại Việt Nam
• 1.7. Tài nguyên nước mặt tỉnh Vĩnh Phúc
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 2.3.2. Phương pháp lấy mẫu
• 2.3.3. Phương pháp phân tích
• 2.3.4. Phương pháp điều tra, phỏng vấn
• 2.3.5. Phương pháp kế thừa
• 2.3.6. Phương pháp so sánh, đánh giá
• 2.3.7. Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
• 2.3.8. Phương pháp trình bày và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội vùng nghiên cứu
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.2. Đánh giá tác động của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội đến nước mặt sông Cà Lồ trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.3. Đánh giá hiện trạng và diễn biến chất lượng nước mặt sông Cà Lồ trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc 6 đợt năm 2018
• 3.3.1. Chỉ tiêu pH, BOD5, COD, và tổng dầu mỡ
• 3.3.2. Diễn biến TSS
• 3.3.3. Diễn biến của Nitrit (NO2-)
• 3.3.4. Diễn biến NH4+
• 3.3.5. Diễn biến PO43-
• 3.3.6. Diễn biến của Tổng Coliform
• 3.4. Phân tích, đánh giá diễn biến chất lượng nước mặt sông Cà Lồ trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2016 ÷ 2018
• 3.4.1. Diễn biến pH, BOD5, COD, và Tổng dầu mỡ
• 3.4.2. Diễn biến TSS
• 3.4.3. Diễn biến của Nitrit (NO2-)
• 3.4.4. Diễn biến NH4+
• 3.4.5. Diễn biến PO43-
• 3.4.6. Diễn biến của Tổng Coliform
• 3.5. Các nguồn gây ảnh hưởng chính đến chất lượng nước sông Cà Lồ trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.5.1. Nguồn thải từ nông nghiệp
• 3.5.2. Nguồn thải từ công nghiệp
• 3.5.3. Nguồn thải từ sinh hoạt
• 3.6. Ý kiến của người dân về hiện trạng và diễn biến chất lượng nước sông Cà Lồ trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.6.1. Ý kiến của người dân về hiện trạng sử dụng nước sông Cà Lồ
• 3.6.2. Đánh giá cảm quan của người dân về chất lượng nước sông Cà Lồ
• 3.6.3. Các nguồn thải xung quanh khu vực sông Cà Lồ
• 3.7. Đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện môi trường nước mặt trong thời gian tới
• 3.7.1. Nguồn thải từ sinh hoạt
• 3.7.2. Nguồn thải từ công nghiệp
• 3.7.3. Nguồn thải từ nông nghiệp
• 3.7.4. Về công tác quản lý môi trường các cấp các ngành
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Chất Lượng Nước Sông Cà Lồ Tỉnh Vĩnh Phúc

Chất lượng nước sông Cà Lồ là một vấn đề quan trọng trong bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Sông Cà Lồ, một trong những nguồn nước chính của tỉnh Vĩnh Phúc, đang đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm. Việc đánh giá chất lượng nước không chỉ giúp nhận diện tình trạng ô nhiễm mà còn đề xuất các giải pháp cải thiện.

1.1. Khái Niệm Về Chất Lượng Nước

Chất lượng nước được xác định qua các chỉ tiêu như pH, BOD, COD và các chất ô nhiễm khác. Những chỉ tiêu này phản ánh tình trạng ô nhiễm và khả năng tự làm sạch của nguồn nước.

1.2. Vai Trò Của Sông Cà Lồ Trong Đời Sống

Sông Cà Lồ không chỉ cung cấp nước sinh hoạt mà còn là nguồn tài nguyên cho nông nghiệp và thủy sản. Việc bảo vệ chất lượng nước sông Cà Lồ là cần thiết để duy trì sự phát triển bền vững của tỉnh.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Nước Sông Cà Lồ Tại Vĩnh Phúc

Ô nhiễm nước sông Cà Lồ đang gia tăng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Các hoạt động công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt đều góp phần làm suy giảm chất lượng nước. Việc nhận diện các nguồn ô nhiễm là rất quan trọng để có biện pháp khắc phục kịp thời.

2.1. Nguyên Nhân Chính Gây Ô Nhiễm

Các nguồn ô nhiễm chủ yếu đến từ nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp và phân bón nông nghiệp. Những chất này làm tăng nồng độ các chất độc hại trong nước.

2.2. Tác Động Của Ô Nhiễm Đến Môi Trường

Ô nhiễm nước không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn tác động xấu đến hệ sinh thái và đa dạng sinh học trong khu vực.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chất Lượng Nước Sông Cà Lồ

Đánh giá chất lượng nước sông Cà Lồ được thực hiện thông qua các phương pháp phân tích mẫu nước. Các chỉ tiêu như pH, BOD, COD, và tổng Coliform được sử dụng để xác định mức độ ô nhiễm.

3.1. Phương Pháp Lấy Mẫu Nước

Mẫu nước được lấy từ nhiều vị trí khác nhau trên sông để đảm bảo tính đại diện. Việc lấy mẫu cần tuân thủ các quy định nghiêm ngặt để đảm bảo độ chính xác.

3.2. Phân Tích Các Chỉ Tiêu Chất Lượng

Các chỉ tiêu như pH, BOD, COD được phân tích tại các phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩn. Kết quả phân tích sẽ giúp đánh giá chính xác tình trạng ô nhiễm.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Chất Lượng Nước Sông Cà Lồ

Kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng nước sông Cà Lồ đang có xu hướng xấu đi. Các chỉ tiêu như BOD và COD thường xuyên vượt tiêu chuẩn cho phép, cho thấy mức độ ô nhiễm nghiêm trọng.

4.1. Diễn Biến Chất Lượng Nước Qua Các Năm

Số liệu cho thấy sự gia tăng nồng độ các chất ô nhiễm trong nước sông Cà Lồ qua các năm. Điều này cần được theo dõi chặt chẽ để có biện pháp xử lý kịp thời.

4.2. Ý Kiến Của Người Dân Về Chất Lượng Nước

Người dân địa phương bày tỏ lo ngại về chất lượng nước sông Cà Lồ. Họ cho rằng ô nhiễm nước ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh kế của họ.

V. Giải Pháp Cải Thiện Chất Lượng Nước Sông Cà Lồ

Để cải thiện chất lượng nước sông Cà Lồ, cần có các giải pháp đồng bộ từ quản lý nguồn thải đến nâng cao nhận thức cộng đồng. Các biện pháp này sẽ giúp bảo vệ nguồn nước và môi trường sống.

5.1. Quản Lý Nguồn Thải Hiệu Quả

Cần có các quy định nghiêm ngặt về xả thải từ các nhà máy và khu công nghiệp. Việc xử lý nước thải trước khi xả ra môi trường là rất cần thiết.

5.2. Tăng Cường Giáo Dục Môi Trường

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ nguồn nước sẽ giúp nâng cao ý thức và trách nhiệm của người dân trong việc bảo vệ môi trường.

VI. Kết Luận Về Chất Lượng Nước Sông Cà Lồ Tỉnh Vĩnh Phúc

Chất lượng nước sông Cà Lồ đang gặp nhiều thách thức. Việc đánh giá và cải thiện chất lượng nước là cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đạt được mục tiêu này.

6.1. Tương Lai Của Chất Lượng Nước Sông Cà Lồ

Nếu không có biện pháp cải thiện kịp thời, chất lượng nước sông Cà Lồ sẽ tiếp tục xấu đi, ảnh hưởng đến đời sống và sức khỏe của người dân.

6.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Cơ Quan Chức Năng

Các cơ quan chức năng cần tăng cường giám sát và quản lý chất lượng nước, đồng thời triển khai các chương trình bảo vệ môi trường hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sông Cà Lồ sở hữu tổng chiều dài tự nhiên 89 km, trong đó đoạn chảy qua địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc dài 27 km với lưu vực đóng vai trò huyết mạch trong việc tiêu thoát lũ, cấp nước nông nghiệp và duy trì cân bằng sinh thái cho hơn 123.515 ha diện tích tự nhiên của toàn tỉnh. Tuy nhiên, tốc độ gia tăng công nghiệp hóa với 8 khu công nghiệp đang hoạt động cùng sức ép từ hơn 15.168 m3 nước thải chăn nuôi mỗi ngày đã khiến chất lượng nước mặt tại lưu vực này suy giảm nghiêm trọng. Vấn đề ô nhiễm nguồn tiếp nhận diễn biến ngày càng phức tạp khi hệ thống sông tiếp nhận lượng lớn chất thải chưa qua xử lý triệt để từ các khu dân cư và làng nghề truyền thống.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là tiến hành đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường nước mặt, phân tích chuỗi diễn biến chất lượng nước sông Cà Lồ qua 6 đợt quan trắc năm 2018 và giai đoạn 2016 - 2018, đồng thời nhận diện chính xác các nguồn thải trọng điểm tác động tới dòng chảy. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại 9 điểm quan trắc đại diện trải dọc lưu vực từ huyện Bình Xuyên đến thành phố Phúc Yên thuộc tỉnh Vĩnh Phúc.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc thiết lập bộ cơ sở dữ liệu quan trắc định lượng đồng bộ, làm căn cứ khoa học vững chắc giúp các nhà quản lý địa phương xây dựng chiến lược kiểm soát ô nhiễm, phấn đấu giảm từ 20% đến 30% tải lượng các chất ô nhiễm dinh dưỡng và chất hữu cơ xả vào lưu vực trong giai đoạn tiếp theo, hướng tới mục tiêu phát triển đô thị xanh bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai nền tảng lý thuyết cốt lõi trong khoa học môi trường gồm lý thuyết tự làm sạch của nguồn nước mặt và lý thuyết lan truyền chất ô nhiễm trong dòng chảy hở. Khả năng tự làm sạch tự nhiên của dòng sông chịu sự chi phối chặt chẽ bởi các quá trình thủy động lực học, quá trình hòa tan oxy khí quyển và tốc độ phân hủy sinh hóa của vi sinh vật bản địa. Bên cạnh đó, mô hình đánh giá áp lực - hiện trạng - đáp ứng được vận dụng để làm rõ mối quan hệ tương tác đa chiều giữa hoạt động phát triển kinh tế xã hội với hiện trạng môi trường nước mặt.

Khung khái niệm chính trong đề tài bao gồm ô nhiễm nguồn nước, nhu cầu oxy sinh hóa, nhu cầu oxy hóa học, tổng chất rắn lơ lửng và hiện tượng phú dưỡng nguồn nước. Luận văn lấy mốc cảnh báo hiện tượng phú dưỡng khi nồng độ nitơ vượt ngưỡng 500 µg/L và phốt pho vượt quá 20 µg/L theo các tài liệu chuẩn quốc tế. Hệ thống cơ sở pháp lý nền tảng bao gồm Luật Bảo vệ Môi trường 2014, Luật Tài nguyên Nước 2012, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt QCVN 08-MT:2015/BTNMT và Quyết định số 335/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc về Đề án Bảo vệ môi trường giai đoạn 2013 - 2020.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ khảo sát thực địa trực tiếp kết hợp nguồn dữ liệu quan trắc kế thừa định kỳ từ Trung tâm Quan trắc Tài nguyên và Môi trường thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2018.

Cỡ mẫu nghiên cứu thực tế gồm 9 vị trí quan trắc nước mặt đại diện ký hiệu từ NM1 đến NM9, được phân bổ dọc theo trục dòng chảy chính và các phụ lưu lớn từ thị trấn Hương Canh, huyện Bình Xuyên đến phường Phúc Thắng, thành phố Phúc Yên. Tần suất quan trắc năm 2018 được tiến hành đều đặn qua 6 đợt vào các tháng 2, 4, 6, 8, 10 và 12. Phương pháp lấy mẫu tuân thủ tiêu chuẩn TCVN 6663-3:2008 và TCVN 6663-6:2008 nhằm đảm bảo tính đại diện cao nhất về không gian lẫn thời gian của chu kỳ thủy văn. Đồng thời, nghiên cứu thực hiện điều tra xã hội học với cỡ mẫu 100 hộ dân sinh sống ven sông tại 9 xã, phường bằng phiếu khảo sát ngẫu nhiên.

Các phương pháp phân tích phòng thí nghiệm được chuẩn hóa nghiêm ngặt: chỉ tiêu pH xác định theo TCVN 6492:1999, BOD5 ủ 5 ngày theo SMEWW 5210-B:2005, TSS phân tích trọng lượng theo SMEWW 2540-D:2005, amoni xác định bằng phương pháp trắc phổ SMEWW 4500-NH3, nitrit và nitrat phân tích trên hệ thống sắc ký ion Dionex ICS-3000, tổng Coliform đếm theo phương pháp nhiều ống xác suất cao SMEWW 9222. Việc lựa chọn các phương pháp này nhằm đảm bảo tính chính xác tuyệt đối, giảm thiểu sai số đo đạc và tương thích trực tiếp với hệ quy chuẩn quốc gia hiện hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, các chỉ tiêu hóa lý cơ bản gồm pH, BOD5, COD và tổng hàm lượng dầu mỡ tại toàn bộ 9 vị trí quan trắc trong cả 6 đợt năm 2018 đều nằm trong ngưỡng giới hạn cho phép của QCVN 08-MT:2015/BTNMT cột B1. Cụ thể, giá trị pH dao động ổn định trong khoảng 6,25 đến 7,65; hàm lượng BOD5 dao động từ 5,80 mg/L đến 14,63 mg/L; hàm lượng COD ghi nhận từ 12,50 mg/L đến 28,30 mg/L; hàm lượng tổng dầu mỡ nằm trong mức dưới 0,30 mg/L đến 0,86 mg/L. Các giá trị này phản ánh nguồn nước vẫn nằm trong phạm vi có thể xử lý phục vụ các mục đích giao thông thủy hoặc tưới tiêu nông nghiệp.

Thứ hai, hàm lượng tổng chất rắn lơ lửng thể hiện sự biến động rất mạnh theo mùa và không gian lấy mẫu, dao động từ 7,00 mg/L đến 75,50 mg/L. Đợt 1 và đợt 2 ghi nhận hiện tượng vượt chuẩn B1 với ngưỡng quy chuẩn là 50 mg/L tại một số vị trí như NM3 đạt 61,00 mg/L, vượt 22% so với quy chuẩn và NM4 đạt đỉnh 75,50 mg/L, vượt 51% so với ngưỡng an toàn.

Thứ ba, ô nhiễm các hợp chất dinh dưỡng gốc nitơ diễn ra ở mức độ báo động trên toàn bộ lưu vực. 100% các điểm lấy mẫu trong năm 2018 đều có hàm lượng amoni vượt giới hạn cột B1 với mức 0,90 mg/L. Biên độ amoni dao động từ 0,40 mg/L đến 2,82 mg/L, trong đó mẫu NM8 ở đợt 6 đạt 2,82 mg/L, vượt 3,13 lần so với quy chuẩn. Tương tự, hàm lượng nitrit hầu hết đều vượt quy chuẩn 0,05 mg/L, điển hình tại NM6 đợt 3 chạm mốc 0,77 mg/L, vượt gấp 15,4 lần quy định. Nồng độ phosphat nhìn chung nằm trong giới hạn kiểm soát nhưng xuất hiện ô nhiễm cục bộ tại NM4 đợt 5 với mức 0,625 mg/L, vượt chuẩn 108%.

Thứ tư, mật độ vi sinh vật tổng Coliform tại các điểm hạ lưu và gần khu dân cư luôn duy trì ở mức cao, phản ánh trực tiếp tình trạng nước mặt bị nhiễm khuẩn do chất thải hữu cơ chưa qua xử lý sinh học.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng ô nhiễm amoni và nitrit nghiêm trọng trên sông Cà Lồ xuất phát từ việc tiếp nhận trực tiếp nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý của các cụm dân cư ven sông kết hợp với 15.168 m3 nước thải chăn nuôi mỗi ngày trên toàn địa bàn. Ngoài ra, việc sử dụng 65,14 tấn hóa chất bảo vệ thực vật và hơn 101,35 tấn phân bón vô cơ mỗi năm trong sản xuất nông nghiệp đã tạo ra lượng lớn dòng chảy tràn giàu dinh dưỡng đổ thẳng vào các chi lưu như sông Phan trước khi hòa vào sông Cà Lồ.

So sánh với các nghiên cứu trên hệ thống lưu vực sông Cầu hay sông Nhuệ - Đáy, chất lượng nước sông Cà Lồ có nét tương đồng rõ rệt về đặc tính ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng phân tán. Tuy nhiên, mức độ tích tụ dầu mỡ và kim loại nặng trên sông Cà Lồ hiện thấp hơn nhờ 5 khu công nghiệp lớn như Khai Quang, Bình Xuyên, Bá Thiện II đã vận hành các trạm xử lý nước thải tập trung đạt tỷ lệ đấu nối trên 90%.

Toàn bộ các biến thiên dữ liệu này được trực quan hóa thông qua 8 biểu đồ động thái nồng độ và 18 bảng số liệu chi tiết trong công trình nghiên cứu, giúp minh chứng rõ nét xu hướng suy giảm chất lượng nước mặt từ thượng nguồn về hạ lưu. Tác giả khẳng định rằng việc nâng cao nhận thức cộng đồng là chìa khóa để bảo vệ dòng sông khi kết quả khảo sát 100 hộ dân chỉ ra hơn 70% người dân phản ánh nước sông đang bị ô nhiễm rõ rệt so với các năm trước.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tăng cường kiểm soát và xử lý nước thải công nghiệp tập trung bằng việc đưa vào vận hành ngay trạm xử lý nước thải tập trung tại Khu công nghiệp Bá Thiện với công suất thiết kế 5.000 m3/ngày đêm trước quý IV năm 2020. Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Vĩnh Phúc cần nâng tỷ lệ đấu nối xả thải của các doanh nghiệp thứ cấp từ mức 90% hiện nay lên đạt tối thiểu 98% vào năm 2021.

Thứ hai, triển khai xây dựng hệ thống thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt phân tán cho các cụm dân cư đô thị ven sông. Ủy ban nhân dân huyện Bình Xuyên và thành phố Phúc Yên cần phối hợp với Sở Xây dựng đầu tư 3 trạm xử lý nước thải sinh hoạt hợp khối công suất từ 2.000 m3 đến 3.000 m3/ngày đêm giai đoạn 2021 - 2023, đặt mục tiêu giảm thiểu 35% tải lượng chất hữu cơ và vi sinh thải trực tiếp ra dòng sông.

Thứ ba, quy hoạch và quản lý triệt để nguồn chất thải nông nghiệp, chăn nuôi. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc cần chủ trì mở rộng chương trình hỗ trợ xây dựng hầm biogas, ứng dụng chế phẩm đệm lót sinh học cho 100% trong số 275 cơ sở chăn nuôi gia súc, gia cầm quy mô tập trung đến năm 2022. Đồng thời, ngành nông nghiệp cần hướng dẫn người dân cắt giảm tối thiểu 20% lượng phân bón hóa học dư thừa và kiểm soát việc thu gom 408,8 tấn phụ phẩm nông nghiệp phát sinh mỗi năm.

Thứ tư, nâng cao năng lực quan trắc và thực thi chế tài pháp lý. Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Phúc cần tiến hành lắp đặt 2 trạm quan trắc nước mặt tự động liên tục tại vị trí đầu nguồn NM1 và hạ lưu NM9 trước năm 2023. Các cơ quan chức năng cần tăng cường thanh tra đột xuất, kiên quyết xử phạt hành chính các cơ sở xả lén chất thải nhằm giảm 40% số vụ vi phạm môi trường ven lưu vực.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý môi trường và các nhà hoạch định chính sách tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Phúc, Chi cục Bảo vệ Môi trường và Ủy ban nhân dân các cấp. Luận văn cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng và chuỗi số liệu quan trắc đa thời gian, hỗ trợ trực tiếp cho công tác lập quy hoạch phân vùng chất lượng nước và xây dựng kế hoạch quản lý lưu vực sông.

Thứ hai, các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên Nước tại các trường đại học và viện nghiên cứu. Tài liệu là nguồn tham khảo chuyên sâu về phương pháp tiếp cận đánh giá chất lượng nước mặt, quy trình phân tích chỉ tiêu theo tiêu chuẩn ISO và TCVN, cùng kỹ thuật xử lý số liệu quan trắc thực địa.

Thứ ba, các kỹ sư môi trường, ban quản lý các khu công nghiệp và doanh nghiệp tư vấn môi trường trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. Công trình cung cấp bức tranh chi tiết về hiện trạng tiếp nhận nước thải của sông Cà Lồ, giúp các đơn vị tính toán chính xác tải lượng xả thải và thiết kế hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn trước khi xả ra nguồn tiếp nhận.

Thứ tư, các tổ chức phi chính phủ, các hội đoàn thể và cộng đồng dân cư địa phương tham gia các dự án bảo vệ nguồn nước. Kết quả điều tra xã hội học trong luận văn là tư liệu thực tế giá trị để xây dựng các chương trình truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ tài nguyên nước mặt.

Câu hỏi thường gặp

Chất lượng nước sông Cà Lồ đoạn qua tỉnh Vĩnh Phúc hiện đạt mức nào theo quy chuẩn quốc gia?

Theo kết quả quan trắc 6 đợt năm 2018 so sánh với QCVN 08-MT:2015/BTNMT, các chỉ tiêu pH, BOD5, COD và dầu mỡ đều đạt mức B1, đáp ứng mục tiêu tưới tiêu và giao thông thủy. Tuy nhiên, các chỉ tiêu dinh dưỡng như amoni và nitrit vượt ngưỡng cho phép nhiều lần, cho thấy nguồn nước đang chịu áp lực ô nhiễm dinh dưỡng đáng kể.

Thông số môi trường nào ô nhiễm nghiêm trọng nhất trên dòng sông Cà Lồ?

Hợp chất amoni là chỉ tiêu ô nhiễm nặng nhất với 100% mẫu phân tích năm 2018 đều vượt giới hạn chuẩn B1 là 0,90 mg/L. Nồng độ amoni dao động từ 0,40 mg/L đến 2,82 mg/L, trong đó mẫu NM8 đợt 6 vượt quy chuẩn tới 3,13 lần. Kế đến là nitrit tại điểm NM6 đợt 3 vượt tới 15,4 lần quy chuẩn.

Những nguồn thải chính nào đang tác động trực tiếp làm suy giảm chất lượng nước sông?

Ba nguồn thải chính gồm nước thải sinh hoạt từ hơn 210.000 hộ dân trong vùng chưa qua xử lý hoàn chỉnh, nước thải chăn nuôi phát sinh khoảng 15.168 m3/ngày từ 275 trang trại tập trung và dòng chảy tràn nông nghiệp cuốn theo dư lượng từ 65,14 tấn hóa chất bảo vệ thực vật cùng hơn 101 tấn phân bón vô cơ mỗi năm.

Vì sao hàm lượng tổng chất rắn lơ lửng lại có sự chênh lệch rất lớn giữa các đợt quan trắc?

Hàm lượng tổng chất rắn lơ lửng dao động từ 7,00 mg/L đến 75,50 mg/L và tăng vọt ở đợt 1, đợt 2 do hiện tượng nước mưa cuốn trôi đất đá, rác thải và bùn bề mặt vào sông. Lưu lượng dòng chảy mùa mưa đạt đỉnh 286 m3/giây đã làm xáo trộn lớp bùn đáy, đẩy nồng độ chất lơ lửng lên cao đột biến.

Cộng đồng dân cư địa phương đánh giá như thế nào về hiện trạng môi trường dòng sông?

Khảo sát 100 hộ dân tại 9 xã ven sông cho thấy trên 70% người dân nhận định chất lượng nước sông đang suy giảm rõ rệt so với 5 năm trước. Đa số người dân chỉ ra nguyên nhân do nước thải chăn nuôi và rác thải sinh hoạt xả bừa bãi, đồng thời bày tỏ mong muốn chính quyền sớm đầu tư hệ thống xử lý tập trung.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng nước mặt sông Cà Lồ qua 9 điểm quan trắc với 6 đợt khảo sát thực địa trong năm 2018 và chuỗi số liệu kế thừa giai đoạn 2016 - 2018.
• Các chỉ số pH, BOD5, COD và dầu mỡ đạt quy chuẩn QCVN 08-MT:2015/BTNMT cột B1, trong khi amoni và nitrit vượt chuẩn B1 tại phần lớn các điểm, với amoni vượt cao nhất 3,13 lần và nitrit vượt đỉnh 15,4 lần.
• Đề tài đã bóc tách định lượng 3 nguồn áp lực chính gồm nước thải sinh hoạt đô thị, 15.168 m3/ngày nước thải chăn nuôi và dòng chảy tràn từ hơn 55.676 ha đất sản xuất nông nghiệp.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật, quy hoạch và chính sách quản lý được đề xuất cụ thể kèm lộ trình thực hiện chi tiết từ năm 2020 đến năm 2023 cho từng cơ quan ban ngành tại Vĩnh Phúc.
• Công trình đóng góp bộ cơ sở dữ liệu thực chứng tin cậy, thúc đẩy việc triển khai các trạm quan trắc tự động và hệ thống xử lý nước thải phân tán nhằm bảo vệ bền vững lưu vực sông Cà Lồ.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý quan tâm đến giải pháp bảo vệ tài nguyên nước mặt lưu vực sông Cà Lồ có thể khai thác toàn văn công trình nghiên cứu khoa học này để ứng dụng vào công tác thực tiễn và phát triển các đề tài chuyên sâu tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Một số khái niệm cơ bản - Khái niệm về môi trường: Là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật (Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam, 2014) [11]. - Khái niệm tài nguyên nước:Tài nguyên nước bao gồm nguồn nước mặt, nước dưới đất, nước mưa và nước biển thuộc lãnh thổ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Luật Tài nguyên Nước, 2012) [12].

- Khái niệm nước mặt: Là nước tồn tại trên mặt đất liền hoặc hải đảo (Luật Tài nguyên Nước, 2012) [12]. - Ô nhiễm nguồn nước:Là sự biến đổi tính chất vật lý, tính chất hóa học và thành phần sinh học của nước không phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho phép, gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật (Luật Tài nguyên Nước, 2012) [12]. - Suy thoái nguồn nước:Là sự suy giảm về số lượng, chất lượng nguồn nước so với trạng thái tự nhiên hoặc so với trạng thái của nguồn nước đã được quan trắc trong các thời kỳ trước đó (Luật Tài nguyên Nước, 2012) [12]. - Cạn kiệt nguồn nước:Là sự suy giảm nghiêm trọng về số lượng của nguồn nước, làm cho nguồn nước không còn khả năng đáp ứng nhu cầu khai thác, sử dụng và duy trì hệ sinh thái thủy sinh (Luật Tài nguyên Nước, 2012) [12].

- Khái niệm ô nhiễm môi trường: Là sự biến đổi của thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường và tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật (Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam, 2014) [11]. - Khái niệm tiêu chuẩn môi trường: Là mức giới hạn của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, hàm lượng của các chất gây ô nhiễm có trong chất thải, các yêu cầu kỹ thuật và quản lý được các cơ quan nhà nước và các tổ chức công bố dưới dạng văn bản tự nguyện áp dụng để bảo vệ môi trường (Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam, 2014) [11]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 - Chất gây ô nhiễm là các chất hóa học, các yếu tố vật lý và sinh học khi xuất hiện trong môi trường cao hơn ngưỡng cho phép làm cho môi trường bị ô nhiễm (Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam, 2014) [11]. Một số chỉ tiêu cơ bản đánh giá chất lượng nước [15] 1.

pH pH là đơn vị toán học biểu thị nồng độ ion H+ có trong nước và có thang giá trị từ 0 đến 14.pH là một trong những thông số quan trọng và được sử dụng thường xuyên nhất dùng để đánh giá mức độ ô nhiễm của nguồn nước, chất lượng nước thải, đánh giá độ cứng của nước, sự keo tụ, khả năng ăn mòn. Vì thế việc xét nghiệm pH để hoàn chỉnh chất lượng nước cho phù hợp với yêu cầu kỹ thuật cho từng khâu quản lý rất quan trọng, hơn nữa là đảm bảo được chất lượng cho người sử dụng. Khi chỉ số pH < 7 thì nước có môi trường axít; pH > 7 thì nước có môi trường kiềm, điều này thể hiện ảnh hưởng của hoá chất khi xâm nhập vào môi trường nước. Giá trị pH thấp hay cao đều có ảnh hưởng nguy hại đến thuỷ sinh.

SS (solid solved - chất rắn lơ lửng) Chất rắn lơ lửng nói riêng và tổng chất rắn nói chung có ảnh hưởng đến chất lượng nước trên nhiều phương diện. Hàm lượng chất rắn hoà tan trong nước thấp làm hạn chế sự sinh trưởng hoặc ngăn cản sự sống của thuỷ sinh. Hàm lượng chất rắn hoà tan trong nước cao thường có vị. Hàm lượng chất rắn lơ lửng trong nước cao gây nên cảm quan không tốt cho nhiều mục đích sử dụng; ví dụ như làm giảm khả năng truyền ánh sáng trong nước, do vậy ảnh hưởng đến quá trình quang hợp dưới nước, gây cạn kiệt tầng ôxy trong nước nên ảnh hưởng đến đời sống thuỷ sinh như cá, tôm.

Chất rắn lơ lửng có thể làm tắc nghẽn mang cá, cản trở sự hô hấp dẫn tới làm giảm khả năng sinh trưởng của cá, ngăn cản sự phát triển của trứng và ấu trùng. Phân biệt các chất rắn lơ lửng của nước để kiểm soát các hoạt động sinh học, đánh giá quá trình xử lý vật lý nước thải, đánh giá sự phù hợp của nước thải với tiêu chuẩn giới hạn cho phép. DO (dyssolved oxygen - ôxy hoà tan trong nước) Ôxy có mặt trong nước một mặt được hoà tan từ ôxy trong không khí, một mặt được sinh ra từ các phản ứng tổng hợp quang hoá của tảo và các thực vật sống trong Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hoà tan ôxy vào nước là nhiệt độ, áp suất khí quyển, dòng chảy, địa điểm, địa hình.

Giá trị DO trong nước phụ thuộc vào tính chất vật lý, hoá học và các hoạt động sinh học xảy ra trong đó. Phân tích DO cho ta đánh giá mức độ ô nhiễm nước và kiểm tra quá trình xử lý nước thải. Các sông hồ có hàm lượng DO cao được coi là “khoẻ mạnh” và có nhiều loài sinh vật sống trong đó. Khi DO trong nước thấp sẽ làm giảm khả năng sinh trưởng của động vật thuỷ sinh, thậm chí làm biến mất hoặc có thể gây chết một số loài nếu DO giảm đột ngột.

Nguyên nhân làm giảm DO trong nước là do việc xả nước thải công nghiệp, nước mưa tràn lôi kéo các chất thải nông nghiệp chứa nhiều chất hữu cơ, lá cây rụng vào nguồn tiếp nhận. Vi sinh vật sử dụng ôxy để tiêu thụ các chất hữu cơ làm cho lượng ô xy giảm. COD (Chemical oxygen Demand - nhu cầu ôxy hoá học) COD là lượng ô xy cần thiết cho quá trình ôxy hoá hoàn toàn các chất hữu cơ có trong nước thành CO2 và H2O. COD là tiêu chuẩn quan trọng để đánh giá mức độ ô nhiễm của nước (nước thải, nước mặt, nước sinh hoạt) vì nó cho biết hàm lượng chất hữu cơ có trong nước là bao nhiêu.

Hàm lượng COD trong nước cao thì chứng tỏ nguồn nước có nhiều chất hữu cơ gây ô nhiễm. BOD (Biochemical oxygen Demand - nhu cầu ôxy sinh hoá) BOD là lượng ôxy (thể hiện bằng gam hoặc miligam O2 theo đơn vị thể tích) cần cho vi sinh vật tiêu thụ để ôxy hoá sinh học các chất hữu cơ trong bóng tối ở điều kiện tiêu chuẩn về nhiệt độ và thời gian. Như vậy BOD phản ánh lượng các chất hữu cơ dễ bị phân huỷ sinh học có trong mẫu nước. Thông số BOD có tầm quan trọng trong thực tế vì đó là cơ sở để thiết kế và vận hành trạm xử lý nước thải; giá trị BOD càng lớn có nghĩa là mức độ ô nhiễm hữu cơ càng cao.

Vì giá trị của BOD phụ thuộc vào nhiệt độ và thời gian ổn định nên việc xác định BOD cần tiến hành ở điều kiện tiêu chuẩn, ví dụ ở nhiệt độ 200C trong thời gian ổn định nhiệt 5 ngày. Amoniac Trong nước, bề mặt tự nhiên của vùng không ô nhiễm amoniac chỉ có ở nồng độ vết (dưới 0,05 mg/l). Trong nguồn nước có độ pH acid hoặc trung tính, amoniac Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 tồn tại ở dạng ion amoniac (NH4+); nguồn nước có pH kiềm thì amoniac tồn tại chủ yếu ở dạng khí NH3. Nồng độ amoniac trong nước ngầm cao hơn nhiều so với nước mặt.

Lượng amoniac trong nước thải từ khu dân cư và từ các nhà máy hoá chất, chế biến thực phẩm, sữa có thể lên tới 10-100 mg/l. Amoniac có mặt trong nước cao sẽ gây nhiễm độc tới cá và các sinh vật. Nitrat (NO3-) Nitrat là sản phẩm cuối cùng của sự phân huỷ các chất chứa nitơ có trong chất thải của người và động vật. Trong nước tự nhiên có nồng độ nitrat thường <5 mg/l.

Ở vùng bị ô nhiễm do chất thải, phân bón, nồng độ nitrat cao là môi trường dinh dưỡng tốt cho phát triển tảo, rong, gây ảnh hưởng đến chất lượng nước sinh hoạt và thuỷ sản. Trẻ em uống nước có nồng độ nitrat cao có thể ảnh hưởng đến máu, gây bệnh xanh xao. Phosphat (PO43-) Phosphat là chất dinh dưỡng cho sự phát triển rong tảo. Nồng độ phosphat trong nguồn nước không bị ô nhiễm thường <0,01 mg/l.

Nguồn phosphat đưa vào môi trường là phân người, phân súc vật và nước thải một số ngành công nghiệp sản xuất phân lân, công nghiệp thực phẩm và trong nước chảy từ đồng ruộng. Phosphat không thuộc loại độc hại đối với người. Clorua (Cl-) Clorua có mặt trong nước là do các chất thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp mà chủ yếu là công nghiệp chế biến thực phẩm. Ngoài ra còn do sự xâm nhập của nước biển vào các cửa sông, vào các mạch nước ngầm.

Nước mặt có chứa nhiều Clorua sẽ hạn chế sự phát triển của cây trồng thậm chí gây chết. Hàm lượng Clorua cao sẽ gây ăn mòn các kết cấu ống kim loại. Coliform Vi khuẩn nhóm Coliform (Coliform, Fecal coliform, Fecal streptococci, Escherichia coli .) có mặt trong ruột non và phân của động vật máu nóng, qua con đường tiêu hoá mà chúng xâm nhập vào môi trường và phát triển mạnh nếu có điều kiện nhiệt độ thuận lợi. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Số liệu Coliform cung cấp cho chúng ta thông tin về mức độ vệ sinh của nước và điều kiện vệ sinh môi trường xung quanh.

Kim loại nặng Kim loại nặng (Asen, chì, Crôm(VI), Cadimi, Thuỷ ngân,.) có mặt trong nước do nhiều nguyên nhân: trong quá trình hoà tan các khoáng sản, các thành phần kim loại có sẵn trong tự nhiên hoặc sử dụng trong các công trình xây dựng, các chất thải công nghiệp. Ảnh hưởng của kim loại nặng thay đổi tuỳ thuộc vào nồng độ của chúng.Nó là có ích nếu chúng ở nồng độ thấp và rất độc nếu ở nồng độ vượt giới hạn cho phép. Kim loại nặng trong nước thường bị hấp thụ bởi hạt sét, phù sa lơ lửng trong nước. Các chất lơ lửng này dần dần rơi xuống mà làm cho nồng độ kim loại nặng trong trầm tích cao hơn rất nhiều trong nước.

Các loài động vật thuỷ sinh, đặc biệt là động vật đáy sẽ tích luỹ lượng lớn các kim loại nặng trong cơ thể.