Đánh Giá Chất Lượng Môi Trường Nước Mặt Tỉnh Hải Dương

Luận văn thạc sĩ đánh giá chất lượng môi trường nước mặt tỉnh Hải Dương, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Hà Thị Luyền
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Nguyễn Thị Hồng
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Địa Lí Tự Nhiên
• Đề tài: Đánh Giá Chất Lượng Môi Trường Nước Mặt Tỉnh Hải Dương
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu
• 0.3. Nhiệm vụ
• 0.4. Giới hạn đề tài
• 0.5. Lịch sử nghiên cứu
• 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.1. THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC MẶT
• 1.1.1. Khái niệm về môi trường và phát triển bền vững
• 1.1.1.1. Khái niệm môi trường
• 1.1.1.2. Khái niệm ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường
• 1.1.1.3. Khái niệm phát triển bền vững
• 1.1.2. Khái niệm về môi trường nước
• 1.1.2.1. Khái niệm môi trường nước. Chu trình nước trong tự nhiên
• 1.1.2.2. Khái niệm về nước mặt. Thành phần và tính chất của nước trong tự nhiên
• 1.1.2.3. Khái niệm nước sạch
• 1.1.3. Khái niệm ô nhiễm nước và các tác nhân gây ô nhiễm
• 1.1.3.1. Khái niệm ô nhiễm nước
• 1.1.3.2. Các chất gây ô nhiễm. Các chỉ số ô nhiễm
• 1.1.4. Cơ sở thực tiễn
• 1.1.4.1. Hiện trạng môi trường nước mặt ở Việt Nam
• 1.1.4.2. Hiện trạng môi trường nước mặt vùng Đồng bằng sông Hồng
• 1.2. THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC MẶT TỈNH HẢI DƯƠNG
• 1.2.1. Nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng môi trường nước mặt tỉnh Hải Dương
• 1.2.1.1. Nhân tố tự nhiên. Thổ nhưỡng
• 1.2.1.2. Nhân tố kinh tế - xã hội
• 1.2.1.2.1. Dân số và sự gia tăng dân số
• 1.2.1.2.2. Hoạt động nông nghiệp
• 1.2.1.2.3. Hoạt động công nghiệp
• 1.2.1.2.4. Hoạt động tiểu thủ công nghiệp
• 1.2.1.2.5. Một số nhân tố khác
• 1.2.2. Các thông số và TCCP trong phân tích chất lượng môi trường nước mặt
• 1.2.3. Thực trạng môi trường nước mặt tỉnh Hải Dương
• 1.2.3.1. Thực trạng môi trường nước trong các hệ thống sông
• 1.2.3.1.1. Hệ thống sông Thái Bình
• 1.2.3.1.2. Hệ thống sông Bắc Hưng Hải
• 1.2.3.2. Thực trạng môi trường nước trên các kênh mương nội đồng
• 1.2.3.3. Thực trạng môi trường nước tại nguồn tiếp nhận nước thải của các khu, cụm công nghiệp
• 1.2.3.4. Thực trạng môi trường nước ao, hồ
• 1.2.3.5. Thực trạng môi trường nước khu nuôi trồng thủy sản tập trung
• 2. ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG MẶT TỈNH HẢI DƯƠNG
• 2.1. NGUYÊN NHÂN GÂY Ô NHIỄM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC
• 2.1.1. Nhận định chung
• 2.1.2. Xây dựng bản đồ đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường nước mặt
• 2.1.3. Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước mặt ở tỉnh Hải Dương
• 2.1.3.1. Chất thải công nghiệp
• 2.1.3.2. Chất thải của các làng nghề truyền thống
• 2.1.3.3. Hóa chất nông nghiệp
• 2.1.3.4. Chất thải sinh hoạt
• 2.1.3.5. Chất thải bệnh viện
• 2.1.4. Một số giải pháp bảo vệ và phát triển bền vững môi trường nước mặt tỉnh Hải Dương
• 2.1.4.1. Sự cần thiết phải bảo vệ và kiểm soát nguồn nước mặt
• 2.1.4.2. Giải pháp bảo vệ và phát triển bền vững nguồn nước mặt tỉnh Hải Dương
• 2.1.4.2.1. Các giải pháp lâu dài
• 2.1.4.2.2. Một số biện pháp cấp bách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Chất Lượng Nước Mặt Tỉnh Hải Dương

Chất lượng nước mặt tại tỉnh Hải Dương đang trở thành một vấn đề cấp bách. Nước mặt không chỉ là nguồn cung cấp nước sinh hoạt mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường. Việc đánh giá chất lượng nước mặt giúp xác định tình trạng ô nhiễm và đưa ra các giải pháp khắc phục kịp thời. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng chất lượng nước mặt tại tỉnh Hải Dương.

1.1. Khái Niệm Về Chất Lượng Nước Mặt

Chất lượng nước mặt được xác định qua các chỉ số hóa học, sinh học và vật lý. Các yếu tố như độ pH, nồng độ oxy hòa tan, và các chất ô nhiễm là những chỉ số quan trọng trong việc đánh giá chất lượng nước.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nước Mặt Đối Với Đời Sống

Nước mặt đóng vai trò thiết yếu trong đời sống hàng ngày, từ sinh hoạt đến sản xuất nông nghiệp. Việc bảo vệ chất lượng nước mặt là cần thiết để đảm bảo sức khỏe và phát triển bền vững.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Nước Mặt Tại Tỉnh Hải Dương

Ô nhiễm nước mặt tại Hải Dương đang gia tăng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Các hoạt động công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt đều góp phần làm suy giảm chất lượng nước. Việc nhận diện các nguồn ô nhiễm là rất quan trọng để có biện pháp xử lý hiệu quả.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ô Nhiễm Nước Mặt

Các chất thải từ công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt là những nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước mặt. Đặc biệt, hóa chất nông nghiệp và chất thải sinh hoạt có ảnh hưởng lớn đến chất lượng nước.

2.2. Hệ Lụy Của Ô Nhiễm Nước Mặt

Ô nhiễm nước mặt không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Nhiều loài thủy sinh và động vật khác đang bị đe dọa do chất lượng nước kém.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chất Lượng Nước Mặt Tỉnh Hải Dương

Để đánh giá chất lượng nước mặt, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc thu thập và phân tích dữ liệu là rất quan trọng để có cái nhìn chính xác về tình trạng ô nhiễm.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ các điểm quan trắc trên các sông, hồ và kênh mương. Các chỉ số như pH, COD, BOD và TSS sẽ được đo lường để đánh giá chất lượng nước.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Chất Lượng Nước

Sau khi thu thập, dữ liệu sẽ được phân tích để xác định mức độ ô nhiễm. Các phần mềm chuyên dụng sẽ hỗ trợ trong việc xử lý và phân tích dữ liệu.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Chất Lượng Nước Mặt Tỉnh Hải Dương

Kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng nước mặt tại Hải Dương đang ở mức báo động. Nhiều chỉ số vượt quá tiêu chuẩn cho phép, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng.

4.1. Thực Trạng Chất Lượng Nước Mặt

Nhiều khu vực có chỉ số ô nhiễm cao, đặc biệt là các khu vực gần các nhà máy và khu công nghiệp. Các chỉ số như COD và BOD thường xuyên vượt ngưỡng cho phép.

4.2. So Sánh Với Tiêu Chuẩn Chất Lượng Nước

So với tiêu chuẩn chất lượng nước của Việt Nam, nhiều khu vực tại Hải Dương không đạt yêu cầu. Điều này đòi hỏi các biện pháp khắc phục kịp thời.

V. Giải Pháp Cải Thiện Chất Lượng Nước Mặt Tỉnh Hải Dương

Để cải thiện chất lượng nước mặt, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền và cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức và thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường là rất cần thiết.

5.1. Các Biện Pháp Bảo Vệ Nguồn Nước

Cần thực hiện các biện pháp như xử lý nước thải, kiểm soát chất thải và nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường nước.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Quản Lý Nước

Chính quyền cần xây dựng các chính sách quản lý nước hiệu quả, bao gồm việc kiểm soát ô nhiễm và khuyến khích các hoạt động bảo vệ môi trường.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Chất Lượng Nước Mặt Tỉnh Hải Dương

Chất lượng nước mặt tại Hải Dương đang đối mặt với nhiều thách thức. Tuy nhiên, với sự nỗ lực từ cộng đồng và chính quyền, có thể cải thiện tình trạng này trong tương lai.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Bảo Vệ Nước Mặt

Bảo vệ chất lượng nước mặt không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần có ý thức trong việc bảo vệ nguồn nước.

6.2. Hướng Đi Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới trong việc bảo vệ và cải thiện chất lượng nước mặt, hướng tới phát triển bền vững cho tỉnh Hải Dương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nguồn tài nguyên nước mặt giữ vai trò then chốt đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm cân bằng sinh thái của tỉnh Hải Dương. Với mạng lưới sông ngòi dày đặc thuộc ba hệ thống chính gồm sông Thái Bình, sông Bắc Hưng Hải và sông Luộc, tỉnh sở hữu tổng lượng dòng chảy đạt khoảng 35 tỷ m3/năm cùng hơn 12.000 ha diện tích mặt nước ao hồ, đầm trũng. Tuy nhiên, sự phân bố dòng chảy có sự phân hóa sâu sắc theo mùa, trong đó mùa lũ chiếm từ 78% đến 83% nhưng mùa cạn chỉ chiếm từ 17% đến 22% tổng lượng nước cả năm, tạo nên thách thức lớn cho khả năng tự làm sạch tự nhiên của các dòng chảy.

Tốc độ công nghiệp hóa nhanh cùng áp lực từ quy mô dân số trên 1,89 triệu người với mật độ trung bình đạt 1.039 người/km2 (cao gấp 3,9 lần bình quân cả nước vào năm 2011) đã tạo ra sức ép nặng nề lên môi trường nước mặt. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là tình trạng suy thoái chất lượng nước do tiếp nhận lượng lớn nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp và dư lượng hóa chất nông nghiệp chưa qua xử lý đồng bộ.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là đánh giá thực trạng chất lượng môi trường nước mặt tỉnh Hải Dương trong giai đoạn 2011 - 2013 dựa trên Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 08:2008/BTNMT mức A2. Thông qua việc phân tích chuỗi thông số lý - hóa - sinh, nghiên cứu lượng hóa mức độ ô nhiễm, xác định các nguồn thải chủ yếu và đề xuất hệ thống giải pháp bảo vệ tài nguyên nước phục vụ mục tiêu phát triển bền vững của địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai cơ sở lý thuyết nền tảng: Lý thuyết hệ thống tự nhiên - kinh tế xã hội và Lý thuyết phát triển bền vững được định hình từ Báo cáo Brundtland năm 1987 và Hội nghị Thượng đỉnh Môi trường Rio de Janeiro năm 1992. Theo quan điểm hệ thống, môi trường nước mặt là một thể tổng hợp thống nhất, chịu tác động tương hỗ giữa điều kiện tự nhiên (địa hình đồng bằng chiếm 84,1% diện tích, lượng mưa trung bình năm từ 1.300 mm đến 1.700 mm) với các dòng thải từ hoạt động nhân sinh.

Nghiên cứu chuẩn hóa và vận dụng các khái niệm chuyên ngành then chốt bao gồm: môi trường nước mặt, ô nhiễm nước, nhu cầu oxy sinh hóa BOD, nhu cầu oxy hóa học COD, oxy hòa tan DO, tổng chất rắn lơ lửng TSS và hiện tượng phú dưỡng. Trong đó, hiện tượng phú dưỡng được xác định xảy ra khi hàm lượng phosphat PO43--P trong nước đạt ngưỡng 0,01 mg/l và tỷ lệ P:N:C vượt quá tỷ lệ cân bằng 1:16:100, kích thích sự bùng phát của tảo và làm suy thoái chất lượng thủy vực.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ số liệu quan trắc định kỳ giai đoạn 2011 - 2013 do Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hải Dương cung cấp, kết hợp điều tra khảo sát thực địa tại các điểm nóng môi trường ven các sông trục chính và các kênh xả thải.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu đã thiết lập mạng lưới gồm 34 điểm quan trắc trên các hệ thống sông chính, 12 điểm trên các kênh mương nội đồng, 8 điểm tại nguồn tiếp nhận nước thải của các khu và cụm công nghiệp, cùng 10 vị trí ao hồ đô thị tiêu biểu. Phương pháp chọn mẫu tầng mặt được tiến hành theo nguyên tắc phân tầng không gian và đại diện theo hai mùa thủy văn tương phản (mùa mưa và mùa khô).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích phòng thí nghiệm kết hợp công nghệ bản đồ học và thống kê không gian là nhằm lượng hóa chính xác nồng độ các chất ô nhiễm vô cơ, hữu cơ và kim loại nặng (Fe, Pb, As, Hg), đồng thời trực quan hóa các mức độ suy thoái môi trường nước. Thang điểm đánh giá chất lượng nước mặt cho mục đích cấp nước sinh hoạt được ứng dụng nhằm chuyển đổi dữ liệu đa thông số thành chỉ số tổng hợp có độ tin cậy cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hệ thống sông Bắc Hưng Hải và sông Sặt (đoạn chảy qua thành phố Hải Dương) ghi nhận mức độ ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng đáng báo động. Nồng độ amoni NH4+-N và nitrit NO2--N tại nhiều điểm quan trắc vượt từ 1,5 đến 3,8 lần so với giới hạn quy định tại QCVN 08:2008/BTNMT mức A2, phản ánh tình trạng xả thải nước sinh hoạt đô thị không qua xử lý.

Thứ hai, tại các nguồn tiếp nhận nước thải của khu và cụm công nghiệp tập trung (như Cẩm Giàng, Gia Lộc, Nghĩa An), chỉ số COD và BOD có xu hướng tăng liên tục qua các năm 2011, 2012 và 2013. Nồng độ COD tại các khu vực này vượt quy chuẩn từ 30% đến 65%, trong khi hàm lượng chất rắn lơ lửng TSS dao động từ 60 mg/l đến 95 mg/l, gây đục nước và ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống thủy sinh vật.

Thứ ba, môi trường nước ao hồ đô thị và các vùng nuôi trồng thủy sản tập trung (với quy mô khoảng 12.000 ha) đối mặt với nguy cơ ô nhiễm vi sinh và hiện tượng phú dưỡng. Chỉ số vi khuẩn Coliform tại các hồ nội thành vượt từ 2,0 đến 5,5 lần mức cho phép, kết hợp với hàm lượng phosphat cao gây suy giảm mạnh lượng oxy hòa tan DO.

Thứ tư, có sự phân hóa chất lượng nước rõ rệt theo thời gian: trong mùa khô (khi dòng chảy tự nhiên chỉ còn chiếm 17% đến 22% tổng lượng dòng chảy cả năm), nồng độ các chất ô nhiễm tăng cao hơn từ 40% đến 75% so với mùa mưa do lưu lượng dòng chảy cạn kiệt làm giảm khả năng pha loãng và tự làm sạch của sông ngòi.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng suy giảm chất lượng nước mặt là do mỗi ngày hệ thống thủy vực tiếp nhận khoảng 4.000 m3 nước thải y tế từ 22 bệnh viện, hàng chục nghìn mét khối nước thải sinh hoạt đô thị chưa qua xử lý, cùng lượng lớn phân bón và thuốc bảo vệ thực vật bị rửa trôi từ 130.900 ha đất canh tác nông nghiệp. Kết quả này phản ánh xu thế tương đồng với bức tranh ô nhiễm tại các lưu vực sông Nhuệ - Đáy và sông Cầu thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng.

Về phương thức biểu đạt, các kết quả nghiên cứu có thể được thể hiện trực quan thông qua biểu đồ cột kép so sánh diễn biến nồng độ COD, BOD, NH4+-N qua ba năm liên tiếp và bảng tổng hợp đối chiếu với ngưỡng kỹ thuật QCVN. Bên cạnh đó, bản đồ GIS đánh giá chất lượng môi trường nước mặt tỉnh Hải Dương đã phân định rõ các không gian cảnh báo ô nhiễm, cung cấp cơ sở trực quan cho công tác quản lý và vận hành công trình thủy lợi.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật xử lý nước thải công nghiệp: Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương và Ban Quản lý các Khu công nghiệp cần giám sát chặt chẽ, bảo đảm 100% các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và 22 bệnh viện trên địa bàn phải vận hành hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn trước năm 2018, phấn đấu nâng tỷ lệ nước thải công nghiệp được xử lý đạt chuẩn lên trên 85%.

Thứ hai, nâng cấp mạng lưới thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt: Sở Xây dựng phối hợp với Công ty Môi trường Đô thị triển khai xây dựng các trạm xử lý nước thải tập trung cho thành phố Hải Dương và các thị trấn giai đoạn 2016 - 2022, mục tiêu cắt giảm ít nhất 40% tải lượng hữu cơ BOD và COD xả trực tiếp vào sông Sặt và hệ thống sông Bắc Hưng Hải.

Thứ ba, kiểm soát dư lượng hóa chất nông nghiệp và chất thải chăn nuôi: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chỉ đạo chuyển đổi cơ cấu canh tác trên 130.900 ha đất gieo trồng, đặt mục tiêu giảm 25% lượng phân bón vô cơ đến năm 2020, kiểm soát nồng độ phosphat trong kênh dẫn dưới 0,01 mg/l để ngăn ngừa hiện tượng phú dưỡng nguồn nước.

Thứ tư, thiết lập hệ thống quan trắc tự động và chế tài xử lý nghiêm minh: Sở Tài nguyên và Môi trường chủ trì lắp đặt mạng lưới quan trắc tự động liên tục 24/7 tại 15 cửa xả lớn, đồng thời phối hợp với lực lượng Cảnh sát Môi trường tăng mức xử phạt đối với các hành vi xả thải trái phép trong giai đoạn 2016 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường (Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Bảo vệ Môi trường): Luận văn cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ công tác quy hoạch lưu vực sông Thái Bình và cấp phép xả thải công nghiệp.

Thứ hai, các đơn vị quy hoạch và cấp thoát nước: Báo cáo cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng về các chỉ số TSS, COD, Coliform giúp xác định tọa độ thu nước mặt an toàn và thiết kế dây chuyền xử lý nước thô phù hợp.

Thứ ba, ban quản lý các khu, cụm công nghiệp và doanh nghiệp sản xuất: Luận văn là tài liệu tham khảo giúp đánh giá sức tải môi trường của nguồn tiếp nhận, từ đó tối ưu hóa công nghệ xử lý nước thải nội bộ.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Địa lý tự nhiên, Khoa học Môi trường và Quản lý Đô thị: Công trình là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp kết hợp dữ liệu quan trắc dài hạn với công cụ GIS trong phân vùng chất lượng môi trường nước.

Câu hỏi thường gặp

Tình trạng ô nhiễm nước mặt tại Hải Dương tập trung nghiêm trọng nhất ở những thủy vực nào? Khu vực ô nhiễm nặng nhất là hệ thống sông Bắc Hưng Hải, sông Sặt đoạn qua đô thị và các kênh mương tiếp nhận nước thải công nghiệp. Tại các điểm này, nồng độ NH4+-N và COD thường xuyên vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia từ 1,5 đến 3,8 lần do tiếp nhận lượng lớn chất thải chưa qua xử lý.

Những chỉ số hóa học và sinh học nào phản ánh rõ nét nhất mức độ suy thoái nguồn nước? Các thông số biến động mạnh nhất là BOD, COD, NH4+-N, PO43--P và Coliform. Điển hình, chỉ số Coliform tại các ao hồ đô thị có thời điểm vượt ngưỡng cho phép tới 5,5 lần, trong khi lượng oxy hòa tan DO giảm thấp dưới mức an toàn cho thủy sinh vật.

Yếu tố tự nhiên nào ảnh hưởng mạnh nhất đến chất lượng nước mặt tại địa phương? Chế độ dòng chảy theo mùa là yếu tố tự nhiên then chốt. Vào mùa cạn, lượng nước sông chỉ chiếm khoảng 17% đến 22% tổng lượng dòng chảy 35 tỷ m3/năm, khiến khả năng tự làm sạch của sông ngòi suy giảm hơn 50% so với mùa lũ, làm nồng độ ô nhiễm tăng cao.

Luận văn sử dụng quy chuẩn kỹ thuật nào để làm thước đo đánh giá? Nghiên cứu sử dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt QCVN 08:2008/BTNMT mức A2 làm tiêu chuẩn đối chiếu cốt lõi. Đồng thời, tác giả kết hợp tham chiếu QCVN 01:2009/BYT nhằm đánh giá khả năng sử dụng nguồn nước cho mục đích sinh hoạt.

Hoạt động nông nghiệp đóng vai trò như thế nào trong sự suy giảm chất lượng nước? Canh tác trên 130.900 ha đất trồng trọt và 12.000 ha mặt nước thủy sản làm rửa trôi dư lượng phân bón N-P, khiến tỷ lệ P:N:C vượt ngưỡng 1:16:100, tạo ra hiện tượng phú dưỡng cục bộ và suy giảm oxy hòa tan trên hệ thống kênh mương nội đồng.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện thực trạng chất lượng môi trường nước mặt tỉnh Hải Dương giai đoạn 2011 - 2013 dựa trên chuỗi số liệu thực nghiệm tại 34 điểm quan trắc sông chính và các vùng ao hồ, kênh mương.
• Xác định rõ nguyên nhân chính gây ô nhiễm xuất phát từ khoảng 4.000 m3 nước thải y tế mỗi ngày từ 22 bệnh viện cùng nước thải sinh hoạt đô thị và chất thải công nghiệp chưa qua xử lý triệt để.
• Khẳng định tính quy luật của sự phân hóa chất lượng nước theo mùa, trong đó mùa kiệt (chiếm 17% đến 22% lượng dòng chảy năm) là thời kỳ ghi nhận mức độ ô nhiễm COD, BOD và amoni nghiêm trọng nhất.
• Đóng góp cơ sở khoa học và bản đồ phân vùng chất lượng nước, tạo tiền đề thực tiễn cho công tác quản lý tài nguyên nước và bảo đảm an toàn nguồn nước sinh hoạt cho hơn 1,89 triệu cư dân.
• Lộ trình giải pháp giai đoạn 2016 - 2025 định hướng mở rộng hệ thống quan trắc tự động và xử lý nước thải tập trung, kêu gọi các nhà quản lý và doanh nghiệp ứng dụng ngay dữ liệu nghiên cứu để triển khai các biện pháp bảo vệ nguồn nước bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC MẶT 1. Khái niệm về môi trường và phát triển bền vững 1. Khái niệm môi trường Môi trường được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau.

Con người sống trên Trái đất, nên môi trường của loài người chính là không gian bao quanh Trái đất, có quan hệ trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Trong Địa lí học, người ta gọi đó là môi trường xung quanh hay môi trường địa lí. Môi trường sống của con người, tức là hoàn cảnh bao quanh có ảnh hưởng đến sự sống, sự phát triển và chất lượng cuộc sống của con người. Môi trường sống của con người bao gồm môi trường tự nhiên (địa hình, địa chất, đất, khí hậu, nước, sinh vật), môi trường xã hội (quan hệ xã hội trong sản xuất, trong phân phối, trong giao tiếp), môi trường nhân tạo (các đối tượng lao động do con người sản xuất ra và chịu sự chi phối của con người) [2].

Môi trường có ba chức năng chính là: không gian sống của con người, nguồn cung cấp tài nguyên thiên nhiên, nơi chứa đựng các chất phế thải do con người tạo ra, do vậy, con người có thể làm nâng cao hoặc làm suy thoái chất lượng môi trường, chính điều này đã ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của xã hội loài người [2]. Khái niệm ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường - Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất vật lí, hóa học. của môi trường bởi các chất gây ô nhiễm. Chất gây ô nhiễm là những chất độc hại được thải ra trong quá trình sinh hoạt, trong quá trình sản xuất hay trong các hoạt động khác.

Chất thải có thể ở dạng rắn, khí, lỏng, hoặc các chất khác. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Suy thoái môi trường là sự làm thay đổi chất lượng, số lượng của các thành phần tạo ra môi trường, gây ảnh hưởng xấu cho đời sống của con người và thiên nhiên. - Sự cố môi trường là các tai biến hoặc rủi ro xảy ra trong quá trình hoạt động sản xuất của con người hoặc biến đổi thất thường của thiên nhiên gây suy thoái môi trường nghiêm trọng gồm: bão lụt, hạn hán, sạt lở đất, hỏa hoạn, cháy rừng, sự cố kĩ thuật gây nguy hại đến môi trường của cơ sở sản xuất kinh doanh, công trình kinh tế, khoa học, kĩ thuật [2]. Khái niệm phát triển bền vững Thuật ngữ “phát triển bền vững” xuất hiện từ những năm đầu của thập kỷ 80 thế kỷ 20, điển hình có khái niệm do tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên Quốc tế - IUCN) đưa ra: “ Sự phát triển của nhân loại không thể chỉ chú trọng đén sự phát triển kinh tế mà phải tôn trọng những nhu cầu tất yếu của xã hội và sự tác động đến môi trường sinh thái học” [11] Khái niệm này được phổ biến rộng rãi vào năm 1987 qua báo cáo Brundtland (còn gọi là báo cáo Our Common Future) của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới – WCED.

Báo cáo này ghi rõ Phát triển bền vững là “sự phát triển có thể đáp ứng những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng những nhu cầu trong tương lai…” [11]. Hội nghị môi trường toàn cầu tại Rio de Janerio (6/1992) đưa ra khái niệm: phát triển bền vững nghĩa là sử dụng hợp lý và có hiệu quả các nguồn tài nguyên, bảo vệ môi trường một cách khoa học đồng thời với sự phát triển kinh tế. Theo Hội đồng thế giới về môi trường và phát triển (World Commission and Environment and Development, (WCED) thì “Phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng của các thế hệ tương lai trong đáp ứng các nhu cầu của họ”. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Năm 2002, Hội nghị thượng đỉnh Thế giới và phát triển bền vững nhóm họp với sự tham gia của các nhà lãnh đạo cũng như các chuyên gia về kinh tế, xã hội và môi trường của gần 200 quốc gia đã tổng kết và đưa ra quyết sách liên quan đến các vấn đề về nước, năng lượng, sức khỏe, nông nghiệp và sự đa dạng sinh thái.

Phát triển bền vững hiện đang là mục tiêu hướng tới của nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia sẽ dựa theo đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý, văn hóa…riêng để hoạch định chiến lược phù hợp nhất với quốc gia đó, nhằm đảm bảo có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã hội công bằng và môi trường được bảo vệ, giữ gìn. Khái niệm về môi trường nước 1. Khái niệm môi trường nước Môi trường nước bao gồm tất cả các nguồn nước trong sông ngòi, ao, hồ chứa, đầm lầy, nước ngầm, biển, đại dương và hơi nước trong khí quyển. Môi trường nước có quan hệ chặt chẽ với môi trường nói chung, là thành phần quan trọng của cảnh quan và sự sống.

Nước là thành phần phổ biến của bề mặt Trái Đất. Nước có vai trò điều hòa khí hậu, đóng vai trò quyết định trong thế cân bằng nhiệt độ trên Trái Đất thông qua khả năng hấp thụ, tỏa nhiệt và khả năng giữ lại được khối lượng lớn bức xạ Mặt Trời đi vào khoảng không gian của Trái Đất. Chu trình nước trong tự nhiên Vòng tuần hoàn nước là sự tồn tại và vận động của nước trên mặt đất, trong lòng đất và trong bầu khí quyển của Trái Đất. Nước trên Trái Đất luôn vận động và chuyển từ trạng thái này sang trạng thái khác, từ thể lỏng sang thể hơi rồi thể rắn và ngược lại.

Vòng tuần hoàn nước đã và đang diễn ra từ hàng tỉ năm và tất cả cuộc sống trên Trái Đất đều phụ thuộc vào nó. Vòng tuần nước có thể bắt đầu từ các đại dương. Năng lượng Mặt Trời điều khiển vòng tuần hoàn nước bằng việc làm nóng nước trên những đại 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dương, làm bốc hơi nước vào trong không khí. Những dòng khí bốc lên đem theo hơi nước vào trong khí quyển, gặp nơi có nhiệt độ thấp hơn hơi nước bị ngưng tụ thành những đám mây.

Những dòng không khí di chuyển những đám mây khắp toàn cầu, những phân tử mây va chạm vào nhau, kết hợp với nhau, gia tăng kích cỡ và rơi xuống thành mưa. Mưa dưới dạng tuyết được tích lại thành những núi tuyết và băng hà có thể giữ nước đóng băng hàng nghìn năm. Trong những vùng khí hậu ấm áp hơn, khi mùa xuân đến, tuyết tan và chảy thành dòng trên mặt đất, đôi khi tạo thành lũ. Phần lớn lượng mưa rơi trên các đại dương; hoặc rơi trên mặt đất và nhờ trọng lực trở thành dòng chảy mặt.

Một phần dòng chảy mặt chảy vào trong sông theo những thung lũng sông trong khu vực, với dòng chảy chính trong sông chảy ra đại dương. Dòng chảy mặt, và nước thấm được tích luỹ và được trữ trong những hồ nước ngọt. Mặc dù vậy, không phải tất cả dòng chảy mặt đều chảy vào các sông. Một lượng lớn nước thấm xuống dưới đất.

Một lượng nhỏ nước được giữ lại ở lớp đất sát mặt và được thấm ngược trở lại vào nước mặt (và đại đương) dưới dạng dòng chảy ngầm. Một phần nước ngầm chảy ra thành các dòng suối nước ngọt. Nước ngầm tầng nông được rễ cây hấp thụ rồi thoát hơi qua lá cây. Sau đó nước thực hiện cuộc hành trình ra các biển và đại dương, nước từ biển và đại dương lại bốc hơi do sự tác động của năng lượng Mặt Trời, tiếp tục thực hiện vòng tuần hoàn mới.

Nước trên trái đất chủ yếu là nước mặn (chiếm 97%), nước ngọt chỉ chiếm 3%. Trong tổng lượng nước ngọt: nước ở thể băng chiếm 68,7%, nước ngầm chiếm 30,1%, nước mặt ngọt chỉ chiếm 0,3%, còn lại là tồn tại ở thể khác 0,9%. Trong tổng lượng nước mặt ngọt: nước trong các hồ chiếm 87%, nước trong các đầm lầy 11%, nước trong các sông chỉ chiếm 2% [6] [20] 1. Khái niệm về nước mặt Dòng chảy mặt: lượng lớn nước trong sông là do dòng chảy trực tiếp trên mặt đất cung cấp và được định nghĩa là dòng chảy mặt.

Thông thường, một 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phần nước mưa rơi thấm ngay vào đất, nhưng khi đất đạt tới trạng thái bão hoà hay không thấm, thì bắt đầu chảy theo sườn dốc thành dòng chảy. Trong một trận mưa lớn, các dòng nước nhỏ chảy xuôi sườn dốc. Nước sẽ chảy theo những kênh trên mặt đất trước khi chảy vào trong các sông lớn. Dòng chảy mặt chảy vào sông, lại bắt đầu hành trình quay trở về đại dương.

Cũng giống như tất cả các thành phần khác trong vòng tuần hoàn nước, quan hệ giữa mưa và dòng chảy cũng biến đổi theo thời gian và không gian. Dòng chảy mặt bị chi phối bởi các nhân tố khí tượng địa vật lý và địa hình. Chỉ khoảng 1/3 lượng nước mưa rơi trên bề mặt đất chảy vào sông suối và quay trở lại đại dương. 2/3 còn lại bị bốc thoát hơi hoặc thấm vào nước ngầm.

Con người thường sử dụng nước cho các mục đích khác nhau từ dòng chảy nước mặt. Dòng chảy sông ngòi: là lượng nước chảy trong sông, suối, hoặc lạch nước. Sông ngòi rất quan trong không chỉ đối với con người mà đối với cuộc sống khắp mọi nơi. Con người sử dụng nước sông cho nhu cầu nước uống và nước tưới, sản xuất ra điện, làm sạch chất thải (xử lý nước thải), giao thông thuỷ, và kiếm thức ăn.

Sông ngòi còn là môi trường sống cho tất cả các loài động và thực vật dưới nước. Sông ngòi bổ sung cho tầng ngậm nước ngầm dưới mặt đất qua lòng sông, và cho đại dương. Dòng chảy sông ngòi luôn thay đổi từng ngày. Mưa rơi làm tăng mực nước sông, và mực nước sông có thể tăng ngay cả khi mưa ở rất xa trên lưu vực sông.

Nước ngọt mặt: Nước ngọt trên mặt đất là yếu tố cần thiết cho mọi sự sống trên Trái Đất. Nước ngọt mặt bao gồm nước trong các dòng sông, ao, hồ, hồ nhân tạo, và các đầm lầy nước ngọt. Con người chủ yếu sử dụng nước ngọt mặt cho các nhu cầu thiết yếu của mình. Nước trên mặt đất thực sự giúp duy trì cuộc sống.

Nước ngọt trên bề mặt Trái Đất tương đối khan hiếm. Chỉ khoảng 3% của tổng lượng nước Trái Đất là nước ngọt, các hồ nước ngọt và các đầm nước ngọt chiếm 0,29% tổng lượng nước ngọt trên Trái Đất, các sông chỉ 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chiếm khoảng 0,006% tổng lượng nước ngọt trên Trái Đất.