Luận văn thạc sĩ hay đánh giá hiện trạng và đề xuất một số giải pháp bảo vệ môi trường nước mặt huyện đại từ tỉnh thái nguyên giai đoạn 2018 2019

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường nước mặt huyện Đại Từ, Thái Nguyên giai đoạn 2018-2019.

• Tác giả: Nguyễn Quang Hải
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng và đề xuất một số giải pháp bảo vệ môi trường nước mặt huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2018 - 2019
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Các khái niệm liên quan
• 2.3. Ô nhiễm môi trường nước mặt
• 2.4. Cơ sở pháp lý của đề tài
• 2.5. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.6. Thực trạng môi trường nước mặt ở Việt Nam
• 2.7. Thực trạng môi trường nước mặt tỉnh Thái Nguyên
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp
• 3.4.2. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp
• 3.4.3. Phương pháp tính chỉ số chất lượng nước mặt WQI
• 3.4.4. Phương pháp kế thừa
• 3.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên gây áp lực đến môi trường
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội
• 4.2. Đánh giá hiện trạng môi trường nước mặt huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.1. Đánh giá chất lượng nước phụ lưu sông Cầu chảy trên địa bàn huyện Đại Từ
• 4.2.2. Đánh giá chất lượng nước mặt sông Công và các phụ lưu của sông Công chảy trên địa bàn huyện Đại Từ
• 4.3. Tìm hiểu nhận thức, đánh giá của người dân về môi trường nước mặt và hoạt động bảo vệ môi trường trên địa bàn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3.1. Các nguồn cung cấp nước sinh hoạt cho người dân
• 4.3.2. Đánh giá của người dân về các hoạt động bảo vệ môi trường
• 4.4. Đề xuất một số giải pháp bảo vệ và quản lý môi trường nước mặt huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.4.1. Các giải pháp kỹ thuật công nghệ
• 4.4.2. Giải pháp quản lý
• 4.4.3. Nâng cao nhận thức và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp bảo vệ môi trường nước mặt huyện Đại Từ Thái Nguyên

Môi trường nước mặt tại huyện Đại Từ, Thái Nguyên đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Việc bảo vệ môi trường nước mặt không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của toàn xã hội. Các giải pháp bảo vệ môi trường nước mặt cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Tình hình ô nhiễm môi trường nước mặt tại huyện Đại Từ

Ô nhiễm môi trường nước mặt tại huyện Đại Từ chủ yếu do hoạt động sản xuất, sinh hoạt và khai thác khoáng sản. Nguồn nước tại các sông, hồ đang bị ô nhiễm nặng nề, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

1.2. Tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường nước mặt

Bảo vệ môi trường nước mặt là cần thiết để đảm bảo nguồn nước sạch cho sinh hoạt và sản xuất. Nước sạch không chỉ giúp cải thiện sức khỏe con người mà còn bảo vệ đa dạng sinh học và phát triển bền vững.

II. Các thách thức trong việc bảo vệ môi trường nước mặt huyện Đại Từ

Huyện Đại Từ đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ môi trường nước mặt. Các vấn đề như ô nhiễm từ nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp và sự thiếu ý thức của cộng đồng đang làm gia tăng tình trạng ô nhiễm.

2.1. Nguồn gốc ô nhiễm nước mặt

Ô nhiễm nước mặt chủ yếu đến từ nước thải sinh hoạt không qua xử lý, nước thải công nghiệp và các hoạt động nông nghiệp. Các chất ô nhiễm này làm giảm chất lượng nước và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

2.2. Thiếu hụt cơ sở hạ tầng xử lý nước thải

Cơ sở hạ tầng xử lý nước thải tại huyện Đại Từ còn hạn chế, dẫn đến việc nước thải được xả thải trực tiếp ra môi trường. Điều này làm gia tăng ô nhiễm và đe dọa nguồn nước sạch.

III. Giải pháp bảo vệ môi trường nước mặt huyện Đại Từ giai đoạn 2018 2019

Để bảo vệ môi trường nước mặt, huyện Đại Từ cần triển khai các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm nâng cao nhận thức cộng đồng, cải thiện cơ sở hạ tầng và áp dụng công nghệ xử lý nước thải.

3.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường nước mặt là rất cần thiết. Các chương trình tuyên truyền, hội thảo có thể giúp nâng cao ý thức và trách nhiệm của người dân.

3.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng xử lý nước thải

Đầu tư vào hệ thống xử lý nước thải hiện đại và hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm. Cần xây dựng các nhà máy xử lý nước thải tại các khu vực trọng điểm để đảm bảo nước thải được xử lý trước khi xả ra môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về môi trường nước mặt

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các giải pháp bảo vệ môi trường nước mặt đã mang lại hiệu quả tích cực. Chất lượng nước tại một số khu vực đã được cải thiện đáng kể nhờ vào các biện pháp quản lý và xử lý nước thải.

4.1. Đánh giá chất lượng nước sau khi áp dụng giải pháp

Sau khi triển khai các giải pháp, chất lượng nước tại các sông, hồ đã có sự cải thiện rõ rệt. Các chỉ số ô nhiễm giảm xuống, cho thấy hiệu quả của các biện pháp bảo vệ môi trường.

4.2. Tác động tích cực đến sức khỏe cộng đồng

Cải thiện chất lượng nước không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao sức khỏe cộng đồng. Người dân có thể sử dụng nước sạch cho sinh hoạt, giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho bảo vệ môi trường nước mặt

Bảo vệ môi trường nước mặt huyện Đại Từ là một nhiệm vụ cấp thiết. Cần tiếp tục triển khai các giải pháp hiệu quả và bền vững để đảm bảo nguồn nước sạch cho thế hệ tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc duy trì các giải pháp đã thực hiện

Việc duy trì và phát triển các giải pháp bảo vệ môi trường nước mặt là rất quan trọng. Cần có sự cam kết từ chính quyền và cộng đồng để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho huyện Đại Từ

Huyện Đại Từ cần xây dựng các kế hoạch phát triển bền vững, kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Điều này sẽ giúp đảm bảo nguồn nước sạch cho các thế hệ sau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nguồn tài nguyên nước mặt đóng vai trò huyết mạch trong cấu trúc sinh thái và phát triển kinh tế xã hội của huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, nơi sở hữu diện tích tự nhiên 57.334,6 ha với 30 đơn vị hành chính cấp xã. Với mạng lưới thủy văn phong phú gồm 24 km sông Công, hệ thống hồ Núi Cốc rộng 769 ha cùng nhiều phụ lưu sông Cầu, Đại Từ giữ vị trí chiến lược cung cấp nguồn nước phục vụ tưới tiêu, sinh hoạt cho hơn 172.289 người dân địa phương và các vùng lân cận. Tuy nhiên, áp lực từ tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 12,22% mỗi năm, tỷ trọng công nghiệp xây dựng chiếm tới 78,5% cơ cấu sản xuất năm 2020, cùng hoạt động khai khoáng tại 19 trên 31 xã thị trấn đang gây áp lực nghiêm trọng lên chất lượng nước mặt.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa gia tăng phát thải từ sản xuất công nghiệp, khai thác khoáng sản, chăn nuôi, sinh hoạt và khả năng tự làm sạch của các thủy vực. Mục tiêu cụ thể của đề tài là đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường nước mặt trên địa bàn huyện Đại Từ trong giai đoạn 2018 - 2019, phân tích nhận thức cộng đồng và đề xuất hệ thống giải pháp bảo vệ môi trường nước khả thi. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trên các hệ thống sông suối chính của huyện thông qua 6 đợt quan trắc định kỳ trong năm 2019 và khảo sát xã hội học. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bộ dữ liệu 10 trạm quan trắc chuẩn hóa, hỗ trợ cơ quan quản lý kiểm soát tải lượng ô nhiễm, nâng cao hiệu quả bảo vệ an ninh nguồn nước hồ Núi Cốc và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết chuyển hóa và lan truyền chất ô nhiễm trong môi trường nước mặt, kết hợp với phương pháp luận đánh giá khả năng tiếp nhận nước thải và sức chịu tải của thủy vực theo Thông tư 76/2017/TT-BTNMT. Đề tài vận dụng mô hình tính toán chỉ số chất lượng nước WQI theo hướng dẫn tại Quyết định số 879/QĐ-TCMT ngày 01/7/2011 và Quyết định số 711/QĐ-TCMT ngày 29/5/2015 của Tổng cục Môi trường dành riêng cho lưu vực sông Cầu. Thang điểm WQI từ 0 đến 100 được phân chia thành 5 mức chất lượng với các mã màu trực quan: từ mức ô nhiễm nặng màu đỏ (0 - 25 điểm) đến mức sử dụng tốt cho cấp nước sinh hoạt màu xanh nước biển (91 - 100 điểm).

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ các khái niệm cốt lõi bao gồm: Nhu cầu oxy hóa sinh học (BOD5), Nhu cầu oxy hóa học (COD), Hàm lượng oxy hòa tan (DO), Tổng chất rắn lơ lửng (TSS) và khả năng tiếp nhận nước thải theo Luật Tài nguyên nước số 17/2012/QH13. Mức độ phù hợp của nguồn nước được đối chiếu trực tiếp với Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt QCVN 08-MT:2015/BTNMT (cột A2 cho mục đích sinh hoạt sau xử lý và cột B1 cho tưới tiêu thủy lợi), tạo khung đánh giá chuẩn xác, khoa học.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm độ tin cậy của dữ liệu, phương pháp nghiên cứu tích hợp giữa điều tra thứ cấp, quan trắc hiện trường và điều tra xã hội học:

• Cỡ mẫu và điểm quan trắc: Thiết lập mạng lưới gồm 10 vị trí lấy mẫu nước mặt đại diện (từ NM-01 đến NM-14) phân bố dọc theo các phụ lưu sông Cầu (suối Thủy Tinh, suối Phục Linh, suối Đường Bắc) và lưu vực sông Công (cầu Phú Thịnh, cầu Huy Ngạc, suối Na Trầm, suối Na Mao, suối Tiên Hội, suối Kẻn, suối Mỹ Yên).
• Phương pháp chọn mẫu và quan trắc: Thu thập mẫu nước theo mạng lưới không gian và thời gian với tần suất 6 đợt trong năm 2019 (tháng 1, 3, 5, 7, 9, 11). Quy trình lấy mẫu, bảo quản và phân tích tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn TCVN 5992:1995, TCVN 5993:1995 và TCVN 5996:1995. Đồng thời, nghiên cứu thực hiện điều tra ngẫu nhiên 150 hộ gia đình tại các xã, thị trấn bằng phiếu khảo sát có cấu trúc.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc kết hợp phân tích thông số lý - hóa - sinh với tính toán WQI giúp lượng hóa mức độ ô nhiễm phức tạp thành giá trị chỉ số duy nhất, dễ hiểu cho công tác quản lý. Phương pháp xử lý thống kê bằng phần mềm chuyên dụng cho phép so sánh biến động chất lượng nước theo mùa mưa và mùa khô một cách khách quan trong suốt timeline nghiên cứu từ tháng 06/2019 đến tháng 06/2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích 10 vị trí quan trắc qua 6 đợt quan trắc năm 2019 đã chỉ ra bức tranh chi tiết về chất lượng môi trường nước mặt tại huyện Đại Từ:

• Ô nhiễm cục bộ tại các khu vực khai thác khoáng sản: Các phụ lưu sông Cầu như suối Thủy Tinh, suối Phục Linh và suối Đường Bắc (gần bãi thải Công ty Núi Pháo và khu vực mỏ than) ghi nhận nồng độ tổng chất rắn lơ lửng (TSS) và kim loại nặng (Fe, Mn) tăng cao vào mùa mưa. Chỉ số WQI tại các điểm này dao động ở mức 51 - 75 điểm (mức trung bình màu vàng), trong đó nồng độ sắt và mangan tại một số đợt vượt ngưỡng QCVN 08-MT:2015/BTNMT cột B1 từ 1,2 đến 1,8 lần.
• Sự gia tăng chất hữu cơ trên lưu vực sông Công: Tại các vị trí chảy qua khu dân cư đông đúc như cầu Huy Ngạc và suối Mỹ Yên (đoạn qua thị trấn Đại Từ), chỉ số COD và Coliform tăng từ 20% đến 35% trong mùa khô do lưu lượng dòng chảy giảm và tiếp nhận nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý. Ngược lại, thượng nguồn sông Công tại suối Na Trầm, suối Na Mao có chất lượng nước rất tốt với WQI đạt 76 - 90 điểm (mức xanh lá cây), đáp ứng mục đích cấp nước sinh hoạt sau khi xử lý.
• Hiện trạng xả thải và sử dụng nước của người dân: Kết quả điều tra 150 hộ dân cho thấy có tới 65,3% số hộ sử dụng nguồn nước ngầm mạch nông ở độ sâu 7 - 10 m cho ăn uống và sinh hoạt. Đáng chú ý, hơn 80% hộ gia đình xả trực tiếp nước thải sinh hoạt và chăn nuôi vào hệ thống rãnh thoát hở đổ ra kênh rạch mà không qua bể lắng hoặc hệ thống xử lý đạt chuẩn.
• Đánh giá tổng thể chất lượng nước: Khoảng 70% các điểm quan trắc trên địa bàn duy trì chất lượng nước ở mức trung bình đến tốt (WQI từ 51 đến 88 điểm), bảo đảm cho hoạt động tưới tiêu nông nghiệp, nhưng nguy cơ suy thoái nước mặt đang tăng nhanh tại các nút giao thủy văn tiếp nhận nước tháo khô mỏ và nước thải đô thị.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng suy giảm chất lượng nước mặt bắt nguồn từ áp lực phát triển kinh tế nhanh chóng. Huyện Đại Từ có 19 trên 31 xã có khoáng sản, với các mỏ than lớn như Núi Hồng, Khánh Hòa sản xuất 10.000 - 20.000 tấn/năm và mỏ đa kim Núi Pháo với trữ lượng khoảng 3 triệu tấn. Hoạt động tháo khô mỏ và bãi thải đất đá làm tăng nguy cơ rửa trôi kim loại nặng và cặn lơ lửng khi có mưa lớn. Đồng thời, mật độ dân số tập trung cao tại thị trấn Hùng Sơn lên tới 1.086 người/km2 kết hợp với việc thiếu hệ thống thu gom nước thải tập trung đã tạo nên tải lượng ô nhiễm hữu cơ đáng kể.

So sánh với các khu vực khai khoáng khác tại tỉnh Thái Nguyên như huyện Võ Nhai hay huyện Đồng Hỷ, hiện tượng ô nhiễm chất rắn lơ lửng và sắt tại Đại Từ có tính quy luật theo mùa rõ rệt. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua các biểu đồ đường thể hiện diễn biến các chỉ số DO, COD, WQI qua 6 đợt quan trắc và bảng ma trận so sánh tải lượng ô nhiễm giữa mùa khô và mùa mưa. Việc phân tích này khẳng định rằng sông Công và hồ Núi Cốc vẫn còn sức chịu tải ở mức trung bình, nhưng cần kiểm soát ngay các nguồn xả thải điểm để ngăn chặn suy thoái lan rộng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm bảo vệ bền vững môi trường nước mặt huyện Đại Từ:

• Xây dựng hệ thống module xử lý nước thải phân tán và công nghệ Unitank: Triển khai thí điểm các trạm xử lý nước thải sinh hoạt tập trung công suất 500 - 1.000 m3/ngày đêm tại đô thị Hùng Sơn và cụm dân cư ven sông Công; áp dụng công nghệ oxy hóa kết hợp lắng lọc Unitank cho các cơ sở khai khoáng nhằm giảm 80 - 85% tải lượng COD và TSS trước năm 2025. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Đại Từ phối hợp cùng Sở Xây dựng và các doanh nghiệp trên địa bàn.
• Lắp đặt hệ thống quan trắc tự động và tăng cường kiểm tra định kỳ: Yêu cầu 100% các mỏ khai thác than, mỏ đa kim Núi Pháo và cơ sở công nghiệp hoàn thành lắp đặt trạm quan trắc tự động liên tục đối với lưu lượng và các thông số pH, TSS, COD trước quý IV/2023. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên phối hợp Công an môi trường.
• Quy hoạch hành lang bảo vệ nguồn nước lưu vực sông Công và hồ Núi Cốc: Ban hành quy chế phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt khu vực thượng nguồn 24 km sông Công và 769 ha mặt nước hồ Núi Cốc; nâng tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải rắn nông thôn từ mức 45% hiện nay lên trên 80% giai đoạn 2021 - 2025 nhằm triệt tiêu nguồn ô nhiễm diện. Chủ thể thực hiện: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Đại Từ và UBND các xã, thị trấn.
• Tuyên truyền, nâng cao năng lực giám sát cộng đồng: Tổ chức tập huấn kỹ năng nhận biết ô nhiễm và bảo vệ nguồn nước cho hơn 150 cán bộ cơ sở và đại diện cộng đồng dân cư hàng năm; lồng ghép tiêu chí bảo vệ môi trường nước vào chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao tại 28 xã. Chủ thể thực hiện: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể huyện Đại Từ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên, UBND huyện Đại Từ và Phòng TN&MT huyện có thể sử dụng bộ cơ sở dữ liệu 10 điểm quan trắc và kết quả tính WQI làm căn cứ xây dựng kế hoạch bảo vệ môi trường lưu vực sông, phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và phân bổ hạn ngạch xả thải.
• Các doanh nghiệp khai thác khoáng sản và sản xuất công nghiệp: Ban quản lý mỏ than Núi Hồng, Công ty Khai thác Núi Pháo và các nhà máy trong cụm công nghiệp ứng dụng kết quả khảo sát để đánh giá rủi ro rửa trôi kim loại, từ đó nâng cấp quy trình xử lý nước tháo khô mỏ đạt chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Các nhà khoa học chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Đất đai, Tài nguyên Nước khai thác phương pháp luận tích hợp giữa quan trắc hóa lý, tính toán chỉ số WQI theo Quyết định 879/QĐ-TCMT và điều tra xã hội học 150 mẫu làm tài liệu tham khảo giảng dạy và phát triển đề tài liên quan.
• Tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư: Các tổ chức phi chính phủ về môi trường và mạng lưới giám sát cộng đồng tại địa phương sử dụng tư liệu để nâng cao nhận thức, vận động chính sách và thúc đẩy các sáng kiến bảo vệ nguồn nước sinh hoạt hồ Núi Cốc.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn nước mặt tại huyện Đại Từ năm 2019 có an toàn cho sinh hoạt không?
Nguồn nước mặt tại 10 điểm quan trắc cơ bản đạt mức WQI từ 51 đến 88 điểm, phù hợp cho tưới tiêu và bảo tồn thủy sinh. Tuy nhiên, để dùng cho sinh hoạt, nguồn nước bắt buộc phải qua các quy trình xử lý công nghệ cao do ghi nhận nồng độ COD, sắt và Coliform tăng cục bộ ở một số đợt quan trắc.

Hoạt động khai khoáng tác động như thế nào đến sông suối tại Đại Từ?
Với 19/31 xã có khoáng sản, các mỏ than và mỏ Núi Pháo phát sinh lượng lớn nước tháo khô moong khai thác và nước rửa trôi bãi thải. Vào mùa mưa, hiện tượng này làm gia tăng nồng độ tổng chất rắn lơ lửng (TSS), mangan và sắt vượt chuẩn từ 1,2 đến 1,8 lần tại các phụ lưu suối Phục Linh, Đường Bắc.

Chỉ số WQI được tính toán bằng cách nào trong luận văn?
Chỉ số WQI được xác định dựa trên Quyết định số 879/QĐ-TCMT và Quyết định 711/QĐ-TCMT của Tổng cục Môi trường. Công thức tích hợp 9 thông số cốt lõi gồm pH, DO (% bão hòa), BOD5, COD, TSS, NH4+, PO43-, độ đục và Coliform, quy đổi thành thang điểm 0 - 100 để phản ánh toàn diện chất lượng nước.

Người dân huyện Đại Từ đang sử dụng nguồn nước nào chủ yếu cho sinh hoạt?
Theo kết quả điều tra thực tế trên 150 hộ dân, khoảng 65,3% số hộ sử dụng nước giếng đào và giếng khoan ở tầng nông (độ sâu 7 - 10 m). Một bộ phận người dân vùng cao sử dụng nước tự chảy từ khe núi, trong khi tỷ lệ tiếp cận nước máy tập trung chủ yếu nằm ở khu vực đô thị Hùng Sơn.

Giải pháp kỹ thuật nào được ưu tiên để giảm thiểu ô nhiễm nước thải sinh hoạt?
Luận văn khuyến nghị ứng dụng công nghệ Unitank kết hợp hồ sinh học hiếu khí cho các khu dân cư tập trung ven sông Công. Mô hình này giúp loại bỏ trên 85% chất hữu cơ và cặn lơ lửng, vận hành ổn định, chi phí hợp lý và phù hợp với điều kiện kinh tế của địa phương.

Kết luận

• Đánh giá hiện trạng: Luận văn đã xác lập bức tranh toàn diện về môi trường nước mặt huyện Đại Từ năm 2019 với 70% các vị trí đạt WQI mức trung bình đến khá (51 - 88 điểm), nhưng xuất hiện ô nhiễm hữu cơ và kim loại nặng cục bộ tại các khu dân cư đông đúc và vùng mỏ khoáng sản.
• Đóng góp dữ liệu khoa học: Chuẩn hóa bộ dữ liệu quan trắc 6 đợt tại 10 trạm trọng điểm trên lưu vực sông Công và phụ lưu sông Cầu, kết hợp kết quả điều tra xã hội học 150 hộ dân về hiện trạng xả thải và nhu cầu cấp nước.
• Xác định nguyên nhân trọng yếu: Làm rõ mối quan hệ tương hỗ giữa tốc độ phát triển công nghiệp 78,5%, khai khoáng tại 19 xã và sự gia tăng tải lượng phát thải chưa qua xử lý đối với hệ thống thủy văn tự nhiên.
• Đề xuất hệ thống giải pháp: Xây dựng đồng bộ 4 nhóm giải pháp kỹ thuật công nghệ (Unitank), quản lý nhà nước (quan trắc tự động), quy hoạch lưu vực sông và nâng cao năng lực giám sát cộng đồng với lộ trình thực thi giai đoạn 2021 - 2025.
• Kêu gọi hành động: Các cấp chính quyền tỉnh Thái Nguyên và huyện Đại Từ cần nhanh chóng phân bổ nguồn lực, ban hành cơ chế giám sát nghiêm ngặt và thúc đẩy hợp tác công - tư để bảo vệ an toàn nguồn nước mặt, bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế bền vững cho toàn lưu vực hồ Núi Cốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Các khái niệm liên quan - Khái niệm Môi trường: Theo khoản 1 điều 3 Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2014, môi trường được định nghĩa như sau: “Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật” (Quốc hội, 2014). - Khái niệm Ô nhiễm môi trường: Theo khoản 8 điều 3 Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam 2014: “Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật” (Quốc hội, 2014).

- Khái niệm Quan trắc môi trường: Là quá trình đo đạc thường xuyên một hoặc nhiều chỉ tiêu về tính chất vật lý, hoá học và sinh học của môi trường, theo một kế hoạch lập sẵn về thời gian, không gian, phương pháp và quy trình đo lường, để cung cấp các thông tin cơ bản có độ tin cậy, độ chính xác cao và có thể đánh giá đựơc diễn biến chất lựơng môi trường nước. - Khái niệm Quy chuẩn kỹ thuật môi trường: Theo khoản 5 điều 3 Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2014: “Quy chuẩn kỹ thuật môi trường là mức giới hạn của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, hàm lượng của các chất gây ô nhiễm có trong chất thải, các yêu cầu kỹ thuật và quản lý được cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành dưới dạng văn bản bắt buộc áp dụng để bảo vệ môi trường” (Quốc hội, 2014). - Khái niệm Tiêu chuẩn môi trường: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Theo khoản 6 điều 3 Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2014: “Tiêu chuẩn môi trường là mức giới hạn của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, hàm lượng của các chất gây ô nhiễm có trong chất thải, các yêu cầu kỹ thuật và quản lý được các cơ quan nhà nước và các tổ chức công bố dưới dạng văn bản tự nguyện áp dụng để bảo vệ môi trường” (Quốc hội, 2014). - Khái niệm Suy thoái môi trường: Theo khoản 9 điều 3 Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2014: “suy thoái môi trường là sự suy giảm về chất lượng và số lượng của thành phần môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật” (Quốc hội, 2014).

- Khái niệm nước mặt: Theo khoản 3 điều 2 Luật Tài nguyên nước năm 2012: “Nước mặt là nước tồn tại trên mặt đất liền hoặc hải đảo”. Nước mặt sẽ bao gồm cả nguồn nước chứa trên bề mặt lục địa và nước lưu thông. Theo đó, nước trong sông, hồ, đầm lầy, đại dương hoặc nước ngọt ở các đập chứa nước đều là nước mặt. Nước mặt sẽ không có muối, được bổ sung từ lượng nước mưa và lấy thêm từ nước ngầm.

- Khái niệm Suy thoái nguồn nước: Theo khoản 15 điều 2 Luật Tài nguyên nước năm 2012: “Suy thoái nguồn nước là sự suy giảm về số lượng, chất lượng nguồn nước so với trạng thái tự nhiên hoặc so với trạng thái của nguồn nước đã được quan trắc trong các thời kỳ trước đó”. - Khái niệm Khả năng tiếp nhận nước thải của nguồn nước: Theo khoản 17 điều 2 Luật Tài nguyên nước năm 2012: “Khả năng tiếp nhận nước thải của nguồn nước là khả năng nguồn nước có thể tiếp nhận thêm một lượng nước thải mà vẫn bảo đảm chất lượng nguồn nước cho mục đích sử dụng theo tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật Việt Nam hoặc tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật nước ngoài được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép áp dụng”. - Khái niệm Chỉ số chất lượng nước (viết tắt là WQI): Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Theo khoản 1 Điều 3 Phần I Quyết định số 879/QĐ-TCMT ngày 01/7/2011: “Chỉ số chất lượng nước là một chỉ số được tính toán từ các thông số quan trắc chất lượng nước, dùng để mô tả định lượng về chất lượng nước và khả năng sử dụng của nguồn nước đó; được biểu diễn qua một thang điểm”. Ô nhiễm môi trường nước mặt Nước là yếu tố quan trọng hàng đầu cho sự sống, tồn tại và phát triển.

Nước đã được xác định là tài nguyên quan trọng thứ hai sau tài nguyên con người. Thế nhưng, tài nguyên quý giá này đang bị đe dọa nghiêm trọng cả về số lượng và chất lượng (Lương Văn Hinh, 2015). Ô nhiễm nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý-hoá học-sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật. Làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nước.

Xét về tốc độ lan truyền và quy mô ảnh hưởng thì ô nhiễm nước là vấn đề đáng lo ngại hơn ô nhiễm đất Nước bị ô nhiễm là do sự phú dưỡng xảy ra chủ yếu ở các khu nước ngọt và các vùng ven biển, vùng biển khép kín. Do lượng muối khoáng và hàm lượng các chất hữu cơ quá dư thừa làm cho các quần thể sinh vật trong nước không thể đồng hóa được, kết quả là làm cho hàm lượng oxi trong nước giảm đột ngột, các khí độc tăng lên, tăng độ đục của nước, gây suy thoái thủy vực. Ở các đại dương nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường đó là sự cố tràn dầu, ô nhiễm nước có nguyên nhân từ các loại chất thải, nước thải công nghiệp được thải ra các con sông mà chưa qua khâu xử lý đúng mức, các loại phân bón háo học và thuốc trừ sâu từ các khu dân cư sống ven sông. Các nguồn gây ô nhiễm nước mặt - Ô nhiễm nước có nguồn gốc tự nhiên: Sự ô nhiễm có nguồn gốc tự nhiên là do nhiễm mặn, nhiễm phèn, gió, bão, lũ lụt.

Nước mưa rơi xuống mặt đất, mái nhà, đường phố đô thi công nghiệp, kéo theo các chất bẩn xuống sông, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 hồ hoặc các sản phẩm từ hoạt động sống của sinh vật, vi sinh vật kể cả xác chết của chúng. Sự ô nhiễm này còn gọi là ô nhiễm không xác định được nguồn. - Ô nhiễm nước có nguồn gốc nhân tạo: Sự ô nhiễm nhân tạo chủ yếu do xả nước thải từ các vùng dân cư, khu công nghiệp, hoạt động giao thông v ận tải, thu thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ và các phân bón trong nông nghiệp, giao thông đường biển… Có nhiều cách phân loại ô nhiễm nước. Hoặc phân loại theo nguồn thải bao gồm nguồn điểm và nguồn diện.

Hoặc phân loại theo tính chất của ô nhiễm như ô nhiễm sinh học, ô nhiễm hóa học, ô nhiễm vật lí. Hoặc theo nguồn gốc phát sinh như nước thải sinh hoạt, công nghiệp…Hay người ta còn phân loại theo vị trí không gian như ô nhiễm nước mặt, ô nhiễm nước ngầm. Tùy vào mục đích và hoàn cảnh mà ta áp dụng cách phân chia. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng nước mặt Khi quan tâm về chất lượng nước dùng vào các mục đích khác nhau, người ta thường dùng thuật ngữ chỉ tiêu chất lượng nước.

Các chỉ tiêu này được nghiên cứu và đề ra thành tiêu chuẩn. Khi đề cập đến ô nhiễm nước, người ta dùng thuật ngữ mức độ ô nhiễm nước. Các thông số đánh giá chất lượng nước mặt bao gồm: Chỉ tiêu vật lý, chỉ tiêu hóa học, chỉ tiêu sinh học. Các chỉ tiêu vật lý Các chỉ tiêu vật lý, như: nhiệt độ; màu sắc; độ đục; tổng hàm lượng chất rắn (TS); tổng hàm lượng chất rắn lơ lửng (SS); tổng hàm lượng chất rắn hoà tan (DS); tổng hàm lượng các chất dễ bay hơi (VS).

- Nhiệt độ: Nhiệt độ nóng chảy và nhiệt độ sôi của nước đã được Anders Celsius dùng làm hai điểm mốc cho độ bách phân Celcius. Cụ thể, nhiệt độ đóng băng của nước là 0 độ Celcius, còn nhiệt độ sôi (760 mm Hg) bằng 100 độ Celcius. Nước đóng băng được gọi là nước đá. Nước đã hóa hơi được gọi là hơi nước.

Nước có nhiệt độ sôi tương đối cao nhờ liên kết hydrô. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Nhiệt độ của nước là một đại lượng phụ thuộc vào điều kiện môi trường và khí hậu. Sự thay đổi nhiệt độ phụ thuộc vào từng loại nước. Nước mạch nông: 4 - 400C, nước ngầm là: 17 - 310C.

Nhiệt độ nước thải cao hơn nhiệt độ nước cấp. - Màu sắc: Nước nguyên chất không có màu. Màu sắc gây nên bởi các tạp chất trong nước (thường là do chất hữu cơ (chất mùn hữu cơ - axit humic), một số ion vô cơ (sắt…), một số loài thủy sinh vật… Nước chứa nhiều thành phần hoá chất H2CO3, CH3COOH, H2S, Na2S ảnh hưởng tới: Giá trị cảm quan đối với người dùng nước, các hợp chất hữu cơ có màu trong nước cũng có thể tác dụng với Clo tạo ra một số sản phẩm độc như : clorofooc,… - Độ đục: Độ đục của nước là mức độ ngăn cản ánh sáng xuyên qua nước. Độ đục của nước có thể do nhiều loại chất lơ lửng, bao gồm các loại có kích thước hạt keo đến những hệ phân tán thô gây nên như các chất huyền phù, các hạt cặn đất cát, các vi sinh vật.

Nó cũng chưa nhiều thành phần hoá học : vô cơ, hữu cơ. + Độ đục cao biểu thị nồng độ nhiễm bẩn trong nước cao. + Nó ảnh hưởng đến quá trình lọc vì lỗ thoát nước sẽ nhanh chóng bị bịt kín. + Khử trùng bị ảnh hưởng bới độ đục.

Đơn vị đo độ đục: 1JTU = 1NTU = 1mg SiO2/L = 1 đơn vị độ đục Đo bằng máy quang phổ: đơn vị NTU, FTU Đo bằng trực quan: đơn vị JTU. - Tổng hàm lượng chất rắn (TS – Total Solids): Các chất rắn trong nước có thể là những chất tan hoặc không tan. Các chất này bao gồm cả những chất vô cơ lẫn các chất hữu cơ. Tổng hàm lượng các chất rắn (TS) là lượng khô tính bằng mg của phần còn lại sau khi làm bay hơi 1 lít mẫu nước trên nồi cách thủy rồi sấy khô ở 1050C cho tới khi khối lượng không đổi (mg/L).

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.