Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Vấn đề nghiên cứu ở nước ngoài Báo cáo của Hiệp hội các trường đại học và cao đẳng Hoa Kỳ (1986) đã đưa khuyến cáo: "Các trường đại học và cao đẳng công lập cần có thái độ đối với vấn đề chất lượng bằng việc đồng ý chấp nhận một hệ thống các kỹ năng và mức độ thành thục tối thiểu mà tất cả các sinh viên cần đạt được sau một thời gian học tập". Theo ý kiến này, các trường phải đưa ra các chuẩn mực sản phẩm đào tạo để có thể đo đếm, định lượng và xác định được chất lượng.
Quan điểm này đánh giá cao sự gia tăng giá trị trong kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo của sinh viên. Viện Quốc gia về giáo dục của Hoa kỳ (1984) cho rằng để duy trì chất lượng, "các cơ sở đại học đã chứng tỏ sự tiến bộ của sinh viên về kiến thức, năng lực, kỹ năng và thái độ khi tốt nghiệp so với lúc họ vừa nhập trường". Cũng trong tác phẩm này, Viện còn đưa ra khuyên cáo rằng: "Các cán bộ giảng dạy và các nhà quản lý nhà trường cần thiết kế và đưa vào thực hiện một cách hệ thống chương trình đánh giá kiến thức, năng lực và kỹ năng đã được phát triển nhờ thực hiện các chương trình học tập"[21]. Theo Laurence Bloom và Larisa Epshteyn (2007), hầu hết các cơ sở giáo dục đại học đều nhận ra rằng một số hình thức đánh giá là công cụ trong việc tiếp cận các mục tiêu khác nhau.
Tuy nhiên trong thực tế các trường gặp không ít thách thức trong việc thực hiện quản lý chất lượng đầu ra của công tác giảng dạy. Trong số những vấn đề cơ bản nhất nằm ở bộ máy cấu trúc của cơ sở giáo dục đại học, việc phân cấp, ra quyết định ở các cấp, chương trình, việc không có công cụ cần thiết hoặc các kênh để thu thập dữ liệu, phân tích dữ liệu cho quá trình đánh giá. Tuy nhiên một trong số những rào cản hoạt 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động là các khái niệm về đánh giá và trách nhiệm giải trình mâu thuẫn với bản chất của giáo dục đại học. Hơn nữa, có một nhận thức rằng thể chế hoặc chương trình đánh giá và trách nhiệm sẽ tạo thêm công việc cho sinh viên, giảng viên, và nhân viên, cũng như tăng thêm chi phí cho các trường đại học.
Những rào cản và quan niệm sai lầm trong một chừng mực nào đó khuyến khích các tổ chức đánh giá tích hợp ở quy mô rộng để xác định tính hiệu quả hoặc không hiệu quả của chương trình đào tạo [17]. Theo nghiên cứu của các nhà khoa học giáo dục tại trường đại học Ian Scott University of Worcester, kết quả giáo dục đại học có thể được xem như là sự phát triển từ kết quả dựa trên lĩnh vực dạy nghề. Trong lĩnh vực dạy nghề, kết quả học tập dựa trên năng lực được sử dụng để làm cơ sở để đánh giá các kỹ năng liên quan đến công việc. Mục đích sư phạm của kết quả học tập phải rõ ràng, chúng được thiết kế để cung cấp rõ ràng cho người học những tiêu chí của kết quả học tập.
Cung cấp động lực học tập, trang bị kiến thức và những kết quả mà người học có thể đạt được như mong muốn. Các mô hình chương trình giảng dạy có sử dụng kết quả học tập, cố gắng đảm bảo rằng các bài kiểm tra đánh giá học sinh đã đạt đến đích được mô tả bởi các kết quả học tập. Phát triển hơn nữa để được nhìn thấy trong các mô hình liên kết xây dựng Biggs (1996). Trong mô hình này, toàn bộ các chương trình giảng dạy và đánh giá được liên kết với các kết quả học tập [22].
Với người học, kết quả đầu ra mô tả những gì sẽ được học. Với nhà tuyển dụng, nó mô tả những gì người học cần phải được học. Với các cơ quan quản lý chất lượng, kết quả đào tạo một phần của hệ thống kiểm toán chất lượng nhằm mục đích tiếp cận các nguồn tài chính của chính phủ và các nhà tài trợ. Kết quả đầu ra của chương trình đào tạo là một sự mô tả cho những gì người học có được sau khi kết thúc khoá học.
Trên lý thuyết, chất lượng đầu ra có thể là sự tóm lượt các nội dung về kiến thức, kỹ năng, thái độ đạt được [17]. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bộ giáo dục đào tạo Singapore cho rằng kết quả mong muốn của giáo dục là một thuộc tính của giáo dục để cho mỗi sinh viên có thể hoàn thành được khóa học của mình. Những kết quả này thiết lập một mục đích chung cho giáo dục, định hướng cho các chính sách và chương trình giáo dục của quốc gia này. Quan trọng hơn các kết quả mong muốn này còn cho thấy thực trạng nền giáo dục của họ.
Kết quả giáo dục mong muốn đạt được ở đây là người học có được sự tự nhận thức về đạo đức; sự phát triển các kỹ năng và kiến thức cần thiết để đảm nhận những thách thức trong tương lai; là người sống có trách nhiệm với cộng đồng, gia đình và quốc gia; sở hữu một cơ thể khỏe mạnh và một ý chí can trường. Các kết quả học tập mong muốn này được cụ thể hóa thành các kết quả phát triển trong từng giai đoạn của hệ thống giáo dục, mỗi kết quả của giai đoạn sau là sự kế thừa có phát triển từ giai đoạn trước và là nền tảng cho các giai đoạn sau đó. Tóm lại những kết quả mong muốn ở người học đó là [23]: 1) Một người tự tin, có ý thức mạnh mẽ về sự đúng sai, suy nghĩa linh hoạt và độc lập, có tính phê bình và khả năng giao tiếp hiệu quả. 2) Là người có khả năng tự định hướng và chịu trách nhiệm cho việc học tập của riêng mình, có tính kiên trì trong việc theo đuổi mục đích học tập.
3) Có khả năng làm việc nhóm, làm việc chủ động, có tính sáng tạo, chấp nhận rủi ro để trở thành xuất sắc. Vấn đề nghiên cứu ở Việt Nam Là khái niệm nhận được quan tâm của nhiều cá nhân, tổ chức, nhà nghiên cứu, nhà quản lý nhưng “chất lượng” là một khái niệm khó định nghĩa, ở mỗi góc độ, mỗi lĩnh vực khoa học khác khác nhau lại hiểu ở những khía cạnh khác nhau một cách phiến diện. Chính vì lý do đó rất khó xác định một 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phương pháp, công cụ thống nhất để đo lường, đánh giá “chất lượng” của một hoạt động, một cơ quan tổ chức hay một quá trình nào đó [2], [4], [5], [7]. Nguyễn Hữu Châu (2008), Chất lượng giáo dục được xem xét trên cơ sở những thuộc tính đo được.
Điều đó có nghĩa là chất lượng có thể được đo lường khách quan và chính xác. Một sự vật có thuộc tính nào đó "cao hơn" cũng có nghĩa là nó "tốt hơn" và do đó cũng "đắt hơn". Cách tiếp cận này gọi là cách tiếp cận dựa trên sản phẩm khi xem xét chất lượng. Chất lượng là sự phù hợp với mục đích (mục tiêu), là "đáp ứng được nhu cầu khách hàng".
Chất lượng được xem xét đơn giản chỉ trong con mắt của người chiêm ngưỡng sự vật hoặc sử dụng chúng. Với quan niệm này thì vấn đề cơ bản là trường đại học có khả năng đạt mục đích mà họ đặt ra hay không. Ở đây người ta quan tâm tới chất lượng của các quá trình [2]. Quan niệm chất lượng này hướng tới sự cải tiến.
Nhưng ở đây có vấn đề là quan điểm chất lượng này có đảm bảo đạt tới ngưỡng chất lượng hay không vì bản thân mục đích đặt ra cũng là một vấn đề. Một trường đại học có thể đặt ra các mục đích thấp để dễ đạt được. Điều đó có nghĩa là cần thảo luận không chỉ sự phù hợp với mục đích mà còn sự phù hợp của mục đích. PGS- TS Ngô Doãn Đãi: "Chất lượng giáo dục là sự phù hợp với mục tiêu giáo dục".
Mục tiêu giáo dục thể hiện những đòi hỏi của xã hội đối với con người, cấu thành nguồn nhân lực mà giáo dục có nhiệm vụ phải đào tạo. Chất lượng giáo dục thường liên quan đến thành tích học tập, sự đáp ứng các chuẩn mực và giá trị, sự phát triển cá nhân của người học, lợi ích của những đầu tư và sự phù hợp với những mục tiêu đề ra. Chất lượng giáo dục thường được xác định và được đánh giá bởi những tiêu chí trong các lĩnh vực như cơ hội tiếp cận, sự nhập học, tỷ lệ tham dự học tập, tỷ lệ lưu ban, bỏ học, mức độ thông thạo đọc viết và tính toán, kết quả các bài kiểm tra, tỷ lệ đầu tư cho giáo dục trong nhân sách Nhà nước. Những tiêu chí về chất lượng này là hết sức 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan trọng.
Tuy nhiên, chúng vẫn không thực sự cho ta thấy một cách hiểu đầy đủ về chất lượng giáo dục [5]. Nghiên cứu của GS Nguyễn Đức Chính (2002) chỉ ra rằng: Chất lượng giáo dục là sự tổng hoà trong mối quan hệ giữa ba yếu tố: đầu vào, quá trình và đầu ra. Muốn đào tạo có chất lượng thì trong khâu đầu vào, tuyển sinh phải có được những thí sinh có năng lực cao, chất lượng đầu vào cao đồng nghĩa với việc dễ dàng đào tạo nên những sản phẩm đầu ra có chất lượng hơn. Bên cạnh đó để có được một sản phẩm có chất lượng cần có sự đảm bảo chất lượng trong suốt quá trình, tất cả các yếu tố tham gia vào quá trình đào tạo cần phải đáp ứng các mục tiêu đề ra ban đầu để đảm bảo cho chất lượng cuối cùng [3].
Có quan điểm cho rằng chất lượng giáo dục đại học cần được đánh giá ở chất lượng đầu ra, đầu ra của giáo dục đại học có tầm quan trọng hơn nhiều so với đầu vào của quá trình đào tạo. “Đầu ra” chính là sản phẩm của giáo dục đại học, được đánh giá bằng mức đọ hoàn thành công việc của sinh viên tốt nghiệp hay khả năng cung cấp các hoạt động đào tạo của một trường đại học, quan niệm này xem trọng chất lượng đào tạo ở khâu đáp ứng nhu cầu của nhà tuyển dụng. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng nhấn mạnh khía cạnh chất lượng giáo dục đại học là chất lượng cung cấp các dịch vụ giáo dục. Chất lượng giáo dục thấp thường do hành vi, thái độ của người cung cấp dịch vụ giáo dục (cán bộ, giảng viên…).