mở đầu chƣơng trình toàn khóa - bàn về giáo dục và đào tạo và khoa học và công nghệ với quyết tâm tìm đƣợc những giải pháp có tính cách mạng huy động đƣợc sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội để đầu tƣ cho giáo dục và khoa học. Hội nghị Trung ƣơng 2 khóa VIII đã làm việc một cách khoa học và tâm huyết, ra một nghị quyết quan trọng và thiết thực cho giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 02-NQ/HNTW “Về định hướng chiến lược phát triển giáo dục - 16 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá và nhiệm vụ đến năm 2000”, đánh dấu một mốc quan trọng trong sự nghiệp phát triển giáo dục nƣớc nhà. Sự phát triển của giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ sẽ quyết định sự thành bại của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Và thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc bằng giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ là tƣ tƣởng của thời đại.
Để định hƣớng đúng chiến lƣợc phát triển giáo dục - đào tạo trong thời kì mới, Hội nghị đã đánh giá thực trạng giáo dục - đào tạo của cả nƣớc, vạch ra nguyên nhân khách quan, chủ quan và nhận định: “Hiện nay sự nghiệp giáo dục - đào tạo đang đứng trƣớc những mâu thuẫn lớn, giữa yêu cầu phải phát triển nhanh quy mô giáo dục - đào tạo vừa phải gấp rút nâng cao chất lƣợng giáo dục - đào tạo, trong khi khả năng và điều kiện đáp ứng yêu cầu còn nhiều hạn chế” [22,tr. Từ đó, Nghị quyết Trung ƣơng 2 khóa VIII đã xác định những tư tưởng chỉ đạo về phát triển giáo dục và đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhƣ sau: Một là, nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục - đào tạo, trong đó có giáo dục phổ thông là nhằm xây dựng những con ngƣời và thế hệ thiết tha gắn bó với lý tƣởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cƣờng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc; giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc, có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; phát huy tiềm năng của dân tộc và con ngƣời Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân, làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tƣ duy sáng tạo, có kỹ năng thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức và kỷ luật; có sức khỏe, là những ngƣời kế thừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên” nhƣ lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh. - 17 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhƣ vậy, nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục Việt Nam là nhằm xây dựng những con người và thế hệ phát triển toàn diện. Điều này thống nhất với đƣờng lối xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nƣớc ta, đƣợc khẳng định trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội (1991), trong đó nhấn mạnh một trong những đặc trƣng của xã hội xã hội chủ nghĩa là phải “có điều kiện phát triển toàn diện cá nhân”.
Phát triển toàn diện con ngƣời vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc nói riêng và xây dựng Tổ quốc xã hội chủ nghĩa nói chung. Hai là, phải thực sự coi giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu. Nhận thức sâu sắc vai trò của giáo dục - đào tạo cùng với khoa học - công nghệ là nhân tố quyết định tăng trƣởng kinh tế và phát triển xã hội, Nghị quyết Trung ƣơng 2 khóa VIII đã khẳng định đầu tƣ cho giáo dục là đầu tƣ cơ bản, quan trọng nhất, “đầu tƣ cho phát triển”, không chỉ về tài chính mà là về mọi mặt. Sự ƣu tiên cho giáo dục phải thể hiện ở các mặt chính sách, đội ngũ cán bộ và công tác quản lý.
Thực hiện những ƣu tiên đó thì giáo dục mới đúng là “quốc sách hàng đầu” và quốc sách này mới đƣợc thực hiện thành công. Ba là, giáo dục - đào tạo là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và toàn dân. Mọi ngƣời phải học thƣờng xuyên, học suốt đời. Mọi ngƣời chăm lo cho giáo dục.
Các cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể nhân dân, các tổ chức kinh tế - xã hội, gia đình và cá nhân đều có trách nhiệm tích cực góp phần phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo. Kết hợp giáo dục nhà trƣờng, giáo dục gia đình và giáo dục xã hội, tạo nên một môi trƣờng giáo dục lành mạnh. Bốn là, phát triển giáo dục - đào tạo gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, những tiến bộ khoa học - công nghệ và củng cố quốc phòng, an ninh. Coi trọng cả ba mặt: mở rộng quy mô, nâng cao chất lƣợng và phát huy hiệu quả.
Thực hiện giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nghiên cứu khoa học, giáo dục gắn liền với gia đình và xã hội. - 18 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Năm là, thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục - đào tạo. Tạo điều kiện để ai cũng đƣợc học hành. Ngƣời nghèo đƣợc Nhà nƣớc và cộng đồng giúp đỡ để học tập.
Đảm bảo điều kiện cho những ngƣời học giỏi phát triển tài năng. Sáu là, giữ vai trò nòng cốt của các trường công lập đi đôi với đa dạng hóa các loại hình giáo dục - đào tạo trên cơ sở Nhà nƣớc thống nhất quản lý, từ nội dung chƣơng trình, quy chế học, thi cử, văn bằng, tiêu chuẩn giáo viên, tạo cơ hội cho mọi ngƣời có thể lựa chọn cách học phù hợp với nhu cầu và hoàn cảnh của mình. Phát triển các trƣờng bán công, dân lập ở những nơi có điều kiện, từng bƣớc mở các trƣờng tƣ thục ở một số bậc học, trong đó có bậc phổ thông trung học… Với tƣ tƣởng chiến lƣợc phát triển giáo dục - đào tạo trên, đối với giáo dục phổ thông, trong những năm 1996 - 2000 phải đạt đƣợc mục tiêu về nâng cao chất lƣợng toàn diện bậc tiểu học; hoàn thành phổ cập trung học cơ sở vào năm 2010 và trung học phổ thông vào năm 2020; phát triển giáo dục ở vùng dân tộc thiểu số và các vùng khó khăn, phấn đấu giảm chênh lệch về phát triển giữa các vùng, miền. Nâng cao chất lƣợng và bảo đảm đủ số lƣợng giáo viên cho toàn bộ hệ thống giáo dục phổ thông; tiêu chuẩn hóa và hiện đại hóa các điều kiện dạy và học… Cùng với việc xác định định hƣớng chiến lƣợc và nhiệm vụ cơ bản của giáo dục - đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Nghị quyết Trung ƣơng 2 khóa VIII nhấn mạnh những việc làm cụ thể của giáo dục - đào tạo, trong đó có giáo dục phổ thông những năm 1996 - 2000 là: “Phát huy những thành tựu đã đạt đƣợc, khắc phục các mặt yếu kém theo hƣớng: chấn chỉnh công tác quản lý, khẩn trƣơng lập lại trật tự, kỷ cƣơng, kiên quyết đẩy lùi tiêu cực; sắp xếp và củng cố hệ thống giáo dục - đào tạo và mạng lƣới trƣờng lớp; nâng cao chất lƣợng và hiệu quả giáo dục phổ thông; phát triển quy mô giáo dục - đào tạo, chuẩn bị tiền đề cho những bước phát triển - 19 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mạnh vào đầu thế kỷ XXI” [22, tr.
Nhƣ vậy, nhiệm vụ và mục tiêu phát triển giáo dục phổ thông trong những năm 1996 - 2000 đƣợc định hƣớng tập trung vào 10 chữ: “chấn chỉnh”, “sắp xếp”, “củng cố”, “nâng cao”, “phát triển” và thực hiện các mục tiêu cụ thể đến năm 2000 nhƣ sau: - Phổ cập giáo dục bậc tiểu học đƣợc học đủ 9 môn theo chƣơng trình quy định. Thực hiện tốt 5 điều dạy của Bác Hồ. Phổ cập trung học cơ sở ở các thành phố, đô thị, các vùng kinh tế trọng điểm và những nơi có điều kiện. - Tính chung cả nƣớc có khoảng 60% trẻ em độ tuổi 11-15 học trung học cơ sở.
Mở rộng và nâng cao chất lƣợng dạy kỹ thuật tổng hợp, hƣớng nghiệp, ngoại ngữ, tin học ở trƣờng trung học. Nâng cao năng lực tự học và thực hành cho học sinh. - Thanh toán nạn mù chữ cho những ngƣời trong độ tuổi 15-35, thu hẹp diện mù chữ ở độ tuổi khác, đặc biệt chú ý vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, để tất cả các tỉnh đều đạt chuẩn quốc gia về xóa mù chữ và phổ cập tiểu học trƣớc khi bƣớc vào thế kỷ XXI. - Đối với miền núi, vùng sâu, vùng khó khăn, xóa “điểm trắng” về giáo dục ở bản, ấp.
Mở thêm trƣờng dân tộc nội trú và bán trú ở cụm xã, các huyện… Để thực hiện những mục tiêu và nhiệm vụ trên, Nghị quyết Trung ƣơng 2 khóa VIII đã đề ra bốn nhóm giải pháp chủ yếu sau: Thứ nhất, tăng cường các nguồn lực cho giáo dục phổ thông. Đây đƣợc coi là một trong những biện pháp chính tạo điều kiện, cơ sở, nền tảng để phát triển giáo dục phổ thông; thể hiện một phần quan điểm đầu tƣ cho giáo dục là đầu tƣ cho phát triển, đầu tƣ cơ bản, quan trọng nhất. Đầu tƣ cho giáo dục phổ thông lấy từ nguồn chi thƣờng xuyên và nguồn chi phát triển trong ngân sách nhà nƣớc và ngân sách nhà nƣớc giữ vai trò chủ yếu. Các nguồn thu ngoài ngân sách nhà nƣớc đƣợc huy động tích cực bằng các biện pháp nhƣ: thu học phí; lập quỹ khuyến học; lập quỹ giáo dục quốc gia; phát triển các trƣờng dân - 20 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lập ở tất cả các bậc học; sử dụng vốn vay và viện trợ của nƣớc ngoài để xây dựng cơ sở vật chất, trƣờng lớp.
Thứ hai, xây dựng đội ngũ giáo viên, tạo động lực cho người dạy, người học. Đây là một trong những biện pháp quan trọng hàng đầu trong việc đảm bảo và nâng cao chất lƣợng giáo dục. Để xây dựng đội ngũ giáo viên, trƣớc hết cần củng cố và tập trung đầu tƣ nâng cấp các trƣờng sƣ phạm; xây dựng một số trƣờng sƣ phạm trọng điểm; không thu học phí và thực hiện chế độ ƣu đãi đối với học sinh, sinh viên ngành sƣ phạm. Bên cạnh đó, đào tạo giáo viên phải gắn với địa chỉ và có chính sách sử dụng hợp lý để khắc phục nhanh chóng tình trạng thiếu giáo viên.