Đảng Cộng sản Việt Nam Lãnh Đạo Bảo Đảm Quyền Con Người (1986-2010)

Luận án tiến sĩ phân tích đảng cộng sản việt nam lãnh đạo bảo đảm quyền con người từ năm 1986 đến năm 2010, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới

• Tác giả: Đỗ Thị Hiện
• Người hướng dẫn: TSKH. Phan Xuân Sơn
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo bảo đảm quyền con người từ năm 1986 đến năm 2010
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CHỦ TRƢƠNG VÀ CHỈ ĐẠO BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƢỜI CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 1996
• 1.1. Bảo đảm quyền con ngƣời ở Việt Nam thời kỳ trƣớc năm 1986
• 1.1.1. Khái niệm quyền con ngƣời
• 1.1.2. Bảo đảm quyền con ngƣời từ năm 1945 đến năm 1975
• 1.1.3. Bảo đảm quyền con ngƣời từ năm 1975 đến năm 1986
• 1.2. Nhu cầu cấp thiết đổi mới toàn diện đất nƣớc và bảo đảm quyền con ngƣời
• 1.3. Chủ trƣơng bảo đảm quyền con ngƣời của Đảng
• 1.4. Đảng chỉ đạo bảo đảm quyền con ngƣời từ năm 1986 đến năm 1996
• 1.4.1. Bảo đảm quyền dân sự, chính trị
• 1.4.2. Bảo đảm quyền kinh tế, văn hóa – xã hội
• 1.5. Tiểu kết chương
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ LÃNH ĐẠO BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƢỜI CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2010
• 2.1. Yêu cầu mới đặt ra đối với việc bảo đảm quyền con ngƣời và chủ trƣơng của Đảng
• 2.1.1. Yêu cầu mới đặt ra đối với việc bảo đảm quyền con ngƣời
• 2.1.2. Chủ trƣơng của Đảng về bảo đảm quyền con ngƣời trong bối cảnh mới
• 2.2. Đảng chỉ đạo bảo đảm quyền con ngƣời từ năm 1996 đến năm 2010
• 2.2.1. Bảo đảm quyền dân sự, chính trị
• 2.2.2. Bảo đảm quyền kinh tế, văn hóa – xã hội
• 2.3. Tiểu kết chương
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 3.1. Một số nhận xét cơ bản
• 3.2. Về hạn chế và nguyên nhân
• 3.3. Những kinh nghiệm chủ yếu
• 3.3.1. Kinh nghiệm về hoạch định chủ trƣơng, đƣờng lối
• 3.3.2. Kinh nghiệm về chỉ đạo thực hiện
• 3.4. Tiểu kết chương
• MỞ ĐẦU
• TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đảng Cộng sản Việt Nam và Quyền Con Người

Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) đã có những bước tiến quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người từ năm 1986 đến 2010. Thời kỳ này đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ của đất nước với chính sách đổi mới, mở ra cơ hội cho việc cải thiện quyền lợi của người dân. Quyền con người không chỉ là một khái niệm pháp lý mà còn là một phần không thể thiếu trong quá trình phát triển xã hội. ĐCSVN đã nhận thức rõ ràng rằng việc bảo đảm quyền con người là một trong những yếu tố quyết định đến sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của Quyền Con Người

Quyền con người được hiểu là những quyền cơ bản mà mỗi cá nhân đều có, bao gồm quyền sống, quyền tự do, quyền bình đẳng và quyền được bảo vệ trước sự xâm phạm. Tầm quan trọng của quyền con người không chỉ nằm ở việc bảo vệ cá nhân mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

1.2. Đảng Cộng sản Việt Nam và vai trò lãnh đạo

ĐCSVN đã khẳng định vai trò lãnh đạo của mình trong việc bảo đảm quyền con người thông qua các chính sách và pháp luật. Đảng đã đưa ra nhiều chủ trương nhằm nâng cao nhận thức và thực hiện quyền con người trong xã hội, từ đó tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của đất nước.

II. Những thách thức trong việc bảo đảm Quyền Con Người từ 1986 đến 1996

Mặc dù có nhiều tiến bộ, nhưng việc bảo đảm quyền con người tại Việt Nam trong giai đoạn này vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như tự do ngôn luận, quyền chính trị và quyền dân sự vẫn còn nhiều hạn chế. ĐCSVN đã phải đối mặt với áp lực từ cả trong và ngoài nước về việc cải thiện tình hình nhân quyền.

2.1. Tình hình nhân quyền trước năm 1986

Trước năm 1986, quyền con người ở Việt Nam chủ yếu bị hạn chế bởi các chính sách cứng rắn của nhà nước. Các quyền tự do cá nhân và quyền chính trị không được tôn trọng, dẫn đến nhiều bất bình trong xã hội.

2.2. Những áp lực từ quốc tế

Việt Nam đã phải đối mặt với nhiều áp lực từ cộng đồng quốc tế về vấn đề nhân quyền. Các tổ chức nhân quyền đã chỉ trích chính phủ Việt Nam vì những vi phạm quyền con người, điều này đã tạo ra một thách thức lớn cho ĐCSVN trong việc cải cách.

III. Phương pháp cải cách và giải pháp bảo đảm Quyền Con Người từ 1996 đến 2010

Để đối phó với những thách thức, ĐCSVN đã triển khai nhiều phương pháp cải cách nhằm bảo đảm quyền con người. Các chính sách đổi mới đã được áp dụng để cải thiện tình hình nhân quyền, từ đó tạo ra những bước tiến đáng kể trong việc bảo vệ quyền lợi của người dân.

3.1. Đổi mới chính sách và pháp luật

ĐCSVN đã thực hiện nhiều cải cách trong chính sách và pháp luật nhằm bảo đảm quyền con người. Các văn bản pháp luật mới đã được ban hành để bảo vệ quyền lợi của công dân, từ đó tạo ra một khung pháp lý vững chắc cho việc thực hiện quyền con người.

3.2. Tăng cường giáo dục và tuyên truyền

Giáo dục và tuyên truyền về quyền con người đã được chú trọng hơn. ĐCSVN đã tổ chức nhiều chương trình nhằm nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của mình, từ đó khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động bảo vệ quyền con người.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về Quyền Con Người

Kết quả của những nỗ lực bảo đảm quyền con người đã mang lại nhiều thành tựu đáng kể. Người dân ngày càng được hưởng nhiều quyền lợi hơn, và tình hình nhân quyền tại Việt Nam đã có những cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để đảm bảo quyền con người được thực thi đầy đủ.

4.1. Những thành tựu đạt được

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc bảo đảm quyền con người, như việc cải thiện quyền tự do ngôn luận và quyền chính trị. Các tổ chức xã hội cũng đã được phép hoạt động mạnh mẽ hơn, góp phần vào việc bảo vệ quyền lợi của người dân.

4.2. Những hạn chế còn tồn tại

Mặc dù có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực thi quyền con người. Các vấn đề như quyền tự do ngôn luận và quyền chính trị vẫn còn nhiều thách thức, cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục.

V. Kết luận và tương lai của Quyền Con Người tại Việt Nam

Tương lai của quyền con người tại Việt Nam phụ thuộc vào sự tiếp tục cải cách và nỗ lực của ĐCSVN trong việc bảo đảm quyền lợi cho người dân. Việc nâng cao nhận thức và thực thi quyền con người sẽ là một trong những ưu tiên hàng đầu trong thời gian tới.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

ĐCSVN cần tiếp tục cải cách chính sách và pháp luật để bảo đảm quyền con người. Việc xây dựng một xã hội công bằng và văn minh sẽ là mục tiêu hàng đầu trong thời gian tới.

5.2. Vai trò của cộng đồng quốc tế

Cộng đồng quốc tế sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quyền con người tại Việt Nam. Sự hợp tác và hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế sẽ giúp Việt Nam cải thiện tình hình nhân quyền một cách bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ lịch sử với đề tài "Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo bảo đảm quyền con người từ năm 1986 đến năm 2010" do nghiên cứu sinh Đỗ Thị Hiện thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (mã số 62.01), dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TSKH Phan Xuân Sơn và TS Đặng Dũng Chí, bảo vệ năm 2013.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Quyền con người là thành quả phát triển lâu dài của các dân tộc và là khát vọng chung của nhân loại. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, vấn đề quyền con người ngày càng nhận được sự quan tâm lớn, đồng thời mang tính chất phức tạp và nhạy cảm khi bị một số thế lực chính trị sử dụng như công cụ can thiệp vào chủ quyền quốc gia và công việc nội bộ của các nước. Tại Việt Nam, Chỉ thị số 12/CT-TW ngày 12/7/1992 của Ban Bí thư Trung ương Đảng đã xác định yêu cầu nghiên cứu khoa học về quyền con người nhằm xây dựng hệ thống quan điểm của Đảng, phục vụ công tác tư tưởng, hoàn thiện chính sách, pháp luật và tạo thế chủ động chính trị trong quan hệ quốc tế.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là: Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về quyền con người dưới các góc độ luật học, triết học, xã hội học và quan hệ quốc tế, nhưng dưới giác độ chuyên ngành Lịch sử Đảng, quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo bảo đảm quyền con người trong thời kỳ Đổi mới vẫn chưa được nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống và đồng bộ.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ quá trình lãnh đạo bảo đảm quyền con người của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2010, từ đó rút ra các kinh nghiệm lịch sử có giá trị tham khảo.

Để thực hiện mục đích này, luận án giải quyết ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Khái quát quá trình bảo đảm quyền con người ở Việt Nam thời kỳ trước năm 1986.
2. Làm rõ chủ trương và các biện pháp, giải pháp cơ bản của Đảng trong việc tổ chức thực hiện bảo đảm quyền con người (bao gồm quyền dân sự, chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa) từ năm 1986 đến năm 2010, phục dựng bức tranh lịch sử về sự lãnh đạo của Đảng.
3. Đánh giá thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và đúc rút những kinh nghiệm lịch sử chủ yếu về hoạch định đường lối và chỉ đạo thực hiện.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo đảm quyền con người; hoạt động của toàn Đảng, các tổ chức Đảng, cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng trong bảo đảm quyền con người từ năm 1986 đến năm 2010.
• Phạm vi nội dung: Chủ trương, biện pháp, giải pháp cơ bản của Đảng về bảo đảm quyền dân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội; các sự kiện lịch sử phản ánh sự lãnh đạo của Đảng trong lĩnh vực này.
• Phạm vi thời gian: Từ năm 1986 (thời điểm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI đề xướng đường lối Đổi mới toàn diện) đến năm 2010 (kết thúc nhiệm kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X).
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu quyền con người với tư cách giá trị phổ quát toàn cầu được áp dụng trong mọi mặt đời sống xã hội tại Việt Nam.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả luận án đã tiến hành hệ thống hóa các tài liệu, công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo các nhóm nội dung:

Các công trình nghiên cứu quốc tế

Các tài liệu quốc tế cung cấp cơ sở lý luận, luật pháp quốc tế và các cơ chế giám sát nhân quyền toàn cầu:

• Janusz Simonides (1998), Quyền con người - những hướng đi và thách thức mới (Nxb UNESCO, Ashgate), phân tích mối tương quan giữa quyền con người với hòa bình, dân chủ, phát triển và việc bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương.
• Alison Brysk (2002), Toàn cầu hóa và quyền con người (Nxb Đại học California), đánh giá tác động của thị trường quốc tế, công nghệ thông tin tới quyền con người.
• Janusz Symonides (2003), Quyền con người: bảo vệ, giám sát thực thi trên toàn thế giới (Nxb UNESCO), giới thiệu hệ thống thủ tục pháp lý bảo vệ nhân quyền của Liên hợp quốc và các khu vực.
• Ingrit Nifosi (2005), Các thủ tục đặc biệt của Liên hợp quốc trong lĩnh vực quyền con người (Nxb Intersentia, Antwerp), nghiên cứu hoạt động của Ủy ban Quyền con người thuộc Liên hợp quốc.
• Michael K. (2006), Luật quốc tế về quyền con người (Nxb Ashgate Publishing Ltd), trình bày các nguyên tắc cơ bản của luật nhân quyền quốc tế.
• Amqvist.J (2005), Human right culture and the rule of law (Nxb Oxford and Portland), phân tích mối quan hệ giữa bản sắc văn hóa và sự tôn trọng quyền con người.
• Báo cáo khoa học Antecedents of the idea of human rights (2000) tại Hội thảo phát triển con người, phân tích nguồn gốc và sự phát triển của khái niệm nhân quyền hiện đại gắn với chính sách xóa đói giảm nghèo.

Các công trình nghiên cứu trong nước

• Giai đoạn khởi đầu Đổi mới: Cuốn sách Chủ nghĩa xã hội và nhân quyền (1987, Nxb Sự Thật); Hội thảo khoa học ngày 31/12/1990 với chủ đề Chủ nghĩa xã hội và nhân quyền; Chương trình nghiên cứu cấp nhà nước KX 07 (1991–1995) với đề tài nhánh KX 07-16 do GS.TS Hoàng Văn Hảo làm chủ nhiệm về Các điều kiện bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong sự nghiệp đổi mới đất nước; chuyên khảo của Trung tâm Nghiên cứu quyền con người thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (1993); tác phẩm của TS Chu Hồng Thanh (1996) về các thế hệ quyền con người.
• Nghiên cứu lý luận, triết học và chính trị: Sách của GS.TS Trần Văn Bính chủ biên (1999) xuất phát từ hội thảo UNRID–LHQ (1997); Quan điểm của Mác - Lênin về quyền con người, quyền công dân (1998); Nguyễn Văn Vĩnh (2005), Triết học chính trị về quyền con người; Phạm Ngọc Anh chủ biên (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người; Trần Ngọc Đường (2004), Bàn về quyền con người, quyền công dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; luận án tiến sĩ của Nguyễn Duy Sơn về quyền phát triển và của Phạm Văn Khánh về tính phổ biến và đặc thù của quyền con người.
• Nghiên cứu dưới góc độ pháp lý: Đinh Văn Mậu (2003), PGS.TS Nguyễn Văn Động (2005), luận án phó tiến sĩ luật học của Nguyễn Văn Mạnh (1995), luận án tiến sĩ luật học của Tường Duy Kiên (2004), cùng các bài viết của Lê Minh Thông (2000), Đào Văn Anh (2008).
• Các bài viết về quan điểm của Đảng và thành tựu chuyên ngành: Bài viết của Hoàng Chí Bảo (1989), Phạm Ngọc Quang (1989, 1990), Đỗ Nguyên Phương (1993), Nghiêm Đình Vỳ - Lê Kim Hải (1993), Trần Duy Hưng (1996), Lê Khả Phiêu (2000), Cao Đức Thái (2001, 2003), Hoàng Văn Nghĩa (2002), Nguyễn Viết Thông (2004), Trần Minh Tơn (2007), Vũ Thị Minh Chi (2009), Đặng Dũng Chí (2010), Phạm Bình Minh (2009), Nguyễn Thị Báo (2003, 2007), Thành Nam (2002), Trần Thị Hòe (2004).

Vị trí và khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Tổng quan cho thấy phần lớn các công trình tập trung vào khía cạnh pháp lý, triết học, xã hội học hoặc từng lĩnh vực chính sách riêng lẻ. Luận án của Đỗ Thị Hiện xác định vị trí tiếp cận dưới góc độ Lịch sử Đảng, tập trung làm rõ hệ thống quan điểm, sự chuyển biến tư duy, quá trình chỉ đạo thực tiễn và tổng kết các kinh nghiệm lịch sử của Đảng Cộng sản Việt Nam trong bảo đảm quyền con người giai đoạn 1986–2010.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Cơ sở lý luận: Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và giải phóng con người; hệ thống quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam; các văn kiện chuẩn mực quốc tế như Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền (1948), Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966), Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR, 1966), Tuyên bố Viên và Chương trình hành động (1993).
• Định nghĩa quyền con người: Quyền con người được tác giả xác định là những đặc quyền tự nhiên vốn có như nhân phẩm, nhu cầu, lợi ích, năng lực của mỗi cá nhân con người được thừa nhận và bảo hộ bằng pháp luật quốc gia và pháp luật quốc tế.
• Hệ thống 5 quan điểm cốt lõi của Đảng về quyền con người (theo Chỉ thị 12/CT-TW năm 1992):
  1. Quyền con người là giá trị chung của nhân loại, là thành quả đấu tranh lâu dài của nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức.
  2. Quyền con người là sản phẩm của sự kết hợp giữa tính phổ biến và tính đặc thù (lịch sử, văn hóa, chế độ chính trị, trình độ phát triển kinh tế).
  3. Trong xã hội có phân chia giai cấp đối kháng, quyền con người mang tính giai cấp sâu sắc.
  4. Quyền con người gắn liền với quyền dân tộc cơ bản và thuộc phạm vi chủ quyền quốc gia (không chấp nhận luận điểm "nhân quyền cao hơn chủ quyền").
  5. Quyền tự do, dân chủ của cá nhân không tách rời nghĩa vụ, trách nhiệm công dân và phải được thể chế hóa bằng pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án thuộc loại hình nghiên cứu định tính, lịch sử và phân tích chính sách:

• Phương pháp luận: Sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.
• Phương pháp chuyên ngành và liên ngành:
  • Phương pháp lịch sử và phương pháp logic nhằm tái hiện tiến trình hoạch định chủ trương và chỉ đạo thực hiện theo trục thời gian.
  • Phương pháp phân tích văn bản, tổng hợp, thống kê mô tả và so sánh lịch sử.
  • Phương pháp tiếp cận quyền (chuyên ngành nhân quyền) kết hợp với các phương pháp liên ngành của khoa học chính trị, pháp lý học và xã hội học.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn kiện chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam (Văn kiện các Đại hội VI, VII, VIII, IX, X; các nghị quyết, chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư).
• Văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước Việt Nam (các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992 và các bộ luật, luật chuyên ngành).
• Điều ước, công ước quốc tế và tài liệu của Liên hợp quốc về quyền con người.
• Chuyên khảo, công trình nghiên cứu khoa học, bài báo tạp chí chuyên ngành và báo cáo tổng kết thực tiễn của các cơ quan nhà nước.

---

Nội dung chính theo từng chương

Cấu trúc chương	Tên chương trong văn bản	Nội dung trọng tâm
Chương 1	Chủ trương và chỉ đạo bảo đảm quyền con người của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 1986 đến năm 1996	Khái niệm quyền con người; thực tiễn trước 1986; nhu cầu Đổi mới; Chỉ thị 12/CT-TW; Hiến pháp 1992; chỉ đạo thực hiện quyền dân sự, chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa (1986–1996).
Chương 2	Sự lãnh đạo bảo đảm quyền con người của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 1996 đến năm 2010	Yêu cầu mới từ CNH-HĐH và hội nhập; chủ trương qua các Đại hội VIII, IX, X; chỉ đạo bảo đảm quyền dân sự, chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa (1996–2010).
Chương 3	Nhận xét và kinh nghiệm	Đánh giá thành tựu, hạn chế và nguyên nhân; đúc rút 2 nhóm bài học kinh nghiệm về hoạch định đường lối và tổ chức chỉ đạo thực hiện.

Chương 1. Chủ trương và chỉ đạo bảo đảm quyền con người của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 1986 đến năm 1996

Chương 1 tập trung làm rõ nguồn gốc lịch sử, nhu cầu chuyển đổi nhận thức và các quyết sách ban đầu của Đảng về quyền con người trong giai đoạn đầu của công cuộc Đổi mới:

• Bảo đảm quyền con người ở Việt Nam thời kỳ trước năm 1986:

  • Giai đoạn 1945–1975: Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 khẳng định quyền sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc gắn liền với độc lập dân tộc. Hiến pháp năm 1946 (bản Hiến pháp đầu tiên) gồm 70 điều thì có tới 18 điều tại Chương II quy định về nghĩa vụ và quyền lợi công dân (bình đẳng trước pháp luật, quyền bầu cử, ứng cử, tự do ngôn luận, tín ngưỡng, cư trú, tư hữu tài sản). Năm 1957, Việt Nam tham gia bốn Công ước Giơ-ne-vơ năm 1949 về bảo vệ dân thường và tù binh chiến tranh. Hiến pháp năm 1959 kế thừa và bổ sung 11 quyền mới, đồng thời có 9 điều quy định trách nhiệm, nghĩa vụ của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền công dân.
  • Giai đoạn 1975–1986: Sau khi gia nhập Liên hợp quốc (20/9/1977), Việt Nam tham gia 2 công ước cơ bản về nhân quyền là ICCPR và ICESCR vào năm 1982. Hiến pháp năm 1980 tiếp tục quy định các quyền công dân. Tuy nhiên, do cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, quyền sở hữu tư nhân bị hạn chế, quyền tự do kinh doanh chưa được thừa nhận; các quyền dân sự, chính trị phần nào bị lu mờ trước mục tiêu tập thể. Khủng hoảng kinh tế - xã hội cuối những năm 1970 đầu 1980 làm thu nhập quốc dân tăng thấp (giai đoạn 1976–1980 chỉ tăng bình quân 0,4%/năm; năm 1979 giảm 1,8%, năm 1980 giảm 3,65%), lạm phát phi mã, sản lượng nông nghiệp 1976–1985 chỉ tăng 3,8%, lương thực năm 1985 đạt 15,9 triệu tấn.
  • Bước chuyển cục bộ: Từ Hội nghị Trung ương 6 (khóa IV, 8/1979) và chính sách khoán sản phẩm trong nông nghiệp, thu nhập quốc dân giai đoạn 1981–1985 đã tăng bình quân 6,4%/năm, tạo tiền đề thực tiễn cho Đổi mới toàn diện.

• Nhu cầu cấp thiết đổi mới và chủ trương của Đảng:

  • Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (12/1986) khởi xướng đường lối Đổi mới, chuyển đổi sang nền kinh tế nhiều thành phần, dân chủ hóa đời sống xã hội, đặt con người vào vị trí trung tâm.
  • Ngày 12/7/1992, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị 12/CT-TW, định hình hệ thống 5 quan điểm nền tảng của Đảng về quyền con người.
  • Hiến pháp năm 1992 lần đầu tiên hiến định thuật ngữ "quyền con người" tại Điều 50: "Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa và xã hội được tôn trọng, thể hiện ở các quyền công dân và được quy định trong Hiến pháp và luật".

• Chỉ đạo thực hiện từ năm 1986 đến năm 1996:

  • Quyền dân sự, chính trị: Từng bước hoàn thiện hệ thống luật pháp, bảo đảm quyền tự quyết dân tộc, quyền tham gia quản lý nhà nước, mở rộng dân chủ và quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, tự do báo chí, xuất bản.
  • Quyền kinh tế, văn hóa - xã hội: Thừa nhận kinh tế nhiều thành phần, quyền tự do kinh doanh, quyền sở hữu tài sản; giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.

Chương 2. Sự lãnh đạo bảo đảm quyền con người của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 1996 đến năm 2010

Chương 2 phân tích sự phát triển trong đường lối lãnh đạo và kết quả triển khai bảo đảm quyền con người trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế:

• Yêu cầu mới và chủ trương của Đảng:

  • Bối cảnh đất nước cơ bản thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, bước vào thời kỳ CNH-HĐH; hội nhập quốc tế sâu rộng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực thể chế và giải quyết các vấn đề xã hội phức tạp.
  • Đại hội VIII (1996), Đại hội IX (2001) và Đại hội X (2006) của Đảng tiếp tục phát triển lý luận: đưa vấn đề quyền con người vào văn kiện chính thức của Đại hội; khẳng định mục tiêu phát triển kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; xác định con người là trung tâm của chiến lược phát triển.

• Chỉ đạo bảo đảm quyền dân sự, chính trị (1996–2010):

  • Đẩy mạnh cải cách hành chính, cải cách tư pháp, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật nhằm phòng chống tham nhũng, lãng phí và bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự, dân sự.
  • Ban hành và chỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở với phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra".
  • Bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của công dân thông qua việc ban hành Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo (2004) và các chỉ thị liên quan; tạo điều kiện cho các tổ chức tôn giáo hoạt động theo khuôn khổ pháp luật.
  • Phát triển hệ thống thông tin, báo chí, bảo đảm quyền được thông tin, tự do ngôn luận của công dân.

• Chỉ đạo bảo đảm quyền kinh tế, văn hóa - xã hội (1996–2010):

  • Ban hành các chính sách quốc gia về việc làm, xóa đói giảm nghèo (các Chương trình mục tiêu quốc gia, Chương trình 135).
  • Cải cách hệ thống an sinh xã hội, mở rộng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; đầu tư nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu.
  • Thực hiện các chính sách ưu tiên phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.
  • Thúc đẩy bình đẳng giới, bảo vệ và chăm sóc trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế trong xã hội.

Chương 3. Nhận xét và kinh nghiệm

Chương 3 tổng kết các đánh giá khoa học và đúc rút bài học lịch sử từ quá trình lãnh đạo của Đảng:

• Một số nhận xét cơ bản:

  • Thành tựu: Tư duy lý luận của Đảng về quyền con người có bước chuyển biến căn bản; hệ thống pháp luật về quyền con người từng bước được hoàn thiện phù hợp với chuẩn mực quốc tế; các quyền dân sự, chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa của nhân dân được tôn trọng và hiện thực hóa trên thực tế; vị thế của Việt Nam trong đối thoại và hợp tác nhân quyền quốc tế được nâng cao.
  • Hạn chế: Nhận thức về quyền con người ở một số cấp ủy, chính quyền và cán bộ chưa đồng đều, còn biểu hiện lúng túng hoặc định kiến; hệ thống pháp luật, cơ chế bảo đảm thực thi còn thiếu đồng bộ; tình trạng vi phạm quyền dân chủ của công dân, quan liêu, tham nhũng ở một số cơ sở vẫn xảy ra; đời sống của một bộ phận nhân dân vùng sâu, vùng xa còn gặp nhiều khó khăn.
  • Nguyên nhân: Do xuất phát điểm kinh tế thấp, hậu quả nặng nề của chiến tranh, các khó khăn khách quan của nền kinh tế thị trường đang hình thành; cùng với nguyên nhân chủ quan từ năng lực quản lý nhà nước, việc chậm đổi mới cơ chế và ý thức chấp hành pháp luật chưa cao.

• Những kinh nghiệm chủ yếu:

  • Kinh nghiệm về hoạch định chủ trương, đường lối:
    1. Nhận thức đúng đắn, khoa học về quyền con người trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kết hợp hài hòa giữa tính phổ biến và tính đặc thù.
    2. Đặt quyền con người trong mối quan hệ gắn bó hữu cơ với độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và chế độ xã hội chủ nghĩa.
    3. Coi trọng việc mở rộng dân chủ gắn liền với giữ vững kỷ cương, pháp luật, phát huy nhân tố con người là mục tiêu và động lực phát triển.
  • Kinh nghiệm về chỉ đạo thực hiện:
    1. Kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng thành Hiến pháp, pháp luật và chính sách cụ thể của Nhà nước.
    2. Phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân.
    3. Kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo đảm an sinh xã hội.
    4. Chủ động trong hợp tác quốc tế, kiên quyết đấu tranh phản bác các luận điệu vu cáo, lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền để xâm phạm an ninh quốc gia.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt khoa học và thực tiễn:

1. Về mặt khoa học: Luận án góp phần giải quyết vấn đề lý luận về sự lãnh đạo của một đảng cầm quyền đối với việc bảo đảm quyền con người; hệ thống hóa quá trình phát triển nhận thức lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam về quyền con người từ năm 1986 đến năm 2010.
2. Về mặt lịch sử và thực tiễn: Tái hiện bức tranh lịch sử chân thực, khách quan và toàn diện về chủ trương, chính sách và sự chỉ đạo thực hiện của Đảng trong việc bảo đảm các nhóm quyền dân sự, chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa trong suốt 25 năm Đổi mới.
3. Về tổng kết kinh nghiệm: Đúc rút hệ thống bài học kinh nghiệm lịch sử có cơ sở khoa học về cả phương diện hoạch định đường lối và tổ chức chỉ đạo thực tiễn, phục vụ công tác lãnh đạo của Đảng hiện nay.
4. Cung cấp luận cứ đấu tranh tư tưởng: Cung cấp cơ sở dữ liệu lịch sử và lập luận khoa học phục vụ công tác thông tin đối ngoại, đối thoại quốc tế và phản bác các luận điệu lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền chống phá Nhà nước Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu đến năm 2010 (kết thúc nhiệm kỳ Đại hội X của Đảng), do đó chưa phản ánh những bước phát triển lý luận và lập hiến mới trong Hiến pháp năm 2013 (với Chương II riêng biệt về Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân) cũng như các chủ trương tại các kỳ Đại hội XI, XII sau này.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu quá trình Đảng lãnh đạo bảo đảm quyền con người trong giai đoạn từ sau năm 2010 đến nay; đi sâu phân tích cơ chế bảo đảm quyền con người trong điều kiện hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế toàn diện.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với:

• Nghiên cứu sinh, học viên, giảng viên: Phục vụ công tác học tập, nghiên cứu và giảng dạy các môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, Lý luận chính trị, Luật học (chuyên ngành Luật Nhân quyền) và Khoa học Xã hội và Nhân văn.
• Cán bộ tham mưu, hoạch định chính sách: Cung cấp tư liệu lịch sử và kinh nghiệm thực tiễn cho cán bộ thuộc các cơ quan Đảng, cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng chính sách kinh tế - xã hội, văn hóa và hoàn thiện hệ thống pháp luật.
• Cán bộ làm công tác đối ngoại và tư tưởng: Hỗ trợ luận cứ khoa học cho công tác tuyên truyền đối ngoại, đối thoại nhân quyền và đấu tranh trên mặt trận tư tưởng lý luận.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ thị nào của Đảng lần đầu tiên đưa ra hệ thống quan điểm toàn diện về quyền con người trong thời kỳ Đổi mới?

Chỉ thị số 12/CT-TW ngày 12/7/1992 của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa VII) về "Vấn đề quyền con người và quan điểm, chủ trương của Đảng ta". Chỉ thị này đã xác lập 5 quan điểm nền tảng, định hướng cho công tác nghiên cứu, xây dựng pháp luật và chỉ đạo thực tiễn của Đảng về quyền con người.

2. Thuật ngữ "quyền con người" được ghi nhận chính thức lần đầu tiên trong bản Hiến pháp nào của Việt Nam?

Thuật ngữ "quyền con người" được chính thức hiến định lần đầu tiên tại Điều 50 của Hiến pháp năm 1992: "Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa và xã hội được tôn trọng, thể hiện ở các quyền công dân và được quy định trong Hiến pháp và luật". Trước đó, các Hiến pháp 1946, 1959 và 1980 thể hiện nội hàm này thông qua chế định "quyền và nghĩa vụ của công dân".

3. Tình hình tăng trưởng thu nhập quốc dân của Việt Nam trước Đổi mới (1976–1985) được luận án nêu như thế nào?

Theo số liệu trong luận án, giai đoạn 1976–1980 thu nhập quốc dân tăng rất thấp, bình quân chỉ 0,4%/năm (năm 1977 tăng 5,3%, năm 1978 tăng 1,1%, năm 1979 giảm 1,8%, năm 1980 giảm 3,65%). Sau khi có các điều chỉnh kinh tế cục bộ từ Hội nghị Trung ương 6 (8/1979) và khoán sản phẩm trong nông nghiệp, thu nhập quốc dân giai đoạn 1981–1985 đã tăng bình quân 6,4%/năm.

4. Việt Nam gia nhập hai Công ước cơ bản của Liên hợp quốc về quyền con người (ICCPR và ICESCR) vào năm nào?

Sau khi trở thành thành viên Liên hợp quốc vào ngày 20/9/1977, Việt Nam đã tự nguyện tham gia Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) và Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR) vào năm 1982 (cùng các công ước chuyên biệt khác trong các năm 1981, 1982).

5. Quan điểm của Đảng về mối quan hệ giữa "nhân quyền" và "chủ quyền quốc gia" được xác định như thế nào?

Đảng khẳng định quyền con người gắn liền với quyền dân tộc cơ bản và thuộc phạm vi chủ quyền quốc gia; sự nghiệp giải phóng con người gắn với giải phóng dân tộc. Luận án nhấn mạnh quan điểm không có cái gọi là "nhân quyền cao hơn chủ quyền", mà chỉ có sự thống nhất biện chứng giữa bảo đảm quyền con người và giữ vững độc lập, chủ quyền quốc gia.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Đỗ Thị Hiện là công trình khoa học chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, nghiên cứu có hệ thống sự lãnh đạo của Đảng đối với việc bảo đảm quyền con người trong giai đoạn 1986–2010. Bằng phương pháp nghiên cứu lịch sử và logic kết hợp tiếp cận chuyên ngành quyền con người, tác giả đã tái hiện quá trình chuyển biến tư duy lý luận, hoàn thiện thể chế và chỉ đạo thực tiễn trên các nhóm quyền dân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội. Công trình đã đánh giá khách quan các thành tựu, hạn chế, đồng thời đúc rút những kinh nghiệm lịch sử có giá trị khoa học và thực tiễn cho công tác lãnh đạo, quản lý xã hội và nghiên cứu học thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề”, phải cần một thời gian dài nữa (đến Đại hội IX của Đảng), vấn đề quyền con ngƣời mới chính thức đƣa vào văn kiện đại hội. Tiếp đó, Nhà nƣớc đã cho triển khai chƣơng trình KX 07 “Con ngƣời, mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế xã hội” (1991-1995). Trong đó có đề tài KX 07-16 nghiên cứu về “Các điều kiện bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong sự nghiệp đổi mới đất nước” do GS.TS Hoàng Văn Hảo làm chủ nhiệm. Đề tài cho rằng xây dựng nền dân chủ XHCN và nhà nƣớc pháp quyền ở Việt Nam là những điều kiện cơ bản nhằm bảo đảm các quyền con ngƣời, quyền công dân.

Cũng trong khuôn khổ chƣơng trình KX 07-16, năm 1993, Trung tâm Nghiên cứu quyền con ngƣời thuộc Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã xuất bản chuyên khảo “Quyền con người, quyền công dân trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam”. Cuốn sách đã bàn về quyền con ngƣời, quyền công dân 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ở Việt Nam thời kỳ đổi mới và khẳng định quyền con ngƣời, quyền công dân và mối quan hệ giữa quyền con ngƣời, quyền công dân với Nhà nƣớc là những vấn đề lý luận và thực tiễn phức tạp, là mối quan tâm hàng đầu của nhân loại ở mỗi thời kỳ. Đối với Việt Nam, trong thời kỳ đổi mới thì đây cũng chính là vấn đề cần đƣợc làm sáng tỏ. Cuốn “Tìm hiểu vấn đề nhân quyền trong thế giới hiện đại” (Nxb Lao động xuất bản năm 1996) của TS Chu Hồng Thanh đã cung cấp khá nhiều khái niệm công cụ về quyền con ngƣời thông qua việc khảo lƣợc các thế hệ quyền con ngƣời trên thế giới và cho rằng thế hệ quyền thứ ba nổi bật vào những năm 70 của thế kỷ XX phản ánh sự thay đổi mạnh mẽ trong đời sống quốc tế dƣới tác động của toàn cầu hóa với các quyền tập thể - quyền đƣợc sống trong hòa bình, sống trong môi trƣờng trong sạch, quyền phát triển, quyền đƣợc thông tin… Do vậy, việc đảm bảo quyền con ngƣời hiện nay (thế hệ thứ 3) trong hoạch định chủ trƣơng lãnh đạo không thể thiếu vắng các yếu tố để đảm bảo các quyền mà TS Chu Hồng Thanh đề cập trên đây.

Sau ĐH Đảng lần thứ VIII, đất nƣớc qua 10 năm đổi mới, đã đạt đƣợc những thành tựu quan trọng, và cơ bản đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, bƣớc sang một giai đoạn phát triển cao hơn. Các quyền con ngƣời ngày càng đƣợc nghiên cứu nhiều hơn. Phù hợp với xu thế mới, hàng loạt các công trình nghiên cứu về quyền con ngƣời đã đƣợc công bố với sự đa dạng về chủng loại, phong phú về góc độ tiếp cận. Năm 1997, tại hội thảo quốc tế “Toàn cầu hóa và quyền công dân” do tổ chức UNRID- LHQ tổ chức, đã đƣa ra những quan điểm thẳng thắn về yêu cầu hội nhập, những thuận lợi và thách thức đối với việc đảm bảo và thực hiện quyền con ngƣời trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Từ góc nhìn này, cuốn sách: “Toàn cầu hóa và quyền công dân ở Việt Nam nhìn từ khía cạnh văn hóa” do GS.TS Trần Văn Bính chủ biên gồm các bài viết của các tác giả là những nhà khoa học và quản lí xã hội ở Việt Nam, xuất bản năm 1999, sau đó đƣợc Nxb Thế giới xuất bản bằng tiếng Anh, đã khẳng định quan điểm, đƣờng lối nhất 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quán của Đảng về chủ động tham gia quá trình toàn cầu hóa. Việc bảo đảm quyền con ngƣời và quyền công dân trong bối cảnh toàn cầu hóa, cần phải đƣợc nhận thức đúng đắn theo những chuẩn mực quốc tế, đƣợc ghi nhận trong các công ƣớc mà Việt Nam tham gia. Tuy nhiên bảo đảm quyền con ngƣời và quyền công dân không tách rời bản chất của chế độ chính trị, trình độ phát triển kinh tế và truyền thống văn hóa dân tộc. Đây là vấn đề có ý nghĩa phƣơng pháp luận cho quá trình nghiên cứu luận án về sự lãnh đạo của Đảng trong việc bảo đảm quyền con ngƣời hiện nay.

Bằng việc khảo sát các tác phẩm lý luận của Mác, Ăngghen, Lênin về con ngƣời, về mối quan hệ giữa con ngƣời với tự nhiên và xã hội, về nhà nƣớc và cách mạng… Trung tâm nghiên cứu quyền con ngƣời thuộc Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (1998), “Quan điểm của Mác - Lênin về quyền con người, quyền công dân”, đã khái quát làm rõ các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về quyền con ngƣời, quyền công dân. Cuốn sách khẳng định quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về quyền con ngƣời sẽ là cơ sở khoa học cho việc nhận thức và giải quyết vấn đề quyền con ngƣời trong bối cảnh quốc tế đƣơng đại. Nguyễn Văn Vĩnh (2005) với cuốn “Triết học chính trị về quyền con người” (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội) đã đề cập đến khái niệm tƣ duy chính trị về quyền con ngƣời dƣới góc độ triết học, phân tích quan niệm của các nƣớc phƣơng Đông, phƣơng Tây, của chủ nghĩa Mác - Lênin về quyền con ngƣời. Cuốn sách cho thấy có nhiều các quan niệm khác nhau về quyền con ngƣời và nêu ra việc cần thiết đẩy mạnh phát triển kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN, xây dựng nhà nƣớc pháp quyền và nâng cao văn hóa chính trị cho nhân dân để bảo đảm quyền con ngƣời ở Việt Nam.

Phạm Ngọc Anh chủ biên cuốn sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người” (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005), cuốn sách đã làm rõ nguồn gốc hình thành và những nội cơ bản của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về quyền con ngƣời nhƣ tƣ tƣởng của Ngƣời về quyền dân sự chính trị, 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quyền kinh tế, văn hóa, xã hội, quyền của các nhóm xã hội (phụ nữ, trẻ em…). Đây cũng là một cơ sở quan trọng để nghiên cứu quan điểm của Đảng về quyền con ngƣời. Trần Ngọc Đƣờng trong cuốn sách chuyên khảo “Bàn về quyền con người, quyền công dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam” (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004) đã trình bày tổng quát những nội dung cơ bản mang tính chuyên khảo nhƣ: quan niệm về quyền con ngƣời, mối quan hệ giữa quyền con ngƣời, quyền công dân với các vấn đề xã hội khác, vấn đề đảm bảo pháp lý trong việc thực hiện quyền con ngƣời và quyền công dân đặt ra trong bối cảnh xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền XHCN Việt Nam và đi đến kết luận rằng: Các tƣ tƣởng chính của Nhà nƣớc pháp quyền đều đặt con ngƣời vào vị trí trung tâm, là mục tiêu và là giá trị cao nhất. Công trình tuy không nghiên cứu trực tiếp sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong đảm bảo quyền con ngƣời, nhƣng với việc chỉ rõ vai trò của một đảng cầm quyền trong việc lãnh đạo bảo đảm quyền con ngƣời, quyền công dân trong quá trình xây dựng nhà nƣớc pháp quyền ở Việt Nam, tác giả đã gián tiếp chỉ ra những nội dung lãnh đạo, những thách thức và phƣơng thức lãnh đạo của Đảng đối với việc đảm bảo quyền con ngƣời.

Điều này, giúp tác giả Luận án xác định rõ hơn vai trò, nội dung, phƣơng thức lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong đảm bảo quyền con ngƣời. Luận án của TS triết học Nguyễn Duy Sơn (Học viện chính trị quốc gia) “Quyền phát triển của con người Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa” nghiên cứu sâu về quyền phát triển của con ngƣời Việt Nam theo định hƣớng XHCN giai đoạn hiện nay từ góc độ CNXH khoa học. Đây là nội dung liên quan đến việc bảo đảm quyền con ngƣời trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam. Theo tác giả, quyền phát triển là quyền đƣa con ngƣời thật sự trở thành ngƣời có vai trò chính trong quá trình phát triển, đó là tôn trọng các quyền tự do cơ bản của con ngƣời, tạo dựng sự bình đẳng và cơ hội phát triển cho mọi ngƣời, đảm bảo sự tham gia 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của ngƣời dân và sự hƣởng thụ thành quả phát triển của họ.

Để giải quyết tốt những yêu cầu đặt ra trong việc thực hiện quyền phát triển của con ngƣời Việt Nam cần phải tiến hành các giải pháp đồng bộ trên nhiều lĩnh vực. Luận án về “Tính phổ biến và đặc thù của quyền con người” của TS Phạm Văn Khánh (Học viện chính trị quốc gia). Tác giả đã làm rõ quyền con ngƣời mang tính phổ biến và là sản phẩm của văn minh nhân loại, là những giá trị xã hội trên bình diện pháp lý và bình diện đạo đức đồng thời quyền con ngƣời còn mang tính đặc thù bởi luôn gắn với lịch sử, văn hóa truyền thống và phụ thuộc vào đặc điểm của quá trình phát triển kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia. Tính đặc thù này, đòi hỏi, sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nƣớc, và hành vi của công dân phải đƣợc nghiên cứu dƣới một cách tiếp cận cụ thể, phù hợp.

Từ nhiều giác độ khác nhau, có nhiều bài viết đã gợi mở những khía cạnh rất khác nhau về quyền con ngƣời, đồng thời đặt ra yêu cầu nhận thức đúng đắn về con ngƣời và quyền con ngƣời, về quyền con ngƣời trong CNXH và trong thời đại ngày nay nhƣ: Hoàng Chí Bảo (1989), “Quyền con người trong chủ nghĩa xã hội”; Phạm Ngọc Quang (1989), “Để đảm bảo quyền con người cần đổi mới nhận thức về nhân tố con người”; Nguyễn Thị Bình (1993), “Bàn về quyền con người”;… Nhiều bài viết làm sáng tỏ hơn nội hàm của khái niệm quyền con ngƣời, mối quan hệ giữa quyền con ngƣời với độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, với vấn đề dân chủ và các yêu cầu bảo đảm quyền con ngƣời trong thế giới đƣơng đại. Chẳng hạn: Phạm Quang Cận (2000), “Bàn thêm về quyền con người” tập trung bàn về khái niệm quyền con ngƣời; Vũ Công Giao (2001), “Nhân quyền Việt Nam: Truyền thống và hiện đại” lƣợc khảo tƣ tƣởng về nhân quyền ở Việt Nam, Cao Đức Thái (2001), “Quyền con người với độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia” phân tích mối quan hệ giữa quyền con ngƣời với độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia và cho rằng độc lập, chủ quyền quốc gia chính là điều kiện bảo đảm quyền con ngƣời. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.