Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Có thể nói, nghiên cứu về ĐCS Pháp là một đề tài được nhiều học giả, nhiều lãnh tụ cách mạng, nhiều chính đảng trong và ngoài nước Pháp quan tâm. Tuy vậy, có rất ít tài liệu, công trình nghiên cứu về hoạt động của ĐCS Pháp trong khoảng thời gian từ năm 1945 đến năm 1991 được “số hóa” và công bố trên các trang web của ĐCS Pháp, của các trung tâm lưu trữ và thư viện lớn. Đây là trở ngại lớn đối với nghiên cứu sinh trong quá trình tìm kiếm tư liệu, tuy nhiên nghiên cứu sinh vẫn quyết tâm khắc phục khó khăn để tiếp cận nhiều nhất các nguồn tư liệu liên quan đến đề tài. Về công việc sưu tầm và xử lý tài liệu phục vụ nghiên cứu luận án, song song với việc tìm kiếm tư liệu trên các trang web chính thống của ĐCS Pháp, nghiên cứu sinh đã nỗ lực khai thác các ấn phẩm xuất bản ở trong nước và nước ngoài, đồng thời coi đây là nguồn tư liệu trích dẫn ưu tiên hàng đầu.
Trên cơ sở các nguồn tư liệu tiếp cận được, nghiên cứu sinh sắp xếp theo hai nội dung lớn: một là những vấn đề liên quan đến đề tài đã được nghiên cứu và hai là những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu, cụ thể như sau: 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI ĐÃ ĐƯỢC NGHIÊN CỨU 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến tình hình thế giới và lịch sử nước Pháp từ năm 1945 đến năm 1991 Ở nước ngoài, có một số công trình tiêu biểu như sau: Cuốn Lịch sử chủ nghĩa tư bản từ 1500 đến 2000 của chuyên gia nghiên cứu Kinh tế học và Lịch sử kinh tế người Pháp Michel Beaud [2]. Cuốn sách được xuất bản lần đầu tiên năm 1981 và được tái bản nhiều lần, được dịch ra nhiều thứ tiếng.
Đây là công trình nghiên cứu công phu, phân tích sắc sảo về quá trình hình thành, phát triển, sự vận hành của chủ nghĩa tư bản (CNTB) thế giới từ thế kỷ XV đến nửa cuối thế kỷ XX. Cuốn sách cung 8 cấp cho luận án những phân tích sâu về hệ thống tư bản chủ nghĩa (TBCN) thế giới, đặc biệt là những chuyển đổi cấu trúc nền kinh tế của các nước tư bản phát triển (TBPT) Tây Âu và nguồn số liệu thống kê tin cậy và phong phú về sự phát triển của CNTB nói chung và ở Tây Âu nói riêng. Đặc biệt là những nội dung trong chương 6 và chương 7, phần nói về sự phát triển, khủng hoảng và đổi mới của CNTB trong thế kỷ XX. Cuốn Understanding International Conflicts ("Tìm hiểu về xung đột quốc tế") của tác giả Joseph S.
Nye [108]: Chương 5 của cuốn sách với tựa đề The Cold War ("Chiến tranh lạnh") có độ dài hơn 40 trang (từ trang 115 đến trang 156) đề cập đến 3 trường phái quan điểm xung quanh nội hàm Chiến tranh Lạnh để trả lời các câu hỏi: Tại sao trong quan hệ quốc tế lại diễn ra thời kỳ “chiến tranh lạnh”; Mục tiêu, chính sách đối ngoại của Nga và Mỹ qua từng thời kỳ ra sao và nó ảnh hưởng đến cán cân quyền lực thế giới, đặc biệt là tới Tây Âu - một nhân tố chủ chốt trong hệ thống quyền lực quốc tế, như thế nào? Cuốn sách đưa ra cách phân tích các diễn biến lịch sử dưới góc độ của nhà phân tích tư sản dựa trên số lượng lớn dữ kiện lịch sử của thời kỳ này. Cuốn Sác-lơ Đờ Gôn (Charles De Gaulle) của tác giả Pierre Miquel [34] đã khắc họa chân dung Charles De Gaulle từ anh thanh niên đầy tham vọng tới vị tướng tài ba và vị Tổng thống có ảnh hưởng lớn nhất đối với lịch sử nước Pháp trong thế kỷ XX. Cuốn sách cung cấp nguồn dữ liệu tin cậy và phong phú về sự vận động của đời sống chính trị nước Pháp thời kỳ từ Chiến tranh thế giới thứ Hai đến cuối thập kỷ 60 thế kỷ XX, đặc biệt là sự ra đời của Nền Cộng hòa thứ Năm và những dấu ấn của Chính quyền De Gaulle đối với nền chính trị Pháp. Ngoài ra phải kể đến một số công trình nghiên cứu khác có liên quan đến nội dung nghiên cứu được luận án tham khảo như: cuốn Lịch sử quan hệ quốc tế của hai tác giả người Nga Bogaturov Aleksey Demosfenovich và Averkov Viktor Vicktorovich [3]; cuốn Trật tự thế giới mới thứ hai - Những 9 vấn đề đại - chính trị nan giải của tác giả Nhicolai Zlobin [60]; cuốn La Guerre d’Algérie et les Francais ("Chiến tranh Algérie và những người Pháp") của tác giả Jean-Pierre Rioux [99]; … Ở trong nước, có một số công trình tiêu biểu sau: Cuốn Lịch sử thế giới hiện đại (1917-1995) (tái bản lần thứ 9) của tác giả Nguyễn Anh Thái (chủ biên) [45] được sử dụng như một nguồn tài liệu khung cho luận án để nghiên cứu về bối cảnh lịch sử thế giới từ năm 1917 đến năm 1995, trong đó đặc biệt là giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1995.
Tác phẩm cung cấp những thông tin khái quát nhất, những dẫn chứng tiêu biểu nhất về lịch sử thế giới thời kỳ hiện đại. Đặc biệt, các nội dung ở chương VI về PTCS,CNQT từ năm 1917 đến năm 1945 và chương XVII nói về PTCS,CNQT từ năm 1945 đến năm 1995 được luận án sử dụng như là nguồn tài liệu tra cứu quan trọng trong nghiên cứu và phân tích bối cảnh khu vực và quốc tế. Cuốn Lịch sử quan hệ đối ngoại Việt Nam 1940-2010 (tái bản lần thứ nhất) của tác giả Vũ Dương Ninh [36] trình bày những nét cơ bản về đường lối, chính sách đối ngoại và các diễn biến chính trong quan hệ đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam trên cơ sở phân tích bối cảnh quốc tế và trong nước của từng thời kỳ. Luận án sử dụng tài liệu này để làm sâu sắc thêm các phân tích về bối cảnh quốc tế, tình hình cuộc chiến tranh chống thực dân, đế quốc của của Đảng và Nhân dân Việt Nam và về mối quan hệ truyền thống, hữu nghị giữa hai ĐCS và nhân dân hai nước Pháp và Việt Nam.
Ngoài ra còn phải kể đến một số công trình nghiên cứu như: cuốn Lịch sử quan hệ quốc tế từ 1917 đến 1945 của tác giả Lê Văn Quang [39], cuốn Địa - Chính trị thế giới của các tác giả Nguyễn Thị Quế và Ngô Thúy Hiền [42], cuốn Cộng hòa Pháp - bức tranh toàn cảnh của tác giả Nguyễn Quang Chiến [4],… 10 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến phong trào cộng sản, công nhân quốc tế, phong trào cộng sản, công nhân các nước tư bản Tây Âu. Ở nước ngoài: Liên quan đến PTCS,CNQT thời kỳ này trước hết phải kể đến Bộ sách gồm 8 tập với tiêu đề Phong trào công nhân quốc tế - Những vấn đề lịch sử và lý luận được Nxb Chính trị quốc gia biên soạn từ nguyên gốc bản tiếng Nga do Nxb Tư tưởng (Mátxcơva) xuất bản trong những năm 70-80 của thế kỷ XX. Đây là công trình nghiên cứu công phu của các nhà nghiên cứu lịch sử Liên Xô, đứng đầu là Tiến sĩ X.
Bộ sách khái quát về lịch sử PTCNQT, nghiên cứu một cách hệ thống cuộc đấu tranh cách mạng của GCCN và PTCSQT từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thập niên 80 của thế kỷ XX. Bộ sách là một trong những cơ sở cung cấp thông tin, dữ liệu về bối cảnh quốc tế nói chung và bối cảnh châu Âu nói riêng, đặc biệt là những ảnh hưởng của cách mạng Nga và công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô và Đông Âu đến sự vận động của PTCS ở Tây Âu trong thế kỷ XX. Đây là nguồn tài liệu rất quan trọng được luận án sử dụng trong nghiên cứu, đặc biệt là về quá trình phát triển của PTCS,CN Tây Âu, những ảnh hưởng của ĐCS Liên Xô và công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô đến PTCS Tây Âu nói chung và ĐCS Pháp nói riêng cũng như trong trích dẫn các dữ liệu thông sử và các số liệu liên quan đến ĐCS Pháp và PTCN Pháp từ sau Chiến tranh thế giới thứ Hai đến cuối thập niên 70 của thế kỷ XX. Tác phẩm Les grèves en France en mai - juin 1968 ("Các cuộc bãi công ở Pháp trong tháng Năm và tháng Sáu 1968") của tác giả Bruno Astarian do Nxb Échanges et Mouvement ấn hành năm 2003 [63]là nguồn tài liệu phong phú, chi tiết về một số cuộc biểu tình tiêu biểu tại một số nhà máy (như Pentecôte, Renault-Flins, Peugeot-Sochaux,…) trong thời kỳ cao trào đấu tranh của nhân dân Pháp năm 1968 với những số liệu và chi tiết chân thực tái 11 hiện lại bức tranh về cuộc đấu tranh của công nhân và người lao động Pháp thời kỳ này.
Ngoài ra còn có một số công trình nghiên cứu và bài viết có liên quan đến PTCS,CN Pháp như: cuốn Fils du peuple ("Những người con của nhân dân") của Maurice Thorez [102]; cuốn Maisons rouges. Les partis communistes francais et italien de la Libération à nos jours (“Những ngôi nhà đỏ. Các đảng cộng sản Pháp và Italia từ thời kỳ Giải phóng đến nay”) của tác giả Marc Lazar [88]; bài viết Le Parti communiste français depuis la chute du Mur de Berlin: agonie ou mutation? (“ĐCS Pháp từ khi bức tường Berlin sụp đổ: suy tàn hay chuyển đổi?”) của Stéphane Courtois đăng trên tạp chí Problèmes politiques et sociaux (“Những vấn đề chính trị và xã hội”) số 830- 831/1999 [73]; bài viết 1968: chronologie des évènements ("1968: biên niên các sự kiện") của tác giả Nicolas Devers-Dreyfus đăng trên Báo L'Humanité (“Nhân đạo”) số ra ngày 20/9/2008 [75]; bài Mai 68: quelle fut l'ampleur de la grève ouvrière? Le face à face ("Tháng Năm 68: quy mô của cuộc bãi công của công nhân như thế nào? Phỏng vấn trực tiếp") của tác giả Juliette Loir đăng trên Báo L'Humanité (“Nhân đạo”) số ra ngày 3/5/2008 [89]; bài Henri Martin, militant de la libération humaine ("Henri Martin, người chiến sĩ đấu tranh cho giải phóng nhân loại") của Alain Ruscio, đăng trên Báo L'Humanité (“Nhân đạo”) ngày 18/02/2015 [162]; Bài trả lời phỏng vấn của Ông Pierre Zarka, Ủy viên Bộ Chính trị ĐCS Pháp, Giám đốc Báo L'Humanité (“Nhân đạo”), đăng trên Báo Le Figaro ngày 20/4/1996 [105]; bài phỏng vấn ông Roger Martelli về cuốn sách L’empreinte communiste dans la société francaise (1920-2010) (“Dấu ấn cộng sản trong xã hội Pháp (1920-2010)”) do Marco Di Marggio thực hiện, đăng trên tạp chí Cahiers d’histoire.