Chương I: Những vấn đề cơ bản về ASXH; Chương II: Thực trạng ASXH ở Việt Nam; Chương III: Phương hướng và giải pháp phát triển ASXH ở Việt Nam giai đoạn tới. Bằng cách tiếp cận hệ thống ASXH với hai bộ phận: ASXH đóng - hưởng và ASXH không đóng góp, tác giả phân tích thực trạng phát triển ASXH ở nước ta hiện nay, chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân hạn chế. Trên cơ sở phân tích bối cảnh thế giới và trong nước, quán triệt các mục tiêu, phương hướng và giải pháp thực hiện một số vấn đề chính sách xã hội, trong đó có chính sách ASXH giai đoạn 2012 - 2020 theo Nghị quyết số 15- NQ/TW ngày 01 tháng 6 năm 2012 của Ban Chấp hành Trung ương khoá XI và Nghị quyết số 70/NQ-CP ngày 01 tháng 11 năm 2012 của Chính phủ đã đưa ra, tác giả khuyến nghị một số vấn đề có ý nghĩa quan trọng để thực hiện chính sách ASXH ở nước ta những năm tới. Ngoài ra, cuốn sách còn có phần Phụ lục giới thiệu kinh nghiệm của một số nước trong việc phát triển hệ thống ASXH để bạn đọc tham khảo trong nghiên cứu và hoạch định chính sách phát triển ASXH ở nước ta trong những năm tới.
Năm 2014, tác giả Lê Quốc Lý (chủ biên) viết cuốn sách Chính sách an sinh xã hội thực trạng và giải pháp [61]. Trong cuốn sách, tác giả đã chỉ ra rằng, cho đến nay, VIệt Nam chưa có một hệ thống ASXH hoàn chỉnh. Tuy nhiên, Nhà nước đã ban hành trên 50 loại chính sách về ASXH liên quan đến các đối tượng khác nhau, bao gồm: XĐGN; BHXH, BHYT; TGXH, ƯĐXH. Các tác giả đã đề xuất các giải pháp thực thi hiệu quả chính sách ASXH ở Việt Nam đến năm 2020.
Đó là nâng cao nhận thức toàn xã hội về ASXH, bảo đảm tăng trưởng và phát triển kinh tế bền vững, ổn định chính trị, tăng cường vai trò của Nhà nước trong việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXH. Tác giả phân tích: Nhà nước giữ vai trò chủ đạo và thống nhất quản lý đối với việc thực hiện chính luan an 18 sách ASXH; thể chế hóa mục tiêu đảm bảo ASXH thành chính sách và pháp luật; tạo sự hài hòa giữa phát triển kinh tế với đảm bảo ASXH; hoạch định chính sách ASXH đa tầng, thực hiện theo phương châm xã hội hóa. Để nâng cao vai trò của Nhà nước trong thực hiện chính sách ASXH Việt Nam hiện nay, cần tiếp tục hoạch định, đổi mới và hoàn thiện khung chính sách ASXH; hoàn thiện tổ chức bộ máy và hoạt động quản lý của đơn vị sự nghiệp về ASXH; hoàn thiện và đổi mới cơ chế quản lý đối với các quỹ ASXH; khuyến khích xã hội hóa, tăng cường sự tham gia của người dân vào thực hiện chính sách ASXH; kết hợp thực hiện chính sách ASXH với các chính sách kinh tế - xã hội khác; chủ động và tăng cường hợp tác quốc tế về thực hiện chính sách ASXH. Luận án tiến sĩ Lịch sử của tác giả Nguyễn Mai Phương (2014), Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo thực hiện an sinh xã hội từ năm 2001 đến năm 2011[72] dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam đã hệ thống hóa, phân tích làm rõ những quan điểm, chủ trương và quá trình chỉ đạo thực hiện ASXH của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2011.
Qua đó, dựng lại một cách khách quan, khoa học bức tranh về ASXH Việt Nam trong 10 năm đầu thế kỷ XXI. Đồng thời đúc rút kinh nghiệm về sự lãnh đạo của Đảng trong thực hiện ASXH phân tích thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó. Luận án tiến sĩ Kinh tế chính trị của tác giả Nguyễn Thị Tâm (2015), Đảm bảo an sinh xã hội gắn với tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam [85] đã tập trung phân tích mối quan hệ gắn kết giữa đảm bảo an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế trên một số khía cạnh cơ bản như: phát triển thị trường lao động và giải quyết việc làm, XĐGN, BHXH, TGXH và tiếp cận các dịch vụ cơ bản. Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn của việc, tác giả đề xuất các giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn sự gắn kết giữa đảm bảo an sinh xã hội với tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam trong thời gian tiếp theo.
luan an 19 Nguyễn Thu Hà, Nguyễn Thị Mai Hương, Đỗ Thị Bích Thảo (2018), An sinh xã hội những vấn đề cơ bản [36]. Trong cuốn sách các tác giả luận giải về những vấn đề lý luận cơ bản, lịch sử hình thành, mô hình và xu hướng phát triển của hệ thống ASXH. Từ đó, giới thiệu chung về hệ thống ASXH, các nhóm ASXH cụ thể ở Việt Nam và chính sách ASXH với một số đối tượng đặc thù của công tác xã hội. Ngoài các công trình nghiên cứu nêu trên, còn có các công trình nghiên cứu công bố trên các tạp chí khoa học, trong đó có một số bài sau: Trong bài viết của tác giả Dương Văn Thắng (2011), “Bảo đảm an sinh xã hội dưới ánh sáng Đại hội XI của Đảng” [88] đề cập tới chính sách ASXH theo quan điểm của các Đại hội IX và X, đặc biệt tập trung phân tích chính sách ASXH của Đại hội XI.
Tác giả chỉ ra một số bước tiến mới, quan trọng trong chủ trương phát triển ASXH, nhằm góp phần ổn định kinh tế, tạo sự phát triển bền vững cho đất nước. Trong bài viết của tác giả Nguyễn Thị Thanh (2011), “Bảo đảm an sinh xã hội theo tinh thần nghị quyết Đại hội XI của Đảng” [87] đã đề cập tới các yếu tố cấu thành hệ thống ASXH như: BHXH, BHYT, ƯĐXH, cứu trợ xã hội, XĐGN và một số dịch vụ khác, nhằm đảm bảo thu nhập, bảo vệ đời sống nhân dân trước những rủi ro, bất thường trong cuộc sống. Qua đó, tác giả đã làm rõ một số quan điểm của Đảng về ASXH theo tinh thần Đại hội XI. Bùi Ngọc Thanh (2014), “Hiến pháp 2013 hiến định về an sinh xã hội” [87].
Tác giả viết: Hiến pháp năm 2013 hiến định công dân có quyền được đảm bảo ASXH như một mạng lưới có các tầng nấc để đảm bảo không có thành viên nào trong xã hội bị lọt khỏi mạng lưới ASXH. Nguyễn Trọng Đàm (2014), “Vấn đề cấu trúc, mô hình và cách vận hành các trụ cột an sinh xã hội ở Việt Nam hiện nay” [28]. Tác giả đã nghiên cứu mô hình ASXH trên thế giới và thực tiễn Việt Nam, đưa ra những khuyến nghị về mô hình ASXH ở Việt Nam cần được kết hợp giữa mô hình nhà nước xã hội với mô hình nhà nước phúc lợi theo từng giai đoạn nhất định, phù hợp nhu cầu của đất nước, nguyện vọng của người dân. luan an 20 Như vậy, các công trình nghiên cứu về ASXH nêu trên đã cung cấp cho nghiên cứu sinh tổng quan về ASXH ở Việt Nam trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn.
Các công trình nghiên cứu về mặt lý luận đã làm sáng tỏ các vấn đề về khái niệm, cấu trúc, mô hình, hệ thống ASXH. Các công trình nghiên cứu về mặt thực tiễn giúp nghiên cứu sinh nhận thấy tác động của ASXH tới các đối tượng yếu thế trong xã hội thông qua các chính sách như: XĐGN, giải quyết việc làm, BHXH, TGXH,. qua đó làm sáng tỏ ASXH từng bước trở thành một tấm lưới bảo vệ an toàn cho mọi thành viên trong xã hội trước những rủi ro trong cuộc sống. * Các nghiên cứu về thực hiện an sinh xã hội ở một số địa phương và tỉnh Bắc Giang Cho đến nay các công trình nghiên cứu trực tiếp về vấn đề ASXH ở phạm vi địa phương nói chung và tỉnh Bắc Giang nói riêng còn rất hạn chế, chỉ có một số công trình đề cập đến những vấn đề riêng lẻ, hoặc trên một lĩnh vực cụ thể của chính sách ASXH.
Một là, các công trình nghiên cứu về thực hiện ASXH ở một số địa phương. Nghiên cứu thực tiễn triển khai xây dựng mô hình ASXH ở Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia đã xuất bản cuốn sách của nhóm tác giả Phạm Văn Sáng, Ngô Quang Minh, Bùi Văn Huyền, Nguyễn Anh Dũng (2009), Lý thuyết mô hình an sinh xã hội: Phân tích thực tiễn ở Đồng Nai [73] đã trình bày căn cứ lý luận về xây dựng hệ thống ASXH của các quốc gia trên thế giới cũng như ở Việt Nam, mô hình ASXH đó ra đời như thế nào? Sản phẩm thực tiễn tiêu biểu là mô hình ASXH ở tỉnh Đồng Nai. Nhóm tác giả còn nêu ra một số trụ cột chính của hệ thống ASXH ở tỉnh Đồng Nai như: BHXH, BHYT, trợ cấp xã hội và XĐGN. Đây là tài liệu nghiên cứu, tham khảo hữu ích về vấn đề đang thu hút nhiều nhà nghiên cứu quan tâm tới xây dựng mô hình ASXH, nhất là việc thiết kế và xây dựng mô hình đảm bảo ASXH trên địa bàn một địa phương cụ thể, đảm bảo tính thống nhất, không tách rời với hệ thống ASXH chung của Việt Nam.
luan an 21 Trong cuốn sách của các tác giả Nguyễn Văn Nhường, Nguyễn Thành Độ (2011), Bàn về chính sách an sinh xã hội với người nông dân sau khi thu hồi đất để phát triển các khu công nghiệp (nghiên cứu tại Bắc Ninh) [67] đã tập trung nghiên cứu về chính sách ASXH đối với nông dân diện thu hồi đất, đánh giá thực trạng chính sách ASXH đối với người nông dân Bắc Ninh diện thu hồi đất để phát triển các khu công nghiệp, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp để xây dựng và hoàn thiện chính sách ASXH đối với người nông dân từ thực tiễn của tỉnh Bắc Ninh. Trong Luận án tiến sĩ Lịch sử của tác giả Nguyễn Văn Tuân (2015), Quá trình thực hiện chính sách an sinh xã hội ở tỉnh Hải Dương từ năm 1997 đến năm 2010 [127] đã đánh giá, lý giải một cách khách quan thành công, hạn chế, khuyết điểm của quá trình thực hiện chính sách ASXH, từ đó đóng góp những cơ sở lịch sử quan trọng để tiếp tục nghiên cứu và thực hiện chính sách ASXH ở các địa phương khác trong thời gian tiếp theo.