Nghiên cứu về vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội tại thành phố Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội từ thực tiễn tại thành phố hà nội, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Vũ Trung Hiếu
• Người hướng dẫn: TS. Phùng Thị Cẩm Châu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Vi Phạm Pháp Luật Về Bảo Hiểm Xã Hội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VI PHẠM PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm của vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội
• 1.2. Cấu thành của vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội
• 3. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ VI PHẠM PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ THỰC TIỄN TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 4. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM HẠN CHẾ CÁC HÀNH VI VI PHẠM PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI TỪ THỰC TIỄN TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Một số vấn đề lý luận về vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội

Vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội (vi phạm pháp luật, bảo hiểm xã hội) là hành vi trái pháp luật, có lỗi, do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ. Hệ thống bảo hiểm xã hội có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động (nghiên cứu thạc sĩ, luật học). Các hành vi vi phạm thường liên quan đến việc không tham gia bảo hiểm, trốn đóng hoặc báo cáo sai sự thật. Vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này không chỉ gây thiệt hại cho quỹ bảo hiểm mà còn ảnh hưởng đến an sinh xã hội của người lao động. Để xác định một hành vi có phải là vi phạm hay không, cần xem xét tính nguy hiểm cho xã hội và sự trái pháp luật của hành vi đó. Theo đó, việc nhận thức đúng đắn về vi phạm pháp luật là rất cần thiết để có biện pháp ngăn ngừa hiệu quả.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội

Vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội được định nghĩa là các hành vi xâm hại đến các quan hệ bảo hiểm xã hội, được pháp luật bảo vệ. Đặc điểm của vi phạm này bao gồm hành vi nguy hiểm cho xã hội, trái pháp luật và có lỗi của chủ thể. Những hành vi này có thể được thực hiện bởi cá nhân hoặc tổ chức có năng lực trách nhiệm pháp lý. Hành vi vi phạm có thể được thể hiện dưới dạng hành động hoặc không hành động, như việc không thực hiện nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội cho người lao động. Việc xác định một hành vi có phải là vi phạm pháp luật hay không cần dựa trên các yếu tố như mức độ thiệt hại, sự trái pháp luật và lỗi của chủ thể thực hiện hành vi.

II. Thực trạng quy định về vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội và thực tiễn tại thành phố Hà Nội

Thực trạng quy định về vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội tại Hà Nội cho thấy nhiều vấn đề tồn tại. Mặc dù đã có quy định pháp luật rõ ràng, nhưng tình trạng vi phạm vẫn diễn ra phổ biến. Các hành vi vi phạm bao gồm trốn đóng, không tham gia bảo hiểm cho người lao động, và báo cáo sai sự thật về số lượng người tham gia. Theo thống kê, số vụ vi phạm ngày càng gia tăng, gây ra nhiều hệ lụy cho ngân sách nhà nước và quyền lợi của người lao động. Các cơ quan chức năng đã có những biện pháp can thiệp nhưng chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Việc nâng cao nhận thức về pháp luật và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra là cần thiết để hạn chế tình trạng vi phạm này.

2.1. Tình hình vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội tại Hà Nội

Tình hình vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội tại Hà Nội cho thấy sự gia tăng đáng kể trong các hành vi vi phạm. Nhiều doanh nghiệp đã cố tình không thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm cho người lao động, dẫn đến tình trạng nợ đọng bảo hiểm. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động mà còn gây khó khăn cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc thực hiện chính sách an sinh xã hội. Các giải pháp hiện tại vẫn chưa đủ mạnh để ngăn chặn các hành vi vi phạm, do đó cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

III. Giải pháp nhằm hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội từ thực tiễn tại thành phố Hà Nội

Để hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Một trong những giải pháp quan trọng là hoàn thiện quy định pháp luật, đảm bảo tính khả thi và dễ thực hiện. Cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức về pháp luật cho người lao động và doanh nghiệp để họ hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý bảo hiểm xã hội cũng sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong việc giám sát các hành vi vi phạm.

3.1. Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật về bảo hiểm xã hội

Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật về bảo hiểm xã hội cần tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc tham gia bảo hiểm cho người lao động. Cần có chế tài xử lý mạnh mẽ hơn đối với các hành vi vi phạm, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động trong việc thực hiện quyền lợi của mình. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi cho người lao động mà còn góp phần nâng cao tính hiệu quả của hệ thống bảo hiểm xã hội tại Hà Nội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong những chính sách quan trọng, trụ cột của hệ thống an sinh xã hội (ASXH) tại Việt Nam, đóng vai trò bảo vệ người lao động (NLĐ) trước các rủi ro như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và tuổi già. Theo báo cáo của ngành, tình trạng vi phạm pháp luật về BHXH tại thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2020-2022 diễn biến phức tạp với số tiền nợ BHXH lên tới khoảng 2.324 tỷ đồng, chiếm 4,11% tổng số tiền cần thu, trong đó hơn 1.802 tỷ đồng là nợ kéo dài trên 12 tháng, khó thu hồi. Vi phạm pháp luật về BHXH không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của NLĐ mà còn gây mất ổn định tài chính quỹ BHXH và trật tự xã hội.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các vấn đề lý luận về vi phạm pháp luật (VPPL) trong lĩnh vực BHXH, phân tích thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn vi phạm tại Hà Nội, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế các hành vi vi phạm, góp phần hoàn thiện pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của NLĐ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật hiện hành và thực trạng vi phạm tại Hà Nội trong giai đoạn 2020-2022. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về BHXH, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp luật về vi phạm pháp luật, đặc biệt là trong lĩnh vực BHXH. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết về vi phạm pháp luật: Vi phạm pháp luật được định nghĩa là hành vi trái pháp luật, có lỗi, do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ. Vi phạm pháp luật về BHXH có các đặc điểm gồm tính nguy hại cho xã hội, tính trái pháp luật, có lỗi của chủ thể và chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý.

2. Lý thuyết về quản lý nhà nước và xử lý vi phạm trong lĩnh vực BHXH: Bao gồm các quy định pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, dân sự và hình sự trong lĩnh vực BHXH, với các hình thức xử phạt, mức xử lý và thẩm quyền xử lý cụ thể nhằm đảm bảo quyền lợi của NLĐ và tính ổn định của quỹ BHXH.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: vi phạm hành chính, vi phạm dân sự, vi phạm hình sự trong lĩnh vực BHXH; cấu thành vi phạm pháp luật về BHXH (khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan); các hành vi vi phạm phổ biến như trốn đóng, chậm đóng, chiếm dụng tiền BHXH, gian lận hồ sơ hưởng chế độ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ các văn bản pháp luật hiện hành về BHXH, báo cáo của ngành BHXH Việt Nam, số liệu thống kê về vi phạm BHXH tại Hà Nội giai đoạn 2020-2022, các tài liệu nghiên cứu, bài báo khoa học và các văn bản hướng dẫn thi hành.

• Phương pháp phân tích: Phân tích nội dung pháp luật, tổng hợp số liệu thống kê, so sánh kết quả giữa các năm và với các địa phương khác để đánh giá thực trạng vi phạm pháp luật về BHXH.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn các trường hợp vi phạm pháp luật về BHXH tại Hà Nội trong giai đoạn nghiên cứu làm đối tượng phân tích nhằm phản ánh thực trạng và xu hướng vi phạm.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2020-2022, với việc thu thập và phân tích dữ liệu trong vòng 12 tháng, kết hợp với đánh giá các quy định pháp luật hiện hành.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính khách quan, khoa học và thực tiễn, giúp luận văn có cơ sở vững chắc để đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình trạng vi phạm pháp luật về BHXH tại Hà Nội còn nghiêm trọng: Số tiền nợ BHXH tính đến năm 2022 là khoảng 2.324 tỷ đồng, chiếm 4,11% tổng số tiền cần thu, trong đó hơn 1.802 tỷ đồng là nợ kéo dài trên 12 tháng, chiếm 34,74% tổng số nợ. Tình trạng trốn đóng, chậm đóng BHXH diễn ra phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của NLĐ.

2. Các hành vi vi phạm phổ biến gồm trốn đóng BHXH, gian lận hồ sơ hưởng chế độ, chiếm dụng tiền BHXH: Hành vi trốn đóng BHXH của NSDLĐ chiếm tỷ lệ cao, với nhiều trường hợp sử dụng hợp đồng lao động giả để hợp thức hóa việc đóng BHXH. Gian lận hồ sơ hưởng chế độ như làm giả giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH, khai báo sai thông tin về thời gian đóng BHXH cũng được ghi nhận.

3. Quy định pháp luật về xử lý vi phạm đã được hoàn thiện nhưng còn nhiều hạn chế trong thực tiễn áp dụng: Luật BHXH 2014 và Bộ luật Hình sự 2015 đã bổ sung các quy định xử lý vi phạm hành chính, dân sự và hình sự về BHXH. Tuy nhiên, việc xử lý vi phạm còn chậm, thủ tục phức tạp, thẩm quyền xử phạt chưa được thực thi kịp thời, dẫn đến tình trạng vi phạm vẫn tồn tại.

4. Vai trò của các cơ quan quản lý và thanh tra chuyên ngành chưa phát huy tối đa: Công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm tại Hà Nội còn gặp khó khăn do khối lượng công việc lớn, thiếu nguồn lực và sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan chức năng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng vi phạm pháp luật về BHXH tại Hà Nội xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ của NLĐ và NSDLĐ về quyền lợi và nghĩa vụ trong BHXH, cùng với sự phức tạp trong quy định pháp luật và hạn chế trong công tác quản lý, thanh tra. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả nghiên cứu này cho thấy mức độ vi phạm vẫn duy trì ở mức cao, đặc biệt là nợ BHXH kéo dài, gây áp lực lớn lên quỹ BHXH và ảnh hưởng đến an sinh xã hội.

Việc sử dụng các biểu đồ thể hiện tỷ lệ nợ BHXH theo năm, phân loại các hành vi vi phạm và mức độ xử lý vi phạm sẽ giúp minh họa rõ nét hơn thực trạng và xu hướng vi phạm. Bảng so sánh mức xử phạt hành chính, dân sự và hình sự cũng góp phần làm rõ hiệu quả của các biện pháp xử lý hiện hành.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực quản lý và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng để bảo vệ quyền lợi NLĐ và đảm bảo tính bền vững của hệ thống BHXH.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về xử lý vi phạm BHXH: Cần sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật để làm rõ hơn các hành vi vi phạm, tăng mức xử phạt hành chính và hình sự nhằm nâng cao tính răn đe. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm: Nâng cao năng lực, trang bị nguồn lực cho các cơ quan thanh tra chuyên ngành BHXH, đẩy mạnh phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước để xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm. Chủ thể thực hiện: BHXH Việt Nam, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội các tỉnh, thành phố.

3. Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của NLĐ và NSDLĐ: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo về quyền lợi và nghĩa vụ trong BHXH, khuyến khích NLĐ chủ động giám sát việc đóng BHXH của NSDLĐ. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng. Chủ thể thực hiện: BHXH Việt Nam, các tổ chức công đoàn, chính quyền địa phương.

4. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý BHXH: Xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu BHXH đồng bộ, minh bạch, giúp phát hiện sớm các hành vi vi phạm và hỗ trợ công tác thanh tra, kiểm tra. Thời gian thực hiện: 2-3 năm. Chủ thể thực hiện: BHXH Việt Nam phối hợp Bộ Thông tin và Truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về BHXH: Giúp nâng cao hiệu quả quản lý, hoàn thiện chính sách và quy định pháp luật về BHXH, từ đó bảo vệ quyền lợi NLĐ và đảm bảo tính bền vững của quỹ BHXH.

2. Các tổ chức công đoàn và đại diện NLĐ: Cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn để giám sát việc thực hiện BHXH tại doanh nghiệp, hỗ trợ NLĐ trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

3. Doanh nghiệp và NSDLĐ: Hiểu rõ các quy định pháp luật về BHXH, tránh vi phạm và xử lý kịp thời các vấn đề liên quan đến đóng, hưởng BHXH, góp phần xây dựng môi trường lao động lành mạnh.

4. Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực luật kinh tế và an sinh xã hội: Tham khảo để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về pháp luật BHXH, vi phạm pháp luật và các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Vi phạm pháp luật về BHXH gồm những hành vi nào?
   Vi phạm pháp luật về BHXH bao gồm trốn đóng, chậm đóng BHXH, gian lận hồ sơ hưởng chế độ, chiếm dụng tiền BHXH, không cung cấp thông tin chính xác về NLĐ, và các hành vi sử dụng quỹ BHXH không đúng mục đích.

2. Các hình thức xử lý vi phạm BHXH hiện nay là gì?
   Vi phạm BHXH bị xử lý hành chính (phạt tiền, cưỡng chế đóng BHXH), xử lý dân sự (bồi thường thiệt hại), và xử lý hình sự (xử lý tội gian lận, trốn đóng BHXH theo Bộ luật Hình sự).

3. Ai có thẩm quyền xử lý vi phạm pháp luật về BHXH?
   Các cơ quan BHXH cấp tỉnh, Thanh tra chuyên ngành, Chủ tịch UBND các cấp có thẩm quyền xử phạt hành chính; Tòa án nhân dân có thẩm quyền xử lý dân sự và hình sự liên quan đến vi phạm BHXH.

4. Tại sao tình trạng vi phạm BHXH vẫn còn phổ biến?
   Nguyên nhân gồm nhận thức hạn chế của NLĐ và NSDLĐ, quy định pháp luật còn phức tạp, công tác thanh tra, kiểm tra chưa đồng bộ và thiếu nguồn lực, cùng với thủ tục xử lý vi phạm còn chậm.

5. Làm thế nào để NLĐ bảo vệ quyền lợi BHXH của mình?
   NLĐ cần chủ động theo dõi việc đóng BHXH của NSDLĐ, tham gia các tổ chức công đoàn, tố cáo các hành vi vi phạm, và tìm hiểu kỹ các quy định pháp luật về BHXH để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BHXH tại thành phố Hà Nội giai đoạn 2020-2022, với số liệu cụ thể về tình trạng nợ BHXH và các hành vi vi phạm phổ biến.
• Phân tích chi tiết các quy định pháp luật hiện hành về xử lý vi phạm hành chính, dân sự và hình sự trong lĩnh vực BHXH, đồng thời đánh giá ưu điểm và hạn chế trong thực tiễn áp dụng.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, tăng cường công tác thanh tra, nâng cao nhận thức và ứng dụng công nghệ thông tin nhằm hạn chế các hành vi vi phạm BHXH.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng đối với các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, NLĐ và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực luật kinh tế và an sinh xã hội.
• Khuyến nghị tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm tới để điều chỉnh, hoàn thiện chính sách BHXH phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội.

Quý độc giả và các cơ quan liên quan được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu này để nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ quyền lợi của NLĐ trong hệ thống BHXH Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số van dé lý luận về vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội Chương 2: Thực trạng pháp luật về vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội và thực tiễn tại thành phố Hà Nội Chương 3: Giải pháp nhằm hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội từ thực tiễn tại thành phố Hà Nội CHUONG 1. MOT SO VAN DE LY LUAN VE VI PHAM PHAP LUAT VE BAO HIEM XA HOI 1. Khai niệm va đặc điểm của vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội Theo Giáo trình Lý luận chung Nhà nước và Pháp luật của trường Đại học Luật Hà Nội có thê xác định: “Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật, có lỗi, do chủ thé có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ” [50, tr. BHXH kề từ khi xuất hiện đến nay luôn luôn phát huy tác dung trong những lúc NLD gặp khó khăn, hiểm nghẻo do bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, tuôi già.

trên cơ sở những cam kết đóng góp của NLD va NSDLD cho một bên thứ ba (cơ quan bảo hiểm) trước khi xảy ra những biến cố đó. Tuy nhiên, BHXH không trực tiếp chữa bệnh cho người tham gia bảo hiểm khi họ ốm đau, tai nạn, sắp xếp việc làm cho người mất việc. mà chỉ giúp họ giữ thăng bằng phan thu nhập bị giảm hay bị mat hoặc giúp ho trang trải phân chi tiêu bị tăng cao đột xuât do gặp các rủi ro nói trên. Vi vậy, dưới góc độ kinh tế: BHXH là phạm trù kinh tế tổng hợp, là sự đảm bảo thu nhập nhăm bảo đảm cuộc sống cho NLD khi bị giảm hoặc bị mat kha năng lao động.

Dưới góc độ pháp lý: “BHXH là sự bao đảm thay thế hoặc bù dap một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuôi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội” [41, Khoản 1 Điều 3]. Như vậy, pháp luật BHXH là tổng hợp quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành, quy định về các hình thức đảm bảo về vật chất và tinh thần cho NLD hoặc người thân trong gia đình NLD khi họ bị mat hoặc giảm một phần khả năng lao động. VPPL là một hiện tượng lệch chuẩn xã hội, gây ra hoặc đe dọa gây ra những hậu quả xấu cho xã hội. Việc nhận thức đúng đắn, đầy đủ về VPPL có ý nghĩa quan trọng, nó giúp cho việc nhận diện hiện tượng xã hội này, phân biệt chúng với các hiện tượng lệch chuẩn khác, từ đó có các biện pháp có hiệu quả để ngăn ngừa, giảm thiểu hiện tượng này trong đời sống.

Pháp luật được đặt ra để điều chỉnh hành vi con người nhăm xác lập và duy trì trật tự xã hội. Bằng pháp luật, nhà nước và xã hội chính thức thé hiện quan điểm của mình trong việc khuyến khích hay ngăn cắm một hành vi cụ thể nào đó. Do vậy, phải có hành vi thực tế của chủ thé mới có cơ sở dé xác định có VPPL hay không. VPPL không phải là suy nghĩ, hay những sự biến xảy ra năm ngoài ý thức còn người.

VPPL phải là kết quả của ý thức con người, được thể hiện ra thế giới khách quan bằng hành vi thực tế cụ thé. Có thể khang định, mọi VPPL đều là hành vi trái pháp luật, nhưng không phải tat cả hành vi trái pháp luật đều bị coi là VPPL. Chỉ những hành vi trai pháp luật do người có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện trong trường hợp có lỗi mới bị coi là VPPL. Cũng như các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, trong BHXH khó tránh khỏi những vi phạm mà cần có cơ chế pháp luật dé đấu tranh và loại bỏ.

VPPL về BHXH có những dấu hiệu của VPPL nói chung, đồng thời, có những đặc điểm riêng xuất phát từ đặc thù của tô chức và hoạt động trong lĩnh vực BHXH. Như vậy, có thê định nghĩa: VPPL về BHXH là các hành vi xâm hại đến các quan hệ BHXH, được pháp luật bảo vệ, do cá nhân hoặc tô chức có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện trong điều kiện họ có thể nhận thức và kiêm soát được hành vi của mình. Các hành vi VPPL về BHXH được nhận diện, đánh giá theo tính chất, làm cơ sở để truy cứu trách nhiệm và xử lý các hành vi VPPL. Vi phạm BHXH có các đặc điểm sau: Thứ nhất, hành vi nguy hại cho xã hội VPPL trước hết phải là hành vi của con người hoặc hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội,.

(các chủ thé pháp luật) nguy hiểm hoặc có khả năng gây nguy hiểm cho xã hội. Khi xác định một VPPL thì hành vi nguy hiểm cho xã hội là không thê thiếu. Nếu không có hành vi nguy hiểm của con người thì sẽ không có VPPL. Hành vi đó có thé được thê hiện dưới dạng hành động hoặc không hành động của chủ thé pháp luật.

Pháp luật không điều chỉnh những suy nghĩ tình cảm hay những đặc tính cá nhân khác của con người cho đù nó có nguy hiểm cho xã hội hay không [50]. Tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi VPPL về BHXH thể hiện ở việc gây thiệt hại hoặc đe doa gây thiệt hại cho quan hệ BHXH qua vi phạm các nghĩa vụ phát sinh do luật định liên quan đến quan hệ đóng, hưởng và quản lý hoạt động BHXH,. Mức độ thiệt hại cho quan hệ BHXH của các hành vi VPPL về BHXH phụ thuộc chủ yếu vào các nhóm yếu té sau: Mức độ thiệt hại đã gây ra hoặc đe doạ gây ra cho quỹ BHXH được tính băng tiền và mức độ thiệt hại được tính bằng số lượng hồ sơ sai phạm, số lượng lao động bị thiệt hai do hành vi vi phạm, khoảng thời gian mà hành vi vi phạm diễn ra,. Thứ hai, trai pháp luật BHXH xâm hại đến các quan hệ xã hội được pháp luật BHXH xác lập và bảo vệ VPPL không những phải là hành vi nguy hiểm cho xã hội mà hành vi đó còn phải trái pháp luật, xâm phạm tới các quan hệ xã hội được pháp luật xác lập bảo vệ.

Do vậy, những hành vi trái với các quy định của các tô chức xã hội, trái với tập quán, đạo đức và các tín điều tôn giáo nhưng không trái với các quy định pháp luật thì không bi xem là VPPL. Tính trai pháp luật cũng là một đặc tính không thê thiếu của hành vi VPPL [50]. Hành vi trái pháp luật trong lĩnh vực BHXH có thê được thê hiện dưới các hành thức: chủ thé thực hiện những hành vi bị pháp luật đóng BHXH, cố ý báo cáo sai sự thật, cung cấp sai lệch thông tin, số người thuộc diện tham gia BHXH; chủ thé không thực hiện những nghĩa vu ma pháp luật bắt buộc phải thực hiện như: không tham gia BHXH cho NLD theo quy định hoặc chu thé sử dụng quyên hạn vượt quá giới han cho phép,. Thứ ba, có lỗi của chủ thể Dấu hiệu trái pháp luật chỉ là dấu hiệu bên ngoài của hành vi VPPL.

Đề xác định VPPL cần xem xét cả mặt chủ quan của hành vi mà ở đây mặt chủ quan là yếu tố lỗi của người thực hiện hành vi. Lỗi là yếu tố chủ quan thé hiện thái độ của chủ thé đối với hành vi trái pháp luật. Cũng như mọi hành vi VPPL nói chung, hành vi VPPL về BHXH cũng đòi hỏi phải có dau hiệu lỗi. Lỗi của hành vi vi phạm trong lĩnh vực BHXH là sự phủ định chủ quan của các đòi hỏi về nghĩa vụ của pháp luật BHXH được đặt ra cho các bên tham gia quan hệ BHXH, đó có thê là lỗi có ý hoặc lỗi vô ý [50].

Thứ tư, chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý Năng lực trách nhiệm pháp lý là kha năng phải chịu trách nhiệm pháp lý của chủ thê do nhà nước quy định. Thông thường nhà nước chỉ quy định những người có khả năng nhận thức và điều khiển hành vi mới phải chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình. Đối với những người do mat năng lực nhận thức hoặc khả năng lựa chọn, điều khiến hành vi của mình ở thời điểm khi thực hiện hành vi thi họ cũng không có năng lực trách nhiệm pháp ly theo quy định pháp luật. Theo đó, chủ thê thực hiện các hành vi VPPL trong 10 lĩnh vực BHXH có thé là NLD, NSDLĐ, tô chức BHXH hoặc cá nhân, tổ chức liên quan khác có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện hành vi.

Cấu thành của vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội Cấu thành VPPL là những dấu hiệu đặc trưng của một VPPL cụ thê. Trong phạm vi luận văn, tác giả đi sâu phân tích khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan của VPPL về BHXH. Thứ nhất, khách thể của VPPL về BHXH là quan hệ xã hội được pháp luật BHXH bao vệ nhưng bị hành vi trai pháp luật xám hại tới Các quan hệ xã hội trong lĩnh vực BHXH được pháp luật bảo vệ và trở thành khách thể, đó là quan hệ giữa các chủ thể: nhà nước, cơ quan BHXH, NSDLD va NLD. Quan hệ này được hình thành, duy trì và phat triển là nhằm mục đích bảo đảm quyên lợi trực tiếp cho NLD, qua đó đảm bao cho sự 6n định của xã hội [50, tr.

Quan hệ xã hội trong lĩnh vực BHXH chi có thé duy tri và phát triển dé thực hiện chức năng xã hội tốt đẹp đó khi các chủ thé thực hiện đúng trách nhiệm, nghĩa vụ của mình, tuy nhiên xuất phát từ chính nghĩa vụ và quyền lợi của các bên trong quan hệ BHXH đã dẫn tới nguy cơ các chủ thể không tuân thủ nghĩa vụ ở những mức độ khác nhau. Chính bởi tầm quan trọng của van đề ASXH đối với sự ổn định xã hội và phát triển của nền kinh tế xã hội mà các quan hệ trong lĩnh vực BHXH đã được coi là khách thể bảo vệ của pháp luật. Thứ hai, mặt khách quan của VPPL về BXHH là những dấu hiệu biểu hiện ra bên ngoài thế giới khách quan của VPPL Yếu tô khách quan của VPPL về BHXH trước hết là hành vi khách quan, hậu quả nguy hiém cho xã hội và môi quan hệ nhân quả giữa hành vi 11 khách quan và hậu quả nguy hiểm cho xã hội, bên cạnh đó còn có thê là thủ đoạn vi phạm, thời gian vi phạm [50, tr.