CHƯƠNG I ĐẶC ĐIỂM THƠ THIẾU NHI VÀ ĐẶC ĐIỂM CẢM THỤ THƠ CỦA HỌC SINH TIỂU HỌC I. ĐẶC ĐIỂM VĂN HỌC THIẾU NHI VÀ THƠ THIẾU NHI L1 ĐẶC ĐIỂM VĂN HỌC THIẾU NHI Nhấn mạnh tẩm quan trọng của tuổi ấu thơ và ý nghĩa của việc giáo dục trẻ thd, PI- E GA - MA - RA (Pháp) có nói: “ Hiện nay chúng ta đã hiểu và ngày càng rõ hơn tim quan trọng của những thu hoạch dau tiên. Những nhà giáo dục học, tâm lý giáo dục học và các thầy thuốc bảo ta điều đó. Điều mà trẻ tho nhận được trong những năm đầu tiên của cuộc sống bằng tất cả những gì em sẽ thu lượm được trong những quãng đời còn lại.
Những từ ngữ, những ước mơ, những ý tưởng mà con người măng trẻ khám phá được trong những câu chuyện đầu tiên được nghe, trong những bài thơ đầu tiên tram bổng bên tai, trong những lần đọc sách dau tiên, sẽ đi theo em lâu dài và chắc là mãi mãi. Cảm xúc của em ngày thêm giàu có hoặc bị tổn thương. Ngưỡng cửa vào đời của các em sẽ rộng thêm hay co lại. Ngôn ngữ của các em sẽ được nuôi dưỡng hay còm cõi.
Chúng ta hiểu diéu đó từ lâu, trong kinh nghiêm bản than và ngôn ngữ thường ngày còn in dấu diéu đó: trẻ em là những sắp mềm; ta uiốn cong cây non chứ không uốn cây lớn. Những năm thang sau này của đời ta có thể mờ nhạt, rơi vào quên lãng song những năm son trẻ, với những thu hoạch và tổn thương của chúng, thường vẫn còn nguyễn vẹn trong ki ức ta, trong phẩm cách ta sau này, Điều mà chúng ta còn chưa hiểu rõ lắm, có thể là những ưu thé của những thu nhận của tuổi thd so với kinh nghiệm còn lại của một đữi người. Về một mặt nào đó, trẻ em quả là người cha của con người. Chính vì thế văn học thiếu nhi không chỉ có tam quan trọng về số lượng ma còn quan trọng về chất lượng”.
(47] Vậy văn học thiếu nhỉ là gì? Nó có những đặc điểm gì mà có tim quan trọng như vậy? Theo Nguyễn Mạnh Hiếu: " Việc xác định khái niệm văn học thiểu nhi cho đến nay vẫn còn nhiều bàn cãi. Bởi vì, ngay từ việc xác định khái niêm văn học và khái niệm thiếu nhỉ đã nảy sinh nhiều vấn để. Thế nào là một tắc Trang 9 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP phẩm văn hoc? Câu trả lời không đơn giản! Thiếu nhị là gì? Thiếu nhỉ khác với người lớn ra sao? Cũng là những cầu hỏi không dễ trả lời”.{7| “Văn học thiểu nhí" là một khái niệm, một thuật ngữ đã được quen dùng, nhưng định nghĩa về nó ra sao cho gọn và rõ, lai có tính phổ quát, thuyết phục thì phải chờ có thêm thời gian. Thực hiện luận van này, chúng tỏi tim thấy một định nghĩa tương đối đẩy đủ vẻ văn học thiếu nhỉ trong ” Bách khoa thư văn học thiếu nhì Việt Nam” : "Văn học thiếu nhỉ bao gồm: Những tác phẩm văn học được moi nhà sáng tạo ra với mục đích giáo dục, bai dưỡng tâm hỗn , tính cách cho thiếu nhi.
Nhân vật trung tâm của nó là thiếu nhi, và nhiều khi cũng là người lớn, hoặc là một cơn gió, một loài vật, hay một đỗ vật, một cái cây,. Tác giả của văn học thiếu nhi không chỉ là chính các em, mà cũng là các nhà văn thuộc mọi lứa tuổi, văn học thiếu nhi con bao gdm những tắc phẩm được thiếu nhỉ thích thú tìm đọc. Bởi vì các em đã tìm thấy ở trong đó cách nghĩ, cách cảm cùng những hành động của chính các em. Hơn thể, các em con tim được ở trong đó một lời nhắc nhở, một sự ran đe với những nguồn động viên, khích lệ, những sự dẫn dắt ý nhị, bổ ích trong quá trình hoàn thiện tính cách của mình.
Như thé , văn học thiếu nhỉ là người bạn thông minh và man cảm của thiếu nhi”, (33] Quan niệm trên đã bao quát được tất cả đổi tượng, nhiệm vu, chức nang mà mỗi tác phẩm được coi là tác phẩm văn học thiếu nhi đã để cận đến, đã thực hiện và có nghĩa vụ thực hiện tất cả những điều đó. Ca dao Việt Nam có câu: “ Day con từ thuở trong nôi” Câu ca dao ấy đúng với cả ngày xưa và đúng với cả bây giờ. Chúng ta lớn lên bằng những tiếng ru dịu ngọt của ông bà, cha mẹ, anh chị. Ngay từ lúc mới lọt lòng, những tiếng ru êm ái: "Con di muốn nên thân người ." hoặc " Cháu di cháu lớn với ba".
đã thấm vào hồn ta, cùng ta lớn dậy. Chúng ta lớn lên bằng những tiếng ru ấy, và cũng lớn lên bằng những câu chuyện than thoại, những kho truyện cổ tích của ông bà, cha mẹ, hay anh chị đã kể cho nghe. Ta lớn lên về thể xác và cũng rong mở dẫn đôi cánh của tâm hồn và tình cảm,. Ngày nay, hẳn không ai không nhớ một vài câu ca dao hay tục ngữ, một vài truyện cổ, mà ngày xưa trong những đêm trang mài mòn guốc võng, mẹ hay bà đã kể cho nghe,.
Văn chương quả là một phương tiện rất đắc dụng để bồi bổ tâm hồn trẻ thơ, khó có thể thay thế được. Thật là ngây thơ nếu nghĩ rằng chúng ta có thể bằng tác phẩm của mình giải quyết hết mọi vấn để xã hội, kinh tế, chính trị và đạo lý rất nhức tạp đang dat ra trước nhân loại. Tuy nhién mỗi một chúng ta do kinh nghiệm hản thân, đều thấy rõ sức mạnh to lớn của một tiếng nói văn học tốt lành, thông minh, sáng sủa, đặc hiệt khi tiếng nói ấy được gieo lên miếng đất phì nhiêu là tâm hỗn con trẻ. Trang [0 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP —— Văn học thiểu nhị đã có từ thời xa xưa, đó là những dng văn chương truyền miệng.
Trải qua bao thăng trim và tiến triển của lịch sử, văn học thiểu nhỉ đã không ngừng phát triển theo hướng ngày càng phong phú, sâu sắc, ngày càng xứng đáng là một người ban vừa gần gũi hiển hoà lại vừa thông tuệ man cảm đối với trẻ em. Văn học thiếu nhỉ trong tiến trình phát triển, nó luôn mang những đặc điểm đặc trưng cho thể loại để phân biệt với các thể loại văn học khắc, với các loại hình nghệ thuật khác. Nhưng để tìm đâu là đặc điểm nổi bật của văn học thiếu nhỉ thì đã có rất nhiễu ý kiến đưa ra, có ý kiến tương đẳng, có ý kiến không tương đẳng. Như ta đã biết, tác phẩm văn học thiếu nhỉ trước hết phải là tác nhẩm văn học, nó bình đẳng với tác phẩm dành cho người lớn về phương diện chất lượng, đẳng thời nó phải đảm bảo những đặc trưng thuộc về tâm lý lứa tuổi thiếu nhi, Các yếu tố, các tính chất, các đặc trưng bộc lộ đẳng thời, cùng tổn tại và nhuẩn nhị, chuyển hoá cho nhau.
Từ đó ta có thể xét đến những đặc điểm nổi bật của văn học thiếu nhỉ như sau: 4. Tính đối tượng: Đây chính là đặc điểm bao trùm của văn học thiếu nhỉ và cũng là đặc điểm được nhiều nhà nghiên cứu về văn học thiếu nhi thống nhất đưa ra. Khi sáng tác cũng như khi tiếp cận, bình giá, phân tích văn học thiếu nhi, đối với người lớn sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Một là người lớn phải nắm được đặc trưng đời sống tâm lý ở lứa tuổi thiếu nhi.
Hai là phải hướng dẫn được thiếu nhỉ đi theo con đường mà người lớn vạch ra. Điều hiển nhiên và dễ dàng nhận thấy đó là thiếu nhỉ chỉ thực sự xúc động và làm theo những gì mà chúng cảm nhận được, gin bó với chúng. Do đó người lớn phải thực sự sống với đời sống của lứa tuổi thiếu nhi. Muốn vậy, người lớn phải vượt qua hai cửa ải: một mặt phải hồi tưởng lại, làm sống lại những năm tháng ấu thơ của mình; một mặt phải xoá được cái khoảng cách giữa tuổi thơ hôm nay với tuổi thơ hôm qua.
Cho nên nếu chỉ căn cứ vào tuổi thơ của mình mà suy ra, mà không chú ý đến khoảng cách, thì độ sai lệch sẽ rất lớn. Nguyên nhân cơ bản dẫn đến hiện tượng học sinh sợ văn, chắn ngắn với tác phẩm văn chương, phải chang là ở chỗ này. Tác phẩm văn học được lựa chọn để dạy và học phải phù hợp với lứa tuổi thiếu nhỉ hôm nay, và đương nhiên phải được học sinh thích thú. Nhưng làm thế nào để lựa chọn được những tác phẩm như thế, điểu này buộc chúng ta phải giải quyết luận điểm nói trên.
Hơn nữa "thiếu nhi hôm nay là thế giới ngày mai”, chúng ta phải dẫn dat các em hước vào một thế giới mới, Trang it LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP vàn con đường mà người lđn đã vạch ra. Hiện tượng trên đây đặt ra cho vẫn học thiếu nhì một việc cần chú ý: đó là đổi tượng lửa tuổi. Nhà văn Võ Quảng đã từng viết: "Nội dung văn học cho thiểu nhì cũng là các vấn để về chủ để, để tài, vé phương pháp thể hiện, cũng là các vấn đẻ về thể loại, về phong cách, về ngôn ngữ. Nhưng ở đây, tất cả những cái đó phải được thể hiện như thế nào cho phù hợp với “đôi mẤt” và “con tìm” của mỗi lứa tuổi, làm cho mỗi lứa tuổi có thể hiểu được, rung động được, có thể đánh thức được trong lòng các em những tình cảm tốt đẹp, đạt được mot hiệu quả giáo dục tốt.
Cũng vì lẽ đó văn học thiểu nhi đòi hỏi một tính cách da dạng. Đa dạng không chỉ trong chủ để và để tài, trong thể loại, mà còn trong phong cách, trong xây dựng hình tượng, sử dụng ngôn ngữ. Vi nếu ta không thấy trình độ nhận thức và “khẩu vi" của mỗi lứa tuổi thì rất có thể các em sẽ không tiếp thu được. Văn học đến với các em chẳng khác "nước đổ dấu vịt”.
[35] Quan tâm đến tính đối tượng, cũng có nghĩa văn học thiếu nhỉ phải có cách thể hiện phù hợp với cặp mắt và con tim của mỗi lứa tuổi, nhưng không phải vì vậy mà “bat chước”, “nhai lại” cách nói của thiếu nhi. Cũng không chỉ núi những việc riêng tu đã xảy ra với các em. Văn học thiếu nhị có thé nói tất cả những vấn để nhỏ, lớn, có thể để cập đến cả những vấn để có tẩm vóc thời đại, có thể mô tả những loại vật, cổ cây cho đến những hình ảnh xa xôi trong dĩ vãng. Nhưng ở đây, người viết phải nói cái đó như thế nào để cho các em có thể hiểu được, rung cảm được, đem lại một lợi ích về tâm hẳn, tư tưởng.
Cùng với tính đối tượng.