mở đầu, triển khai lẫn kết thúc ) những câu văn mang sắc thái đánh giá của người viết còn gặp thường xuyên hơn, nhất là ở các thể loại như bình luận, xã luận, phóng sự, ghi chép, ký. Tính biểu cảm - Tính biểu cảm trong báo chí nói chung và ghi nhanh nói riêng gắn liền với việc sử dụng từ ngữ mới lạ, giàu hình ảnh, in đậm dấu ấn của cá nhân,… Ví dụ như: - “Sông Tô mà không lịch” (Báo Văn hóa, 17-5-1999) - “Ở những “cua” cấp tốc, chuyện thầy viết lia lịa lời giải ở trên, trò cắm cổ chép chính tả ở dưới vì không có thời gian giảng là “chuyện thường ngày ở huyện”” ( Hà Nội mới, cuối tuần 1998) - Nếu ngôn ngữ ghi nhanh báo chí không có tính biểu cảm thì nó chỉ tồn tại là những chuỗi thông tin khô khan và khó thu hút được độc giả. - Tính biểu cảm tác động mạnh đến tâm hồn người nghe, làm cho họ có những trạng thái cảm xúc nhất định theo hướng mà người viết mong đợi. Tính định hướng ( Chân, thiện, mĩ) Xác định ngưỡng: - Quy chuẩn về ngôn ngữ - Văn hoá, đạo đức - Tư tưởng, lập trường chính trị, đường lối, chủ trương, tôn chỉ, mục đích… - Hiệu ứng tới đối tượng tiếp nhận.
Tính hấp dẫn + Tính hấp dẫn của ngôn ngữ báo chí là gì? + Tại sao ngôn ngữ báo chí cần có tính hấp dẫn? + Bằng cách nào để tạo sự hấp dẫn của ngôn ngữ báo chí? - Tính hấp dẫn của ngôn ngữ báo chí là sự chính xác cao nhất trong việc biểu đạt thông tin sự thật, tạo hiệu ứng tác động mạnh nhất tới lí trí và cảm xúc của đối tượng tiếp nhận. 15 - Tính hấp dẫn của ngôn ngữ báo chí góp phần tạo nên tính phức hợp và độ lắng của thông tin sự kiện. - Tính hấp dẫn của ngôn ngữ báo chí tạo độ mở thông tin ( siêu ngôn ngữ) và giá trị thẩm mĩ cho tác phẩm. - Độ mở thông tin ( siêu ngôn ngữ) Ví dụ: “Tổng thống Gooc ba chốp bàn giao chính quyền cho En xin, cả một chính thể với đầy đủ các nhân vật lẫy lừng lúc này không còn có mặt.
Gooc ba chôp cầm lấy cây viết để kí chữ kí cuối cùng, không hiểu sao cây viết hết mực. Một phóng viên CNN đã rút cây viết của mình đưa cho Gooc ba chốp…” 1. Tính khuôn mẫu Trước hết, cần phải làm rõ khái niệm " khuôn mẫu ". Đó là những công thức ngôn từ có sẵn, được sử dụng lặp đi lặp lại nhằm tự động hoá quy trình thông tin, làm cho nó trở nên nhanh chóng, thuân tiện hơn.
Khuôn mẫu bao giờ cũng đơn nghĩa và mang sắc thái biểu cảm trung tính. Chúng bao gồm nhiều loại và có mặt trong nhiều phong cách chức năng của ngôn ngữ. Giao tiếp báo chí không thể thiếu khuôn mẫu vì nó tiết kiệm thời gian và công sức cho chủ thể sáng tạo, thích ứng với việc đưa tin câp nhật, tức thời. Song, khác với khuôn mẫu trong văn bản hành chính và văn bản khoa học, khuôn mẫu báo chí không cứng nhắc, bất di bất dịch mà rất linh hoạt, uyển chuyển.
Chẳng hạn, một thông tin trên báo về nguyên tắc phải thoả mãn 6 câu hỏi: Ai? Cái gì? Ở đâu? Bao giờ? Như thế nào? Tại sao? nhưng thứ tự trả lời cho các câu hỏi đó có thể được sắp xếp khác nhau tuỳ thuộc vào từng hoàn cảnh giao tiếp cụ thể. Bên cạnh đó, các thành tố khuôn mẫu trong ngôn ngữ báo chí lại luôn kết hợp hài hoà với các thành tố biểu cảm cho nên ngôn ngữ báo chí thường rất mềm mại, hấp dẫn chứ không khô khan như ngôn ngữ trong văn bản khoa học 16 và văn bản hành chính, là nơi người ta chỉ sử dụng thuần nhất các thành tố khuôn mẫu mà thôi. Đặc điểm ngôn ngữ báo chí 1.Tính thời sự - Sử dụng câu chủ động - Sử dụng câu ngắn gọn - Đảm bảo đủ các yếu tố thông tin. - Sử dụng ngôn ngữ sự kiện tránh bình luận, luận bàn khi không cần thiết - Diễn đạt trực tiếp, tránh diễn đạt gián tiếp hoặc liên tưởng - Sử dụng nhiều động từ, ít tính từ và trạng từ 1.Tính chính xác, ngắn gọn - Dùng từ đúng ngữ cảnh - Dùng từ đúng chính tả - Dùng từ phù hợp với sắc thái biểu cảm - Tránh sự mơ hồ về nghĩa của câu.
Một câu có thể có nhiều ý nhưng cần rõ ràng và mạch lạc, tránh trường hợp người đọc mỗi người hiểu theo một cách khác nhau. - Nhà báo cần nắm chắc các tri thức cơ bản liên quan tới việc sử dụng tiếng Việt thuộc 4 phương diện chính là ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và phong cách - Trong ngôn ngữ báo chí nên hạn chế tối đa việc dùng các từ ngữ, cấu trúc không xác định hay có ý nghĩa mơ hồ kiểu như “một người nào đó”, “ở một nơi nào đó” 1.Tính hấp dẫn - Thông tin tiêu biểu, hấp dẫn cho lên đầu (mô thức kim tự tháp ngược) - Có sự liên kết về nội dung, hình thức giữa các đoạn, các câu để tạo nên tính gắn kết, hấp dẫn và thống nhất cho văn bản 17 - Tạo nên sự bất ngờ, tò mò trong việc đặt tít; tổ chức câu, đoạn; dùng từ… 1.Tính biểu cảm - Sử dụng các biện pháp tu từ phù hợp theo từng trường hợp. Một số biện pháp tu từ như: ẩn dụ, hoán dụ, so sánh… - Sử dụng các từ ngữ, lối nói mới lạ, giàu hình ảnh, in đậm dấu ấn cá nhân - Dùng các thành ngữ, tục ngữ, ca dao - Vay mượn các hình ảnh, từ ngữ, cách diễn đạt từ các tác phẩm văn học nghệ thuật - Chơi chữ, nói lái - Dùng từ ngữ hội thoại - Dùng từ ngữ vay mượn từ tiếng nước ngoài (biểu hiện rõ nhất là từ Hán Việt với sắc thái trang trọng) - Dùng thuật ngữ - Dùng từ ngữ địa phương - Dùng dấu câu: Dấu ngoặc kép có giá trị biểu cảm cao khi báo hiệu rằng từ ngữ nào đó được dùng không phải với ý nghĩa hay phong cách thông dụng của chúng. Nó mang đến cho câu văn sắc thái dí dỏm, hài hước hoặc mỉa mai, châm biếm… Dấu chấm lửng tăng cường đáng kể tính biểu cảm cho ngôn ngữ báo chí khi nó thực hiện chức năng làm giãn nhịp câu văn, báo hiệu sự bất ngờ hoặc gợi mở các định hướng suy nghĩ khác nhau cho người đọc.
- Dùng ẩn dụ: Ẩn dụ trong ngôn ngữ báo chí thường mang tính chất văn cảnh. Nó là sáng tạo riêng của người viết và in đậm dấu ấn cá nhân. - Nói dựa, trích dẫn 1.Tính đại chúng - Sử dụng ngôn ngữ toàn dân, tránh dùng từ địa phương khi không cần thiết hoặc quá khó hiểu 18 - Viết dễ hiểu, tránh sự phức tạp, rối rắm không cần thiết - Nhà báo nên hạn chế tối đa việc vay mượn từ ngữ nước ngoài 1. Thể loại báo chí 1.
Khái niệm về thể loại báo chí Mặc dù số lượng tác phẩm báo chí vô cùng phong phú, đa dạng nhưng nhìn chung chúng chỉ thuộc một số loại, một số thể báo chí nhất định. Trong báo chí, dạng thức của thể loại được hình thành và tồn tại tương đối ổn định trong quá trình phát triển của lịch sử báo chí, thể hiện ở sự giống nhau về cách thức tổ chức tác phẩm; về đặc điểm của sự kiện, hiện tượng đời sống; và về tính chất của mối quan hệ của nhà báo đối với các sự kiện, hiện tượng, quá trình đời sống ấy. Các phương pháp phản ánh sự kiện, hiện tượng của đời sống xã hội phần lớn đáp ứng yêu cầu hoạt động nghiệp vụ của nhà báo và cơ quan báo chí. Việc vận dụng các hình thức, phương pháp, tính chất, đặc điểm thể loại tác phẩm được gọi chung là thể loại.
Sự hình thành và xác lập thể loại báo chí ở Việt Nam là do nhu cầu nội tại của quá trình xây dựng kinh tế - xã hội của đất nước. Báo chí nước ta chịu ảnh hưởng về cách thể hiện của báo chí nước ngoài. Mặc dù vậy, trong quá trình hoạt động, các thế hệ nhà báo Việt Nam đã vận dụng cách thức, phương pháp thể hiện của lý luận báo chí thế giới một cách linh hoạt, sáng tạo phù hợp với phong tục tập quán văn hóa dân tộc; lối sống, trình độ nhận thức của nhân dân; chủ trương, đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể. Hiện nay, tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm thể loại báo chí.
Ở đây, chúng tôi trích dẫn ý kiến của tác giả Dương Xuân Sơn về khái niệm thể loại báo chí mà chúng tôi cho là hợp lý nhất: “Thể loại báo chí là hình thức biểu hiện cơ bản thống nhất và ổn định của các bài báo, là cách lựa chọn công cụ, phương tiện phương pháp và hình thức trình bày tác phẩm báo 19 chí để phù hợp với nội dung, thích ứng với từng tình huống sự kiện, và có thể chứa đựng được nội dung hình thức bài báo cần trình bày”. [18;9] Trong thực tế, các thể loại báo chí không tồn tại ở trạng thái tĩnh mà luôn vận động và có sự đan xen vào nhau. Bởi vì báo chí mô tả cuộc sống với vô vàn sự biến động đa dạng và phức tạp nên các thể loại cũng phải biến đổi là lẽ đương nhiên. Không nằm ngoài quy luật đó, báo chí Việt Nam hiện đại cũng không ngừng phát triển làm phong phú và hoàn thiện các thể loại, tăng sự hấp dẫn đối với công chúng.
Các thể loại báo chí 1. Tin Tin có phương thức phản ánh rất đặc thù đó là tin phản ánh các sự kiện mới chứ không đi sâu vào giải quyết các vấn đề. Sự kiện của tin là những sự kiện, biến cố có thực, tiêu biểu mới xảy ra trong đời sống và nó phải đảm bảo tiêu chí là có thời gian, không gian cụ thể. Và mỗi sự kiện chỉ có tác động nhất định trong một phạm vi thời gian nhất định nào đó.
Có thể dựa vào nhiều tiêu chí để phân loại tin: + Dựa vào các lĩnh vực sống: tin kinh tế, tin chính trị, tin văn hóa, tin giáo dục… + Dựa vào thể thức: tin vắn, tin ngắn, tin sâu, tin tổng hợp + Dựa vào mục đích thông tin: tin thông tấn, tin công báo (thông báo chủ trương, chính sách, chỉ thị, nghị quyết, nghị định… của các cấp lãnh đạo) 1.