Trạng Ngữ Trong Tiếng Anh Đối Chiếu Với Tiếng Việt

Luận Án Tiến Sĩ: So sánh Trạng Ngữ trong Tiếng Anh và Tiếng Việt

• Tác giả: Trịnh Hữu Tuấn
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Văn Hiệp
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Trạng Ngữ Trong Tiếng Anh Đối Chiếu Với Tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ THUYẾT CỦA LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Sơ lược nghiên cứu về trạng ngữ trong tiếng Anh
• 1.3. Sơ lược nghiên cứu về trạng ngữ trong tiếng Việt
• 1.4. Cơ sở lí thuyết liên quan đến luận án
• 1.4.1. Khái quát về trạng ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 1.4.2. Khái quát về lí thuyết ba bình diện của câu
• 1.4.3. Khái quát về ngôn ngữ học so sánh đối chiếu (SSĐC)
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: KẾT HỌC CỦA TRẠNG NGỮ TIẾNG ANH ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT
• 2.1. Cấu tạo và vị trí của trạng ngữ tiếng Anh
• 2.1.1. Cấu tạo của trạng ngữ tiếng Anh
• 2.1.2. Vị trí của trạng ngữ tiếng Anh
• 2.1.3. Dấu hiệu nhận biết trạng ngữ trong tiếng Anh
• 2.2. Cấu tạo và vị trí của trạng ngữ tiếng Việt
• 2.2.1. Cấu tạo của trạng ngữ tiếng Việt
• 2.2.2. Vị trí của trạng ngữ tiếng Việt
• 2.2.3. Dấu hiệu nhận biết trạng ngữ trong tiếng Việt
• 2.3. Đối chiếu đặc điểm kết học của trạng ngữ tiếng Anh và trạng ngữ tiếng Việt
• 2.3.1. Những điểm giống nhau
• 2.3.2. Những điểm khác nhau
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NGHĨA HỌC CỦA TRẠNG NGỮ TIẾNG ANH ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT
• 3.1. Nghĩa học của trạng ngữ trong tiếng Anh
• 3.1.1. Trạng ngữ chỉ thời gian
• 3.1.2. Trạng ngữ chỉ địa điểm
• 3.1.3. Trạng ngữ chỉ cách thức
• 3.1.4. Trạng ngữ chỉ điều kiện
• 3.1.5. Trạng ngữ chỉ sự nhượng bộ
• 3.1.6. Trạng ngữ chỉ mục đích
• 3.1.7. Trạng ngữ chỉ nguyên nhân
• 3.1.8. Trạng ngữ chỉ kết quả
• 3.1.9. Trạng ngữ chỉ sự so sánh
• 3.1.10. Sự kết hợp các vai trạng ngữ trong câu tiếng Anh
• 3.2. Nghĩa học của trạng ngữ trong tiếng Việt
• 3.2.1. Trạng ngữ chỉ thời gian
• 3.2.2. Trạng ngữ chỉ không gian
• 3.2.3. Trạng ngữ chỉ tình huống
• 3.2.4. Trạng ngữ chỉ cách thức, phương tiện
• 3.2.5. Trạng ngữ chỉ nguyên nhân
• 3.2.6. Trạng ngữ chỉ mục đích
• 3.2.7. Trạng ngữ điều kiện
• 3.2.8. Trạng ngữ nhượng bộ
• 3.2.9. Sự kết hợp các vai trạng ngữ trong câu tiếng Việt
• 3.3. Đối chiếu đặc điểm nghĩa học của trạng ngữ tiếng Anh và trạng ngữ tiếng Việt
• 3.3.1. Những điểm giống nhau
• 3.3.2. Những điểm khác nhau
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: DỤNG HỌC CỦA TRẠNG NGỮ TIẾNG ANH ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT
• 4.1. Bình diện ngữ dụng của trạng ngữ tiếng Anh
• 4.1.1. Chức năng thông tin của trạng ngữ trong tiếng Anh
• 4.1.2. Trạng ngữ trong cấu trúc đề - thuyết của câu
• 4.1.3. Vai trò của trạng ngữ đối với tính liên kết và mạch lạc của văn bản
• 4.2. Bình diện ngữ dụng của trạng ngữ tiếng Việt
• 4.2.1. Chức năng thông tin của trạng ngữ
• 4.2.2. Trạng ngữ trong cấu trúc đề - thuyết của câu
• 4.2.3. Vai trò của trạng ngữ đối với tính liên kết và mạch lạc của văn bản
• 4.3. Đối chiếu ngữ dụng trạng ngữ tiếng Anh và tiếng Việt
• 4.4. Tiểu kết chương 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lí thuyết của luận án

Trạng ngữ là một thành phần quan trọng trong câu, giúp biểu thị thông tin về thời gian, địa điểm, cách thức, mức độ, nguyên nhân,... của hành động hoặc sự việc được nói đến trong câu. Trong tiếng Anh, trạng ngữ được gọi là adverbials, adverbial modifier hoặc adverbial adjunct. Các nhà nghiên cứu đã định nghĩa trạng ngữ như một thành phần cung cấp thông tin về địa điểm, thời gian, hoàn cảnh, phương cách, nguyên nhân, mức độ,...

1.1. Sơ lược nghiên cứu về trạng ngữ trong tiếng Anh

Nghiên cứu về trạng ngữ trong tiếng Anh đã được bàn đến trong nhiều công trình nghiên cứu ngữ pháp tiếng Anh, các sách dạy tiếng Anh cho người nước ngoài và các chuyên khảo của các tác giả có uy tín. Các tác giả đã quan tâm đến các vấn đề chức năng, vị trí và cấu tạo của trạng ngữ trong tiếng Anh.

1.2. Cơ sở lí thuyết liên quan đến luận án

Cơ sở lí thuyết liên quan đến luận án gồm: Trạng ngữ với tư cách là một nhãn hiệu thuộc bình diện kết học của câu; Các bình diện nghĩa học và dụng học của trạng ngữ; Vấn đề xác định trạng ngữ trong tiếng Anh; Vấn đề xác định trạng ngữ trong tiếng Việt; Quan điểm của luận án về trạng ngữ.

II. Kết học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt

Kết học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt là một vấn đề quan trọng trong nghiên cứu ngôn ngữ. Trong chương này, chúng tôi trình bày những đặc điểm về mặt kết học của trạng ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt chủ yếu ở vị trí và cấu tạo.

2.1. Cấu tạo và vị trí của trạng ngữ tiếng Anh

Cấu tạo của trạng ngữ tiếng Anh bao gồm các thành phần như trạng từ, giới từ, danh từ, tính từ,... Vị trí của trạng ngữ tiếng Anh thường là sau động từ hoặc sau câu.

2.2. Cấu tạo và vị trí của trạng ngữ tiếng Việt

Cấu tạo của trạng ngữ tiếng Việt bao gồm các thành phần như trạng từ, giới từ, danh từ, tính từ,... Vị trí của trạng ngữ tiếng Việt thường là trước động từ hoặc trước câu.

III. Nghĩa học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt

Nghĩa học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt là một vấn đề quan trọng trong nghiên cứu ngôn ngữ. Trong chương này, chúng tôi trình bày những đặc điểm về mặt nghĩa học của trạng ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt.

3.1. Nghĩa học của trạng ngữ trong tiếng Anh

Nghĩa học của trạng ngữ trong tiếng Anh bao gồm các loại như trạng ngữ chỉ thời gian, trạng ngữ chỉ địa điểm, trạng ngữ chỉ cách thức,...

3.2. Nghĩa học của trạng ngữ trong tiếng Việt

Nghĩa học của trạng ngữ trong tiếng Việt bao gồm các loại như trạng ngữ chỉ thời gian, trạng ngữ chỉ không gian, trạng ngữ chỉ tình huống,...

IV. Dụng học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt

Dụng học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt là một vấn đề quan trọng trong nghiên cứu ngôn ngữ. Trong chương này, chúng tôi trình bày những đặc điểm về mặt dụng học của trạng ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt.

4.1. Bình diện ngữ dụng của trạng ngữ tiếng Anh

Bình diện ngữ dụng của trạng ngữ tiếng Anh bao gồm các chức năng như chức năng thông tin, chức năng liên kết,...

4.2. Bình diện ngữ dụng của trạng ngữ tiếng Việt

Bình diện ngữ dụng của trạng ngữ tiếng Việt bao gồm các chức năng như chức năng thông tin, chức năng liên kết,...

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ ngữ văn với đề tài "Trạng ngữ trong tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt" do nghiên cứu sinh Trịnh Hữu Tuấn thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam), dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Nguyễn Văn Hiệp. Công trình thuộc chuyên ngành Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu, mã số 9 22 20 24, bảo vệ năm 2020 tại Hà Nội.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong miêu tả cú pháp học, việc xác định và miêu tả các thành phần câu là nhiệm vụ nền tảng nhằm phục vụ hoạt động giao tiếp và công tác giảng dạy ngữ pháp. Bên cạnh nòng cốt câu gồm chủ ngữ và vị ngữ, trạng ngữ là thành phần giữ vai trò biểu thị các thông tin làm nền cho sự tình. Mặc dù xuất hiện với tần suất cao, trạng ngữ thường bị xem là thành phần phụ hoặc thứ yếu nên chưa nhận được sự quan tâm thỏa đáng và còn tồn tại nhiều quan điểm chưa thống nhất.

Thực tế học tập và giảng dạy cho thấy người Việt học tiếng Anh thường gặp nhiều lúng túng trong việc nhận diện và sử dụng trạng ngữ tiếng Anh, bao gồm lỗi về cấu tạo, vị trí và chức năng ngữ dụng do ranh giới phạm trù và các biểu đạt tương đương trong tiếng Việt đôi khi không rõ nét. Ngược lại, trong tiếng Việt, người sử dụng cũng gặp khó khăn khi phân biệt trạng ngữ với các thành phần ngữ pháp khác. Cho đến thời điểm tác giả thực hiện nghiên cứu, các công trình khảo sát cách biểu đạt tương đương của trạng ngữ tiếng Anh trong tiếng Việt trên cả ba bình diện kết học, nghĩa học và dụng học vẫn chưa được giải quyết một cách toàn diện. Đây chính là khoảng trống nghiên cứu mà luận án hướng tới giải quyết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là vận dụng lý thuyết ngữ pháp hiện đại để làm sáng rõ các đặc điểm của trạng ngữ tiếng Anh, từ đó đối chiếu nhằm chỉ ra những điểm tương đồng và dị biệt so với trạng ngữ tiếng Việt.

Để đạt được mục tiêu nêu trên, luận án xác định 5 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Xác lập cơ sở lý thuyết về trạng ngữ, lý thuyết ba bình diện nghiên cứu câu và lý thuyết ngôn ngữ học so sánh đối chiếu.
2. Thống kê, phân loại các loại trạng ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt dựa trên cứ liệu văn học khảo sát.
3. Chỉ ra đặc điểm kết học của trạng ngữ tiếng Anh trong sự đối chiếu với tiếng Việt.
4. Chỉ ra đặc điểm nghĩa học của trạng ngữ tiếng Anh trong sự đối chiếu với tiếng Việt.
5. Chỉ ra đặc điểm dụng học của trạng ngữ tiếng Anh trong sự đối chiếu với tiếng Việt.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Trạng ngữ trong tiếng Anh và trạng ngữ trong tiếng Việt.
• Phạm vi nghiên cứu: Luận án tập trung khảo sát trạng ngữ ở ba bình diện: kết học, nghĩa học và dụng học. Về phạm vi phân loại, do nội hàm khái niệm trạng ngữ trong tiếng Anh bao gồm nhiều tiểu loại phức tạp, luận án giới hạn đối tượng khảo sát ở tiểu loại gia ngữ (adjuncts) – thành phần bổ sung thông tin về chu cảnh của sự tình được biểu thị trong nòng cốt câu – nhằm đảm bảo tính tương đương khi đối chiếu với trạng ngữ trong tiếng Việt. Các tiểu loại khác còn nhiều tranh luận không thuộc phạm vi xử lý của công trình.
• Tư liệu nghiên cứu: Ngữ liệu được thu thập đồng đại từ 6 tác phẩm văn học tiếng Anh (kèm bản dịch tiếng Việt tương ứng) và 10 tác phẩm văn học tiếng Việt, đảm bảo tính tương đương về độ dài văn bản. Tổng dung lượng ngữ liệu khảo sát thực tế gồm 1.500 câu tiếng Anh có trạng ngữ và 1.500 câu tiếng Việt có trạng ngữ.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu về trạng ngữ trong tiếng Anh

Nghiên cứu trạng ngữ trong tiếng Anh đã được đề cập trong nhiều công trình ngữ pháp tổng quát và chuyên khảo của các tác giả như R. Quirk, Sidney Greenbaum, Martin Hewings, L. Alexander, Michael Swan, Jack C. Richards, John Lyons, Raymond Murphy, S. Chalker. Các nghiên cứu tập trung vào các nội dung:

• Khái niệm và định nghĩa: Hadumod Bussmann (Routledge Dictionary of Language and Linguistics), các từ điển của Oxford, Webster và Longman đều định nghĩa trạng ngữ (adverbials, adverbial modifier, adverbial adjunct) là thành phần thực hiện các chức năng cú pháp bổ sung thông tin về thời gian, địa điểm, cách thức, nguyên nhân, mức độ cho hành động hoặc toàn bộ sự tình. L. Alexander (Longman English Grammar) nhấn mạnh trạng ngữ trả lời cho các câu hỏi How? When? Where? và có thể bổ nghĩa cho động từ, tính từ, trạng từ khác, cụm giới từ hoặc cả câu.
• Phân loại trạng ngữ: Các học giả như Laenzlinger, Cinque (1999), Ernst (2002), Frey và Pittner (1998), McGregor (Semiotic Grammar) đưa ra các tiêu chí phân loại dựa trên đặc tính cú pháp và ngữ nghĩa. Nhóm tác giả Longman Grammar of Spoken and Written English chia trạng ngữ thành 3 loại lớn: trạng ngữ tình huống (circumstance adverbials), trạng ngữ phương thức (stance adverbials) và trạng ngữ liên hệ (linking adverbials). L. Alexander chia thành 9 loại mệnh đề trạng ngữ; Bùi Ý - Vũ Thanh Phương và Lê Dũng cũng phân chia mệnh đề trạng ngữ thành 9 nhóm; trong khi Marcella Frank (Modern English - A Practical Reference Guide) phân loại thành 11 nhóm mệnh đề.
• Phân biệt trạng ngữ (adverbial) và trạng từ (adverb): Các tác giả như M. Douglas (2004) và Endley (2010) phân định rõ: trạng từ là phạm trù từ loại (part of speech), mang tính bất biến về hình thức; còn trạng ngữ là phạm trù chức năng, thành phần câu (sentence part), được hiện thực hóa qua từ, cụm từ hoặc mệnh đề.
• Vị trí cú pháp: Phần lớn các nhà nghiên cứu xác nhận trạng ngữ tiếng Anh có thể chiếm ba vị trí: đầu câu, giữa câu và cuối câu, với những giá trị thông báo khác nhau tùy theo vị trí xuất hiện.

Các hướng nghiên cứu về trạng ngữ trong tiếng Việt

Tại Việt Nam, nghiên cứu trạng ngữ trải qua nhiều giai đoạn phát triển:

• Giai đoạn trước năm 1945: Do chịu ảnh hưởng của ngữ pháp phương Tây, các tác giả như Trần Trọng Kim, Bùi Kỷ, Phạm Duy Khiêm đồng nhất trạng từ với trạng ngữ, xem đây là các từ phụ thêm nghĩa cho động từ, tính từ, trạng từ khác hoặc mệnh đề.
• Giai đoạn sau năm 1945: Trạng ngữ được nghiên cứu sâu rộng với nhiều hệ thuật ngữ khác nhau. Trương Văn Chình và Nguyễn Hiến Lê (1963) phân biệt bổ từ của tiếng (đặt sau) và bổ từ của câu (đặt trước). Nguyễn Kim Thản (1964) xem trạng ngữ là thành phần thứ yếu biểu thị thời điểm, địa điểm, nguyên nhân, mục đích, phương tiện, tình thái, và sau này bổ sung trạng ngữ chuyển tiếp (2008). Doãn Quốc Sỹ và Đoàn Viết Bửu (1970) dùng thuật ngữ "bổ từ của câu". Trần Thái Hồng và Võ Thị Cưu (1975), Đái Xuân Ninh (1978), Diệp Quang Ban (1984, 2000) dùng thuật ngữ "bổ ngữ của câu". Nhóm tác giả Ngữ pháp tiếng Việt của Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam (1981) gọi là "thành phần tình huống". Cao Xuân Hạo (1991) nhìn nhận trạng ngữ như một dạng Khung Đề bổ sung ý phụ cho cấu trúc Đề - Thuyết.
• Phân loại ngữ nghĩa và phân định ranh giới: Nguyễn Văn Hiệp (2009) trong Cú pháp tiếng Việt phân chia 8 loại trạng ngữ dựa trên tiêu chí ngữ nghĩa; Nguyễn Thị Lương trong Câu tiếng Việt phân loại trạng ngữ theo các vai nghĩa và phân biệt rõ trạng ngữ với vị ngữ phụ. Vấn đề tranh luận học thuật tập trung vào việc phân biệt trạng ngữ với: thành phần liên kết văn bản/chuyển tiếp (Hoàng Trọng Phiến, Diệp Quang Ban, Nguyễn Văn Hiệp), thành tố phụ của từ tổ vị ngữ/bổ tố không bắt buộc (Jakhontov, Nguyễn Kim Thản, Diệp Quang Ban, Nguyễn Văn Hiệp), vị ngữ thứ yếu/vị ngữ phụ (Hoàng Tuệ, Lê Cận, Cù Đình Tú, Phan Thiều, Tô Hoài), chủ ngữ trong câu vị trí/câu tồn tại (Solntxeva N.V, Nguyễn Văn Hiệp), và vế câu ghép tỉnh lược (Hồng Dân, Diệp Quang Ban, Nguyễn Văn Hiệp).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án kế thừa quan điểm của Nguyễn Minh Thuyết và Nguyễn Văn Hiệp (1998) về việc xác lập trạng ngữ là thành phần phụ có khả năng cải biến vị trí và biểu thị chu cảnh sự tình. Luận án khắc phục tình trạng thiếu nhất quán trong các tiêu chí phân định hình thức bằng cách đặt trạng ngữ vào khung phân tích ba bình diện (kết học - nghĩa học - dụng học), kết hợp phân tích đối chiếu đồng bộ với tiếng Anh trên một hệ ngữ liệu thực nghiệm song song.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

1. Lý thuyết ba bình diện của câu: Xuất phát từ ký hiệu học của Charles Morris (kết học - syntactics, nghĩa học - semantics, dụng học - pragmatics) và quan điểm ngữ pháp chức năng hệ thống của M.A.K. Halliday về ba siêu chức năng (kinh nghiệm, liên nhân, văn bản). Luận án vận dụng:
   • Bình diện kết học: Miêu tả cấu tạo hình thức (từ, cụm từ, mệnh đề) và vị trí phân bố của trạng ngữ trong cấu trúc câu.
   • Bình diện nghĩa học: Khảo sát nghĩa biểu hiện của câu theo cấu trúc vị từ - tham tố, xác định trạng ngữ thuộc vai chu tố (circumstants), phân biệt với các tham tố bắt buộc là diễn tố (actants).
   • Bình diện dụng học: Khảo sát sự hành chức của trạng ngữ trong cấu trúc thông tin (thông tin cho sẵn/thông tin mới của Chafe và Halliday; cấu trúc Đề - Thuyết của Mathesius, Firbas, Ammann) và vai trò duy trì tính liên kết, mạch lạc của văn bản.
2. Lý thuyết ngôn ngữ học so sánh đối chiếu: Dựa trên các nguyên tắc và phạm vi đối chiếu được xác lập bởi Lê Quang Thiêm (1989, 2004), Nguyễn Văn Chiến (1992), Bùi Mạnh Hùng (2014) và Ranko Bugarski nhằm khảo sát đồng đại, tìm ra các nét tương đồng và dị biệt giữa hai ngôn ngữ thuộc hai loại hình khác nhau (tiếng Anh - ngôn ngữ hòa kết và tiếng Việt - ngôn ngữ đơn lập).

Phương pháp và thủ pháp nghiên cứu

• Phương pháp so sánh đối chiếu: Dùng để đối chiếu các đặc trưng kết học, nghĩa học và dụng học của trạng ngữ trong hai ngôn ngữ.
• Phương pháp miêu tả: Dùng để nhận diện, phân tích cấu tạo, vị trí và chức năng hành chức của trạng ngữ trong từng ngôn ngữ.
• Các thủ pháp bổ trợ:
  • Thủ pháp khảo sát - thống kê - phân loại: Tập hợp, định lượng tần suất xuất hiện của các dạng cấu tạo và vị trí trạng ngữ.
  • Thủ pháp cải biến cú pháp: Di chuyển vị trí, chèn các thành phần đồng vị hoặc lược bỏ để kiểm chứng tư cách ngữ pháp của trạng ngữ và phân biệt với vị ngữ phụ, bổ tố của vị từ.
  • Thủ pháp mô hình hóa và lập bảng biểu: Hệ thống hóa các tham số đối chiếu.
  • Thủ pháp phân tích và tổng hợp: Khái quát hóa các quy luật ngữ pháp từ ngữ liệu cụ thể.

Nguồn tư liệu nghiên cứu

Ngữ liệu được trích xuất từ các tác phẩm văn học:

• Ngữ liệu tiếng Anh (6 tác phẩm và bản dịch tiếng Việt): The Da Vinci Code (Dan Brown, Đỗ Thu Hà dịch), Harry Potter and the Philosopher's Stone, Harry Potter and the Chamber of Secrets, Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (J.K. Rowling, Lý Lan dịch), Gone with the Wind (Margaret Mitchell, Dương Tường dịch), If Tomorrow Comes (Sidney Sheldon, Nguyễn Bá Long dịch).
• Ngữ liệu tiếng Việt (10 tác phẩm): Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Cô gái đến từ hôm qua (Nguyễn Nhật Ánh), Tuyển tập Nam Cao, Tuyển tập truyện ngắn Nguyễn Công Hoan, Ăn mày dĩ vãng (Chu Lai), Cuộc đời ngoài cửa (Nguyễn Danh Lam), Con hoang (Lê Hồng Nguyên), Tuyển tập truyện ngắn Vũ Trọng Phụng, Đời callboy (Nguyễn Ngọc Thạch), Vang bóng một thời (Nguyễn Tuân).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lí thuyết của luận án

Chương 1 hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu trạng ngữ trong ngữ pháp tiếng Anh và tiếng Việt, làm rõ các khuynh hướng tiếp cận truyền thống và hiện đại. Tác giả phân định ranh giới giữa phạm trù từ loại (trạng từ) và phạm trù cú pháp (trạng ngữ), đồng thời thiết lập các tiêu chí phân biệt trạng ngữ tiếng Việt với các hiện tượng dễ gây nhầm lẫn:

• Phân biệt trạng ngữ với thành phần liên kết văn bản dựa trên khả năng cải biến vị trí và chức năng ngữ nghĩa (chu tố bổ sung cho sự tình so với quan hệ liên kết giữa các câu).
• Phân biệt trạng ngữ của câu với bổ tố không bắt buộc của từ tổ vị ngữ thông qua thủ pháp phân tích thành tố trực tiếp và thủ pháp chen thành phần đồng vị đẳng lập.
• Phân biệt trạng ngữ với vị ngữ thứ yếu qua tiêu chí khả năng kết hợp trực tiếp với chủ ngữ để tạo thành câu độc lập khi lược bỏ vị từ chính.
• Phân biệt trạng ngữ chỉ nơi chốn/thời gian đứng đầu câu với chủ ngữ trong câu vị trí và câu tồn tại.

Chương này cũng xác lập khung lý thuyết ba bình diện (kết học, nghĩa học, dụng học) và lý thuyết so sánh đối chiếu làm nền tảng triển khai các chương thực nghiệm tiếp theo.

Chương 2: Kết học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt

Chương 2 tập trung khảo sát cấu tạo hình thức và vị trí phân bố của trạng ngữ trong hai ngôn ngữ dựa trên kết quả thống kê 1.500 đơn vị trạng ngữ tiếng Anh và 1.500 đơn vị trạng ngữ tiếng Việt.

Bảng tổng hợp đặc điểm kết học của trạng ngữ tiếng Anh và tiếng Việt:

Tiêu chí phân loại	Tiếng Anh (Số lượng)	Tiếng Anh (Tỷ lệ %)	Tiếng Việt (Số lượng)	Tiếng Việt (Tỷ lệ %)
Cấu tạo
- Dạng từ	242	16,1% (16,6%)	278	18,5%
- Dạng cụm từ	499	33,3%	804	53,6%
- Dạng mệnh đề	759	50,6%	418	28,9%
Tổng số	1500	100%	1500	100%
Vị trí
- Đầu câu	1037	69,1% (69,8%)	1315	87,6%
- Giữa câu	Khảo sát bổ sung	Khảo sát bổ sung	166	11,1%
- Cuối câu	Khảo sát bổ sung	Khảo sát bổ sung	19	1,3%
Tổng số	1500	100%	1500	100%

Các phát hiện chính về mặt kết học:

• Về cấu tạo: Trong tiếng Anh, trạng ngữ có cấu tạo là mệnh đề chiếm tỷ lệ cao nhất (50,6%), tiếp theo là cụm từ (33,3%) và từ (16,1%). Dạng từ chủ yếu xuất hiện ở các vai nghĩa thời gian, địa điểm, cách thức (yesterday, tomorrow, carefully). Ngược lại, trong tiếng Việt, trạng ngữ dạng cụm từ chiếm ưu thế vượt trội (53,6%), dạng mệnh đề chiếm 28,9% và dạng từ chiếm 18,5%.
• Về vị trí: Cả hai ngôn ngữ đều ghi nhận vị trí đầu câu chiếm ưu thế lớn nhất (tiếng Anh: 69,1%; tiếng Việt: 87,6%). Vị trí đầu câu thường đảm nhiệm chức năng mở đầu, định vị khung thời - không hoặc nhấn mạnh chủ đề. Tiếng Việt có tỷ lệ trạng ngữ đứng cuối câu rất thấp (1,3%), trong khi tiếng Anh cho phép trạng ngữ xuất hiện linh hoạt hơn ở cuối câu, đặc biệt đối với các trạng ngữ chỉ tần suất, địa điểm, cách thức và cụm giới từ.
• Dấu hiệu nhận biết: Trạng ngữ đứng đầu câu trong tiếng Anh thường được phân tách với nòng cốt bằng dấu phẩy, ngoại trừ một số trường hợp câu ngắn hoặc mệnh đề điều kiện liên kết chặt. Các trạng ngữ tình thái như maybe, perhaps có xu hướng cố định ở đầu câu do tầm tác động chi phối toàn bộ mệnh đề.

Chương 3: Nghĩa học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt

Chương 3 phân tích cấu trúc nghĩa biểu hiện của trạng ngữ theo lý thuyết vị từ - tham tố, phân loại các vai nghĩa chu cảnh và khảo sát khả năng kết hợp đa vai trạng ngữ trong một câu.

• Hệ thống vai nghĩa trong tiếng Anh: Gồm 9 vai nghĩa chính: thời gian, địa điểm, cách thức, điều kiện, nhượng bộ, mục đích, nguyên nhân, kết quả và so sánh. Luận án chỉ ra các phương thức kết hợp chu cảnh thời gian - không gian, nguyên nhân - mục đích trong tổ chức câu tiếng Anh.
• Hệ thống vai nghĩa trong tiếng Việt: Khảo sát các vai nghĩa: thời gian, không gian, tình huống, cách thức/phương tiện, nguyên nhân, mục đích, điều kiện và nhượng bộ. Luận án phân tích chi tiết nhóm trạng ngữ chỉ tình huống và phương tiện vốn có ranh giới tiếp giáp với vị ngữ phụ và bổ tố.
• Điểm tương đồng và khác biệt về nghĩa học: Cả hai ngôn ngữ đều có sự tương thích cao ở các vai nghĩa cơ bản thuộc chu cảnh sự tình (thời gian, không gian, nguyên nhân, mục đích, điều kiện, nhượng bộ). Sự khác biệt nằm ở phương thức biểu đạt hình thức: tiếng Anh sử dụng hệ thống liên từ và giới từ chuyên biệt để khu biệt rạch ròi các vai nghĩa (như kết quả, so sánh), trong khi tiếng Việt có thể sử dụng các kết cấu phi giới từ hoặc dựa vào trật tự tuyến tính và ngữ cảnh để xác lập ý nghĩa chu cảnh.

Chương 4: Dụng học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt

Chương 4 khảo sát sự hành chức của trạng ngữ dưới góc độ ngữ dụng học, cấu trúc thông tin và phân tích diễn ngôn.

• Chức năng thông tin: Trạng ngữ tham gia vào việc phân định thông tin đã biết (cho sẵn / given) và thông tin mới (new), đóng vai trò thiết lập nền (background) cho tiêu điểm thông báo (focus).
• Trong cấu trúc Đề - Thuyết: Trạng ngữ đứng ở đầu câu không đóng vai trò làm Chủ đề chính danh (theo phân tích của V.S. Panfilov và Nguyễn Văn Hiệp), mà đóng vai trò: (1) Đứng ngoài phân đoạn thực tại làm khung chu cảnh; (2) Báo hiệu câu có cấu trúc thông báo gộp; hoặc (3) Trở thành Thuật đề đi trước khi đi kèm ngữ điệu nhấn mạnh hoặc các trợ từ đánh dấu chuyên biệt (chính, chỉ, ngay, đã). Khi đứng sau nòng cốt hoặc xen giữa chủ - vị, trạng ngữ trực tiếp tham gia vào phần Thuật đề hoặc tự mình đảm nhiệm vai trò Thuật đề.
• Tính liên kết và mạch lạc văn bản: Trạng ngữ đóng vai trò duy trì mạch diễn ngôn thông qua ba mô hình liên kết chủ đề: liên kết đồng chiếu (Đề 2 = Đề 1), liên kết móc xích (Đề 2 = Thuyết 1) và liên kết dựa trên quan hệ từ vựng (toàn thể - bộ phận, cùng phạm trù). Trạng ngữ thời gian và không gian giữ chức năng dẫn dắt không gian - thời gian (spatial-temporal framing), tạo sự liền mạch giữa các sự tình trong văn bản tự sự.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Luận án đã vận dụng khung lý thuyết ba bình diện của câu (kết học, nghĩa học, dụng học) để miêu tả và đối chiếu trạng ngữ giữa tiếng Anh và tiếng Việt, mang lại cái nhìn bao quát về bản chất ngữ pháp và chức năng hành chức của thành phần này.
2. Xác lập hệ thống tiêu chí hình thức và ngữ nghĩa giúp phân biệt trạng ngữ với các thành phần ngữ pháp phức tạp và dễ nhầm lẫn trong tiếng Việt (thành phần chuyển tiếp, bổ tố không bắt buộc của vị từ, vị ngữ thứ yếu, chủ ngữ trong câu vị trí/tồn tại, vế câu ghép tỉnh lược).
3. Làm rõ các đặc điểm tương đồng và dị biệt mang tính loại hình giữa tiếng Anh (hòa kết) và tiếng Việt (đơn lập) thể hiện qua cấu tạo hình thức, sự phân bố vị trí, cấu trúc nghĩa sự tình và sự tham gia vào cấu trúc thông tin của trạng ngữ.

Ý nghĩa thực tiễn và giải pháp đề xuất

1. Trong nghiên cứu và biên dịch: Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở đối chiếu giúp các dịch giả nhận diện cấu trúc tương đương của trạng ngữ tiếng Anh trong tiếng Việt, hỗ trợ xử lý thỏa đáng các mệnh đề trạng ngữ phức và các cụm giới từ chu cảnh khi chuyển dịch văn bản.
2. Trong giảng dạy ngữ pháp: Luận án đề xuất phương hướng phân tích cú pháp hiện đại cho giáo viên và người học, chỉ ra các lỗi sai phổ biến của người Việt học tiếng Anh về vị trí đặt trạng ngữ, việc nhầm lẫn giữa trạng từ và trạng ngữ, hoặc việc hiểu sai chức năng ngữ dụng trong cấu trúc Đề - Thuyết. Qua đó, công trình góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học ngữ pháp tiếng Anh cho người Việt cũng như ngữ pháp tiếng Việt cho người nước ngoài.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Do nội hàm trạng ngữ tiếng Anh rất rộng và phức tạp, luận án chỉ tập trung khảo sát tiểu loại gia ngữ (adjuncts - bổ sung thông tin chu cảnh) nhằm đảm bảo sự tương thích khi đối chiếu với tiếng Việt; các tiểu loại khác như trạng ngữ phương thức (stance adverbials) và trạng ngữ liên kết (linking adverbials) chưa được phân tích sâu.
• Ngữ liệu nghiên cứu mới chỉ giới hạn trong phạm vi 16 tác phẩm văn học (6 tác phẩm tiếng Anh và 10 tác phẩm tiếng Việt) với dung lượng 3.000 câu khảo sát, chưa bao quát các phong cách chức năng khác như văn bản khoa học, báo chí chính luận hay khẩu ngữ giao tiếp thường nhật.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi đối chiếu sang các tiểu loại trạng ngữ phương thức và trạng ngữ liên kết giữa hai ngôn ngữ.
• Khảo sát sự hành chức của trạng ngữ trên các thể loại văn bản đa dạng hơn ngoài văn học nghệ thuật.
• Ứng dụng kết quả đối chiếu cú pháp ba bình diện của trạng ngữ vào lĩnh vực dịch máy và xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) cho cặp ngôn ngữ Anh - Việt.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo dành cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và nhà nghiên cứu: Thuộc chuyên ngành Ngôn ngữ học, Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu và Lý luận ngôn ngữ. Phần cơ sở lý thuyết (Chương 1) và các tiêu chí phân định thành phần câu mang lại giá trị học thuật cao trong việc giải quyết các vấn đề cú pháp học tiếng Việt.
• Giảng viên và giáo viên ngoại ngữ: Giảng dạy ngữ pháp tiếng Anh và tiếng Việt thực hành. Số liệu thống kê ở Chương 2 và các phân tích cấu trúc Đề - Thuyết ở Chương 4 hỗ trợ đắc lực cho việc thiết kế bài giảng, giải thích các lỗi sai về trật tự từ và dấu câu cho người học.
• Dịch giả và chuyên viên biên phiên dịch Anh - Việt: Tham khảo các mô hình chuyển dịch trạng ngữ dạng mệnh đề và dạng cụm từ, đặc biệt là cách xử lý cấu trúc thông tin khi chuyển ngữ giữa ngôn ngữ đơn lập và ngôn ngữ hòa kết.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao luận án chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu ở tiểu loại gia ngữ (adjuncts) trong tiếng Anh? Trong ngữ pháp tiếng Anh, trạng ngữ bao gồm nhiều tiểu loại khác nhau (như circumstance adverbials, stance adverbials, linking adverbials). Để đảm bảo tính tương đương và thuận lợi khi so sánh đối chiếu với trạng ngữ trong tiếng Việt (vốn được xác định là thành phần phụ bổ sung thông tin về chu cảnh sự tình cho nòng cốt câu), tác giả chỉ chọn khảo sát tiểu loại gia ngữ (adjuncts).

2. Luận án phân biệt trạng từ (adverb) và trạng ngữ (adverbial) dựa trên căn cứ nào? Tác giả phân định rõ: Trạng từ (adverb) là một phạm trù từ loại (part of speech), có đặc tính hình thức bất biến và bổ nghĩa cho động từ, tính từ hoặc trạng từ khác. Trong khi đó, trạng ngữ (adverbial) là một phạm trù chức năng cú pháp, là thành phần câu (sentence part). Trạng từ có thể làm trạng ngữ, nhưng trạng ngữ có thể được cấu tạo bởi từ, cụm từ (cụm danh từ, cụm giới từ) hoặc một mệnh đề hoàn chỉnh.

3. Tác giả dùng tiêu chí nào để phân biệt trạng ngữ của câu với các bổ tố không bắt buộc của từ tổ vị ngữ trong tiếng Việt? Tác giả dựa vào hai tiêu chí chính: (1) Quan hệ phụ thuộc với nòng cốt câu thông qua nguyên tắc phân tích thành tố trực tiếp và thủ pháp chen thành phần đồng vị đẳng lập; (2) Khả năng cải biến vị trí mà không làm thay đổi quan hệ ngữ pháp giữa các thành tố còn lại trong câu. Khi thay đổi vị trí của trạng ngữ, quan hệ ngữ pháp cơ bản của câu không đổi; trong khi nếu di chuyển bổ tố của vị từ, quan hệ ngữ pháp sẽ bị phá vỡ.

4. Dạng cấu tạo nào của trạng ngữ chiếm tỷ lệ cao nhất trong ngữ liệu tiếng Anh và tiếng Việt? Theo kết quả khảo sát 1.500 câu ở mỗi ngôn ngữ: Trong tiếng Anh, trạng ngữ có cấu tạo là mệnh đề chiếm tỷ lệ cao nhất (50,6%), tiếp theo là cụm từ (33,3%) và từ (16,1%). Ngược lại, trong tiếng Việt, trạng ngữ có cấu tạo là cụm từ chiếm tỷ lệ cao nhất (53,6%), tiếp theo là mệnh đề (28,9%) và từ (18,5%).

5. Trong cấu trúc phân đoạn thực tại Đề - Thuyết của tiếng Việt, trạng ngữ đứng ở đầu câu đóng vai trò gì? Theo quan điểm của V.S. Panfilov và Nguyễn Văn Hiệp mà luận án thừa nhận, trạng ngữ đứng đầu câu không làm phần Chủ đề. Trạng ngữ đầu câu sẽ: (1) Đứng ngoài phân đoạn thực tại để làm khung chu cảnh; (2) Đứng ngoài phân đoạn thực tại và báo hiệu câu có thông báo gộp; hoặc (3) Đóng vai trò là phần Thuật đề nếu câu được phát âm với ngữ điệu đặc biệt hoặc có các trợ từ đánh dấu chuyên biệt đi kèm như chính, chỉ, ngay, đã.

Kết luận

Luận án "Trạng ngữ trong tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt" của tác giả Trịnh Hữu Tuấn là công trình nghiên cứu chuyên sâu về cú pháp học so sánh đối chiếu. Thông qua việc vận dụng lý thuyết ba bình diện (kết học, nghĩa học, dụng học) và khảo sát thực nghiệm trên ngữ liệu 3.000 câu văn học, tác giả đã làm sáng tỏ các đặc điểm cấu tạo, vị trí phân bố, hệ vai nghĩa chu cảnh cũng như chức năng thông tin của trạng ngữ trong hai ngôn ngữ. Công trình thiết lập hệ thống tiêu chí nhận diện và phân loại rõ ràng, chỉ ra những nét tương đồng và khác biệt bản chất giữa ngôn ngữ hòa kết (tiếng Anh) và ngôn ngữ đơn lập (tiếng Việt). Kết quả nghiên cứu đóng góp nguồn tư liệu hữu ích cho việc nghiên cứu ngôn ngữ học lý thuyết, công tác biên dịch và thực tiễn giảng dạy ngoại ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lí thuyết của luận án Trong chương này, chúng tôi trình bày tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước của trạng ngữ. Cơ sở lí thuyết liên quan đến luận án gồm: 1/Trạng ngữ với tư cách là một nhãn hiệu thuộc bình diện kết học của câu; 2/Các bình diện nghĩa học và dụng học của trạng ngữ; 3/Vấn đề xác định trạng ngữ trong tiếng Anh. 4/Vấn đề xác định trạng ngữ trong tiếng Việt; 5/Quan điểm của luận án về trạng ngữ. 5 Chương 2: Kết học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt Trong chương này, chúng tôi trình bày những đặc điểm về mặt kết học của trạng ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt chủ yếu ở vị trí và cấu tạo.

Chương 3: Nghĩa học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt Trong chương này, chúng tôi nghiên cứu nghĩa biểu hiện của trạng ngữ trong cấu trúc nghĩa sự tình của câu. Cụ thể, chương này sẽ khảo sát ý nghĩa của trạng ngữ và phân loại chúng vào theo các tiêu chí về nghĩa học. Chương 4: Dụng học của trạng ngữ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt Trong chương này, chúng tôi theo lí thuyết về phân đoạn thông tin (thông tin cũ/thông tin mới, cấu trúc đề- thuyết), lí thuyết về liên kết và mạch lạc của diễn ngôn để khảo sát đặc điểm dụng học của trạng ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt. 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ THUYẾT CỦA LUẬN ÁN 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Sơ lược nghiên cứu về trạng ngữ trong tiếng Anh Nghiên cứu về trạng ngữ trong tiếng Anh được bàn đến trong rất nhiều công trình nghiên cứu ngữ pháp tiếng Anh nói chung, các sách dạy tiếng Anh cho người nước ngoài và đặc biệt các chuyên khảo của các tác giả có uy tín như R. Quirk, Martin Hewings, L. Alexander, Michael Swan, Jack C.

Richards, John Lyons. Các tác giả đã quan tâm đến các vấn đề chức năng, vị trí và cấu tạo của trạng ngữ trong tiếng Anh. Chẳng hạn, cuốn A student‘s Grammar of the English Language của Sidney Greenbaum & Randolph Quirk đã cung cấp cho sinh viên nói riêng, người đọc nói chung những nội dung quan trọng của ngữ pháp tiếng Anh, trong đó có vấn đề về trạng ngữ. Nghiên cứu về vấn đề này còn kể đến công trình quen thuộc đối với nhiều người học tiếng Anh là English Grammar in Use của Raymond Murphy.

Trong công trình này, tác giả đã chỉ ra đặc điểm chung của ngữ pháp tiếng Anh trong đó có vấn đề trạng ngữ tiếng Anh. Trạng ngữ tiếng Anh mặc dù là thành phần phụ, nhưng vẫn được nhắc đến trong các công trình nghiên cứu về ngữ pháp tiếng Anh nói chung, như Practical English Usage của Michael Swan (2005), The Essential English Grammar của Alexander (1993), Current English Grammar của Chalker, S. (1992), chúng tôi nghĩ đó là do tầm quan trọng về mặt ngữ nghĩa và ngữ dụng của thành phần câu này. Theo khung ngữ pháp truyền thống, nghiên cứu trạng ngữ trong tiếng Anh được bàn đến ở các nội dung như khái niệm trạng ngữ, cách phân loại trạng ngữ và phân biệt trạng ngữ với các thành phần dễ nhầm lẫn khác, hoặc ở 7 một bình diện khác, như phân biệt trạng ngữ và bổ ngữ, phân biệt trạng ngữ và trạng từ.

Về khái niệm trạng ngữ trong tiếng Anh; các nhà nghiên cứu, dù có cách định nghĩa khác nhau, nhưng tựu trung lại cũng đã có những thống nhất nhất định về phạm vi khái niệm. Trong tiếng Anh, ―trạng ngữ‖ được gọi là ―adverbials‖,―adverbial modifier‖ hoặc ―adverbial adjunct‖. Tác giả Hadumod Bussmann trong cuốn thuật ngữ từ điển ngôn ngữ học có tên Routledge dictionary of language and linguistics đã định nghĩa ―trạng ngữ‖ như sau: "Collective term for several syntactic functions with various semantic realizations; an adverbial characterizes a verbal action, process, or state of affairs with respect to time, place, kind, manner, etc.‖ [8,9] (Thuật ngữ dùng chung cho một số chức năng cú pháp, hiện thực hóa những nội dung ngữ nghĩa khác nhau; trạng ngữ cho biết thời gian, nơi chốn, kiểu loại, cách thức v.v của hành động, quá trình hoặc trạng thái sự tình được nói đến trong câu). Theo tác giả cuốn ―Oxford Advanced Learner's Encyclopedia Dictionary‖ thì trạng ngữ là thành phần cung cấp (bổ sung) thêm thông tin về địa điểm, thời gian, hoàn cảnh, phương cách, nguyên nhân, mức độ….

Đồng quan điểm này, các tác giả cuốn Từ điển "Webster's New World College Dictionary" cũng cho rằng những thành phần nào dùng để diễn tả thời gian, địa điểm, cách thức, mức độ, nguyên nhân,. được gọi là trạng ngữ. Có thể thấy, mặc dù được diễn đạt khác nhau, nhưng các tác giả đã đồng nhất trong việc chỉ ra thế nào là trạng ngữ trong tiếng Anh. Từ điển "Dictionary of Language Teaching and Applied Linguistics" (nhà xuất bản Longman) định nghĩa: "Trạng ngữ là thành phần dùng để … trả lời những câu hỏi như thế nào?, ở đâu?, khi nào? Một đoạn ngữ hay một mệnh đề đảm nhiệm chức năng của một trạng từ được gọi là một trạng ngữ hay mệnh đề trạng ngữ.

Alexander, tác giả cuốn ―Longman English Grammar‖ diễn giải ―Trạng ngữ (…) cho chúng ta biết hành động sự việc xảy ra như thế nào (How?) khi 8 nào (When?), ở đâu (Where?).‖ [51, 122] Tuy nhiên, theo tác giả thì trạng ngữ còn có thể bổ nghĩa cho tính từ, trạng từ khác, cụm giới từ, câu. Tác giả này còn đưa ra cách xác định trạng ngữ và cho nhiều ví dụ rất cụ thể để người đọc phân biệt sự khác nhau giữa trạng từ (nhãn hiệu từ loại) và trạng ngữ (nhãn hiệu thành phần câu). Về phân loại trạng ngữ tiếng Anh Việc phân loại trạng ngữ tiếng Anh được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm như Laen-zlinger, Cinque (1999:106), Ernst (2002:9), Frey and Pittner (1998) Trạng ngữ được các nhà ngôn ngữ học phân loại thành các loại khác nhau. McGregor trong Semiotic Grammar thì ―Sự phân loại trạng ngữ bao gồm trạng ngữ chỉ thể cách và mức độ (ví dụ: happily, clumsily, quickly, very), trạng ngữ chỉ thời gian (ví dụ: now, when, today), trạng ngữ chỉ không gian (ví dụ: here, north, up, across), trạng ngữ chỉ thái độ (ví dụ: certainly, hopefully), trạng ngữ tình thái (modal adverbials) (not, no, probably, etc.), trạng ngữ chỉ dự định (ví dụ: only, even, again), và trạng ngữ chỉ trình tự (ví dụ: firstly, finally)." Các nhà nghiên cứu nói về phân loại trạng ngữ như là trên cơ sở sự phân loại những đặc tính cú pháp, mang nhãn hiệu mà qua đó cho thấy nền tảng ngữ nghĩa của sự phân loại.

Lấy ngẫu nhiên từ những sự phân loại khác nhau và sắp xếp ngẫu nhiên từ trạng ngữ mang tính cú pháp cao đến cú pháp thấp, có trạng ngữ hành vi lời nói hướng người nói (frankly) và trạng ngữ đánh giá hướng người nói (fortunately), bằng chứng (evidently), trạng ngữ tri thức (probably), trạng ngữ phạm vi (linguistically), trạng ngữ hướng chủ thể và hướng khách thể (deliberately), trạng ngữ cách vị trí (here), trạng ngữ xác định số lượng (frequently), trạng ngữ chỉ cách thức (slowly), trạng ngữ chỉ mức độ (very).‖ Các tác giả cuốn Longman grammar of spoken and written English cho rằng trạng ngữ có 3 chức năng chính là bổ sung thông tin về tình huống cho sự tình được nêu trong câu, biểu đạt phương thức của người nói/ người viết 9 trong câu, hoặc nối kết câu hoặc bộ phận câu với các thành phần câu khác trong văn bản. Với ba chức năng chính đó, theo các tác giả, trạng ngữ có 3 loại lớn là trạng ngữ tình huống (circumstance adverbials), trạng ngữ phương thức (stance adverbials) và trạng ngữ liên hệ (linking adverbials). Trong cuốn "Longman English Grammar", tác giả L. Alexander cho rằng trạng ngữ có 9 loại sau:1/ Adverbial clauses of time (Trạng ngữ thời gian); 2/ Adverbial clauses of place (Trạng ngữ nơi chốn); Adverbial clauses of manner (Trạng ngữ cách thức); A dverbial clauses of reason (Trạng ngữ nguyên nhân); Adverbial clauses of condition (Trạng ngữ điều kiện); Adverbial clauses of concession (Trạng ngữ chỉ sự nhượng bộ); Adverbial clauses of purpose (Trạng ngữ mục đích); Adverbial clauses of result (Trạng ngữ kết quả); [51, 265] Đồng quan điểm với nhau về mệnh đề trạng ngữ, các tác giả Bùi Ý - Vũ Thanh Phương (trong cuốn "Ngữ Pháp tiếng Anh") và Lê Dũng (trong cuốn "Ngữ pháp tiếng Anh nâng cao") cho rằng ―Mệnh đề trạng ngữ (Adverb clause) có giá trị như một trạng ngữ‖ và chức năng của mệnh đề trạng ngữ là bổ nghĩa cho động từ hay cho cả câu để nói rõ thêm cách thức, thời gian, nơi chốn.

của hành động hay sự việc. Xuất phát từ chức năng của trạng ngữ trong câu, các tác giả này cũng đã chia mệnh đề trạng ngữ thành 9 loại sau [50, 190-197]: Mệnh đề trạng ngữ thời gian (Adverb clauses of time), Mệnh đề trạng ngữ nơi chốn (Adverb clauses of place), Mệnh đề trạng ngữ cách thức (Adverb clauses of manner), Mệnh đề trạng ngữ nguyên nhân (Adverb clauses of cause), Mệnh đề trạng ngữ mục đích (Adverb clauses of purpose), Mệnh đề trạng ngữ kết quả (Adverb clauses of result), Mệnh đề trạng ngữ so sánh (Adverb clauses of comparison), Mệnh đề trạng ngữ chỉ sự nhượng bộ (Adverb clauses of concession), Mệnh đề trạng ngữ điều kiện (Adverb clauses of condition). 10 Như vậy ba tác giả trên đều có đồng quan điểm phân chia mệnh đề trạng ngữ ra làm 9 loại. Tuy nhiên, theo quan điểm của mình, Marcella Frank, tác giả cuốn "Modern English - A Practical Reference Guide" lại chia trạng ngữ thành 11 loại sau [110, 234-275] : Clauses of time (mệnh đề thời gian), Clauses of place (mệnh đề nơi chốn) Clauses of Contrast (mệnh đề tương phản), Clauses of Cause (mệnh đề nguyên nhân), Clauses of Result (mệnh đề kết quả), Clauses of Purpose (mệnh đề mục đích), Clauses of Condition (mệnh đề điều kiện), Clauses of Exception (mệnh đề ngoại lệ), Clauses of Manner (mệnh đề phương thức), Clauses of Comparison (mệnh đề so sánh), Proportion or Extent (mệnh đề tỉ lệ hoặc tầm mở rộng).

Về vị trí của trạng ngữ trong câu. Vị trí của trạng ngữ trong câu cũng là vấn đề được các nhà nghiên cứu quan tâm. Phần lớn các ý kiến cho rằng trạng ngữ có thể đứng trước, đứng giữa và đứng sau thành phần nòng cốt và ở vị trí khác nhau trạng ngữ có những giá trị khác nhau. Như vậy, nhìn vào những công trình nghiên cứu về trạng ngữ có thể nhận thấy trạng ngữ là thành phần câu còn có nhiều tranh luận.

Những tranh luận này gợi mở cho chúng tôi về việc cần phải xác định vai trò của trạng ngữ đối với cấu trúc câu; xác định các vai trạng ngữ một cách phù hợp trên cơ sở phân biệt trạng ngữ với những thành phần câu dễ gây nhầm lẫn; tìm hiểu về trạng ngữ ở những vị trí khác nhau trong câu.