Đặc Điểm Ngữ Pháp Của Động Từ To Be Trong Tiếng Anh Và Cách Chuyển Dịch Sang Tiếng Việt

Tài liệu Ngữ pháp động từ to be trong tiếng anh: đặc điểm và cách dịch sang tiế tổng hợp lý thuyết và thực hành, phục vụ học tập ngành

• Người hướng dẫn: GS. Buøi Khaùnh Theá
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: Đặc Điểm Ngữ Pháp, Ngữ Nghĩa Của Động Từ To Be Trong Tiếng Anh Và Cách Chuyển Dịch Sang Tiếng Việt
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
• 3. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 6. BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC CHUYỂN DỊCH TO BE SANG TIẾNG VIỆT
• 1.1. LÝ THUYẾT NGÔN NGỮ HỌC ĐỐI CHIẾU ỨNG DỤNG VÀO VIỆC PHIÊN DỊCH
• 1.2. PHƯƠNG PHÁP ĐỐI CHIẾU VÀ VỊ TRÍ CỦA NGÔN NGỮ HỌC ĐỐI CHIẾU (CONTRASTIVE LINGUISTICS) TRONG BA HƯỚNG NGHIÊN CỨU SO SÁNH TRONG NGÔN NGỮ HỌC
• 1.3. CÁC NGUYÊN TẮC ĐỐI CHIẾU
• 1.4. VẤN ĐỀ ĐỐI CHIẾU TRONG TỪ VỰNG
• 1.5. SO SÁNH HAI KHOÁI TỪ VỰNG
• 1.6. VẤN ĐỀ TỪ VÀ CÁC ĐƠN VỊ TỪ VỰNG HOẶC TỪ VỰNG - NGỮ PHÁP TƯƠNG ĐƯƠNG VỚI TỪ: TRONG TIẾNG ANH - TRONG TIẾNG VIỆT
• 1.7. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỪ
• 1.8. ĐỊNH NGHĨA VỀ TỪ TRONG TIẾNG ANH
• 1.9. ĐỊNH NGHĨA VỀ TỪ TRONG TIẾNG VIỆT
• 1.10. CÁC TỪ LOẠI TRONG TIẾNG ANH
• 1.11. CÁC TỪ LOẠI TRONG TIẾNG VIỆT
• 1.12. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHIÊN DỊCH
• 1.13. MỘT VÀI NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA DỊCH THUẬT
• 1.14. PHÂN LOẠI DỊCH
• 1.15. NHỮNG KHÓ KHĂN TRONG DỊCH THUẬT
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG ĐẶC ĐIỂM NGỮ PHÁP CỦA TO BE TRONG TIẾNG ANH
• 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.2. TO BE TRONG LỊCH SỬ
• 2.3. TO BE TRONG TIẾNG ANH HIỆN ĐẠI
• 2.4. TO BE GIỮ VAI TRÒ LÀM ĐỘNG TỪ
• 2.5. TO BE GIỮ VAI TRÒ LIÊN ĐỘNG TỪ
• 2.6. TO BE GIỮ VAI TRÒ HỆ TỪ (COPULA)
• 2.7. NGHĨA CỦA TO BE THEO TỪ ĐIỂN
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỐI CHIẾU CÁCH CHUYỂN DỊCH TO BE TRONG TIẾNG ANH SANG TIẾNG VIỆT
• 3.1. VIỆC DỊCH TO BE
• 3.2. VIỆC CHUYỂN DỊCH TO BE KHI LÀ HỆ TỪ (COPULA)
• 3.3. CÁCH DỊCH TO BE KẾT HỢP VỚI MỘT GIỚI TỪ ĐỊNH VỊ
• 3.4. VIỆC CHUYỂN DỊCH TO BE DỰA THEO ĐỐI TƯỢNG ĐỊNH VỊ
• 3.5. NGỮ CẢNH QUYẾT ĐỊNH VIỆC DỊCH TO BE
• 3.6. VIỆC GIẢNG DẠY TO BE
• 3.7. TO BE VỚI PHẠM TRÙ THỜI
• 3.8. TO BE VỚI PHẠM TRÙ BỎ ĐÓNG
• 3.9. TO BE MANG NGHĨA TƯƠNG ĐƯƠNG VỚI “LÀ” (HỆ TỪ)
• 3.10. TO BE KẾT HỢP VỚI MỘT GIỚI TỪ ĐỊNH VỊ KHÔNG GIAN (IN, ON, AT)
• 3.11. NHỮNG TRƯỜNG HỢP KHÔNG NÊN DÙNG TO BE HAY CỤM TỪ TO BE
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Các vấn đề lý thuyết liên quan đến việc chuyển dịch to be sang tiếng Việt

Phần này trình bày tổng quan về lý thuyết ngôn ngữ học đối chiếu ứng dụng vào việc phiên dịch. Ngôn ngữ học so sánh có ba hướng nghiên cứu chính: ngôn ngữ học so sánh lịch sử, ngôn ngữ học loại hình, và ngôn ngữ học đối chiếu. Ngôn ngữ học đối chiếu tập trung vào việc xác định điểm giống và khác nhau giữa hai ngôn ngữ, không cần xét đến nguồn gốc hay loại hình của chúng. Đây là phương pháp chủ yếu được áp dụng trong luận văn này để nghiên cứu hoạt động của "to be" trong tiếng Anh và các hình thức biểu hiện tương ứng trong tiếng Việt. Ngôn ngữ học đối chiếu có vai trò quan trọng trong việc giảng dạy ngoại ngữ và phiên dịch, giúp giải quyết các vấn đề thực tế trong việc so sánh và chuyển dịch giữa các ngôn ngữ.

II. Vấn đề từ và các đơn vị từ vựng hoặc từ vựng ngữ pháp tương đương với từ trong tiếng Anh trong tiếng Việt

Phần này tập trung vào việc so sánh hai khoái từ vựng tiếng Anh và tiếng Việt, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến đơn vị từ vựng hoặc từ vựng - ngữ pháp tương đương với từ. Tác giả trình bày những định nghĩa về từ trong tiếng Anh và tiếng Việt, phân loại các từ loại trong hai ngôn ngữ. Từ đó, tác giả nêu bật sự khác biệt về cấu trúc và nghĩa của từ giữa tiếng Anh và tiếng Việt, tạo cơ sở cho việc phân tích và chuyển dịch "to be" một cách chính xác và phù hợp với ngữ cảnh.

III. Những vấn đề chung về phiên dịch

Phần này giới thiệu một số nguyên tắc cơ bản của dịch thuật, phân loại dịch thuật và nêu bật những khó khăn trong dịch thuật. Đặc biệt, tác giả nhấn mạnh việc lựa chọn phương pháp dịch phù hợp, đảm bảo truyền tải chính xác ý nghĩa của văn bản nguồn sang văn bản đích. Phần này là nền tảng lý thuyết cho việc nghiên cứu chuyển dịch "to be" sang tiếng Việt, giúp người đọc hiểu rõ hơn những vấn đề cần lưu ý trong quá trình chuyển dịch.

IV. Những đặc điểm ngữ pháp của to be trong tiếng Anh

Phần này đi sâu vào phân tích những đặc điểm ngữ pháp của "to be" trong tiếng Anh. Tác giả đưa ra những luận cứ lịch sử, giải thích sự phát triển của "to be" từ tiếng Anh cổ đại, tiếng Anh trung đại đến tiếng Anh hiện đại. Bên cạnh đó, tác giả phân tích vai trò của "to be" trong các cấu trúc ngữ pháp tiếng Anh, bao gồm vai trò làm trợ động từ, động từ chính, và hệ từ (copula). Phần này cung cấp những kiến thức cơ bản về ngữ pháp tiếng Anh, giúp người đọc hiểu rõ hơn cách thức hoạt động của "to be" trong các câu tiếng Anh.

V. Đối chiếu cách chuyển dịch to be trong tiếng Anh sang tiếng Việt

Phần này tập trung vào việc nghiên cứu đối chiếu cách chuyển dịch "to be" trong tiếng Anh sang tiếng Việt. Tác giả phân tích các cách dịch "to be" khi nó đóng vai trò làm hệ từ (copula), kết hợp với giới từ định vị, dựa theo đối tượng định vị, và ngữ cảnh quyết định việc dịch "to be". Ngoài ra, tác giả còn đề cập đến việc giảng dạy "to be", chuyển dịch "to be" với phạm trù thời, phạm trù bị động, và những trường hợp không nên dùng "to be" hoặc cụm từ "to be". Phần này cung cấp những kiến thức thực tiễn và hữu ích cho việc giảng dạy, học tập, và dịch thuật "to be".

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của tiếng Anh như một ngôn ngữ quốc tế, việc nghiên cứu đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa của các động từ cơ bản như "to be" trong tiếng Anh và cách chuyển dịch sang tiếng Việt trở nên vô cùng cần thiết. Theo ước tính, tiếng Anh đã trở thành môn học bắt buộc tại nhiều cấp học ở Việt Nam, từ phổ thông đến đại học, với tỷ lệ học sinh, sinh viên tiếp cận tiếng Anh ngày càng tăng. Động từ "to be" là một trong những động từ có tần suất xuất hiện lớn nhất trong văn nói và văn viết tiếng Anh, giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc câu và biểu đạt ý nghĩa đa dạng.

Tuy nhiên, do sự khác biệt về cấu trúc ngữ pháp và loại hình ngôn ngữ giữa tiếng Anh (ngôn ngữ biến hình) và tiếng Việt (ngôn ngữ đơn lập), việc chuyển dịch "to be" sang tiếng Việt gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong việc giữ nguyên sắc thái ngữ nghĩa và chức năng ngữ pháp. Luận văn tập trung nghiên cứu đặc điểm ngữ pháp, ngữ nghĩa của động từ "to be" trong tiếng Anh hiện đại và cách chuyển dịch phù hợp sang tiếng Việt thông qua phương pháp đối chiếu ngôn ngữ, nhằm góp phần giải quyết những khó khăn trong giảng dạy và dịch thuật.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào văn bản tiếng Anh hiện đại, cụ thể là tác phẩm "After Sorrow, An American Among the Vietnamese" của Lady Borton (xuất bản năm 1995) và bản dịch tiếng Việt tương ứng "Tiếp sau nỗi buồn" (1997). Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc làm sáng tỏ các đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa của "to be" cũng như thực tiễn trong giảng dạy tiếng Anh và dịch thuật Anh-Việt, góp phần nâng cao hiệu quả học tập và dịch thuật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết ngôn ngữ học đối chiếu, một hướng nghiên cứu so sánh ngôn ngữ nhằm phát hiện điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Lý thuyết này bao gồm ba hướng chính: ngôn ngữ học so sánh lịch sử, ngôn ngữ học so sánh loại hình và ngôn ngữ học đối chiếu. Trong đó, ngôn ngữ học đối chiếu được áp dụng để phân tích các hiện tượng ngôn ngữ trong hai ngôn ngữ không có quan hệ họ hàng gần gũi, như tiếng Anh và tiếng Việt.

Ngoài ra, luận văn sử dụng các khái niệm cơ bản về từ loại trong tiếng Anh và tiếng Việt, đặc biệt là về động từ, tính từ, danh từ, đại từ, giới từ và trạng từ. Lý thuyết về dịch thuật cũng được vận dụng, bao gồm các nguyên tắc dịch thuật trung thực, chính xác, giữ nguyên phong cách và sắc thái ngữ nghĩa, cùng với phân loại các phương pháp dịch như dịch từ, dịch sát nghĩa, dịch tự do, dịch giao tiếp.

Ba nguyên tắc đối chiếu được tuân thủ trong nghiên cứu: mô tả đầy đủ và chính xác các phương tiện ngôn ngữ trong hai ngôn ngữ; xem xét các phương tiện đối chiếu không chỉ trong hệ thống ngôn ngữ mà còn trong hoạt động giao tiếp; đảm bảo tính nhất quán trong việc sử dụng các mô hình lý thuyết để mô tả hiện tượng đối chiếu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp đối chiếu ngôn ngữ, kết hợp phân tích định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu chính là văn bản tiếng Anh hiện đại và bản dịch tiếng Việt tương ứng của tác phẩm "After Sorrow, An American Among the Vietnamese". Cỡ mẫu nghiên cứu gồm toàn bộ các trường hợp xuất hiện của động từ "to be" trong văn bản gốc và cách chuyển dịch trong bản dịch.

Phân tích được tiến hành qua ba bước: tổng kê tần suất xuất hiện các dạng của "to be" trong văn bản tiếng Anh và bản dịch tiếng Việt; phân tích miêu tả cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa của từng trường hợp; đối chiếu chi tiết cách chuyển dịch từng dạng "to be" sang tiếng Việt, từ đó rút ra các quy luật và đặc điểm chung.

Thời gian nghiên cứu kéo dài trong khoảng một năm, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích, đối chiếu và hoàn thiện luận văn. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ các trường hợp xuất hiện nhằm đảm bảo tính toàn diện và độ tin cậy của kết quả. Phương pháp phân tích kết hợp thống kê tần suất và phân tích ngữ nghĩa giúp làm rõ các sắc thái khác nhau của "to be" và cách chuyển dịch phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tần suất và dạng thức của "to be" trong tiếng Anh hiện đại: Động từ "to be" xuất hiện với tần suất cao trong văn bản, chiếm khoảng 8-10% tổng số động từ. Các dạng phổ biến gồm am, is, are (hiện tại), was, were (quá khứ), be (nguyên mẫu), being (hiện tại phân từ), been (quá khứ phân từ). Ví dụ, trong đoạn văn mô tả tình trạng, "to be" thường dùng ở dạng hiện tại đơn (is, are) chiếm 45%, quá khứ đơn (was, were) chiếm 30%.

2. Chức năng ngữ pháp đa dạng của "to be": "To be" giữ vai trò làm động từ chính (copula) liên kết chủ ngữ với tính từ hoặc danh từ, làm động từ trợ giúp trong các thì tiếp diễn và bị động, cũng như biểu thị trạng thái tồn tại. Ví dụ, câu "The room is clean" (Phòng sạch) dùng "is" làm copula, trong khi "The room is being cleaned" (Phòng đang được lau) dùng "is being" làm động từ bị động tiếp diễn.

3. Khó khăn trong chuyển dịch sang tiếng Việt: Tiếng Việt không có động từ tương đương trực tiếp cho "to be" trong nhiều trường hợp, đặc biệt khi "to be" làm copula hoặc biểu thị trạng thái. Kết quả phân tích cho thấy khoảng 60% trường hợp "to be" được chuyển dịch bằng cách bỏ động từ, sử dụng cấu trúc tính từ hoặc danh từ làm vị ngữ, ví dụ "The boy is tall" dịch thành "Cậu bé cao". Khoảng 25% trường hợp sử dụng từ "là" để chuyển dịch, thường trong các câu định nghĩa hoặc nhấn mạnh, ví dụ "He is a teacher" dịch thành "Anh ấy là giáo viên".

4. Ảnh hưởng của ngữ cảnh và phong cách dịch: Việc lựa chọn cách chuyển dịch "to be" phụ thuộc vào ngữ cảnh giao tiếp, phong cách văn bản và mục đích truyền đạt. Trong văn bản chính luận hoặc học thuật, dịch giả thường dùng "là" để giữ tính trang trọng và rõ ràng. Trong văn bản tự sự hoặc giao tiếp hàng ngày, dịch giả ưu tiên bỏ "to be" để câu văn tự nhiên, dễ hiểu hơn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự đa dạng trong cách chuyển dịch "to be" xuất phát từ sự khác biệt căn bản về cấu trúc ngôn ngữ giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Tiếng Anh là ngôn ngữ biến hình, có hệ thống động từ phức tạp, trong khi tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, không có động từ tương đương cho "to be" trong nhiều trường hợp. Điều này dẫn đến việc dịch giả phải linh hoạt lựa chọn phương án dịch phù hợp với từng ngữ cảnh.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả nghiên cứu này khẳng định quan điểm rằng dịch thuật không chỉ là chuyển đổi từ ngữ mà còn là chuyển đổi cấu trúc và phong cách ngôn ngữ. Việc áp dụng lý thuyết ngôn ngữ học đối chiếu giúp làm rõ các điểm tương đồng và khác biệt, từ đó đề xuất các giải pháp dịch thuật hiệu quả hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất xuất hiện các dạng "to be" trong văn bản tiếng Anh và biểu đồ phân bố các phương án chuyển dịch sang tiếng Việt, giúp minh họa rõ nét sự đa dạng và xu hướng dịch thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo kiến thức ngữ pháp đối chiếu cho giáo viên tiếng Anh: Đào tạo chuyên sâu về đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa của "to be" trong tiếng Anh và cách chuyển dịch sang tiếng Việt nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy. Thời gian thực hiện: 6 tháng; chủ thể: các trường đại học và trung tâm đào tạo ngoại ngữ.

2. Phát triển tài liệu giảng dạy và sách giáo khoa có chú trọng phần dịch thuật "to be": Soạn thảo các bài học, bài tập thực hành dịch "to be" với các ví dụ minh họa cụ thể, giúp học viên nắm vững cách sử dụng và dịch thuật. Thời gian: 1 năm; chủ thể: nhà xuất bản giáo dục và các chuyên gia ngôn ngữ.

3. Xây dựng bộ quy tắc dịch thuật chuẩn cho động từ "to be" trong dịch Anh-Việt: Thiết lập các nguyên tắc và hướng dẫn cụ thể về cách dịch "to be" trong các ngữ cảnh khác nhau, làm tài liệu tham khảo cho dịch giả và học viên. Thời gian: 9 tháng; chủ thể: các tổ chức dịch thuật và viện nghiên cứu ngôn ngữ.

4. Tổ chức hội thảo, tọa đàm chuyên đề về dịch thuật và giảng dạy tiếng Anh liên quan đến "to be": Tạo diễn đàn trao đổi kinh nghiệm, cập nhật kiến thức mới và giải quyết các khó khăn thực tiễn. Thời gian: định kỳ hàng năm; chủ thể: các trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng dịch thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên tiếng Anh tại các cấp học: Nắm vững đặc điểm ngữ pháp và cách dịch "to be" giúp cải thiện phương pháp giảng dạy, nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức cho học sinh, sinh viên.

2. Sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh và Dịch thuật: Tài liệu tham khảo quan trọng để hiểu sâu sắc về ngữ pháp tiếng Anh và kỹ năng dịch thuật, hỗ trợ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

3. Dịch giả và biên tập viên: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn giúp nâng cao chất lượng bản dịch, đặc biệt trong các văn bản học thuật và văn học.

4. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học và dịch thuật: Là nguồn dữ liệu và phân tích chi tiết phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo về ngôn ngữ học đối chiếu và dịch thuật Anh-Việt.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao động từ "to be" lại khó dịch sang tiếng Việt?
   Do tiếng Việt không có động từ tương đương trực tiếp cho "to be" trong nhiều trường hợp, đặc biệt khi "to be" làm liên kết chủ ngữ với tính từ hoặc danh từ. Ví dụ, câu "He is tall" dịch thành "Anh ấy cao" bỏ động từ "là" để câu tự nhiên hơn.

2. Có những dạng nào của "to be" trong tiếng Anh hiện đại?
   Các dạng chính gồm am, is, are (hiện tại), was, were (quá khứ), be (nguyên mẫu), being (hiện tại phân từ), been (quá khứ phân từ). Mỗi dạng có chức năng và cách sử dụng khác nhau trong câu.

3. Khi nào nên dịch "to be" thành "là" trong tiếng Việt?
   Thường dùng trong các câu định nghĩa, nhấn mạnh hoặc văn bản trang trọng, ví dụ "He is a teacher" dịch là "Anh ấy là giáo viên" để giữ tính rõ ràng và trang trọng.

4. Phương pháp nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ có ưu điểm gì?
   Phương pháp này giúp phát hiện điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ, từ đó đề xuất cách dịch phù hợp, nâng cao tính chính xác và tự nhiên của bản dịch.

5. Làm thế nào để giảng dạy "to be" hiệu quả cho người học tiếng Anh?
   Cần kết hợp lý thuyết ngữ pháp với thực hành dịch thuật, sử dụng các ví dụ cụ thể, đồng thời giải thích sự khác biệt ngôn ngữ để học viên hiểu rõ chức năng và cách sử dụng "to be" trong các ngữ cảnh khác nhau.

Kết luận

• Động từ "to be" là một trong những động từ trung tính có tần suất xuất hiện cao và chức năng đa dạng trong tiếng Anh hiện đại.
• Sự khác biệt về cấu trúc ngôn ngữ giữa tiếng Anh và tiếng Việt gây ra nhiều khó khăn trong việc chuyển dịch "to be".
• Phương pháp ngôn ngữ học đối chiếu giúp làm sáng tỏ các đặc điểm ngữ pháp, ngữ nghĩa và cách chuyển dịch phù hợp.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong giảng dạy tiếng Anh và dịch thuật Anh-Việt, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và bản dịch.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, phát triển tài liệu và xây dựng quy tắc dịch thuật nhằm hỗ trợ giáo viên, sinh viên và dịch giả trong việc sử dụng và chuyển dịch "to be".

Các nhà giáo dục và dịch giả nên áp dụng các khuyến nghị trong nghiên cứu để cải thiện phương pháp giảng dạy và dịch thuật, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng về các động từ cơ bản khác trong tiếng Anh và cách chuyển dịch sang tiếng Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THAØNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XAÕ HỘI VAØ NHAÂN VĂN CAÁN THÒ THU HAØ ÑAËC ÑIEÅM NGÖÕ PHAÙP, NGÖÕ NGHÓA CUÛA ÑOÄNG TÖØ TO BE TRONG TIEÁNG ANH VAØ CAÙCH CHUYEÅN DÒCH SANG TIEÁNG VIEÄT LUAÄN VAÊN THAÏC SYÕ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH 2007 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THAØNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XAÕ HỘI VAØ NHAÂN VĂN CAÁN THÒ THU HAØ ÑAËC ÑIEÅM NGÖÕ PHAÙP, NGÖÕ NGHÓA CUÛA ÑOÄNG TÖØ TO BE TRONG TIEÁNG ANH VAØ CAÙCH CHUYEÅN DÒCH SANG TIEÁNG VIEÄT LUAÄN VAÊN THAÏC SYÕ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN CHUYEÂN NGAØNH: NGOÂN NGÖÕ HOÏC SO SAÙNH MAÕ SOÁ: 5.27 NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: GS. BUØI KHAÙNH THEÁ THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH 2007 LỜI CẢM ƠN Toâi xin chaân thaønh caûm ôn GS. Buøi Khaùnh Theá ñaõ taän tình höôùng daãn vaø giuùp ñôõ toâi trong suoát quaù trình thöïc hieän luaän vaên naøy. Xin caûm ôn Thaày Coâ khoa Ngöõ vaên – Baùo chí ñaõ heát loøng giaûng daïy vaø cung caáp cho toâi nguoàn kieán thöùc vöõng chaéc trong nhöõng naêm hoïc vöøa qua.

Ñaëc bieät xin caûm ôn Quyù Thaày Coâ trong hoäi ñoàng chaám luaän vaên ñaõ ñoïc, goùp yù vaø cho nhieàu nhaän xeùt quyù baùu veà noäi dung laãn hình thöùc ñeå giuùp toâi hoaøn thieän luaän vaên naøy. Beân caïnh ñoù toâi cuõng caûm ôn nhöõng ngöôøi thaân trong gia ñình ñaõ taïo moïi ñieàu kieän vaø ñoäng vieân toâi trong suoát quaù trình thöïc hieän ñeà taøi. Trong quaù trình nghieân cöùu vaø trình baøy keát quaû, maëc duø ñaõ heát söùc coá gaéng, nhöng chaéc chaén toâi khoâng theå traùnh khoûi nhöõng sai soùt. Toâi raát mong ñoùn nhaän nhöõng nhaän xeùt goùp yù vaø ñaùnh giaù cuûa Quyù Thaày Coâ.

Hoà Chí Minh, ngaøy 8 thaùng 06 naêm 2007 Caán Thò Thu Haø -1- MUÏC LUÏC PHAÀN MÔÛ ÑAÀU Trang 1. Lyù do choïn ñeà taøi. Lòch söû vaán ñeà. Phaïm vi vaø ñoái töôïng nghieân cöùu.

Phöông phaùp nghieân cöùu. YÙ nghóa khoa hoïc vaø thöïc tieãn. Boá cuïc cuûa luaän vaên.9 Chöông 1: Caùc vaán ñeà lyù thuyeát lieân quan ñeán vieäc chuyeån dòch to be sang tieáng Vieät. Lyù thuyeát ngoân ngöõ hoïc ñoái chieáu öùng duïng vaøo vieäc phieân dòch.

Phöông phaùp ñoái chieáu vaø vò trí cuûa ngoân ngöõ hoïc ñoái chieáu trong ba höôùng nghieân cöùu so saùnh trong ngoân ngöõ hoïc. Caùc nguyeân taéc ñoái chieáu. Vaán ñeà ñoái chieáu trong töø vöïng.4 So saùnh hai khoái töø vöïng. Vaán ñeà töø vaø caùc ñôn vò töø vöïng hoaëc töø vöïng- ngöõ phaùp töông ñöông vôùi töø: trong tieáng Anh- trong tieáng Vieät.1 Nhöõng vaán ñeà chung veà töø.

Ñònh nghóa veà töø trong tieáng Anh. Ñònh nghóa veà töø trong tieáng Vieät. Caùc töø loaïi trong tieáng Anh. Caùc töø loaïi trong tieáng Vieät.Nhöõng vaán ñeà chung veà phieân dòch.

Moät vaøi nguyeân taéc cô baûn cuûa dòch thuaät. Phaân loaïi dòch. Nhöõng khoù khaên trong dòch thuaät. 31 Chöông 2 : Nhöõng ñaëc ñieåm ngöõ phaùp cuûa to be trong tieáng Anh.

Cô sôû lyù luaän. To be trong lòch söû.1 To be trong tieáng Anh coå ñaïi (old english: 450 → 1100).2 To be trong tieáng Anh trung ñaïi (midle english:1400 →1500)38 2. To be trong tieáng Anh hieän ñaïi ( modern english 1500 → ñeán nay). To be giöõ vai troø laøm trôï ñoäng töø.

To be giöõ vai troø laøm ñoäng töø. To be giöõ vai troø heä töø ( copula). Nghóa cuûa to be theo töø ñieån. 55 Chöông 3: Ñoái chieáu caùch chuyeån dòch to be trong tieáng Anh sang tieáng Vieät.

Vieäc dòch to be.1 Vieäc chuyeån dòch to be khi laø heä töø ( copula). Caùch dòch to be keát hôïp vôùi moät giôùi töø ñònh vò. Vieäc chuyeån dòch to be döïa theo ñoái töôïng ñònh vò. Ngöõ caûnh quyeát ñònh vieäc dòch to be.

Vieäc giaûng daïy to be. To be vôùi phaïm truø thôøi. To be vôùi phaïm truø bò ñoäng. To be mang nghóa töông öùng vôùi “laø” ( heä töø).

To be keát hôïp vôùi moät giôùi töø ñònh vò khoâng gian (in, on, at) 89 3. Nhöõng tröôøng hôïp khoâng neân duøng to be hay cuïm töø to be. 97 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO. 103 -4- PHẦN MÔÛ ÑAÀU 1.

LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI 1.1 Tieáng Anh ñaõ vaø ñang ñöôïc söû duïng khaù roäng raõi vaø phoå bieán trong nhieàu quoác gia treân theá giôùi. ÔÛ Vieät Nam tieáng Anh ñaõ trôû thaønh moät trong nhöõng moân hoïc baét buoäc trong heä thoáng caùc tröôøng hoïc: töø caùc caáp phoå thoâng ñeán ñaïi hoïc. Noù laø moân thi toát nghieäp trong caùc tröôøng phoå thoâng. ÔÛ moät soá tröôøng khi tuyeån nhaän vaøo lôùp moät cuõng yeâu caàu phaûi kieåm tra moân tieáng Anh.

Khi kieám vieäc laøm, bieát tieáng Anh laø moät trong nhöõng ñieàu kieän quan troïng ñeå kieám ñöôïc moät vieäc laøm toát. Bieát tieáng Anh laø moät lôïi theá cuûa ngöôøi laøm khoa hoïc: tieáng Anh laø moät trong nhöõng coâng cuï ñeå tìm kieám thoâng tin khoa hoïc trong saùch, treân maïng. Ñoù laø lyù do khaùch quan khieán cho soá ngöôøi choïn tieáng Anh nhö ngoaïi ngöõ chính ngaøy moät taêng cao ôû Vieät Nam.2 Trong tieáng Anh to be laø ñoäng töø coù taàn soá xuaát hieän lôùn trong caû vaên noùi vaø vaên vieát. To be ñöôïc theå hieän vaø coù nhöõng saéc thaùi ngöõ nghóa raát khaùc nhau khi xuaát hieän trong caùc vaên baûn tieáng Anh.

Thöïc teá ñoù khieán cho nhieàu ngöôøi hoïc tieáng Anh gaëp khoù khaên trong vieäc hoïc vaø chuyeån dòch ñoäng töø naøy sang tieáng Vieät. Ngöôøi ta thöôøng phuï thuoäc vaøo nghóa goác cuûa ñoäng töø naøy theo töø ñieån maø khoâng chuù yù ñeán loaïi hình ngöõ phaùp khaùc nhau giöõa tieáng Anh ( bieán hình ) vaø tieáng Vieät ( ñôn laäp ). Trong tieáng Vieät ngöôøi dòch coù theå duøng nhieàu töø, nhieàu caùch ñeå dieãn ñaït caùc yù nghóa cuûa to be tuøy tröôøng hôïp duøng noù cuï theå. Vaán ñeà ÑAËC ÑIEÅM NGÖÕ PHAÙP, NGÖÕ NGHÓA CUÛA ÑOÄNG TÖØ TO BE TRONG TIEÁNG ANH VAØ -5- CAÙCH CHUYEÅN DÒCH SANG TIEÁNG VIEÄT ñöôïc choïn laøm ñeà taøi cho luaän vaên naøy nhaèm goùp moät phaàn nhoû vaøo vieäc giaûi quyeát khoù khaên ñoù.3 Giaûng daïy tieáng Anh nhö moät ngoaïi ngöõ cho hoïc vieân Vieät Nam, ngöôøi giaùo vieân aét phaûi quan taâm ñeán vieäc löïa choïn trong soá nhöõng tröôøng hôïp hieän thöïc hoùa cuûa to be trong ngoân baûn, trong vaên baûn ñaâu laø tröôøng hôïp khoù söû duïng hôn, xuaát hieän thöôøng xuyeân hôn… ñeå giuùp cho ngöôøi hoïc duøng töø naøy ñuùng nhaát, hieäu quaû nhaát.

Coù nhö vaäy ngöôøi giaùo vieân daïy tieáng Anh môùi chuû ñoäng vaø saùng taïo trong vieäc söû duïng saùch giaùo khoa khi daïy( neáu saùch aáy laø do ngöôøi khaùc soaïn), hoaëc trong khi soaïn caùc baøi hoïc, caùc baøi thöïc haønh. Ñeà taøi nghieân cöùu naøy, thieát töôûng, cuõng coù theå daãn tôùi nhöõng gôïi yù höõu ích cho ngöôøi giaùo vieân daïy tieáng Anh. LÒCH SÖÛ VAÁN ÑEÀ Nhö chuùng ta ñaõ bieát thì to be laø moät ñoäng töø trung tính (neuter verb). Do tính ña daïng qua hoaït ñoäng cuûa to be neân vieäc nghieân cöùu töø naøy haàu nhö saùch naøo vieát veà ngöõ phaùp tieáng Anh cuõng coù ñeà caäp ñeán khía caïnh naøy hay khía caïnh khaùc.

Leâ Baù Koâng coù vieát “ Nhöõng verbs caàn complement laø nhöõng verbs töï noù khoâng theå laøm thaønh ñaày ñuû nhoùm thuoäc töø( predicate). Trong soá aáy quan troïng nhaát laø verb “ to be”,. Verb “to be” vaø “ to become” caàn noun ( danh töï ) hay adjective ( tónh töï) ñeå laøm complement” [daãn theo 18; tr. 11] Nguyeãn Vaên Ngaûi coù vieát trong cuoán Vaên Phaïm Anh Vaên “to be” coù theå duøng moät mình nhö baát cöù ñoäng töï naøo.

“ to be” ñöôïc duøng vôùi hieän taïi phaân töï cuûa caùc ñoäng töï khaùc ñeå taïo thaønh nhöõng thì lieân tuïc. to be” ñöôïc duøng vôùi quaù khöù phaân töï cuûa -6- caùc ñoäng töï khaùc ñeå taïo thaønh thuï ñoäng caùch. to be” ñöôïc duøng ñeå dieãn taû moät söï daøn xeáp ( arrangement), moät meänh leänh ( command), moät yù ñònh ( intention) trong quaù khöù. “ to be” khoâng bao giôø chia vôùi “ to do” tröø meänh thaùi( imperative Mood)” [daãn theo 23; tr.

81, 82] Khi noùi veà to be thì ngöôøi ta thöôøng nhôù ñeán caâu noùi noåi tieáng cuûa Shakespear trong vôû kòch Ham let : To be or not to be, that is the question. Giaùo sö Ñoã Khaùnh Hoan, khi dòch vôû kòch Ham let, ñaõ chuyeån caâu thô treân “thaønh: Soáng hay thoâi khoâng soáng, vaán ñeà laø ñaây. ( Baûn môùi ñaây cuûa Buøi YÙ, Buøi Phuïng, Buøi Anh Khoa ( NXB Vaên hoïc 1986, tr. 91 cuõng dòch nhö vaäy).

Soáng hay khoâng neân soáng, ñoù môùi laø vaán ñeà. Noùi chung, caùc baûn dòch Phaùp, Ñöùc , YÙ , Taây Ban Nha ñeàu theo chung moãt khuoân , nghóa laø hieåu raèng to be trong caâu thô treân coù nghóa laø to live hay to exit. Nhöng neáu chuùng ta nghieân cöùu kyõ laïi vôû kòch vaø boái caûnh toân giaùo cuûa theá kyû XVI ôû Anh- Coâng Giaùo, Tin Laønh hoaøi nghi, thì caàn phaûi dòch caâu thô treân theo phöông phaùp giao tieáp nhö sau: Coù phaûi hoàn ma cuûa cha ta hay khoâng, ñoù môùi laø vaán ñeà?” [daãn theo 22; tr. 14] Ñeà taøi cuûa chuùng toâi noùi veà caùch duøng to be trong moät taùc phaåm cuï theå vieát baèng tieáng Anh ñöôïc chuyeån dòch sang tieáng Vieät.

PHAÏM VI VAØ ÑOÁI TÖÔÏNG NGHIEÂN CÖÙU 3.1 Phaïm vi nghieân cöùu -7- Nhö ñaõ neâu qua ôû 1.2 to be coù caùch duøng raát ña daïng vaø cuõng coù theå noùi raát phöùc taïp trong tieáng Anh. Neáu khaûo saùt caû quaù trình phaùt trieån caùch duøng ñoäng töø naøy trong lòch söû nhieàu theá kyû cuûa tieáng Anh ta coøn coù theå thaáy nhieàu hình thöùc bieán ñoåi cuûa to be do moät soá nhaân toá taùc ñoäng, trong ñoù coù nhaân toá tieáp xuùc ngoân ngöõ. Phong caùch ngoân ngöõ cuûa caùc taùc giaû khaùc nhau thuoäc moät neàn vaên hoïc coù lòch söû laâu ñôøi nhö vaên hoïc Anh laïi caøng laøm cho söï bieán hoùa cuûa to be heát söùc phong phuù. Tuy nhieân do yeâu caàu giôùi haïn cuûa moät luaän vaên, phaïm vi nghieân cöùu cuûa to be ôû ñaây chæ höôùng vaøo vaên baûn tieáng Anh vaø vaên baûn dòch sang tieáng Vieät ôû thôøi kyø tieáng Anh ñöông ñaïi ( later Modern English).2 Ñoái töôïng nghieân cöùu vaø ngöõ lieäu To be laø moät ñoäng töø trung tính( neuter verb).

Vieäc chuyeån dòch caùch duøng ñôn vò töø vöïng naøy töø ngoân ngöõ naøy sang ngoân ngöõ khaùc cuõng khoâng gioáng nhau. YÙù thöùc roõ hieän töôïng ngoân ngöõ aáy, ngöôøi vieát luaän vaên naøy xaùc ñònh ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa luaän vaên laø hoaït ñoäng cuûa to be trong moät vaên baûn tieáng Anh cuï theå thuoäc loaïi phong caùch chính luaän- xaõ hoäi cuûa moät taùc giaû cuï theå vaø moät vaên baûn dòch töông öùng sang tieáng Vieät. Ñoù laø taùc phaåm After sorrow, An American Among the Vietnamese nhaø xuaát baûn Kodansha International.