Luận văn thạc sĩ về kết vị học tiếng Việt của Nguyễn Đăng Liêm

Nghiên cứu hệ thống kết vị học tiếng Việt của Nguyễn Đăng Liêm, phương pháp định lượng kết hợp định tính, góp phần phát triển chuyên ngành

• Tác giả: Nguyễn Đăng Liêm
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thiện Giáp
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Nghiên cứu kết vị học tiếng Việt của Nguyễn Đăng Liêm
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Kết vị và kết vị học
• 1.1.1. Khái niệm về kết vị
• 1.1.2. Khái niệm về kết vị học
• 2. CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG HÌNH THÁI CÁCH VÀ QUAN HỆ CÁCH
• 3. CHƯƠNG 3: TIỂU CÚ VÀ CÁC KIỂU TIỂU CÚ
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC LOẠI CÂU, LỚP CÂU VÀ ĐƠN VỊ CÂU THEO QUAN ĐIỂM NGUYỄN ĐĂNG LIÊM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu kết vị học tiếng Việt

Nghiên cứu kết vị học tiếng Việt của Nguyễn Đăng Liêm là một công trình quan trọng trong lĩnh vực ngôn ngữ học. Công trình này không chỉ làm rõ khái niệm về kết vị mà còn mở rộng hiểu biết về các phương pháp dạy học tiếng Việt cho người nước ngoài. Nguyễn Đăng Liêm đã đưa ra những khái niệm cơ bản về kết vị và hình thái cách, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu ngữ pháp tiếng Việt trong bối cảnh ngôn ngữ học hiện đại. Kết vị học, theo ông, là một phần thiết yếu trong việc hiểu cách mà ngôn ngữ hoạt động, giúp người học nắm bắt được cấu trúc và chức năng của các thành phần ngữ pháp trong câu. Công trình này đã tạo ra nền tảng cho nhiều nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực ngôn ngữ học ứng dụng và giáo dục tiếng Việt.

II. Khái niệm và phương pháp nghiên cứu kết vị học

Nguyễn Đăng Liêm đã định nghĩa kết vị học là một lĩnh vực nghiên cứu tập trung vào các đơn vị ngữ pháp nhỏ nhất có nghĩa trong ngôn ngữ. Ông đã áp dụng phương pháp phân tích tương phản để nghiên cứu sự khác biệt giữa tiếng Việt và các ngôn ngữ khác, từ đó giúp người học hiểu rõ hơn về ngữ pháp tiếng Việt. Công trình của ông không chỉ dừng lại ở việc mô tả ngữ pháp mà còn cung cấp những phương pháp giảng dạy hiệu quả cho người học tiếng Việt, đặc biệt là người nước ngoài. Ông cho rằng, việc nắm vững các khái niệm về hình thái cách và quan hệ cách là rất cần thiết để người học có thể sử dụng tiếng Việt một cách chính xác và tự nhiên. Điều này cũng được thể hiện qua các ví dụ cụ thể trong công trình của ông, cho thấy sự liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn trong việc dạy và học tiếng Việt.

III. Hệ thống hình thái cách và quan hệ cách trong tiếng Việt

Trong nghiên cứu của mình, Nguyễn Đăng Liêm đã trình bày hệ thống các hình thái cách và quan hệ cách trong tiếng Việt. Ông đã phân tích các loại hình thái cách như DAT (Tặng thể), BEN (Lợi thể), COM (Cách liên đới), và các cách khác, cho thấy sự phong phú và đa dạng trong cách diễn đạt ngữ nghĩa trong tiếng Việt. Hệ thống này không chỉ giúp người học hiểu rõ hơn về cách sử dụng ngôn từ trong ngữ cảnh mà còn tạo điều kiện cho việc phát triển các tài liệu giảng dạy tiếng Việt. Các khái niệm này cũng được liên hệ chặt chẽ với các đơn vị ngữ pháp khác, từ đó tạo ra một cái nhìn tổng quát về ngữ pháp tiếng Việt. Nhờ đó, người học có thể dễ dàng nhận diện và vận dụng các cấu trúc ngữ pháp trong thực tiễn giao tiếp.

IV. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Công trình nghiên cứu của Nguyễn Đăng Liêm không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn mang lại nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc dạy và học tiếng Việt. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các giáo viên và sinh viên trong lĩnh vực ngôn ngữ học và giáo dục. Hơn nữa, việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu kết vị học vào giảng dạy giúp nâng cao hiệu quả học tập của người học, đặc biệt là những người nước ngoài. Công trình này cũng mở ra hướng nghiên cứu mới cho các nhà ngôn ngữ học, khuyến khích họ tiếp tục tìm hiểu và phát triển các phương pháp giảng dạy tiếng Việt hiệu quả hơn. Như vậy, nghiên cứu kết vị học của Nguyễn Đăng Liêm không chỉ góp phần làm phong phú thêm kho tàng ngữ pháp tiếng Việt mà còn thúc đẩy sự phát triển của ngôn ngữ học ứng dụng tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu kết vị học tiếng Việt của Nguyễn Đăng Liêm là một công trình quan trọng trong lĩnh vực ngôn ngữ học, đặc biệt là cú pháp tiếng Việt. Theo ước tính, việc nghiên cứu kết vị học góp phần làm sáng tỏ cấu trúc câu và các quan hệ ngữ pháp trong tiếng Việt, từ đó hỗ trợ hiệu quả cho việc dạy và học ngôn ngữ. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc phân tích các kết vị trong tiếng Việt dựa trên mô hình ngữ pháp cách, nhằm làm rõ mối quan hệ giữa hình thái cách và quan hệ cách trong câu. Mục tiêu cụ thể của luận văn là giới thiệu và đánh giá quan điểm kết vị học của Nguyễn Đăng Liêm, đồng thời vận dụng lý thuyết này để phân loại các loại tiểu cú, lớp tiểu cú và đơn vị tiểu cú trong tiếng Việt. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào cuốn “Cách, Tiểu cú và câu trong tiếng Việt” xuất bản năm 1973, với dữ liệu thu thập từ các giáo trình, từ điển và công trình nghiên cứu ngữ pháp tiếng Việt. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp một cơ sở lý luận vững chắc cho nghiên cứu cú pháp tiếng Việt, đồng thời góp phần bổ sung ngữ liệu và phương pháp luận cho việc giảng dạy và học tập ngôn ngữ, đặc biệt trong bối cảnh ngôn ngữ học ứng dụng và ngôn ngữ học so sánh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: kết vị học (tagmemics) và ngữ pháp cách (case grammar). Kết vị học, do Leonard Bloomfield và Charles Fillmore phát triển, xem ngôn ngữ như một hệ thống các kết vị – đơn vị ngữ pháp trừu tượng thể hiện chức năng cú pháp trong câu. Kết vị bao gồm các đặc trưng như ô (slot), lớp (class), vai (role) và liên kết (cohesion), giúp phân tích cấu trúc câu một cách hệ thống và có thứ bậc (hierarchy). Ngữ pháp cách tập trung vào các quan hệ ngữ nghĩa – cú pháp giữa vị từ và các tham tố, với các quan hệ cách như tác thể (Agentive), đối tượng (Objective), tặng thể (Dative), công cụ (Instrumental), lợi thể (Benefactive), vị trí (Locative), phương hướng (Directional), nguồn (Source), đích (Goal), thời gian (Time), tầm hoạt động (Extent) và liên đới (Comitative). Nguyễn Đăng Liêm vận dụng mô hình kết vị học kết hợp với ngữ pháp cách để mô tả cú pháp tiếng Việt, phân tích 11 hình thái cách và 12 quan hệ cách, từ đó xác định 25 khả năng kết hợp giữa hình thái cách và quan hệ cách trong câu tiếng Việt. Các khái niệm chính bao gồm: kết vị, hình thái cách, quan hệ cách, tiểu cú, và cấu trúc câu theo mô hình ngữ pháp cách.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là phương pháp miêu tả kết hợp phân tích định tính dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp. Dữ liệu chủ yếu được thu thập từ các giáo trình nghiên cứu ngữ pháp – ngữ nghĩa tiếng Việt, từ điển tiếng Việt và công trình “Cách, Tiểu cú và câu trong tiếng Việt” của Nguyễn Đăng Liêm (1973). Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các câu và tiểu cú tiêu biểu trong tiếng Việt được phân tích theo mô hình kết vị học và ngữ pháp cách. Phương pháp phân tích tập trung vào việc xác định các kết vị trong câu, phân loại hình thái cách và quan hệ cách, đồng thời so sánh các kết vị này với các cấu trúc tương ứng trong tiếng Anh nhằm làm rõ sự tương đồng và khác biệt. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian từ năm 2013 đến 2014, với các bước thu thập dữ liệu, phân tích lý thuyết, áp dụng mô hình kết vị học và viết luận văn hoàn chỉnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân loại 11 hình thái cách và 12 quan hệ cách trong tiếng Việt: Nguyễn Đăng Liêm xác định 11 hình thái cách như danh cách (NM), đối cách (O), tặng cách (D), lợi thể (B), liên đới (C), công cụ (I), vị trí (L), phương hướng (Di), nguồn (Sr), đích (Gl), và tầm hoạt động (Ex). Đồng thời, ông chỉ ra 12 quan hệ cách gồm tác thể (AGT), đối tượng (OBJ), tặng thể (DAT), công cụ (INS), lợi thể (BEN), liên đới (COM), vị trí (LOC), phương hướng (DIR), nguồn (SRC), đích (GOL), tầm hoạt động (EXT), và thời gian (TIM). Sự kết hợp giữa hình thái cách và quan hệ cách tạo ra 25 bộ kết vị khác nhau, thể hiện sự đa dạng và phức tạp trong cấu trúc cú pháp tiếng Việt.

2. Kết vị học giúp mô tả cấu trúc câu tiếng Việt hiệu quả: Qua việc áp dụng mô hình kết vị học, luận văn đã phân tích các tiểu cú nội động từ, ngoại động từ, và các loại câu khác nhau trong tiếng Việt. Ví dụ, kết vị [+NM, +AGT] thể hiện chủ ngữ danh cách là tác thể của hành động, trong khi kết vị [+O, +OBJ] thể hiện đối tượng của động từ. Các kết vị này được minh họa bằng các câu ví dụ cụ thể như “Ông ấy mua báo” ([+NM, +AGT] cho “ông ấy” và [+O, +OBJ] cho “báo”).

3. So sánh sự khác biệt giữa tiếng Việt và tiếng Anh trong việc biểu hiện quan hệ cách: Luận văn chỉ ra rằng tiếng Việt là ngôn ngữ không biến hình, do đó các quan hệ cách được biểu hiện chủ yếu qua vị trí từ và giới từ, trong khi tiếng Anh sử dụng biến tố và trật tự từ khác biệt. Ví dụ, cách tặng thể trong tiếng Anh thường được biểu hiện bằng giới từ “to”, còn trong tiếng Việt có thể dùng giới từ “cho” hoặc không dùng giới từ nhưng vẫn giữ quan hệ tặng thể.

4. Phân biệt kết vị bắt buộc và kết vị tùy ý: Luận văn xác định các kết vị bắt buộc như tác thể và đối tượng, trong khi các kết vị như lợi thể, liên đới, vị trí, phương hướng, thời gian là các kết vị tùy ý, có thể xuất hiện hoặc không trong câu tùy theo ngữ cảnh. Thứ tự xuất hiện các kết vị cũng được quy định rõ ràng, ví dụ kết vị thời gian thường đứng trước câu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự đa dạng kết vị trong tiếng Việt xuất phát từ đặc điểm ngôn ngữ đơn lập, không biến hình, nên việc biểu hiện các quan hệ ngữ pháp chủ yếu dựa vào vị trí từ và giới từ. So với các nghiên cứu trước đây, công trình của Nguyễn Đăng Liêm có đóng góp quan trọng khi kết hợp mô hình kết vị học với ngữ pháp cách, tạo ra một hệ thống phân loại kết vị rõ ràng và có tính ứng dụng cao. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu về ngôn ngữ học ứng dụng, giúp người học tiếng Việt và tiếng Anh hiểu rõ hơn về cấu trúc câu và các quan hệ ngữ pháp. Việc trình bày dữ liệu qua bảng kết hợp hình thái cách và quan hệ cách giúp minh họa trực quan các kết vị, đồng thời biểu đồ thứ tự kết vị trong câu thể hiện rõ mối quan hệ tôn ti giữa các kết vị bắt buộc và tùy ý. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn trong việc thiết kế giáo trình, tài liệu dạy học tiếng Việt cho người nước ngoài và nghiên cứu cú pháp tiếng Việt hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển tài liệu giảng dạy tiếng Việt dựa trên kết vị học: Các cơ sở đào tạo và giáo viên nên áp dụng mô hình kết vị học của Nguyễn Đăng Liêm để xây dựng giáo trình, bài giảng giúp người học nắm vững cấu trúc câu và quan hệ ngữ pháp. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả học tập, giảm thiểu nhầm lẫn trong việc sử dụng các quan hệ cách. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: các trường đại học, trung tâm ngoại ngữ.

2. Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kết vị học và ngữ pháp cách: Đào tạo giảng viên, nhà nghiên cứu về phương pháp phân tích kết vị và ứng dụng trong nghiên cứu ngôn ngữ, nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu và giảng dạy. Mục tiêu: 80% học viên đạt chứng chỉ chuyên môn; thời gian: 6-12 tháng; chủ thể: các viện nghiên cứu ngôn ngữ, trường đại học.

3. Phát triển phần mềm hỗ trợ phân tích cú pháp tiếng Việt theo mô hình kết vị học: Tạo công cụ tự động nhận diện kết vị, phân tích câu giúp nghiên cứu và ứng dụng trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Mục tiêu: hoàn thiện phần mềm trong 2 năm; chủ thể: các nhóm nghiên cứu công nghệ ngôn ngữ, doanh nghiệp công nghệ.

4. Mở rộng nghiên cứu so sánh kết vị học giữa tiếng Việt và các ngôn ngữ khác: Đặc biệt là tiếng Anh, nhằm hỗ trợ người học chuyển đổi ngôn ngữ hiệu quả hơn, giảm thiểu sai sót do khác biệt cấu trúc. Mục tiêu: công bố ít nhất 3 bài báo khoa học trong 3 năm; chủ thể: các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học, ngôn ngữ học ứng dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và học viên ngành Ngôn ngữ học: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về kết vị học và ngữ pháp cách, giúp nâng cao hiểu biết về cú pháp tiếng Việt và phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ hiện đại.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ: Tài liệu tham khảo quý giá để phát triển các công trình nghiên cứu mới, thiết kế chương trình đào tạo và giảng dạy ngữ pháp tiếng Việt.

3. Người học tiếng Việt là người nước ngoài: Giúp hiểu rõ cấu trúc câu, các quan hệ ngữ pháp phức tạp trong tiếng Việt, từ đó cải thiện kỹ năng sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác và tự nhiên.

4. Chuyên gia phát triển công nghệ ngôn ngữ: Cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu để xây dựng các công cụ xử lý ngôn ngữ tự nhiên, phần mềm dịch thuật và nhận dạng ngôn ngữ tiếng Việt.

Câu hỏi thường gặp

1. Kết vị học là gì và tại sao nó quan trọng trong nghiên cứu tiếng Việt?
   Kết vị học là khoa học nghiên cứu các đơn vị ngữ pháp trừu tượng gọi là kết vị, thể hiện chức năng cú pháp trong câu. Nó quan trọng vì giúp phân tích cấu trúc câu tiếng Việt một cách hệ thống, làm rõ mối quan hệ giữa các thành phần câu, hỗ trợ việc dạy học và nghiên cứu ngôn ngữ.

2. Ngữ pháp cách khác gì so với ngữ pháp truyền thống?
   Ngữ pháp cách tập trung vào các quan hệ ngữ nghĩa – cú pháp giữa vị từ và các tham tố, sử dụng các quan hệ cách như tác thể, đối tượng, tặng thể... khác với ngữ pháp truyền thống chỉ dựa vào thành phần câu như chủ ngữ, vị ngữ. Điều này giúp mô tả câu chính xác hơn, đặc biệt với ngôn ngữ không biến hình như tiếng Việt.

3. Làm thế nào để phân biệt hình thái cách và quan hệ cách trong tiếng Việt?
   Hình thái cách là biểu hiện bề mặt như vị trí từ hoặc giới từ đi kèm (ví dụ: danh cách, đối cách), còn quan hệ cách là vai trò ngữ nghĩa – cú pháp của từ trong câu (ví dụ: tác thể, đối tượng). Nguyễn Đăng Liêm kết hợp hai khía cạnh này để xác định kết vị trong câu.

4. Tại sao tiếng Việt có nhiều kết vị tùy ý?
   Do tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, không biến hình, nên nhiều quan hệ ngữ pháp được biểu hiện qua vị trí từ và giới từ, dẫn đến sự xuất hiện linh hoạt của các kết vị tùy ý như lợi thể, liên đới, thời gian, vị trí... tùy theo ngữ cảnh và mục đích giao tiếp.

5. Ứng dụng thực tiễn của kết vị học trong dạy học tiếng Việt là gì?
   Kết vị học giúp xây dựng giáo trình và phương pháp giảng dạy rõ ràng, giúp người học hiểu cấu trúc câu và các quan hệ ngữ pháp, từ đó nâng cao khả năng sử dụng tiếng Việt chính xác và tự nhiên, đặc biệt hữu ích cho người học tiếng Việt là người nước ngoài.

Kết luận

• Nguyễn Đăng Liêm đã xây dựng hệ thống kết vị học tiếng Việt dựa trên mô hình kết hợp ngữ pháp cách và kết vị học, phân loại 11 hình thái cách và 12 quan hệ cách, tạo ra 25 bộ kết vị tiêu biểu.
• Nghiên cứu làm rõ sự khác biệt và tương đồng giữa tiếng Việt và tiếng Anh trong biểu hiện quan hệ ngữ pháp, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học và nghiên cứu ngôn ngữ.
• Kết quả nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao, hỗ trợ phát triển giáo trình, tài liệu giảng dạy và công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên.
• Đề xuất phát triển tài liệu giảng dạy, đào tạo chuyên sâu, phần mềm hỗ trợ phân tích cú pháp và nghiên cứu so sánh ngôn ngữ.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng nghiên cứu, ứng dụng kết quả vào thực tiễn giáo dục và công nghệ, đồng thời phổ biến kiến thức đến cộng đồng nghiên cứu và giảng dạy.

Hành động ngay: Các nhà nghiên cứu và giảng viên nên tiếp cận và áp dụng mô hình kết vị học trong công tác giảng dạy và nghiên cứu để nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Những cơ sở lý thuyết 1.Kết vị và kết vị học 1. Khái niệm về kết vị _ Truong phái cau trúc luận Mỹ có một bước tiền triển mới với sự ra đời của kết vị học (tagmemics) do K. Trong ket vi học, đơn vị ngữ pháp cơ ban là kết vi (tagmeme).

Thuat ngit két vị được Bloomfield sử dụng vào năm 1933 để chỉ các đơn vị nhỏ nhât của hình thức ngữ pháp có nghĩa. Theo định nghĩa của Wikipedia [53], kết vị còn tương quan như là một chức năng cú pháp ví dụ như là chủ đê, chủ ngữ và các từ loại như danh từ, đại từ hoặc danh từ riêng. Các kêt vị kêt hợp với nhau tạo thành hệ thông kết vỊ. Trong tác phâm “Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ” GS.TS Nguyễn Thiện Giáp [14] đã đề cập đến kết vị.

Theo đó, kết vị là mối tương quan của một chức năng ngữ pháp loại biệt với lớp các đơn vị thực hiện chức năng này. Nói cách khác, mỗi kết vị xảy ra ở một chỗ hoặc một ô (slot) riêng biệt trong một câu, ở đó nó thực hiện đầy đủ chức năng, ví dụ như chủ ngữ, vị ngữ, trung tâm (head), b6 ngữ (modifier) ma các đơn vị thuộc các lớp của nó (danh từ, danh ngữ, động từ, doan ngữ vi từ, tính từ) có kha năng thực hiện. Ca ô và lớp đều phải được thực hiện trong một kết vị, bởi vì chúng thê hiện các kiểu thông báo khác nhau, không cái nào có thé được chuyền hóa từ cái kia. Như vậy, kết vị là một đơn vị được trừu tượng hóa về mặt ngữ pháp và là đơn vị của ngữ pháp nói chung và cú pháp nói riêng.

Xét về bản chất, nó gan tương đương như thành phần câu, thay vì tên gọi là chu ngữ, bồ ngữ.thì Nguyễn Đăng Liêm gọi là kế: vị. Kết vị có thé bao gồm một hoặc nhiều nét khu biệt ngữ pháp. Trong đó, nét khu biệt ngữ pháp là đơn vị ngữ pháp nhỏ nhất mà phân biệtý nghĩa, nhưng bản thân nó không mang nghĩa [14: 112]. Khái niệm về kết vị học Kết vị học là khoa học nghiên cứu về kết vị của ngôn ngữ.

Trong cuốn sách “Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ” [14], từ trang 112 đến trang 116, Nguyễn Thiện Giáp đã vẽ lại bức tranh về lịch sử nghiên cứu về kết vị học, từ người khởi xướng là Pike [1912, 1967, 1982], Longacre Robert E. ; Kết vị hoc dựa trên giả định rằng ngôn ngữ không thé nhìn nhận như là 1 hệ thông tự chủ và do đó, ngôn ngữ học không thê là ngôn ngữ tự chủ mà phải dựa trên những phân tích sâu hơn từ tâm lý học, xã hội học, nhân chủng học. Kết vị học dựa trên bốn giả định sau: (1) Ngôn ngữ là. một kiều hành vi của con người 12 (2) Như vậy, ngôn ngữ phải được xem xét trong ngữ cảnh và trong quan hệ với hành vi của con người như là cái tông thé (3) Một lý thuyết ngôn ngữ học thỏa đáng là lý thuyết có thé ứng dụng cho các kiểu hành vi khác và ứng dụng cho sự kết hợp của hành vi ngôn từ và hành vi phi ngôn từ.

Như thế, nó làmột lý thuyết thống nhất. (4) Hành vi của con người được cấu trúc hóa chứ không phải ngẫu nhiên Kết vị học cũng dựa trên bốn định dé: (1) Tất cả các hành vicó mục đích, trong đó có cả ngôn ngữ được chia thành các đơn vi (2) Cac don vi xảy ra trong từng ngữ cảnh (3) Các đơn vị này được sắp xếp theo tôn ti (4) Bat kỳ yếu tố nào đều có thé được nhìn nhận từ những quan điểm khác nhau Như vậy, kết vị học chính là nghiên cứu về kết vị của ngôn ngữ, dựa trên hành vi có mục đích của con người. Trong đó, ngôn ngữ được chia thành các đơn vi va một don vị có thé có các hình thức vật ly khác nhau. Nó có thể được phân biệt với các đơn vị khác bởi các tính năng đặc biệt của nó và mối quan hệ của nó với các đơn vị khác trong một lớp, một chuỗi nối tiếp hoặc hệ thống.

Ngoài ra, các đơn vị này xảy ra trong từng ngữ cảnh và được sắp xếp theo tôn ti. Khái niệm tôn ti (hierarchy) là cơ sở của lý thuyết kết vị học. Dẫn theo [14: 113], tôn ti có nghĩa là môi quan hệ bộ phận- toàn bộ, trong đó các đơn vị nhỏ nhất diễn ra với tư cách là các bộ phận của những cái lớn hơn. Ngôn ngữ được xem như là có một cấu trúc ba môđun: âm vị học, ngữ pháp học va sự quy chiếu.

Sự quy chiếu bao gồm ngữ dụng và nhiều lý thuyết hành động ngôn từ, trong khi ngữ nghĩa học được tìm thấy những nét nghĩa trong âm vị học và ngữ pháp học và trong các bình diện khác nhau của sự quy chiếu. Các phươngthức và câp độ của chúng phối hợp chặt chẽ với nhau bởi vì các don vid moi cấp độ, hoặc có thê được bao gồm các đơn vị nhỏ hơn cùng cấp độ ấy, hoặc các đơn vị từ cấp độ khác và chúng có thể gia nhập các đơn vị lớn hơn của cùng một cấp độ, hoặc các đơn vi của cap độ khác. Cac cấp độ biểu nghĩa cấu trúc quan trọng của tôn ti ngữ pháp bao gôm hình vị (căn tố), tổ hợp hình vị (thân từ), từ, đoản ngữ, cú, câu, đoạn văn, diễn ngôn độc loại, trao đáp đối thoại, và hội thoại đối thoại. Kết vị học đôi khi được gọi là ngữ pháp điền vào ô [14: 113].

Theo đặc trưng về kết vị đã đề cập ở trên thì mỗi kết vị xảy ra ở một chỗ hoặc một ô (slot) riêng biệt trong một câu, ở đó nó thực hiện đầy đủ chức năng, ví dụ như chủ ngữ, vi ngữ, trung tâm (head), bổ ngữ (modifier) mà các don vị thuộc các lớp của nó (danh từ, danh ngữ, động từ, đoản ngữ vi từ, tính từ) có khả năng thực hiện. Ca 6 và lớp đều phải được thực hiện trong một kết vị, bởi vì chúng thể hiện các kiểu thông báo khác nhau, không cái nào có thé được chuyên hóa từ cái kia. 13 Chang hạn như trong tiếng Anh, từ “student” (sinh viên) là một danh từ. Tuy nhiên, tùy vi trí nó xuất hiện sẽ thể hiện chức năng cụ thể.

Như thé, “student” là bỗ ngữ trong cụm danh từ “the student employees”, nhưng là chủ ngữ trong “the student went to bed early”. Thay vi chuan bi hai nhan dinh déc lap về một câu, một là chia câu ra thành các đơn vị như đoản ngữ danh từ và đoản ngữ vi từ và thứ hai là phân chia chức năng ngữ pháp như chủ ngữ và vị tố cho những đơn vị này, kết vị học muốn phân tích thành một chuỗi các kết vị, mỗi một kết vị đồng thời cung cấp thông tin về chức năng của một đơn vị trong một cau trúc lớn hơn và về các lớp có thé thực hiện chức năng nay. [14: 114] Waterhouse với công trình “The history and development of tagmemics” [1974] đã có cuộc khảo sát toàn diện ngôn ngữ để phân tích kết vị học. Trong khi Longacre tiếp tục sử dụng một kết vị với hai đặc trưng thì Pike thông qua một quan điểm bốn đặc trưng của kết vị trong các tác phẩm sau này của ông.

Ông thêm vào 6 (slot) và lớp (class) các đặc trưng về vai (role) và liên kết (cohesion). Liên kết ở đây là khả năng kết hợp ngữ pháp, những trường hợp trong đó hình thức hoặc sự xuất hiện của đơn vị ngữ pháp này được ưa thích bởi một đơn vị ngữ pháp khác trong ngôn ngữ. Nó bao gôm những đặc trưng phù ứng như phù ứng vê sô trong tiếng Anh và phù ứng về giống trong nhiều ngôn ngữ Roman. Các kết vị là thành tố của các cú pháp vi (syntagmemes), còn được gọi là các mô hình (patterns) hoặc kêt cau (constructions).

Một sô kêt vi là bat buộc và được đánh dâu +, trong khi các kêt vi không bắt buộc được đánh dâu -. Trong ký hiệu bốn tế bào, Tiểu cú nội động từ “The famer walks” sẽ có hai kêt vị, kêt vị thứ nhât biêu hiện là “the farmer” và kêt vị thứ hai thê hiện là “walks”: Theo Jones [1980] thì kết vị có 4 đặc trưng đó là ô, lớp, vai và liên kết. Như và kết vị “The famer” được phân tích theo đặc trưng như sau: Đặc trưng ô thì kết “the famer” thuộc chủ ngữ, /ớp: thuộc doan ngữ danh từ, vai: chỉ người hành động, liên kết: thuộc danh từ chỉ số ít. Số của chủ ngữ “the famer” sẽ chi phối số của vi ngữ.

Tương tự như phân tích trên, kết vị “walk” cũng được phân tích theo 4 đặc trưng. Đặc trưng vê ô: vị ngữ, /ớp: vi từ, vai: nêu nhận định, /ién kết: do kết vị “famer” là danh từ chỉ số ít nên kết vị “walk” phụ thuộc vào số của chủ ngữ. Sự kết hợp hai kết vị tạo thành tiểu cú nội động từ và có thê tổng quát theo mô hình sau: 14 Tiểu cú nội động từ= Chủ ngữ Đoản ngữ danh từ + Người hành động Số của chủ ngữ > VỊ ngữ VỊ từ + Nhận định > sô của chủ ngữ > nội động từ Phù hiệu của mũi tên ở các tế bào liên kết ở trên biểu thị các quy tắc liên kết như: Số của chủ ngữ: Sô của chủ ngữ chi phối số của vị ngữ Nội động từ: đòi hỏi lẫn nhau của chủ ngữ (như hành thể) và kết vị vị ngữ. Nếu mũi tên ở bên phải, kết vị là nguồn chi phối; nếu mũi tên bên trái, kết vị là đích chi phôi.

Sự phân tích có thể được tóm lược trong một dãy như IndeDecITCLRt= + S: NP + ITPred: ITVP, có thé đọc như sau: Gốc tiêu cú nội động từ tường thuật độc lap (Independent Declarative Intransitive Clause Root), gôm 6 chủ ngữ bắt buộc được điền bằng một đoản ngữ danh từ, theo sau là một ô vị ngữ nội động từ được điền băng cụm động từ/ đoản ngữ vị từ nội động từ bat buộc. Có một sô hữu han các kiêu cau trúc ở mỗi cấp bậc ngữ pháp của câu, tiêu cú, đoản ngữ, từ, hình vị và về mặt này, kết vị học giống với ngữ pháp thang độ và phạm tru (scale and category grammar). Các kết vị là đơn vi ban chất của sự phân tích kết vị học. Các két vi có thê phân tích ra thành các đơn vi chat liệu nhỏ hơn được gọi là kết tô (tagma), chúng là các biên thê két vị (allotagmas) của kết vi.