Đa dạng hóa thu nhập và ổn định tài chính tại các ngân hàng thương mại việt nam vai trò của toàn cầu hóa kinh tế

Nghiên cứu về tác động của đa dạng hóa thu nhập đến ổn định tài chính ngân hàng TMCP Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế. Phân tích chuyên sâu!

• Tác giả: Đinh Thị Thanh Phương
• Người hướng dẫn: Ts. Vương Thị Hương Giang
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Đa Dạng Hóa Thu Nhập Và Ổn Định Tài Chính Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam: Vai Trò Của Toàn Cầu Hóa Kinh Tế
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp Đại Học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Nguồn dữ liệu
• 1.5.2. Phương pháp và công cụ nghiên cứu
• 1.6. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ SỰ ỔN ĐỊNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1.1. Khái niệm về sự ổn định tài chính của ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Đo lường sự ổn định tài chính của ngân hàng thương mại
• 2.2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.2.1. Khái niệm về đa dạng hóa thu nhập của ngân hàng thương mại
• 2.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến ổn định tài chính của ngân hàng thương mại
• 2.3. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP VÀ ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH
• 2.4. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VAI TRÒ CỦA TOÀN CẦU HÓA KINH TẾ ĐẾN ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH
• 2.5. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP ĐẾN SỰ ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.5.1. Hoạt động đa dạng hóa thu nhập giúp nâng cao sự ổn định cho các ngân hàng
• 2.5.2. Hoạt động đa dạng hóa thu nhập không đem lại sự ổn định cho các ngân hàng
• 2.6. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu tổng quát
• 3.1.2. Xây dựng các biến trong mô hình nghiên cứu
• 3.2. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ DỮ LIỆU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 4.2. PHÂN TÍCH MA TRẬN TƯƠNG QUAN
• 4.3. THỰC HIỆN KIỂM ĐỊNH
• 4.4. KẾT QUẢ MÔ HÌNH VÀ THẢO LUẬN
• 4.4.1. Phân tích tác động của biến đa dạng hóa thu nhập đến ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.4.2. Phân tích tác động của các biến kiểm soát đến ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2. HẠN CHẾ TRONG NGHIÊN CỨU VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG ANH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG VIỆT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đa Dạng Hóa Thu Nhập Ngân Hàng TMCP 55

Ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh toàn cầu hóa. Cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 cho thấy sự sụp đổ của các tổ chức tài chính có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, việc duy trì sự ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng là rất quan trọng. Đa dạng hóa nguồn thu ngân hàng Việt Nam là một giải pháp được nhiều ngân hàng TMCP áp dụng. NHNN cũng ban hành nhiều quy định để đảm bảo an toàn hoạt động của các TCTD. Ổn định tài chính ngân hàng TMCP không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế mà còn tác động đến cuộc sống người dân. Khi hệ thống ngân hàng vững mạnh, nền kinh tế mới thực sự phát triển bền vững. Khóa luận này xem xét tác động của đa dạng hóa thu nhập đến sự ổn định tài chính của ngân hàng, sử dụng dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính của 21 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2013-2020.

1.1. Vì sao Đa dạng hóa thu nhập trở nên cấp thiết

Lạm phát tăng cao năm 2013 và khủng hoảng COVID-19 năm 2020 đã gây ra nhiều biến động cho thị trường tiền tệ và thanh khoản của hệ thống. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành chính sách tiền tệ, đảm bảo khả năng thanh khoản và hoạt động an toàn của các TCTD. Việc giữ ổn định và sự bền vững tài chính trong hoạt động của các ngân hàng là yếu tố quan trọng giúp hệ thống tài chính và nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng hiệu quả. Cần phải Đa dạng hóa nguồn thu ngân hàng Việt Nam để giảm thiểu rủi ro. Theo TS. Vương Thị Hương Giang, giảng viên hướng dẫn, việc nghiên cứu đề tài này là cần thiết để tìm ra giải pháp phù hợp.

1.2. Toàn cầu hóa thúc đẩy Đa dạng hóa ngân hàng TMCP

Việt Nam gia nhập WTO năm 2007 đánh dấu sự hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới. Điều này tạo điều kiện cho các ngân hàng nước ngoài gia nhập thị trường Việt Nam. Các ngân hàng Việt Nam phải đổi mới, đa dạng hóa các dịch vụ và sản phẩm như ngân hàng số, dịch vụ thẻ, bancassurance,… để cạnh tranh. Với định hướng phân tán rủi ro, đa dạng hóa thu nhập, duy trì sự ổn định ngân hàng. Các dịch vụ truyền thống dần mất đi lợi thế cạnh tranh. Các ngân hàng có xu hướng đa dạng hóa thu nhập từ các hoạt động phi truyền thống để bù đắp lại sự sụt giảm thu nhập từ hoạt động tín dụng.

II. Vấn Đề Rủi Ro Tài Chính khi Thiếu Đa Dạng Hóa 57

Nghiên cứu chỉ ra rằng đa dạng hóa giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường sự ổn định cho ngân hàng. Tuy nhiên, việc thực hiện đa dạng hóa cần được quản lý cẩn thận để tránh những rủi ro tiềm ẩn. Khủng hoảng kinh tế năm 2008 cho thấy rủi ro tài chính ngân hàng TMCP có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho nền kinh tế. Các ngân hàng cần phải chủ động quản lý rủi ro và đảm bảo an toàn hoạt động. Nhiều nghiên cứu đã được thực hiện để đánh giá sự ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng. Nghiên cứu của Nisar và c. (2018); Wang & Lin (2021); Adem (2022); … đã chỉ ra mối quan hệ tích cực giữa đa dạng hóa và sự ổn định tài chính của các ngân hàng khu vực châu Á.

2.1. Các Rủi Ro Tài Chính Ngân Hàng TMCP phải đối mặt

Các ngân hàng TMCP phải đối mặt với nhiều rủi ro khác nhau, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất và rủi ro hoạt động. Rủi ro tín dụng là rủi ro lớn nhất đối với các ngân hàng, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế khó khăn. Rủi ro thanh khoản cũng là một vấn đề quan trọng, đặc biệt là khi thị trường tiền tệ có nhiều biến động. Cần phải có một chiến lược Quản trị rủi ro ngân hàng TMCP hiệu quả.

2.2. Tại Sao Cần Ổn Định Tài Chính cho Ngân Hàng TMCP

Ổn định tài chính ngân hàng TMCP là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Khi các ngân hàng hoạt động ổn định, họ có thể cung cấp vốn cho các doanh nghiệp và cá nhân, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Sự ổn định của hệ thống ngân hàng cũng giúp bảo vệ tiền gửi của người dân và duy trì lòng tin vào hệ thống tài chính.

III. Cách Đa Dạng Hóa Thu Nhập Ổn Định Ngân Hàng TMCP 59

Đa dạng hóa thu nhập là một giải pháp quan trọng để ổn định tài chính ngân hàng TMCP. Khi ngân hàng có nhiều nguồn thu khác nhau, họ sẽ ít bị ảnh hưởng bởi những biến động của một nguồn thu cụ thể. Đa dạng hóa có thể giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng sinh lời. Các ngân hàng có thể Đa dạng hóa nguồn thu ngân hàng Việt Nam bằng cách cung cấp các dịch vụ mới, mở rộng thị trường và đầu tư vào các lĩnh vực khác nhau. Khóa luận nghiên cứu tác động của đa dạng hóa đến sự ổn định tài chính của 21 ngân hàng TMCP Việt Nam giai đoạn 2013-2020, và vai trò của Toàn cầu hóa và ngân hàng Việt Nam trong quá trình này.

3.1. Các Hình Thức Đa Dạng Hóa Thu Nhập Phi Lãi Suất

Đa dạng hóa thu nhập phi lãi suất là một trong những hình thức đa dạng hóa phổ biến nhất. Các ngân hàng có thể cung cấp các dịch vụ như phí dịch vụ, hoa hồng, bảo hiểm, và các dịch vụ tài chính khác. Đa dạng hóa này giúp ngân hàng giảm sự phụ thuộc vào lãi suất và tăng cường khả năng sinh lời. Đa dạng hóa thu nhập được đo lường qua chỉ số HHI và sự ổn định tài chính qua chỉ số Z-score.

3.2. Lợi ích của Đầu tư Tài Chính Ngân Hàng TMCP

Đầu tư tài chính ngân hàng TMCP là một hình thức đa dạng hóa thu nhập khác. Các ngân hàng có thể đầu tư vào cổ phiếu, trái phiếu, và các công cụ tài chính khác. Đầu tư giúp ngân hàng tăng cường khả năng sinh lời và giảm thiểu rủi ro. Tuy nhiên, việc đầu tư cần được quản lý cẩn thận để tránh những rủi ro tiềm ẩn. Tác giả áp dụng kỹ thuật dữ liệu bảng với mô hình hồi quy GMM.

3.3. Phương pháp tăng trưởng nhờ Phát triển ngân hàng TMCP Việt Nam

Khủng hoảng kinh tế năm 2008 cho thấy sự sụp đổ của các tổ chức tài chính có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, việc duy trì sự ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng là rất quan trọng. Đa dạng hóa nguồn thu ngân hàng Việt Nam là một giải pháp được nhiều ngân hàng TMCP áp dụng. NHNN cũng ban hành nhiều quy định để đảm bảo an toàn hoạt động của các TCTD. Việc Phát triển ngân hàng TMCP Việt Nam sẽ mang lại nhiều điều kiện, động lực giúp ngân hàng phát triển nguồn thu, nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

IV. Toàn Cầu Hóa Yếu Tố then chốt Ổn Định Thu Nhập 56

Nghiên cứu cho thấy toàn cầu hóa có vai trò quan trọng trong việc ổn định thu nhập của ngân hàng. Khi các ngân hàng hoạt động trong môi trường toàn cầu, họ có thể tiếp cận với nhiều nguồn vốn và thị trường khác nhau. Hội nhập kinh tế quốc tế và ngân hàng giúp ngân hàng tăng cường khả năng cạnh tranh và giảm thiểu rủi ro. Các ngân hàng cần phải chủ động tận dụng những cơ hội mà toàn cầu hóa mang lại. Kết quả nghiên cứu tiết lộ rằng, sự đa dạng thu nhập không phải là yếu tố cải thiện sự ổn định tài chính của ngân hàng.

4.1. Tác động của Toàn Cầu Hóa đến Cạnh tranh ngân hàng

Toàn cầu hóa làm tăng cường sự cạnh tranh giữa các ngân hàng. Các ngân hàng nước ngoài có thể cung cấp các dịch vụ tốt hơn và giá cả cạnh tranh hơn. Cạnh tranh ngân hàng trong bối cảnh toàn cầu hóa buộc các ngân hàng Việt Nam phải đổi mới và nâng cao chất lượng dịch vụ. Khi thị trường toàn cầu hóa, các ngân hàng trong nước gặp rất nhiều khó khăn để cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

4.2. Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế thúc đẩy Đa dạng hóa thu nhập

Hội nhập kinh tế quốc tế tạo điều kiện cho các ngân hàng mở rộng hoạt động ra nước ngoài. Các ngân hàng có thể cung cấp các dịch vụ tài chính cho các doanh nghiệp và cá nhân ở nước ngoài. Hội nhập kinh tế quốc tế và ngân hàng giúp ngân hàng tăng cường khả năng sinh lời và giảm thiểu rủi ro. Một trong những yếu tố làm tăng trưởng kinh tế là hội nhập kinh tế quốc tế.

V. Ứng Dụng Mô Hình Kinh Doanh Ngân Hàng TMCP Hiệu Quả 60

Nghiên cứu này có thể được sử dụng để xây dựng mô hình kinh doanh ngân hàng TMCP hiệu quả. Các ngân hàng cần phải đa dạng hóa thu nhập, quản lý rủi ro, và tận dụng những cơ hội mà toàn cầu hóa mang lại. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn có thể giúp ngân hàng tăng cường khả năng cạnh tranh và ổn định tài chính. Mô hình kinh doanh ngân hàng TMCP đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của ngân hàng.

5.1. Xây Dựng Mô Hình Kinh Doanh bền vững cho Ngân Hàng

Để xây dựng mô hình kinh doanh ngân hàng TMCP bền vững, các ngân hàng cần phải tập trung vào việc cung cấp các sản phẩm và dịch vụ chất lượng cao, xây dựng mối quan hệ tốt với khách hàng, và quản lý rủi ro hiệu quả. Mô hình kinh doanh cần phải linh hoạt và thích ứng với những thay đổi của thị trường. Việc xây dựng mô hình kinh doanh cần phải dựa trên những nguyên tắc cơ bản.

5.2. Áp dụng kết quả Nghiên Cứu vào Thực tiễn

Các ngân hàng cần phải áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn để cải thiện hoạt động. Việc đánh giá hiệu quả của các chính sách và chiến lược là rất quan trọng. Các ngân hàng cần phải chủ động theo dõi và đánh giá kết quả hoạt động để đưa ra những điều chỉnh phù hợp. Việc áp dụng kết quả nghiên cứu cần phải được thực hiện một cách cẩn thận và có kế hoạch.

VI. Tương Lai Phát Triển và Ổn Định Ngân Hàng TMCP 54

Trong tương lai, các ngân hàng TMCP Việt Nam cần phải tiếp tục phát triển và ổn định để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế. Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sẽ tiếp tục tạo ra những cơ hội và thách thức mới. Các ngân hàng cần phải chủ động nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thức để phát triển bền vững. Phát triển ngân hàng TMCP Việt Nam là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển của nền kinh tế.

6.1. Hướng Phát Triển Tiếp Theo cho Ngân hàng TMCP

Các ngân hàng cần phải tập trung vào việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới, mở rộng thị trường, và đầu tư vào công nghệ. Việc phát triển cần phải được thực hiện một cách bền vững và có trách nhiệm. Cần phải có một kế hoạch rõ ràng để phát triển các nguồn lực.

6.2. Giữ Vững Ổn Định Tài Chính trong Bối Cảnh Mới

Để giữ vững ổn định tài chính, các ngân hàng cần phải quản lý rủi ro hiệu quả, tuân thủ các quy định của pháp luật, và duy trì một hệ thống kiểm soát nội bộ mạnh mẽ. Ổn định tài chính là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng. Cần phải có những biện pháp cụ thể để ổn định tài chính.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 khởi phát từ thị trường tài chính Mỹ đã chứng minh rằng sự bất ổn của một định chế tài chính riêng lẻ hoàn toàn có thể lan rộng và đe dọa sự an toàn của toàn bộ hệ thống kinh tế. Tại Việt Nam, giai đoạn sau khủng hoảng ghi nhận nhiều biến động vĩ mô phức tạp, điển hình là áp lực lạm phát tăng cao (vượt mức 18,13% vào năm 2011 và duy trì hệ lụy sang các năm tiếp theo), căng thẳng thanh khoản trong hệ thống ngân hàng và sự gia tăng của nợ xấu. Trước bối cảnh đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành các quy định an toàn theo định hướng chuẩn mực Basel II, đồng thời Chính phủ phê duyệt Đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011–2015 theo Quyết định số 254/QĐ-TTg nhằm loại bỏ nguy cơ đổ vỡ có tính hệ thống.

Bên cạnh áp lực ổn định nội tại, quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng sau khi gia nhập WTO năm 2007 và ký kết 19 hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương, đa phương đã mở cửa thị trường tài chính Việt Nam cho các định chế nước ngoài có tiềm lực tài chính và công nghệ vượt trội. Sự gia tăng cạnh tranh làm suy giảm biên lợi nhuận từ hoạt động tín dụng truyền thống, buộc các ngân hàng thương mại Việt Nam phải chuyển dịch cơ cấu kinh doanh sang các mảng phi truyền thống như dịch vụ thẻ, ngân hàng số, môi giới chứng khoán, bảo hiểm (bancassurance) và công cụ phái sinh nhằm đa dạng hóa nguồn thu và phân tán rủi ro. Tuy nhiên, tác động thực tế của việc đa dạng hóa thu nhập đến mức độ an toàn và ổn định tài chính của ngân hàng trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế vẫn tồn tại nhiều tranh luận lý thuyết và thực nghiệm trái chiều.

Đề tài được xác lập với hệ thống mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu cụ thể như sau:

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu tác động của đa dạng hóa thu nhập đến sự ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2013–2020, từ đó đánh giá vai trò điều tiết của toàn cầu hóa kinh tế và đề xuất các khuyến nghị chính sách phù hợp.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá tác động của đa dạng hóa thu nhập đến sự ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam.
   • Đánh giá tác động của đa dạng hóa thu nhập đến sự ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế.

Câu hỏi nghiên cứu:

• Câu hỏi 1: Đa dạng hóa thu nhập có tác động như thế nào đến sự ổn định của các ngân hàng thương mại Việt Nam?
• Câu hỏi 2: Toàn cầu hóa kinh tế có vai trò như thế nào trong mối quan hệ giữa đa dạng hóa thu nhập và sự ổn định của các ngân hàng thương mại Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đa dạng hóa thu nhập, sự ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại và vai trò của toàn cầu hóa kinh tế.
• Phạm vi không gian: 21 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam. Mặc dù chỉ chiếm khoảng 70% tổng số lượng ngân hàng thương mại cổ phần đang hoạt động, nhóm 21 ngân hàng này nắm giữ trên 80% thị phần tín dụng và huy động vốn toàn hệ thống, đảm bảo tính đại diện cao.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 8 năm, từ năm 2013 đến năm 2020, là thời kỳ dữ liệu báo cáo tài chính kiểm toán và các chỉ số kinh tế vĩ mô được công bố đầy đủ, đồng nhất.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết danh mục đầu tư hiện đại của Markowitz (1952) và lý thuyết lợi thế kinh tế theo phạm vi của Klein & Saidenberg (2000). Theo các lý thuyết này, việc mở rộng cấu trúc doanh thu sang các tài sản hoặc dịch vụ có tương quan lợi nhuận không hoàn hảo sẽ giúp ngân hàng giảm thiểu phương sai của tổng thu nhập, tiết kiệm chi phí vận hành thông qua bán chéo sản phẩm và củng cố bộ đệm chống đỡ các cú sốc tài chính.

Về mặt khái niệm, sự ổn định tài chính của ngân hàng được tổng hợp qua quan điểm của Crockett (1997), Schinasi (2006), Akongdit (2019) và các ngân hàng trung ương lớn (Banque de France, Federal Reserve, Bank of England, European Central Bank): đó là trạng thái ngân hàng vận hành trơn tru các chức năng trung gian thanh toán và luân chuyển vốn, có đủ năng lực tự cân đối, định giá đúng rủi ro và hấp thụ tốt các cú sốc bên ngoài mà không cần đến sự can thiệp cứu trợ.

Khung đo lường các biến số chính

1. Đo lường sự ổn định tài chính: Nghiên cứu sử dụng chỉ số Z-score được phát triển dựa trên nguyên lý của Altman (1968) và chuẩn hóa trong lĩnh vực ngân hàng bởi Čihák & Hesse (2010), Hsieh và cộng sự (2013):

$$\text{Z-score}{i,t} = \frac{\text{ROA}{i,t} + \text{E/A}{i,t}}{\sigma{\text{ROA}_{i,t}}}$$

Trong đó: $\text{ROA}{i,t}$ là tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân; $\text{E/A}{i,t}$ là tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản; $\sigma_{\text{ROA}_{i,t}}$ là độ lệch chuẩn của ROA. Do chỉ số Z-score có độ lệch lớn giữa các ngân hàng, biến phụ thuộc được chuyển hóa sang dạng logarit tự nhiên ($\ln\text{Z-score}$). Giá trị $\ln\text{Z-score}$ càng cao phản ánh xác suất phá sản càng thấp và sự ổn định tài chính của ngân hàng càng vững chắc.

2. Đo lường đa dạng hóa thu nhập: Nghiên cứu áp dụng chỉ số phân tán Herfindahl-Hirschman (HHI) theo mô hình của Stiroh (2004) và Mercieca và cộng sự (2007):

$$\text{HHI}{i,t} = \left(\frac{\text{Thu nhập ngoài lãi}{i,t}}{\text{Tổng thu nhập hoạt động}{i,t}}\right)^2 + \left(\frac{\text{Thu nhập lãi}{i,t}}{\text{Tổng thu nhập hoạt động}_{i,t}}\right)^2$$

Chỉ số HHI nhận giá trị trong khoảng từ 0 đến 1. Giá trị HHI càng tiến gần về 0 thể hiện mức độ đa dạng hóa thu nhập càng cao; ngược lại, HHI càng lớn biểu thị thu nhập càng tập trung vào hoạt động tín dụng truyền thống. Do đó, biến $\text{DIV_INCOME}$ phản ánh mức độ tập trung nguồn thu của ngân hàng.

3. Toàn cầu hóa kinh tế ($\text{EcoG}$): Sử dụng chỉ số toàn cầu hóa kinh tế KOF (KOF Swiss Economic Institute - ETH Zurich) do Dreher (2006) và Potrafke (2015) phát triển, phản ánh cả dòng chảy kinh tế thực tế (thương mại, FDI, đầu tư danh mục) và các hạn chế chính sách (thuế quan, kiểm soát vốn).

Mô hình kinh tế lượng và hệ thống giả thuyết

Tác giả kế thừa và hiệu chỉnh mô hình từ các nghiên cứu của Hsieh và cộng sự (2013), Wang & Lin (2021), Abbas & Ali (2022):

• Mô hình 3.1 (Tác động trực tiếp): $$\ln\text{Z-score}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{DIV_INCOME}{i,t} + \beta_2 \text{LOANS}{i,t} + \beta_3 \text{NPL}{i,t} + \beta_4 \text{DEPOSITS}{i,t} + \beta_5 \text{LIQUIDITY}{i,t} + \beta_6 \text{SIZE}{i,t} + \beta_7 \text{CAP}{i,t} + \beta_8 \text{EcoG}_t + \beta_9 \text{GDP}t + \varepsilon{i,t}$$

• Mô hình 3.2 (Tác động điều tiết của toàn cầu hóa): $$\ln\text{Z-score}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{DIV_INCOME}{i,t} + \beta_2 \text{LOANS}{i,t} + \beta_3 \text{NPL}{i,t} + \beta_4 \text{DEPOSITS}{i,t} + \beta_5 \text{LIQUIDITY}{i,t} + \beta_6 \text{SIZE}{i,t} + \beta_7 \text{CAP}{i,t} + \beta_8 \text{EcoG}t + \beta_9 (\text{DIV_INCOME}{i,t} \times \text{EcoG}t) + \beta{10} \text{GDP}t + \varepsilon{i,t}$$

Ký hiệu biến	Định nghĩa và cách tính toán	Dấu kỳ vọng
$\ln\text{Z-score}$	Biến phụ thuộc: Logarit tự nhiên chỉ số Z-score	N/A
$\text{DIV_INCOME}$	Chỉ số HHI tập trung/đa dạng hóa thu nhập	$+$
$\text{DIV_INCOME} \times \text{EcoG}$	Biến tương tác giữa đa dạng hóa thu nhập và toàn cầu hóa kinh tế	$-$
$\text{LOANS}$	Tỷ lệ dư nợ cho vay khách hàng / Tổng tài sản	$+$
$\text{NPL}$	Tỷ lệ nợ xấu = (Nợ nhóm 3 + Nợ nhóm 4 + Nợ nhóm 5) / Cho vay khách hàng	$-$
$\text{DEPOSITS}$	Tỷ lệ tiền gửi của khách hàng / Tổng tài sản	$+$
$\text{LIQUIDITY}$	Tỷ lệ tài sản thanh khoản / Tổng tài sản	$+$
$\text{SIZE}$	Quy mô ngân hàng = Logarit tự nhiên của Tổng tài sản	$-$
$\text{CAP}$	Tỷ lệ an toàn vốn = Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	$+$
$\text{EcoG}$	Chỉ số toàn cầu hóa kinh tế KOF của Việt Nam theo năm	$+$
$\text{GDP}$	Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội thực tế theo năm	$+$

Phương pháp xử lý dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật dữ liệu bảng (panel data) với quy trình kiểm định đa bước:

1. Thống kê mô tả và phân tích ma trận hệ số tương quan Pearson giữa các biến số.
2. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF).
3. Ước lượng các mô hình cơ sở: Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
4. Thực hiện kiểm định lựa chọn mô hình: Kiểm định F để so sánh OLS/FEM; kiểm định Hausman để so sánh FEM/REM.
5. Kiểm định các khuyết tật mô hình: Kiểm định White về hiện tượng phương sai sai số thay đổi và kiểm định Wooldridge về hiện tượng tự tương quan chuỗi.
6. Khi phát hiện các biến nội tại ngân hàng có tính chất nội sinh hai chiều với rủi ro và ổn định tài chính (kiểm định Durbin-Wu-Hausman có $p\text{-value} < 0{,}05$), tác giả áp dụng phương pháp hồi quy Moment Tổng quát (System GMM) dạng hai bước. Mô hình sử dụng độ trễ của các biến kiểm soát làm biến công cụ, kết hợp kiểm định Arellano-Bond (AR(1), AR(2)) để xác định tương quan chuỗi sai số và kiểm định Hansen để kiểm tra độ tin cậy của các biến công cụ.

Nguồn dữ liệu

Dữ liệu báo cáo tài chính của 21 ngân hàng được trích xuất từ báo cáo thường niên đã kiểm toán, cơ sở dữ liệu FiinPro và các trang thông tin tài chính Vietstock, CafeF. Dữ liệu kinh tế vĩ mô về tăng trưởng GDP được thu thập từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) và chỉ số toàn cầu hóa kinh tế KOF thu thập từ Viện KOF - Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ (ETH Zurich).

Danh sách 21 NHTMCP được chọn lọc gồm: ABB, ACB, BAB, BID, CTG, EIB, HDB, KLB, MBB, MSB, NAB, NCB, PGB, SGB, SHB, STB, TCB, TPB, VCB, VIB, VPB.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài

Chương 1 thiết lập khung định hướng cho toàn bộ nghiên cứu. Tác giả chỉ ra tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh tái cơ cấu ngân hàng theo Quyết định 254/QĐ-TTg và sự gia nhập của các ngân hàng ngoại sau khi Việt Nam mở rộng 19 FTA. Chương này công bố mục tiêu tổng quát, 2 mục tiêu cụ thể, 2 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi mẫu 21 NHTMCP giai đoạn 2013–2020, ý nghĩa thực tiễn và kết cấu 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Chương 2 phân tích chuyên sâu các lý thuyết nền tảng về ổn định ngân hàng và đa dạng hóa doanh thu. Tác giả đối chiếu các bộ công cụ đo lường an toàn tài chính (khung CAMELS, hệ thống chỉ số FSIs của IMF gồm 52 chỉ tiêu và chỉ số Z-score). Chương này tổng hợp hai trường phái kết quả thực nghiệm đối lập:

• Trường phái ủng hộ đa dạng hóa: Nghiên cứu của Adem (2022) tại 45 quốc gia Châu Phi, Shahriar và cộng sự (2023) tại Trung Đông – Bắc Phi, Vũ Thị Phương Liên (2016), Nguyễn Từ Nhu (2019) và Nguyễn Bảo Giang (2023) tại Việt Nam cho thấy đa dạng hóa giúp phân tán rủi ro và tăng Z-score.
• Trường phái phản đối hoặc cảnh báo rủi ro: Nghiên cứu của Abuzayed và cộng sự (2018), Duho và cộng sự (2019), Nguyễn Thị Như Quỳnh và cộng sự (2021), Tu DQ Le (2021) và Nguyễn Đức Trung và cộng sự (2022) chứng minh hoạt động ngoài lãi làm gia tăng biến động thu nhập, đòn bẩy hoạt động và làm suy giảm sự ổn định của ngân hàng.

Từ đó, tác giả xác định khoảng trống nghiên cứu tại Việt Nam: các nghiên cứu trước chưa cập nhật dữ liệu giai đoạn 2013–2020 và đặc biệt thiếu vắng việc đưa chỉ số toàn cầu hóa kinh tế ($\text{EcoG}$) cùng biến tương tác $(\text{DIV_INCOME} \times \text{EcoG})$ vào mô hình lượng hóa.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa phương pháp luận kinh tế lượng. Tác giả xây dựng 2 phương trình hồi quy, định nghĩa công thức toán học cho từng biến số, xây dựng 10 giả thuyết nghiên cứu từ H1 đến H10. Đồng thời, chương này mô tả quy trình kiểm định kinh tế lượng từ thống kê mô tả, ma trận tương quan, kiểm định đa cộng tuyến VIF, kiểm định Hausman đến kiểm định Durbin-Wu-Hausman nhằm chứng minh sự cần thiết phải áp dụng phương pháp hồi quy GMM hai bước để kiểm soát hoàn toàn hiện tượng nội sinh.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 công bố toàn bộ số liệu thống kê mô tả, ma trận tương quan và kết quả ước lượng từ mô hình GMM. Các phát hiện trọng tâm gồm:

• Mức độ đa dạng hóa thu nhập cao không đem lại sự ổn định tài chính cho các NHTMCP Việt Nam.
• Biến tương tác $(\text{DIV_INCOME} \times \text{EcoG})$ có ý nghĩa thống kê, chứng minh toàn cầu hóa kinh tế đóng vai trò hỗ trợ tích cực, giúp việc đa dạng hóa thu nhập đạt hiệu quả ổn định cao hơn.
• Phân tích tác động của các biến nội tại và vĩ mô: Tỷ lệ tiền gửi ($\text{DEPOSITS}$) và tỷ lệ thanh khoản ($\text{LIQUIDITY}$) có tác động thúc đẩy ổn định tài chính ($+$); ngược lại, quy mô ngân hàng ($\text{SIZE}$) có tác động ngược chiều ($-$), trong khi tăng trưởng kinh tế ($\text{GDP}$) không thể hiện vai trò cải thiện ổn định.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 tóm lược các kết luận thực nghiệm, đối chiếu với các mục tiêu ban đầu và đưa ra hệ thống hàm ý chính sách hai cấp độ (cấp độ quản trị NHTM và cấp độ quản lý vĩ mô của Ngân hàng Nhà nước). Cuối cùng, tác giả thẳng thắn chỉ ra các giới hạn về dữ liệu mẫu và định hướng các hướng tiếp cận mở rộng cho các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm chính

Bảng tổng hợp dưới đây phản ánh mối quan hệ giữa các biến số độc lập, biến kiểm soát với sự ổn định tài chính ($\ln\text{Z-score}$) của các NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2013–2020:

Biến số	Tên biến	Kỳ vọng	Chiều hướng tác động (GMM)	Ý nghĩa thực nghiệm
$\text{DIV_INCOME}$	Đa dạng hóa / Tập trung thu nhập	$+$	Có ý nghĩa tác động	Đa dạng hóa thu nhập không làm tăng sự ổn định tài chính của NHTM Việt Nam; thu nhập tập trung lại có xu hướng ít rủi ro hơn trong giai đoạn này.
$\text{DIV_INCOME} \times \text{EcoG}$	Tương tác Đa dạng hóa & Toàn cầu hóa	$-$	Có ý nghĩa tác động	Toàn cầu hóa kinh tế đóng vai trò điều tiết tích cực: môi trường toàn cầu hóa cao hỗ trợ các ngân hàng đa dạng hóa thu nhập an toàn hơn.
$\text{DEPOSITS}$	Tỷ lệ tiền gửi khách hàng	$+$	Cùng chiều ($+$)	Nguồn tiền gửi dồi dào cung cấp thanh khoản chi phí thấp, gia tăng niềm tin thị trường và củng cố vững chắc sự ổn định tài chính.
$\text{LIQUIDITY}$	Tỷ lệ tài sản thanh khoản	$+$	Cùng chiều ($+$)	Đệm tài sản thanh khoản cao giúp ngân hàng giảm thiểu nguy cơ mất khả năng chi trả khi đối mặt với rút tiền đột ngột.
$\text{SIZE}$	Quy mô ngân hàng	$-$	Ngược chiều ($-$)	Ngân hàng quy mô lớn có xu hướng chấp nhận mức độ rủi ro cao hơn, tham gia vào các tài sản phức tạp làm giảm độ ổn định tài chính.
$\text{GDP}$	Tốc độ tăng trưởng kinh tế	$+$	Không có ý nghĩa tích cực	Tăng trưởng kinh tế không phải là nhân tố đảm bảo gia tăng sự ổn định; tăng trưởng nóng có thể đi kèm nới lỏng chuẩn cấp tín dụng.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

Từ các kết quả nghiên cứu, tác giả đưa ra các nhóm giải pháp:

1. Đối với các ngân hàng thương mại:

   • Thận trọng trong chiến lược đa dạng hóa: Không nên mở rộng ồ ạt các dịch vụ phi tín dụng khi chưa chuẩn bị đầy đủ nền tảng công nghệ, nhân lực chuyên môn và quy trình kiểm soát rủi ro hoạt động, nhằm tránh gia tăng chi phí quản lý và đòn bẩy hoạt động.
   • Tận dụng lợi thế toàn cầu hóa: Tận dụng môi trường hội nhập kinh tế quốc tế để tiếp cận công nghệ quản trị rủi ro tiên tiến, học hỏi mô hình kinh doanh hiện đại và mở rộng mạng lưới thanh toán quốc tế một cách bài bản.
   • Củng cố nguồn vốn huy động truyền thống: Chú trọng nâng cao chất lượng dịch vụ để thu hút nguồn tiền gửi khách hàng ổn định, duy trì cơ cấu chi phí vốn thấp.
   • Cân đối đệm thanh khoản và quy mô: Duy trì tỷ lệ tài sản thanh khoản ở mức tối ưu giữa mục tiêu an toàn chi trả và mục tiêu sinh lời; kiểm soát chặt chẽ rủi ro danh mục khi gia tăng quy mô tổng tài sản.

2. Đối với Ngân hàng Nhà nước và cơ quan quản lý:

   • Hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế giám sát an toàn vĩ mô đối với các hoạt động kinh doanh phi tín dụng phức tạp (bảo hiểm, đầu tư tài chính, chứng khoán).
   • Thúc đẩy lộ trình áp dụng toàn diện các chuẩn mực an toàn vốn Basel II và Basel III tại các NHTM.
   • Định hướng dòng vốn tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh thực chất, ngăn ngừa rủi ro nới lỏng điều kiện cấp tín dụng trong các chu kỳ tăng trưởng kinh tế.

Đóng góp học thuật và thực tiễn của khóa luận

• Đóng góp mới về mặt mô hình: Khóa luận là một trong những công trình tiên phong tại Việt Nam đưa chỉ số toàn cầu hóa kinh tế ($\text{EcoG}$) và biến tương tác $(\text{DIV_INCOME} \times \text{EcoG})$ vào phân tích sự ổn định tài chính ngân hàng, lấp đầy khoảng trống nghiên cứu về vai trò của môi trường hội nhập quốc tế.
• Tính chuẩn xác trong phương pháp: Áp dụng chặt chẽ quy trình kinh tế lượng hiện đại, kiểm định phát hiện nội sinh bằng Durbin-Wu-Hausman và xử lý triệt để bằng mô hình hồi quy System GMM hai bước, khắc phục các hạn chế của các phương pháp Pooled OLS hay FEM/REM truyền thống.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận một số hạn chế gắn liền với phạm vi dữ liệu và phương pháp đo lường:

• Hạn chế về cỡ mẫu và thời gian: Mẫu nghiên cứu mới dừng lại ở 21 NHTMCP do nhiều ngân hàng bị gián đoạn dữ liệu vì quá trình sáp nhập, tái cơ cấu. Khung thời gian nghiên cứu kết thúc ở năm 2020 do tính sẵn có của chuỗi dữ liệu vĩ mô và chỉ số KOF tại thời điểm thu thập dữ liệu.
• Hạn chế trong phân rã cấu phần thu nhập: Chỉ số HHI mới chỉ bóc tách nguồn thu thành hai mảng tổng quát là thu nhập lãi và thu nhập ngoài lãi, chưa phân tích chi tiết từng cấu phần riêng lẻ của thu nhập phi tín dụng (như thu từ dịch vụ thanh toán, kinh doanh ngoại tệ, mua bán chứng khoán đầu tư hay kinh doanh bảo hiểm).

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng mẫu nghiên cứu sang toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng (bao gồm các NHTM Nhà nước và ngân hàng liên doanh), đồng thời cập nhật chuỗi thời gian sau năm 2020 để đánh giá biến động trong giai đoạn phục hồi hậu đại dịch COVID-19.
• Đi sâu phân rã chi tiết từng mảng thu nhập ngoài lãi nhằm xác định cấu phần dịch vụ cụ thể nào đóng góp tích cực hoặc gây rủi ro nhiều nhất cho sự ổn định của hệ thống ngân hàng thương mại.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu này mang lại giá trị học thuật và thực tiễn cho nhiều đối tượng:

• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế ứng dụng: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu định lượng dữ liệu bảng, đặc biệt là quy trình xử lý khuyết tật mô hình (tự tương quan, phương sai thay đổi, nội sinh) bằng kỹ thuật hồi quy System GMM.
• Các nhà nghiên cứu về hệ thống tài chính: Tham khảo khung phân tích tích hợp giữa biến số vi mô cấp ngân hàng (HHI, Z-score, tỷ lệ thanh khoản, tiền gửi) với các chỉ số vĩ mô quốc tế (toàn cầu hóa KOF).
• Nhà quản trị ngân hàng và chuyên viên phân tích rủi ro: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động hai mặt của việc chuyển dịch cơ cấu thu nhập, giúp các ngân hàng thương mại xây dựng lộ trình mở rộng mảng dịch vụ ngoài lãi an toàn, tương thích với quy mô và năng lực quản trị.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng những chỉ số nào để lượng hóa sự ổn định tài chính và mức độ đa dạng hóa thu nhập?
Nghiên cứu sử dụng logarit tự nhiên của chỉ số Z-score ($\ln\text{Z-score}$) để đo lường mức độ ổn định tài chính (với công thức $Z\text{-score} = (\text{ROA} + \text{E/A})/\sigma_{\text{ROA}}$) và sử dụng chỉ số tập trung Herfindahl-Hirschman (HHI) tính từ tỷ trọng thu nhập lãi và thu nhập ngoài lãi để đo lường mức độ đa dạng hóa thu nhập.

2. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ bao nhiêu ngân hàng và trong giai đoạn nào?
Nghiên cứu thu thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính kiểm toán của 21 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam liên tục trong 8 năm, từ năm 2013 đến năm 2020, tạo thành bộ dữ liệu bảng cân bằng với 168 quan sát. Nhóm 21 ngân hàng này chiếm hơn 80% thị phần tín dụng và huy động vốn của toàn hệ thống.

3. Vì sao tác giả phải sử dụng phương pháp hồi quy GMM thay vì các mô hình truyền thống như Pooled OLS, FEM hay REM?
Các kiểm định kinh tế lượng ban đầu phát hiện mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan chuỗi. Đồng thời, kiểm định Durbin-Wu-Hausman xác nhận sự tồn tại của biến nội sinh giữa các biến đặc điểm nội tại của ngân hàng với biến ổn định tài chính. Phương pháp System GMM hai bước (Arellano-Bond) được sử dụng để kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh và khắc phục các khuyết tật của dữ liệu bảng.

4. Khóa luận phát hiện quy mô ngân hàng ($\text{SIZE}$) và tỷ lệ tiền gửi ($\text{DEPOSITS}$) tác động như thế nào đến sự ổn định tài chính?
Kết quả hồi quy GMM chỉ ra rằng tỷ lệ tiền gửi khách hàng ($\text{DEPOSITS}$) có tác động cùng chiều ($+$) giúp củng cố sự ổn định tài chính nhờ cung cấp nguồn vốn rẻ và an toàn. Ngược lại, quy mô ngân hàng ($\text{SIZE}$) có tác động ngược chiều ($-$), phản ánh thực tế các ngân hàng lớn tại Việt Nam có xu hướng tham gia vào các danh mục đầu tư và cho vay có mức độ chấp nhận rủi ro cao hơn.

5. Biến toàn cầu hóa kinh tế ($\text{EcoG}$) thể hiện vai trò gì trong mô hình nghiên cứu?
Toàn cầu hóa kinh tế đóng vai trò là một biến điều tiết quan trọng thông qua biến tương tác $(\text{DIV_INCOME} \times \text{EcoG})$. Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng khi mức độ toàn cầu hóa kinh tế tăng cao, môi trường hội nhập và chuẩn mực quốc tế sẽ hỗ trợ các ngân hàng thực hiện chiến lược đa dạng hóa thu nhập một cách an toàn và nâng cao sự ổn định tài chính tốt hơn.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Đinh Thị Thanh Phương đã cung cấp một bức tranh thực nghiệm toàn diện về mối quan hệ giữa đa dạng hóa thu nhập và ổn định tài chính tại 21 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2013–2020. Kết quả nghiên cứu khẳng định đa dạng hóa thu nhập tự thân không trực tiếp nâng cao sự ổn định, nhưng sự gia tăng của toàn cầu hóa kinh tế đóng vai trò điều tiết tích cực giúp các ngân hàng thực hiện chiến lược đa dạng hóa hiệu quả hơn. Đồng thời, công trình chỉ ra vai trò then chốt của nguồn vốn tiền gửi và đệm thanh khoản trong việc duy trì an toàn hệ thống, cảnh báo rủi ro từ việc gia tăng quy mô tài sản thiếu kiểm soát. Đây là công trình nghiên cứu kinh tế lượng có phương pháp luận chặt chẽ, mang lại nhiều hàm ý giá trị cho công tác quản trị rủi ro ngân hàng và hoạch định chính sách tiền tệ tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 đã trình bày rõ kết cấu của khóa luận là 5 chương. Những nội dung trên sẽ là cơ sở quan trọng để triển khai nghiên cứu những nội dung tiếp theo của khóa luận. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ SỰ ỔN ĐỊNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.1 Khái niệm về sự ổn định tài chính của ngân hàng thương mại Từ sau cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu vào năm 2008 và những hậu quả mà nó để lại, các nhà hoạch định chính sách và học giả trên thế giới mới thực sự chú ý đến sự ổn định tài chính. Những hệ quả của cuộc khủng hoảng tài chính đã thay đổi xu hướng phát triển chiến lược của chính phủ các nước, sự tập trung vào rủi ro hệ thống và ổn định tài chính cũng được gia tăng.

Tuy nhiên, chưa có định nghĩa nào về ổn định tài chính được chấp nhận rộng rãi và nó đã tạo ra hai chiều hướng nghiên cứu, thứ nhất là nghiên cứu sự ổn định tài chính và thứ hai là nghiên cứu sự bất ổn định tài chính (Yasa và c. Crockett (1997) là nhóm các nhà kinh tế học đầu tiên đã tìm hiểu về sự ổn định tài chính. Nhóm tác giả cho rằng ổn định tài chính tồn tại khi hệ thống tài chính hoạt động mà không cần sự trợ giúp từ bên ngoài, không có những sự căng thẳng có khả năng gây ra thiệt hại kinh tế, không có biến động giá của các tài sản tài chính. Để giữ sự ổn định, các TCTC chủ chốt phải ổn định, nghĩa là họ có khả năng đáp ứng được các nhu cầu của nền kinh tế mà không bị gián đoạn hoặc nhận sự hỗ trợ từ bên ngoài.

Schinasi (2006) cũng nghiên cứu về sự ổn định tài chính. Tác giả định nghĩa về ổn định tài chính là khi hệ thống tài chính thực hiện đồng thời ba chức năng: một là tạo điều kiện thuận lợi và hiệu quả cho việc phân bổ nguồn lực theo thời gian; hai là đánh giá được rủi ro tài chính trong tương lai, định giá hợp lý và chính xác; ba là có khả năng hấp thụ tốt những cú sốc và bất ngờ về tài chính. Akongdit (2019) đã thống nhất định nghĩa chung về ổn định tài chính dựa trên 4 yếu tố chính: thứ nhất là sự ổn định tài chính không chỉ ở một tổ chức cá nhân mà còn có sự liên kết giữa nhiều tổ chức tài chính với nhau. Bởi vì hệ thống tài chính là một tập hợp bao gồm hệ thống tiền tệ, các quy tắc, thể chế của hoạt động tài chính tư nhân.

Chúng có mối liên kết chặt chẽ với nhau, nếu có sự xáo trộn ở bất kỳ thành 9 phần riêng lẻ nào cũng sẽ làm suy yếu sự ổn định chung. Thứ hai, sự ổn định tài chính không chỉ ở khía cạnh không xảy ra khủng hoảng tài chính mà hệ thống tài chính phải có khả năng hạn chế và giải quyết tình trạng mất cân bằng trước khi nó trở thành mối đe dọa đến sự ổn định tài chính. Thứ ba, sự ổn định tài chính không chỉ hàm ý rằng hệ thống tài chính thực hiện đầy đủ các vai trò như phân bổ nguồn lực, rủi ro, huy động vốn, … mà nó còn yêu cầu hệ thống hoạt động trơn tru. Cuối cùng, sự ổn định tài chính liên quan đến cả sự an toàn và vững chắc của một quốc gia, đặc biệt là khuôn khổ thể chế và các biện pháp an toàn vĩ mô.

Ngân hàng trung ương Pháp coi đảm bảo sự ổn định tài chính nghĩa là duy trì một hệ thống tài chính vững mạnh, theo quan điểm của ngân hàng trung ương Pháp. Các định chế tài chính hoạt động hiệu quả kể cả trong khủng hoảng (Banque de France, 2021). Cục dự trữ Liên bang Mỹ định nghĩa một hệ thống tài chính được xem là ổn định khi các định chế tài chính có thể cung cấp nguồn tài chính ổn định cho các hộ gia đình, các doanh nghiệp để họ đầu tư và phát triển trước những chuyển biến của nền kinh tế, đồng thời có thể chống chọi trước những cú sốc trong nền kinh tế của một quốc gia (Federal Reserve System, 2021). Ngân hàng trung ương Anh cho rằng ổn định tài chính là khi hệ thống tài chính thực hiện các vai trò cơ bản (thanh toán, tiết kiệm, cho vay, quản trị rủi ro, …) ngay cả khi nền kinh tế trở nên khó khăn, cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho các hộ gia đình và doanh nghiệp trong mọi thời điểm của nền kinh tế (Bank of England, 2022).

Ngân hàng trung ương Châu Âu cũng đưa ra định nghĩa về ổn định tài chính là khi hệ thống tài chính có khả năng chống chọi trước những cú sốc mà không bị gián đoạn và tháo gỡ tình trạng mất cân đối tài chính (European Central Bank, 2022) Ngân hàng trung ương Úc cho rằng một hệ thống tài chính ổn định là khi các TCTC, thị trường và cơ sở hạ tầng thị trường tạo điều kiện thuận lợi cho dòng tiền chảy trơn tru giữa người tiết kiệm và nhà đầu tư (Reserve Bank of Australia). Gulmira (2023) coi sự ổn định tài chính là khả năng các TCTC, thị trường và cơ sở hạ tầng thị trường đồng thời chịu được những cú sốc, sự mất cân bằng và giảm 10 thiểu xác suất thất bại trong việc thực hiện chức năng trung gian tài chính. Hệ thống tài chính được xem là ổn định khi không có sự suy giảm đột ngột trong hoạt động của các ngân hàng, TCTC, thị trường tài chính và các hộ gia đình, các thực thể kinh doanh, luôn đảm bảo cung ứng đầy đủ nguồn vốn cho các chủ thể của nền kinh tế. Ngoài ra, thông tin minh bạch đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố mức độ ổn định cho các định chế tài chính.

Tình trạng bất cân xứng thông tin có thể gây ra những vấn đề như: lựa chọn ngược hay lựa chọn bất lợi, rủi ro đạo đức hay tâm lý ỷ lại, vấn đề người ủy quyền. Các tổ chức muốn hoạt động hiệu quả và ổn định thì cần giảm tình trạng bất cân xứng thông tin này. Từ quan điểm của các ngân hàng trung ương trên thế giới và một số nhà nghiên cứu, có thể hiểu ổn định tài chính là khi các ngân hàng có thể vận hành một cách trơn tru mà không bị tác động bởi tác nhân nào, vững vàng trước những cú sốc bất ngờ của nền kinh tế. Ngoài ra, ngân hàng có thể vận hành tốt chức năng trung gian thanh toán và các chức năng cơ bản khác, luân chuyển dòng vốn một cách hiệu quả.

Những cú sốc thường xuất phát từ môi trường bên ngoài, các nhân tố vĩ mô, sự thay đổi môi trường thể chế, rò rỉ thông tin tiêu cực hay tác động từ chủ nợ và các con nợ của ngân hàng,… Bất kì một cú sốc nào cũng có thể dẫn đến nguy cơ sụp đổ, làm gián đoạn hoạt động của riêng ngân hàng và ảnh hưởng lớn đến hệ thống ngân hàng.2 Đo lường sự ổn định tài chính của ngân hàng thương mại. Để đo lường mức độ ổn định của một TCTC, có nhiều phương pháp được đề xuất như: Một là đo lường thông qua khung CAMELS, dựa trên 6 yếu tố tài chính: C – Capital adequacy: khả năng tự cân đối vốn; A – Asset quality: chất lượng tài sản; M – Management: quản lý; E – Earnings: lợi nhuận; L – Liquidity: khả năng thanh khoản; S – Sensitivity to Market risk: độ nhạy cảm rủi ro đối với thị trường. Hai là đo lường thông qua bộ chỉ số lành mạnh tài chính (Financial Soundness Indicators – FSIs) của IMF với 52 chỉ tiêu chia làm 2 nhóm. Nhóm đầu tiên là nhóm chỉ số cơ bản, đo lường mức độ ổn định của hệ thống ngân hàng, gồm 17 chỉ tiêu.

11 Nhóm thứ hai là nhóm chỉ số bổ sung đo lường thêm một số khía cạnh khác của hệ thống ngân hàng, các TCTC phi ngân hàng, …, gồm 35 chỉ tiêu. Ba là đo lường thông qua chỉ số Z – score. Đây cũng là phương pháp được sử dụng rộng rãi bởi nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới và trong nước, như là Čihák & Hesse (2010); Hsieh và c. (2013) và Adem (2022) Hệ số nguy cơ phá sản của Edward I.

Altman giúp các nhà đầu tư xem xét, đánh giá nguy cơ phá sản của doanh nghiệp trong tương lai gần, được ký hiệu là Zscore. Altman (1968) đã sử dụng phương pháp Multiple Discriminant Analysis – MDA (phân tích phân biệt đa biến), từ 22 biến số được lựa chọn ban đầu, 5 biến được chọn để đánh giá và dự đoán tốt nhất khả năng phá sản của doanh nghiệp, đó là X1 – vốn lưu động/ tổng tài sản; X2 – lợi nhuận giữ lại/ tổng tài sản; X3 – lợi nhuận trước thuế và lãi vay/ tổng tài sản; X4 – (giá thị trường của cổ phiếu* số lượng cổ phiếu đang lưu hành)/ tổng nợ; X5 – doanh thu/ tổng tài sản. Dựa trên nghiên cứu của Altman, đã có nhiều nghiên cứu sử dụng chỉ số Z – score để đánh giá rủi ro vỡ nợ của nhiều ngành nghề khác nhau. Trong lĩnh vực ngân hàng, mức độ ổn định tài chính được lượng hóa thông qua chỉ số Z – score như sau: 𝐑𝐎𝐀 𝐢,𝐭 + 𝐄/𝐀𝐢,𝐭 𝐙 − 𝐬𝐜𝐨𝐫𝐞𝐢,𝐭 = (𝟐.

𝟏) 𝛔𝐑𝐎𝐀𝐢,𝐭 Trong đó: ROA: lợi nhuận ròng trên tổng tài sản bình quân E/A: vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản σROA: độ lệch chuẩn của ROA Khi Z – score càng cao tức các ngân hàng có nhiều nguồn lực bao gồm lợi nhuận và vốn để hấp thụ các cú sốc và đối phó các biến động trong hoạt động kinh doanh tốt hơn. Z – score càng lớn thì xác suất phá sản của các ngân hàng càng thấp, sự ổn định tài chính của các ngân hàng càng tăng Ý nghĩa của chỉ số Z – score: sự ổn định của các ngân hàng sẽ gia tăng khi có chỉ số Z – score lớn, xác suất mất khả năng thanh toán là thấp và rủi ro tổng thể của 12 ngân hàng càng thấp. Khi thực hiện tính toán các biến số, dữ liệu được thu thập hoàn toàn từ báo cáo tài chính của các ngân hàng, khó tránh khỏi gian lận trong báo cáo tài chính dẫn đến kết quả đánh giá sự ổn định của một TCTC sai lệch so với tình trạng hiện tại. Ngược lại, ưu điểm của chỉ số này là áp dụng được đối với những định chế tài chính phức tạp, và cho phép so sánh giữa các TCTC khác nhau về mục tiêu kinh doanh, cấu trúc vốn.2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.