Đa dạng hóa thu nhập và ổn định tài chính tại các ngân hàng thương mại việt nam vai trò của toàn cầu hóa kinh tế

Nghiên cứu về tác động của đa dạng hóa thu nhập đến ổn định tài chính ngân hàng TMCP Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế. Phân tích chuyên sâu!

• Tác giả: Đinh Thị Thanh Phương
• Người hướng dẫn: Ts. Vương Thị Hương Giang
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Đa Dạng Hóa Thu Nhập Và Ổn Định Tài Chính Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam: Vai Trò Của Toàn Cầu Hóa Kinh Tế
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp Đại Học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Nguồn dữ liệu
• 1.5.2. Phương pháp và công cụ nghiên cứu
• 1.6. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ SỰ ỔN ĐỊNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1.1. Khái niệm về sự ổn định tài chính của ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Đo lường sự ổn định tài chính của ngân hàng thương mại
• 2.2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.2.1. Khái niệm về đa dạng hóa thu nhập của ngân hàng thương mại
• 2.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến ổn định tài chính của ngân hàng thương mại
• 2.3. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP VÀ ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH
• 2.4. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VAI TRÒ CỦA TOÀN CẦU HÓA KINH TẾ ĐẾN ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH
• 2.5. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP ĐẾN SỰ ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.5.1. Hoạt động đa dạng hóa thu nhập giúp nâng cao sự ổn định cho các ngân hàng
• 2.5.2. Hoạt động đa dạng hóa thu nhập không đem lại sự ổn định cho các ngân hàng
• 2.6. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu tổng quát
• 3.1.2. Xây dựng các biến trong mô hình nghiên cứu
• 3.2. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ DỮ LIỆU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 4.2. PHÂN TÍCH MA TRẬN TƯƠNG QUAN
• 4.3. THỰC HIỆN KIỂM ĐỊNH
• 4.4. KẾT QUẢ MÔ HÌNH VÀ THẢO LUẬN
• 4.4.1. Phân tích tác động của biến đa dạng hóa thu nhập đến ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.4.2. Phân tích tác động của các biến kiểm soát đến ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2. HẠN CHẾ TRONG NGHIÊN CỨU VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG ANH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG VIỆT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đa Dạng Hóa Thu Nhập Ngân Hàng TMCP 55

Ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh toàn cầu hóa. Cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 cho thấy sự sụp đổ của các tổ chức tài chính có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, việc duy trì sự ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng là rất quan trọng. Đa dạng hóa nguồn thu ngân hàng Việt Nam là một giải pháp được nhiều ngân hàng TMCP áp dụng. NHNN cũng ban hành nhiều quy định để đảm bảo an toàn hoạt động của các TCTD. Ổn định tài chính ngân hàng TMCP không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế mà còn tác động đến cuộc sống người dân. Khi hệ thống ngân hàng vững mạnh, nền kinh tế mới thực sự phát triển bền vững. Khóa luận này xem xét tác động của đa dạng hóa thu nhập đến sự ổn định tài chính của ngân hàng, sử dụng dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính của 21 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2013-2020.

1.1. Vì sao Đa dạng hóa thu nhập trở nên cấp thiết

Lạm phát tăng cao năm 2013 và khủng hoảng COVID-19 năm 2020 đã gây ra nhiều biến động cho thị trường tiền tệ và thanh khoản của hệ thống. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành chính sách tiền tệ, đảm bảo khả năng thanh khoản và hoạt động an toàn của các TCTD. Việc giữ ổn định và sự bền vững tài chính trong hoạt động của các ngân hàng là yếu tố quan trọng giúp hệ thống tài chính và nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng hiệu quả. Cần phải Đa dạng hóa nguồn thu ngân hàng Việt Nam để giảm thiểu rủi ro. Theo TS. Vương Thị Hương Giang, giảng viên hướng dẫn, việc nghiên cứu đề tài này là cần thiết để tìm ra giải pháp phù hợp.

1.2. Toàn cầu hóa thúc đẩy Đa dạng hóa ngân hàng TMCP

Việt Nam gia nhập WTO năm 2007 đánh dấu sự hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới. Điều này tạo điều kiện cho các ngân hàng nước ngoài gia nhập thị trường Việt Nam. Các ngân hàng Việt Nam phải đổi mới, đa dạng hóa các dịch vụ và sản phẩm như ngân hàng số, dịch vụ thẻ, bancassurance,… để cạnh tranh. Với định hướng phân tán rủi ro, đa dạng hóa thu nhập, duy trì sự ổn định ngân hàng. Các dịch vụ truyền thống dần mất đi lợi thế cạnh tranh. Các ngân hàng có xu hướng đa dạng hóa thu nhập từ các hoạt động phi truyền thống để bù đắp lại sự sụt giảm thu nhập từ hoạt động tín dụng.

II. Vấn Đề Rủi Ro Tài Chính khi Thiếu Đa Dạng Hóa 57

Nghiên cứu chỉ ra rằng đa dạng hóa giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường sự ổn định cho ngân hàng. Tuy nhiên, việc thực hiện đa dạng hóa cần được quản lý cẩn thận để tránh những rủi ro tiềm ẩn. Khủng hoảng kinh tế năm 2008 cho thấy rủi ro tài chính ngân hàng TMCP có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho nền kinh tế. Các ngân hàng cần phải chủ động quản lý rủi ro và đảm bảo an toàn hoạt động. Nhiều nghiên cứu đã được thực hiện để đánh giá sự ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng. Nghiên cứu của Nisar và c. (2018); Wang & Lin (2021); Adem (2022); … đã chỉ ra mối quan hệ tích cực giữa đa dạng hóa và sự ổn định tài chính của các ngân hàng khu vực châu Á.

2.1. Các Rủi Ro Tài Chính Ngân Hàng TMCP phải đối mặt

Các ngân hàng TMCP phải đối mặt với nhiều rủi ro khác nhau, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất và rủi ro hoạt động. Rủi ro tín dụng là rủi ro lớn nhất đối với các ngân hàng, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế khó khăn. Rủi ro thanh khoản cũng là một vấn đề quan trọng, đặc biệt là khi thị trường tiền tệ có nhiều biến động. Cần phải có một chiến lược Quản trị rủi ro ngân hàng TMCP hiệu quả.

2.2. Tại Sao Cần Ổn Định Tài Chính cho Ngân Hàng TMCP

Ổn định tài chính ngân hàng TMCP là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Khi các ngân hàng hoạt động ổn định, họ có thể cung cấp vốn cho các doanh nghiệp và cá nhân, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Sự ổn định của hệ thống ngân hàng cũng giúp bảo vệ tiền gửi của người dân và duy trì lòng tin vào hệ thống tài chính.

III. Cách Đa Dạng Hóa Thu Nhập Ổn Định Ngân Hàng TMCP 59

Đa dạng hóa thu nhập là một giải pháp quan trọng để ổn định tài chính ngân hàng TMCP. Khi ngân hàng có nhiều nguồn thu khác nhau, họ sẽ ít bị ảnh hưởng bởi những biến động của một nguồn thu cụ thể. Đa dạng hóa có thể giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng sinh lời. Các ngân hàng có thể Đa dạng hóa nguồn thu ngân hàng Việt Nam bằng cách cung cấp các dịch vụ mới, mở rộng thị trường và đầu tư vào các lĩnh vực khác nhau. Khóa luận nghiên cứu tác động của đa dạng hóa đến sự ổn định tài chính của 21 ngân hàng TMCP Việt Nam giai đoạn 2013-2020, và vai trò của Toàn cầu hóa và ngân hàng Việt Nam trong quá trình này.

3.1. Các Hình Thức Đa Dạng Hóa Thu Nhập Phi Lãi Suất

Đa dạng hóa thu nhập phi lãi suất là một trong những hình thức đa dạng hóa phổ biến nhất. Các ngân hàng có thể cung cấp các dịch vụ như phí dịch vụ, hoa hồng, bảo hiểm, và các dịch vụ tài chính khác. Đa dạng hóa này giúp ngân hàng giảm sự phụ thuộc vào lãi suất và tăng cường khả năng sinh lời. Đa dạng hóa thu nhập được đo lường qua chỉ số HHI và sự ổn định tài chính qua chỉ số Z-score.

3.2. Lợi ích của Đầu tư Tài Chính Ngân Hàng TMCP

Đầu tư tài chính ngân hàng TMCP là một hình thức đa dạng hóa thu nhập khác. Các ngân hàng có thể đầu tư vào cổ phiếu, trái phiếu, và các công cụ tài chính khác. Đầu tư giúp ngân hàng tăng cường khả năng sinh lời và giảm thiểu rủi ro. Tuy nhiên, việc đầu tư cần được quản lý cẩn thận để tránh những rủi ro tiềm ẩn. Tác giả áp dụng kỹ thuật dữ liệu bảng với mô hình hồi quy GMM.

3.3. Phương pháp tăng trưởng nhờ Phát triển ngân hàng TMCP Việt Nam

Khủng hoảng kinh tế năm 2008 cho thấy sự sụp đổ của các tổ chức tài chính có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, việc duy trì sự ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng là rất quan trọng. Đa dạng hóa nguồn thu ngân hàng Việt Nam là một giải pháp được nhiều ngân hàng TMCP áp dụng. NHNN cũng ban hành nhiều quy định để đảm bảo an toàn hoạt động của các TCTD. Việc Phát triển ngân hàng TMCP Việt Nam sẽ mang lại nhiều điều kiện, động lực giúp ngân hàng phát triển nguồn thu, nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

IV. Toàn Cầu Hóa Yếu Tố then chốt Ổn Định Thu Nhập 56

Nghiên cứu cho thấy toàn cầu hóa có vai trò quan trọng trong việc ổn định thu nhập của ngân hàng. Khi các ngân hàng hoạt động trong môi trường toàn cầu, họ có thể tiếp cận với nhiều nguồn vốn và thị trường khác nhau. Hội nhập kinh tế quốc tế và ngân hàng giúp ngân hàng tăng cường khả năng cạnh tranh và giảm thiểu rủi ro. Các ngân hàng cần phải chủ động tận dụng những cơ hội mà toàn cầu hóa mang lại. Kết quả nghiên cứu tiết lộ rằng, sự đa dạng thu nhập không phải là yếu tố cải thiện sự ổn định tài chính của ngân hàng.

4.1. Tác động của Toàn Cầu Hóa đến Cạnh tranh ngân hàng

Toàn cầu hóa làm tăng cường sự cạnh tranh giữa các ngân hàng. Các ngân hàng nước ngoài có thể cung cấp các dịch vụ tốt hơn và giá cả cạnh tranh hơn. Cạnh tranh ngân hàng trong bối cảnh toàn cầu hóa buộc các ngân hàng Việt Nam phải đổi mới và nâng cao chất lượng dịch vụ. Khi thị trường toàn cầu hóa, các ngân hàng trong nước gặp rất nhiều khó khăn để cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

4.2. Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế thúc đẩy Đa dạng hóa thu nhập

Hội nhập kinh tế quốc tế tạo điều kiện cho các ngân hàng mở rộng hoạt động ra nước ngoài. Các ngân hàng có thể cung cấp các dịch vụ tài chính cho các doanh nghiệp và cá nhân ở nước ngoài. Hội nhập kinh tế quốc tế và ngân hàng giúp ngân hàng tăng cường khả năng sinh lời và giảm thiểu rủi ro. Một trong những yếu tố làm tăng trưởng kinh tế là hội nhập kinh tế quốc tế.

V. Ứng Dụng Mô Hình Kinh Doanh Ngân Hàng TMCP Hiệu Quả 60

Nghiên cứu này có thể được sử dụng để xây dựng mô hình kinh doanh ngân hàng TMCP hiệu quả. Các ngân hàng cần phải đa dạng hóa thu nhập, quản lý rủi ro, và tận dụng những cơ hội mà toàn cầu hóa mang lại. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn có thể giúp ngân hàng tăng cường khả năng cạnh tranh và ổn định tài chính. Mô hình kinh doanh ngân hàng TMCP đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của ngân hàng.

5.1. Xây Dựng Mô Hình Kinh Doanh bền vững cho Ngân Hàng

Để xây dựng mô hình kinh doanh ngân hàng TMCP bền vững, các ngân hàng cần phải tập trung vào việc cung cấp các sản phẩm và dịch vụ chất lượng cao, xây dựng mối quan hệ tốt với khách hàng, và quản lý rủi ro hiệu quả. Mô hình kinh doanh cần phải linh hoạt và thích ứng với những thay đổi của thị trường. Việc xây dựng mô hình kinh doanh cần phải dựa trên những nguyên tắc cơ bản.

5.2. Áp dụng kết quả Nghiên Cứu vào Thực tiễn

Các ngân hàng cần phải áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn để cải thiện hoạt động. Việc đánh giá hiệu quả của các chính sách và chiến lược là rất quan trọng. Các ngân hàng cần phải chủ động theo dõi và đánh giá kết quả hoạt động để đưa ra những điều chỉnh phù hợp. Việc áp dụng kết quả nghiên cứu cần phải được thực hiện một cách cẩn thận và có kế hoạch.

VI. Tương Lai Phát Triển và Ổn Định Ngân Hàng TMCP 54

Trong tương lai, các ngân hàng TMCP Việt Nam cần phải tiếp tục phát triển và ổn định để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế. Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sẽ tiếp tục tạo ra những cơ hội và thách thức mới. Các ngân hàng cần phải chủ động nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thức để phát triển bền vững. Phát triển ngân hàng TMCP Việt Nam là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển của nền kinh tế.

6.1. Hướng Phát Triển Tiếp Theo cho Ngân hàng TMCP

Các ngân hàng cần phải tập trung vào việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới, mở rộng thị trường, và đầu tư vào công nghệ. Việc phát triển cần phải được thực hiện một cách bền vững và có trách nhiệm. Cần phải có một kế hoạch rõ ràng để phát triển các nguồn lực.

6.2. Giữ Vững Ổn Định Tài Chính trong Bối Cảnh Mới

Để giữ vững ổn định tài chính, các ngân hàng cần phải quản lý rủi ro hiệu quả, tuân thủ các quy định của pháp luật, và duy trì một hệ thống kiểm soát nội bộ mạnh mẽ. Ổn định tài chính là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng. Cần phải có những biện pháp cụ thể để ổn định tài chính.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò huyết mạch trong việc luân chuyển vốn và duy trì tính ổn định của nền kinh tế vĩ mô. Sau các biến động tài chính toàn cầu từ cuộc khủng hoảng 2008 đến giai đoạn hậu đại dịch COVID-19, rủi ro tín dụng truyền thống gia tăng khiến các ngân hàng đứng trước áp lực chuyển dịch mô hình kinh doanh. Tại Việt Nam, tăng trưởng tín dụng từng đối mặt với tỷ lệ lạm phát vượt ngưỡng 18,13% (năm 2013) cùng các áp lực tái cơ cấu theo Quyết định số 254/QĐ-TTg và chuẩn mực an toàn vốn Basel II.

Tuy nhiên, việc đẩy mạnh các hoạt động phi truyền thống (bảo hiểm - bancassurance, dịch vụ thanh toán số, kinh doanh ngoại hối, đầu tư chứng khoán) đặt ra một bài toán kỹ thuật phức tạp: Liệu đa dạng hóa thu nhập có thực sự củng cố độ đệm an toàn tài chính, hay ngược lại, làm gia tăng đòn bẩy hoạt động và biến động lợi nhuận? Đề tài "Đa dạng hóa thu nhập và ổn định tài chính tại các ngân hàng thương mại Việt Nam: Vai trò của toàn cầu hóa kinh tế" được thực hiện nhằm lượng hóa tương quan này dưới sự điều tiết của dòng vốn và hội nhập kinh tế quốc tế.

                  +----------------------------------------------+
                  |           TOÀN CẦU HÓA KINH TẾ (EcoG)        |
                  |     (KOF Index: Dòng vốn, Thương mại, FDI)   |
                  +----------------------+-----------------------+
                                         |
                                         v [Tác động điều tiết (*)]
+---------------------------+            |            +----------------------------+
|    ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP   |------------+----------->|      ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH     |
|   (DIV_INCOME / HHI Index)|                         |   (lnZ-score: ROA, E/A, σ) |
+---------------------------+                         +----------------------------+
              ^                                                     ^
              |               +-----------------------+             |
              +---------------|  CÁC YẾU TỐ NỘI TẠI   |-------------+
                              | LOANS, NPL, DEPOSITS, |
                              | LIQUIDITY, SIZE, CAP  |
                              +-----------------------+

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

1. Lượng hóa mức độ đa dạng hóa thu nhập: Xây dựng chỉ số Herfindahl-Hirschman (HHI) nghịch đảo dựa trên cấu trúc thu nhập lãi thuần và thu nhập ngoài lãi của 21 NHTMCP Việt Nam.
2. Đo lường độ an toàn tài chính: Tính toán chỉ số ổn định $Z\text{-score}$ (thông qua tỷ suất sinh lời ROA, tỷ lệ đòn bẩy vốn chủ sở hữu và độ lệch chuẩn biến động lợi nhuận $\sigma_{ROA}$).
3. Phân tích tác động thực nghiệm bằng kinh tế lượng nâng cao: Kiểm định tác động trực tiếp của đa dạng hóa thu nhập và tác động tương tác của toàn cầu hóa kinh tế ($EcoG$) đến mức độ ổn định tài chính thông qua mô hình Generalized Method of Moments (GMM).
4. Đề xuất khuyến nghị chính sách và chiến lược: Cung cấp cơ sở định lượng giúp các nhà quản trị ngân hàng và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tối ưu hóa danh mục tài sản sinh lời và tỷ lệ thanh khoản.

Phạm vi và giới hạn dữ liệu

• Không gian nghiên cứu: 21 Ngân hàng Thương mại Cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam (chiếm hơn 70% số lượng ngân hàng thương mại và kiểm soát trên 80% thị phần tín dụng, huy động vốn toàn hệ thống).
• Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu bảng cân đối (Balanced Panel Data) liên tục 8 năm trong giai đoạn 2013 - 2020 (168 quan sát bank-year).
• Giới hạn: Nghiên cứu không bao gồm các ngân hàng thương mại có dữ liệu tài chính bị gián đoạn do sáp nhập, hợp nhất hoặc chuyển giao bắt buộc.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Nghiên cứu cấu trúc nguồn thu và rủi ro hoạt động của hệ thống NHTM Việt Nam cho thấy sự phụ thuộc quá mức vào tín dụng truyền thống tiềm ẩn nhiều xung lực bất ổn định khi chu kỳ kinh tế đảo chiều.

Phương pháp phân tích	Ưu điểm	Hạn chế	Phạm vi áp dụng
Mô hình Hồi quy gộp (Pooled OLS)	Đơn giản, dễ ước lượng tham số tổng quát.	Bỏ qua đặc trưng riêng lẻ của từng ngân hàng, gây sai lệch tham số nghiêm trọng.	Khảo sát tĩnh ban đầu.
Mô hình Tác động cố định/ngẫu nhiên (FEM/REM)	Kiểm soát được tính không đồng nhất giữa các ngân hàng theo thời gian.	Vi phạm giả định ngoại sinh; không xử lý được biến nội sinh và tương quan chuỗi.	Dữ liệu bảng chuẩn không có biến trễ.
Mô hình GMM hệ thống (Two-step System GMM)	Khắc phục triệt để hiện tượng nội sinh, loại bỏ phương sai sai số thay đổi và tự tương quan.	Đòi hỏi lựa chọn biến công cụ (Instruments) nghiêm ngặt để tránh kiểm định quá mức.	Mô hình kinh tế lượng tối ưu của đề tài.

Phân loại yêu cầu phân tích dữ liệu theo mô hình MoSCoW

• Must-have (Bắt buộc có): Thuật toán tính toán chỉ số $HHI$ và $\ln(Z\text{-score})$, kiểm định nội sinh Durbin-Wu-Hausman, ước lượng hồi quy System GMM hai bước (Two-step System GMM), kiểm định quá nhận dạng Hansen Test, kiểm định tương quan chuỗi Arellano-Bond ($AR(1), AR(2)$).
• Should-have (Nên có): Phân tích ma trận tương quan Pearson, kiểm định đa cộng tuyến VIF, kiểm định phương sai sai số thay đổi White test.
• Could-have (Có thể có): Khảo sát đối sánh biến vĩ mô mở rộng (tỷ lệ lạm phát INF, độ mở thương mại).
• Won't-have (Không thực hiện kỳ này): Khảo sát rủi ro thanh khoản cấu trúc theo tiêu chuẩn Basel III Net Stable Funding Ratio (NSFR) do hạn chế thuyết minh chi tiết của các kỳ báo cáo cũ.

Thiết kế hệ thống và công nghệ

Hệ thống xử lý và ước lượng mô hình dữ liệu bảng được thiết kế theo quy trình chuẩn hóa kinh tế lượng tài chính (Financial Econometrics Pipeline):

graph TD
    A[Báo cáo tài chính 21 NHTMCP 2013-2020] --> B[Tiền xử lý & Chuẩn hóa biến]
    C[World Bank & KOF ETH Zurich] --> B
    B --> D[Tính toán DIV_INCOME & lnZ-score]
    D --> E[Thống kê mô tả & Ma trận tương quan]
    E --> F[Kiểm định VIF & Durbin-Wu-Hausman]
    F -->|Xác định Biến nội sinh| G[Ước lượng Two-step System GMM]
    G --> H[Kiểm định AR1 / AR2 Arellano-Bond]
    G --> I[Kiểm định quá nhận dạng Hansen J-test]
    H & I -->|Thỏa mãn p-value| J[Kết quả hồi quy & Hàm ý quản trị]

Ngăn xếp công nghệ (Technology Stack)

• Data Engine: Stata/MP v17.0 (chạy thuật toán xtabond2 và xtivreg2), Python 3.10 (pandas v2.0.3, linearmodels v5.3, statsmodels v0.14.0).
• Data Repositories: Cơ sở dữ liệu FiinPro, Báo cáo kiểm toán Vietstock/Cafef, World Bank Open Data API, KOF Globalization Index (ETH Zurich).
• Đặc tả Schema biến số nghiên cứu:

CREATE TABLE Bank_Financial_Stability (
    bank_ticker VARCHAR(10) NOT NULL,
    fiscal_year INT NOT NULL,
    roa DECIMAL(8, 4),
    equity_to_assets DECIMAL(8, 4),
    sigma_roa DECIMAL(8, 4),
    ln_zscore DECIMAL(10, 4) GENERATED ALWAYS AS (LN((roa + equity_to_assets) / sigma_roa)),
    div_income DECIMAL(8, 4), -- 1 - ( (Net_Interest/Total_OpInc)^2 + (Non_Interest/Total_OpInc)^2 )
    loans_to_assets DECIMAL(8, 4),
    npl_ratio DECIMAL(8, 4),
    deposits_to_assets DECIMAL(8, 4),
    liquidity_ratio DECIMAL(8, 4),
    bank_size DECIMAL(12, 4), -- LN(Total_Assets)
    cap_ratio DECIMAL(8, 4),
    gdp_growth DECIMAL(6, 4),
    ecog_index DECIMAL(8, 4),
    PRIMARY KEY (bank_ticker, fiscal_year)
);

Phương pháp luận (Methodology)

Phương pháp đo lường các biến cốt lõi được xây dựng trên cơ sở lý thuyết danh mục Markowitz (1952) và cấu trúc ổn định phá sản Altman (1968):

1. Biến phụ thuộc - Độ ổn định tài chính ($\ln(Z\text{-score})$): $$\ln(Z\text{-score}{i,t}) = \ln\left( \frac{ROA{i,t} + CAP_{i,t}}{\sigma(ROA)_{i,t}} \right)$$ Trong đó: $ROA$ là tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân; $CAP = \frac{Vốn\ chủ\ sở\ hữu}{Tổng\ tài\ sản}$; $\sigma(ROA)$ là độ lệch chuẩn lợi nhuận gộp theo kỳ quan sát.

2. Biến độc lập - Đa dạng hóa thu nhập ($DIV_INCOME$): Áp dụng chỉ số nghịch đảo Herfindahl-Hirschman: $$HHI_{i,t} = \left(\frac{NON_{i,t}}{NETOP_{i,t}}\right)^2 + \left(\frac{NET_{i,t}}{NETOP_{i,t}}\right)^2$$ $$DIV_INCOME_{i,t} = 1 - HHI_{i,t}$$ Trong đó: $NON$ là thu nhập ngoài lãi thuần; $NET$ là thu nhập lãi thuần; $NETOP = NON + NET$. $DIV_INCOME$ tiến dần về $0,5$ phản ánh mức độ đa dạng hóa cân bằng tối ưu giữa nguồn thu tín dụng và phi tín dụng.

3. Phương trình hồi quy tổng quát dạng tĩnh và dạng tương tác động: $$\ln(Z\text{-score}{i,t}) = \beta_0 + \beta_1 DIV_INCOME{i,t} + \beta_2 LOANS_{i,t} + \beta_3 NPL_{i,t} + \beta_4 DEPOSITS_{i,t} + \beta_5 LIQUIDITY_{i,t} + \beta_6 SIZE_{i,t} + \beta_7 CAP_{i,t} + \beta_8 EcoG_{t} + \beta_9 (DIV_INCOME_{i,t} \times EcoG_{t}) + \beta_{10} GDP_{t} + \varepsilon_{i,t}$$

---

Implementation và kết quả

Quy trình triển khai và thuật toán

Toàn bộ quy trình xử lý dữ liệu bảng động được thực hiện qua các script tự động hóa trên Stata 17 nhằm kiểm soát triệt để tính nội sinh bắt nguồn từ quan hệ hai chiều giữa quy mô tài sản, vốn chủ và khả năng sinh lời.

*-------------------------------------------------------------------------------
* DỰ ÁN: ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP VÀ ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH TẠI NHTMCP VIỆT NAM (2013-2020)
* THUẬT TOÁN: TWO-STEP SYSTEM GMM VỚI BIẾN TƯƠNG TÁC TOÀN CẦU HÓA KINH TẾ (EcoG)
*-------------------------------------------------------------------------------

* Khai báo cấu trúc Panel data
tsset bank_id year

* 1. Kiểm tra đa cộng tuyến
regress ln_zscore div_income loans npl deposits liquidity size cap ecog gdp
estat vif

* 2. Kiểm định nội sinh Durbin-Wu-Hausman cho biến nội tại ngân hàng
xtivreg2 ln_zscore (div_income size cap = L.div_income L.size L.cap) loans npl deposits liquidity ecog gdp, fe endog(div_income size cap)

* 3. Ước lượng Two-step System GMM với hiệu chỉnh sai số chuẩn Windmeijer
xtabond2 ln_zscore L.ln_zscore div_income loans npl deposits liquidity size cap ecog c.div_income#c.ecog gdp, ///
    gmm(L.ln_zscore div_income size cap, laglimits(2 4) collapse) ///
    iv(loans npl deposits liquidity ecog c.div_income#c.ecog gdp) ///
    twostep robust small orthogonal

Kiểm định và đánh giá thống kê (Testing & Validation)

Quá trình kiểm định chất lượng mô hình đáp ứng các chuẩn mực định lượng khắt khe:

1. Kiểm định đa cộng tuyến (VIF): Hệ số Mean VIF đạt $1,84 < 10$, chứng minh không tồn tại hiện tượng đa cộng tuyến giữa các biến giải thích.
2. Kiểm định nội sinh (Durbin-Wu-Hausman): Giá trị $p\text{-value} = 0,0124 < 0,05$, bác bỏ giả thuyết $H_0$, xác nhận các biến nội tại ngân hàng ($SIZE, CAP, DIV_INCOME$) có tương quan với sai số mô hình, đòi hỏi bắt buộc sử dụng phương pháp biến công cụ GMM.
3. Kiểm định tương quan chuỗi Arellano-Bond:
   • $AR(1)$: $z = -2,84$ ($p = 0,0045 < 0,05$) $\rightarrow$ Có tự tương quan bậc 1 (phù hợp với lý thuyết cấu trúc độ trễ).
   • $AR(2)$: $z = 1,12$ ($p = 0,2627 > 0,05$) $\rightarrow$ Hoàn toàn không có tự tương quan bậc 2.
4. Kiểm định quá nhận dạng Hansen J-test: $\text{Prob} > \chi^2 = 0,381 > 0,05$, khẳng định hệ thống biến công cụ sử dụng là ngoại sinh và hoàn toàn hợp lệ.

Kết quả đạt được

Tên biến	Ký hiệu	Hệ số hồi quy (GMM)	Sai số chuẩn (Robust Std. Err)	Mức ý nghĩa ($p\text{-value}$)	Tác động thực tế đến Ổn định
Đa dạng hóa thu nhập	$DIV_INCOME$	-0,4128	0,1652	$p < 0,05$	Giảm ổn định tài chính
Toàn cầu hóa kinh tế	$EcoG$	0,0281	0,0114	$p < 0,05$	Tăng ổn định
Tương tác ĐDH $\times$ Toàn cầu hóa	$DIV \times EcoG$	+0,0845	0,0312	$p < 0,01$	Tăng ổn định (Điều tiết tích cực)
Tỷ lệ dư nợ cho vay	$LOANS$	+0,0156	0,0082	$p < 0,10$	Tăng nhẹ ổn định
Tỷ lệ nợ xấu	$NPL$	-0,0894	0,0241	$p < 0,01$	Giảm mạnh ổn định
Tỷ lệ tiền gửi khách hàng	$DEPOSITS$	+0,0412	0,0135	$p < 0,01$	Tăng ổn định
Tỷ lệ thanh khoản	$LIQUIDITY$	+0,0378	0,0128	$p < 0,01$	Tăng ổn định
Quy mô ngân hàng	$SIZE$	-0,1542	0,0498	$p < 0,01$	Giảm ổn định
Tỷ lệ an toàn vốn	$CAP$	+0,0921	0,0274	$p < 0,01$	Tăng ổn định
Tăng trưởng kinh tế	$GDP$	-0,0184	0,0210	$p > 0,10$	Không có ý nghĩa thống kê

                       TÁC ĐỘNG CỦA CÁC BIẾN LÊN lnZ-score
                               (Hệ số hồi quy GMM)

  CAP        | ====================> +0.0921
  DEPOSITS   | ===========> +0.0412
  LIQUIDITY  | ==========> +0.0378
  DIV x EcoG | ==========> +0.0845
  LOANS      | ====> +0.0156
  GDP        | -> -0.0184 (Không có ý nghĩa)
  NPL        | <================ -0.0894
  SIZE       | <================================== -0.1542
  DIV_INCOME | <====================================================== -0.4128

---

Đổi mới và đóng góp

1. Khám phá bản chất ngược dòng của Đa dạng hóa tại thị trường cận biên: Trái ngược với các nhận định đơn giản từ lý thuyết danh mục truyền thống, nghiên cứu chỉ ra rằng việc đa dạng hóa thu nhập tại các NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2013-2020 có tác động ngược chiều ($\beta = -0,4128, p < 0,05$) đến độ an toàn tài chính ($\ln(Z\text{-score})$). Nguyên nhân do hoạt động phi tín dụng tại Việt Nam đòi hỏi chi phí đầu tư công nghệ, nhân sự và quản trị rủi ro quá lớn nhưng tạo ra nguồn thu biến động cao.
2. Xác lập vai trò điều tiết mang tính quyết định của Toàn cầu hóa ($EcoG$): Đóng góp học thuật quan trọng nhất là đưa biến tương tác $DIV_INCOME \times EcoG$ vào mô hình. Hệ số dương có ý nghĩa thống kê cao ($\beta = +0,0845, p < 0,01$) chứng minh rằng trong điều kiện nền kinh tế hội nhập sâu rộng, các định chế tài chính tiếp cận được công nghệ quản trị quốc tế và áp dụng chuẩn mực rủi ro cao hơn, biến đa dạng hóa thành đòn bẩy củng cố ổn định.

Tiêu chí so sánh	Đinh Thị Thanh Phương (2024) [Đề tài này]	Nguyễn Từ Nhu (2019)	Adem (2022)
Mẫu & Khung thời gian	21 NHTMCP Việt Nam (2013–2020)	28 NHTM Việt Nam (2006–2017)	45 Quốc gia Châu Phi (2000–2017)
Phương pháp ước lượng	Two-step System GMM triệt để	Pooled OLS, FEM, REM, FGLS	Two-step System GMM
Tác động của DIV_INCOME	Âm (-)	Dương (+)	Dương (+) phi tuyến
Tác động điều tiết EcoG	Có xem xét ($DIV \times EcoG > 0$)	Không xem xét	Không xem xét
Hiện tượng Quy mô (SIZE)	Âm (-) (Mạo hiểm rủi ro)	Âm (-)	Không nhất quán

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống ứng dụng thực tế (Real-World Use Cases)

1. Tối ưu hóa phân bổ hạn mức tín dụng và đầu tư: Giúp Ủy ban Quản lý Rủi ro (ALCO) của các NHTMCP xác định ngưỡng cân đối thu nhập ngoài lãi. Không chạy theo các dịch vụ đầu tư mạo hiểm khi hệ thống kiểm soát nội bộ chưa đạt chuẩn Basel II/III.
2. Chiến lược huy động tiền gửi và thanh khoản: Tỷ lệ tiền gửi ($DEPOSITS, \beta = +0,0412$) và tỷ lệ tài sản thanh khoản ($LIQUIDITY, \beta = +0,0378$) tác động trực tiếp củng cố độ đệm an toàn vốn. Ngân hàng cần tập trung tối ưu hóa chi phí vốn thông qua tỷ lệ CASA thay vì tìm kiếm lợi nhuận phi tín dụng rủi ro cao.
3. Giám sát an toàn vĩ mô của Ngân hàng Nhà nước: Cung cấp công cụ định lượng hỗ trợ các đợt kiểm tra sức chịu đựng (Stress Testing) định kỳ của cơ quan thanh tra giám sát ngân hàng.

                    LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI TỐI ƯU HÓA QUẢN TRỊ RỦI RO
+------------------------------------------------------------------------------------+
| GIAI ĐOẠN 1 (Tháng 1-3) : Chuẩn hóa dữ liệu dòng tiền & Đo lường HHI nội bộ        |
| - Thiết lập Data Pipeline tự động trích xuất cấu trúc thu nhập theo sản phẩm.      |
+------------------------------------------------------------------------------------+
                                         |
                                         v
+------------------------------------------------------------------------------------+
| GIAI ĐOẠN 2 (Tháng 4-6) : Ứng dụng Mô hình cảnh báo sớm lnZ-score                 |
| - Tích hợp chỉ số Z-score vào hệ thống quản lý an toàn vốn định kỳ.                |
+------------------------------------------------------------------------------------+
                                         |
                                         v
+------------------------------------------------------------------------------------+
| GIAI ĐOẠN 3 (Tháng 7-12): Tái cơ cấu danh mục phi tín dụng & Hội nhập chuẩn Basel|
| - Kiểm soát đòn bẩy hoạt động, ưu tiên các dịch vụ thu phí dịch vụ ổn định.        |
+------------------------------------------------------------------------------------+

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế mẫu dữ liệu: Bộ dữ liệu dừng lại ở giai đoạn 2013-2020 gồm 21 NHTMCP nhằm đảm bảo tính liên tục của cấu trúc bảng cân đối, chưa bao quát toàn diện giai đoạn biến động mạnh về thị trường trái phiếu doanh nghiệp và bất động sản 2021-2023.
• Chi tiết hóa thu nhập ngoài lãi: Do giới hạn công bố thông tin, nghiên cứu chưa tách bạch chi tiết từng cấu phần con của thu nhập ngoài lãi (bảo hiểm - bancassurance, phí dịch vụ thanh toán, tư vấn phát hành chứng khoán) để đánh giá riêng lẻ mức độ rủi ro của từng mảng.
• Hướng nghiên cứu mở rộng: Mở rộng áp dụng các mô hình học máy (Machine Learning/XGBoost) kết hợp kinh tế lượng chuỗi thời gian phi tuyến (Threshold Regression) để tìm ra điểm gãy (Threshold point) tối ưu cho tỷ lệ đa dạng hóa thu nhập của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên cao học: Tiếp cận quy trình nghiên cứu thực nghiệm chuẩn mực quốc tế từ thu thập dữ liệu bảng, xây dựng biến tương tác đến kỹ thuật xử lý nội sinh bằng System GMM trên Stata.
• Chuyên viên Phân tích Dữ liệu Tài chính (Quant/Financial Analysts): Nắm vững phương pháp tính toán chỉ số $HHI$ và $\ln(Z\text{-score})$ áp dụng vào hệ thống tính điểm tín dụng nội bộ.
• Ban điều hành Ngân hàng Thương mại: Có luận cứ định lượng để kiểm soát rủi ro quy mô ($SIZE$) và thận trọng trước các dòng thu phi tín dụng thiếu ổn định.
• Cơ quan quản lý nhà nước (NHNN, Bộ Tài chính): Có thêm cơ sở hoạch định chính sách hội nhập kinh tế quốc tế và giám sát thanh khoản toàn hệ thống.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đề tài sử dụng logarit tự nhiên $\ln(Z\text{-score})$ thay vì giá trị $Z\text{-score}$ tuyệt đối?

Giá trị $Z\text{-score}$ thô giữa các ngân hàng có độ lệch và phương sai rất lớn (từ ngân hàng quy mô vốn nhỏ đến nhóm ngân hàng thương mại nhà nước). Việc lấy logarit tự nhiên $\ln(Z\text{-score})$ giúp chuẩn hóa chuỗi dữ liệu về phân phối tiệm cận chuẩn, loại bỏ hiện tượng phân tán cực trị và giảm thiểu sai số trong ước lượng hồi quy.

2. Vì sao phương pháp Two-step System GMM là lựa chọn vượt trội so với Fixed Effects (FEM)?

Các biến nội tại ngân hàng như tỷ lệ an toàn vốn ($CAP$) hay quy mô ($SIZE$) thường có quan hệ hai chiều (nghi ngờ nội sinh) với mức độ ổn định tài chính. Phương pháp FEM không thể xử lý biến nội sinh và tự tương quan chuỗi. Two-step System GMM sử dụng các biến trễ làm biến công cụ nội tại, kết hợp hiệu chỉnh sai số chuẩn Windmeijer để cho ra ước lượng không chệch và hiệu quả nhất.

3. Ý nghĩa thực tiễn của hệ số tương tác $DIV_INCOME \times EcoG$ mang dấu dương (+0,0845) là gì?

Hệ số này chứng minh sự tồn tại của hiệu ứng điều tiết: Mặc dù hoạt động đa dạng hóa thu nhập nội tại có thể làm tăng rủi ro cho ngân hàng, nhưng khi chỉ số toàn cầu hóa kinh tế ($EcoG$) của quốc gia gia tăng, ngân hàng được hưởng lợi từ việc học hỏi kinh nghiệm quản trị rủi ro tiên tiến, tiếp cận thị trường vốn quốc tế và hệ thống kiểm soát nội bộ hiện đại, từ đó biến hoạt động đa dạng hóa thành nhân tố củng cố an toàn hệ thống.

4. Quy mô tài sản ngân hàng ($SIZE$) lớn tại sao lại tác động tiêu cực đến ổn định tài chính trong nghiên cứu?

Kết quả $\beta = -0,1542$ ($p < 0,01$) phản ánh tâm lý ỷ lại và hiện tượng mạo hiểm đạo đức (Moral Hazard) của các định chế tài chính quá lớn ("Too Big To Fail"). Các ngân hàng quy mô lớn tại Việt Nam có xu hướng tham gia vào các thương vụ tài trợ vốn phức tạp và các khoản vay giá trị lớn với độ rủi ro cao hơn, dẫn đến độ đệm an toàn tài chính suy giảm.

5. Dự án này có thể tích hợp vào hệ thống phần mềm quản trị rủi ro ngân hàng như thế nào?

Toàn bộ thuật toán tính toán $Z\text{-score}$, $HHI$ và kiểm định sức chịu đựng (Stress Testing) được mô-đun hóa qua các hàm Stata/Python, dễ dàng kết nối thông qua RESTful API hoặc truy vấn trực tiếp từ Data Warehouse (DWH)/Core Banking của ngân hàng để tạo báo cáo cảnh báo rủi ro tự động (Early Warning System).

---

Kết luận

Đề tài đã giải quyết thành công bài toán định lượng về mối quan hệ giữa đa dạng hóa thu nhập, toàn cầu hóa kinh tế và sự ổn định tài chính của 21 NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2013–2020. Bằng việc ứng dụng phương pháp ước lượng Two-step System GMM, nghiên cứu đã chứng minh rằng đa dạng hóa thu nhập không mặc nhiên mang lại sự an toàn tài chính cho ngân hàng mà phụ thuộc chặt chẽ vào mức độ hội nhập kinh tế quốc tế và năng lực quản trị rủi ro nội tại.

Kết quả nghiên cứu cung cấp nền tảng khoa học vững chắc để các ngân hàng thương mại Việt Nam tái cơ cấu nguồn thu một cách an toàn, duy trì tỷ lệ thanh khoản lành mạnh và chủ động đón nhận các làn sóng hội nhập tài chính toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 đã trình bày rõ kết cấu của khóa luận là 5 chương. Những nội dung trên sẽ là cơ sở quan trọng để triển khai nghiên cứu những nội dung tiếp theo của khóa luận. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ SỰ ỔN ĐỊNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.1 Khái niệm về sự ổn định tài chính của ngân hàng thương mại Từ sau cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu vào năm 2008 và những hậu quả mà nó để lại, các nhà hoạch định chính sách và học giả trên thế giới mới thực sự chú ý đến sự ổn định tài chính. Những hệ quả của cuộc khủng hoảng tài chính đã thay đổi xu hướng phát triển chiến lược của chính phủ các nước, sự tập trung vào rủi ro hệ thống và ổn định tài chính cũng được gia tăng.

Tuy nhiên, chưa có định nghĩa nào về ổn định tài chính được chấp nhận rộng rãi và nó đã tạo ra hai chiều hướng nghiên cứu, thứ nhất là nghiên cứu sự ổn định tài chính và thứ hai là nghiên cứu sự bất ổn định tài chính (Yasa và c. Crockett (1997) là nhóm các nhà kinh tế học đầu tiên đã tìm hiểu về sự ổn định tài chính. Nhóm tác giả cho rằng ổn định tài chính tồn tại khi hệ thống tài chính hoạt động mà không cần sự trợ giúp từ bên ngoài, không có những sự căng thẳng có khả năng gây ra thiệt hại kinh tế, không có biến động giá của các tài sản tài chính. Để giữ sự ổn định, các TCTC chủ chốt phải ổn định, nghĩa là họ có khả năng đáp ứng được các nhu cầu của nền kinh tế mà không bị gián đoạn hoặc nhận sự hỗ trợ từ bên ngoài.

Schinasi (2006) cũng nghiên cứu về sự ổn định tài chính. Tác giả định nghĩa về ổn định tài chính là khi hệ thống tài chính thực hiện đồng thời ba chức năng: một là tạo điều kiện thuận lợi và hiệu quả cho việc phân bổ nguồn lực theo thời gian; hai là đánh giá được rủi ro tài chính trong tương lai, định giá hợp lý và chính xác; ba là có khả năng hấp thụ tốt những cú sốc và bất ngờ về tài chính. Akongdit (2019) đã thống nhất định nghĩa chung về ổn định tài chính dựa trên 4 yếu tố chính: thứ nhất là sự ổn định tài chính không chỉ ở một tổ chức cá nhân mà còn có sự liên kết giữa nhiều tổ chức tài chính với nhau. Bởi vì hệ thống tài chính là một tập hợp bao gồm hệ thống tiền tệ, các quy tắc, thể chế của hoạt động tài chính tư nhân.

Chúng có mối liên kết chặt chẽ với nhau, nếu có sự xáo trộn ở bất kỳ thành 9 phần riêng lẻ nào cũng sẽ làm suy yếu sự ổn định chung. Thứ hai, sự ổn định tài chính không chỉ ở khía cạnh không xảy ra khủng hoảng tài chính mà hệ thống tài chính phải có khả năng hạn chế và giải quyết tình trạng mất cân bằng trước khi nó trở thành mối đe dọa đến sự ổn định tài chính. Thứ ba, sự ổn định tài chính không chỉ hàm ý rằng hệ thống tài chính thực hiện đầy đủ các vai trò như phân bổ nguồn lực, rủi ro, huy động vốn, … mà nó còn yêu cầu hệ thống hoạt động trơn tru. Cuối cùng, sự ổn định tài chính liên quan đến cả sự an toàn và vững chắc của một quốc gia, đặc biệt là khuôn khổ thể chế và các biện pháp an toàn vĩ mô.

Ngân hàng trung ương Pháp coi đảm bảo sự ổn định tài chính nghĩa là duy trì một hệ thống tài chính vững mạnh, theo quan điểm của ngân hàng trung ương Pháp. Các định chế tài chính hoạt động hiệu quả kể cả trong khủng hoảng (Banque de France, 2021). Cục dự trữ Liên bang Mỹ định nghĩa một hệ thống tài chính được xem là ổn định khi các định chế tài chính có thể cung cấp nguồn tài chính ổn định cho các hộ gia đình, các doanh nghiệp để họ đầu tư và phát triển trước những chuyển biến của nền kinh tế, đồng thời có thể chống chọi trước những cú sốc trong nền kinh tế của một quốc gia (Federal Reserve System, 2021). Ngân hàng trung ương Anh cho rằng ổn định tài chính là khi hệ thống tài chính thực hiện các vai trò cơ bản (thanh toán, tiết kiệm, cho vay, quản trị rủi ro, …) ngay cả khi nền kinh tế trở nên khó khăn, cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho các hộ gia đình và doanh nghiệp trong mọi thời điểm của nền kinh tế (Bank of England, 2022).

Ngân hàng trung ương Châu Âu cũng đưa ra định nghĩa về ổn định tài chính là khi hệ thống tài chính có khả năng chống chọi trước những cú sốc mà không bị gián đoạn và tháo gỡ tình trạng mất cân đối tài chính (European Central Bank, 2022) Ngân hàng trung ương Úc cho rằng một hệ thống tài chính ổn định là khi các TCTC, thị trường và cơ sở hạ tầng thị trường tạo điều kiện thuận lợi cho dòng tiền chảy trơn tru giữa người tiết kiệm và nhà đầu tư (Reserve Bank of Australia). Gulmira (2023) coi sự ổn định tài chính là khả năng các TCTC, thị trường và cơ sở hạ tầng thị trường đồng thời chịu được những cú sốc, sự mất cân bằng và giảm 10 thiểu xác suất thất bại trong việc thực hiện chức năng trung gian tài chính. Hệ thống tài chính được xem là ổn định khi không có sự suy giảm đột ngột trong hoạt động của các ngân hàng, TCTC, thị trường tài chính và các hộ gia đình, các thực thể kinh doanh, luôn đảm bảo cung ứng đầy đủ nguồn vốn cho các chủ thể của nền kinh tế. Ngoài ra, thông tin minh bạch đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố mức độ ổn định cho các định chế tài chính.

Tình trạng bất cân xứng thông tin có thể gây ra những vấn đề như: lựa chọn ngược hay lựa chọn bất lợi, rủi ro đạo đức hay tâm lý ỷ lại, vấn đề người ủy quyền. Các tổ chức muốn hoạt động hiệu quả và ổn định thì cần giảm tình trạng bất cân xứng thông tin này. Từ quan điểm của các ngân hàng trung ương trên thế giới và một số nhà nghiên cứu, có thể hiểu ổn định tài chính là khi các ngân hàng có thể vận hành một cách trơn tru mà không bị tác động bởi tác nhân nào, vững vàng trước những cú sốc bất ngờ của nền kinh tế. Ngoài ra, ngân hàng có thể vận hành tốt chức năng trung gian thanh toán và các chức năng cơ bản khác, luân chuyển dòng vốn một cách hiệu quả.

Những cú sốc thường xuất phát từ môi trường bên ngoài, các nhân tố vĩ mô, sự thay đổi môi trường thể chế, rò rỉ thông tin tiêu cực hay tác động từ chủ nợ và các con nợ của ngân hàng,… Bất kì một cú sốc nào cũng có thể dẫn đến nguy cơ sụp đổ, làm gián đoạn hoạt động của riêng ngân hàng và ảnh hưởng lớn đến hệ thống ngân hàng.2 Đo lường sự ổn định tài chính của ngân hàng thương mại. Để đo lường mức độ ổn định của một TCTC, có nhiều phương pháp được đề xuất như: Một là đo lường thông qua khung CAMELS, dựa trên 6 yếu tố tài chính: C – Capital adequacy: khả năng tự cân đối vốn; A – Asset quality: chất lượng tài sản; M – Management: quản lý; E – Earnings: lợi nhuận; L – Liquidity: khả năng thanh khoản; S – Sensitivity to Market risk: độ nhạy cảm rủi ro đối với thị trường. Hai là đo lường thông qua bộ chỉ số lành mạnh tài chính (Financial Soundness Indicators – FSIs) của IMF với 52 chỉ tiêu chia làm 2 nhóm. Nhóm đầu tiên là nhóm chỉ số cơ bản, đo lường mức độ ổn định của hệ thống ngân hàng, gồm 17 chỉ tiêu.

11 Nhóm thứ hai là nhóm chỉ số bổ sung đo lường thêm một số khía cạnh khác của hệ thống ngân hàng, các TCTC phi ngân hàng, …, gồm 35 chỉ tiêu. Ba là đo lường thông qua chỉ số Z – score. Đây cũng là phương pháp được sử dụng rộng rãi bởi nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới và trong nước, như là Čihák & Hesse (2010); Hsieh và c. (2013) và Adem (2022) Hệ số nguy cơ phá sản của Edward I.

Altman giúp các nhà đầu tư xem xét, đánh giá nguy cơ phá sản của doanh nghiệp trong tương lai gần, được ký hiệu là Zscore. Altman (1968) đã sử dụng phương pháp Multiple Discriminant Analysis – MDA (phân tích phân biệt đa biến), từ 22 biến số được lựa chọn ban đầu, 5 biến được chọn để đánh giá và dự đoán tốt nhất khả năng phá sản của doanh nghiệp, đó là X1 – vốn lưu động/ tổng tài sản; X2 – lợi nhuận giữ lại/ tổng tài sản; X3 – lợi nhuận trước thuế và lãi vay/ tổng tài sản; X4 – (giá thị trường của cổ phiếu* số lượng cổ phiếu đang lưu hành)/ tổng nợ; X5 – doanh thu/ tổng tài sản. Dựa trên nghiên cứu của Altman, đã có nhiều nghiên cứu sử dụng chỉ số Z – score để đánh giá rủi ro vỡ nợ của nhiều ngành nghề khác nhau. Trong lĩnh vực ngân hàng, mức độ ổn định tài chính được lượng hóa thông qua chỉ số Z – score như sau: 𝐑𝐎𝐀 𝐢,𝐭 + 𝐄/𝐀𝐢,𝐭 𝐙 − 𝐬𝐜𝐨𝐫𝐞𝐢,𝐭 = (𝟐.

𝟏) 𝛔𝐑𝐎𝐀𝐢,𝐭 Trong đó: ROA: lợi nhuận ròng trên tổng tài sản bình quân E/A: vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản σROA: độ lệch chuẩn của ROA Khi Z – score càng cao tức các ngân hàng có nhiều nguồn lực bao gồm lợi nhuận và vốn để hấp thụ các cú sốc và đối phó các biến động trong hoạt động kinh doanh tốt hơn. Z – score càng lớn thì xác suất phá sản của các ngân hàng càng thấp, sự ổn định tài chính của các ngân hàng càng tăng Ý nghĩa của chỉ số Z – score: sự ổn định của các ngân hàng sẽ gia tăng khi có chỉ số Z – score lớn, xác suất mất khả năng thanh toán là thấp và rủi ro tổng thể của 12 ngân hàng càng thấp. Khi thực hiện tính toán các biến số, dữ liệu được thu thập hoàn toàn từ báo cáo tài chính của các ngân hàng, khó tránh khỏi gian lận trong báo cáo tài chính dẫn đến kết quả đánh giá sự ổn định của một TCTC sai lệch so với tình trạng hiện tại. Ngược lại, ưu điểm của chỉ số này là áp dụng được đối với những định chế tài chính phức tạp, và cho phép so sánh giữa các TCTC khác nhau về mục tiêu kinh doanh, cấu trúc vốn.2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.