Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN “Cuộc vận động phụ nữ miền Bắc của Đảng Lao động Việt Nam (1965-1975)” là vấn đề mới. Do đó, trước khi đi vào tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến chủ đề luận án, chúng ta cần làm rõ khái niệm “Cuộc vận động phụ nữ của Đảng”. “Vận động” có nhiều cách hiểu ở những phạm vi rộng, hẹp khác nhau. Theo quan điểm của triết học Mác - Lênin, vận động không chỉ là sự thay đổi vị trí trong không gian (hình thức vận động thấp, giản đơn của vật chất) mà theo nghĩa chung nhất, vận động là mọi sự biến đổi.
Còn theo “Từ điển tiếng Việt”, “vận động” được hiểu là sự tuyên truyền, giải thích, thuyết phục người khác tự nguyện làm việc gì đó. Từ khái niệm “vận động” nêu trên, chúng ta có thể đi đến khái niệm “vận động phụ nữ” như sau: Trong đời sống xã hội, theo cách hiểu thông thường, “vận động phụ nữ” được coi là việc tuyên truyền, giải thích, thuyết phục để nữ giới hiểu, thấy đúng, tin và làm theo một cách hiệu quả. Còn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Người luôn quan tâm tới phụ nữ và công tác “vận động phụ nữ”. Trong tác phẩm Đường Kách mệnh, Hồ Chí Minh đã nhắc lại câu nói nổi tiếng của V.I Lênin: “Đảng cách mệnh phải làm sao dạy cho đàn bà nấu ăn cũng biết làm việc nước, như thế cách mệnh mới gọi là thành công.
Vậy nên muốn thế giới cách mệnh thành công, thì phải vận động đàn bà con gái”[59, tr. Tiếp đó, khi trả lời một phái đoàn đại biểu phụ nữ đến thăm Người trên đất Pháp, Hồ Chí Minh đã nói tới “phụ nữ vận động”[60, tr.394], “trong mấy mươi năm vận động độc lập”[60, tr. Cũng liên quan tới “vận động phụ nữ”, một lần nữa Hồ Chí Minh nhắc tới: “Cán bộ phụ nữ đi vận động”[64, tr.97], “những chị em phụ nữ ấy có tác dụng lớn đối với xã hội”[65, tr. Đồng thời, Người nhấn mạnh: “Nói phụ nữ là nói phân nửa xã hội.
Nếu không giải phóng phụ nữ thì không giải phóng một nửa loài người. Nếu không giải phóng phụ nữ là xây dựng chủ nghĩa xã hội chỉ một nửa”[66, tr. Từ khái niệm “vận động phụ nữ” nêu trên, chúng ta có thể đi đến khái niệm “Cuộc vận động phụ nữ của Đảng” như sau: “Cuộc vận động phụ nữ của Đảng” là một bộ phận hợp thành trong công tác dân vận nhằm vận động tất cả các nữ giới trong cả nước, góp thành lực lượng hùng hậu, thực hiện có hiệu quả chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, nhiệm vụ của các đoàn thể trong hệ thống chính trị. Tuy nhiên, “Cuộc 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vận động phụ nữ của Đảng” phải gắn liền với vai trò người phụ nữ trong xã hội, với giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Bên cạnh “cuộc vận động phụ nữ”, chúng ta thường nhắc đến “phong trào phụ nữ”. Trong tiếng Anh, “cuộc vận động” là mobilization còn “phong trào” là movement. Tuy nhiên, trong thực tiễn chính trị, xã hội ở Việt Nam cũng như ở nước ngoài, “cuộc vận động phụ nữ” cũng như “phong trào phụ nữ” luôn có sự chồng lấp lên nhau. Trong “cuộc vận động” thì có thể có “phong trào”, thậm chí có nhiều “phong trào”.
Còn “phong trào” có những “phong trào” là kết quả của “cuộc vận động” - tức là có chủ trương, có bộ máy, tổ chức để chủ động phát động, tổ chức, lãnh đạo phong trào, vận động quần chúng tham gia phong trào. Nhưng cũng có những “phong trào” mang tính tự phát (có thể là xuất phát từ các trào lưu xã hội). Do đó, ở đây chúng tôi sử dụng khái niệm “cuộc vận động” để nói những “phong trào” có thể xuất phát từ sáng kiến của cơ sở nhưng nhấn mạnh khía cạnh không phải là những “phong trào” tự phát mà đây là “cuộc vận động” có chủ trương, có sự chỉ đạo của Đảng, ngay cả sự tham gia của quần chúng (phụ nữ) cũng là sự tham gia chủ động, tích cực với nhiều sáng kiến, nhiều hình thức (chứ không phải tự phát). Về phía “cuộc vận động”, khái niệm này không chỉ được sử dụng theo nghĩa là vận động chính trị, xã hội mà đôi khi còn có nghĩa là huy động các nguồn lực vào mục tiêu nào đó, hoặc nó là sự tập hợp lực lượng cho một tổ chức hoặc một chính đảng nào đó.
Vì thế, chúng tôi sử dụng khái niệm “cuộc vận động phụ nữ” ở đây với tư cách là một quá trình lịch sử xuất phát từ đường lối lãnh đạo của Đảng Lao động Việt Nam được tổ chức lãnh đạo, chỉ đạo bởi hệ thống tổ chức các cơ quan như là hệ thống tổ chức của Đảng, hệ thống tổ chức quần chúng của Đảng, hệ thống tổ chức chính quyền do Đảng lãnh đạo để phát động và lãnh đạo các phong trào của phụ nữ Việt Nam chủ động, tích cực tham gia vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, chi viện chiến trường và trực tiếp tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu. Các công trình nghiên cứu có liên quan được công bố ở Việt Nam Như đã trình bày, công tác vận động phụ nữ là một nội dung quan trọng trong công tác dân vận của Đảng. Do đó, trong bất kỳ giai đoạn lịch sử nào, công tác vận động phụ nữ của Đảng cũng đạt được những thành tựu nhất định và có nhiều đóng góp vào thành quả chung của cách mạng Việt Nam, trong đó nổi bật là thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Những dấu ấn đậm nét về cuộc vận động phụ nữ miền Bắc của Đảng Lao động Việt Nam những năm 1965-1975 từ lâu đã là đề tài thu hút sự quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu của nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước.
Từ thực tiễn đó, đã có nhiều công trình của các cá 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhân, tổ chức đề cập đến hoặc đi sâu phân tích, tổng kết ở một khía cạnh hay một góc độ nào đó thuộc lĩnh vực này. Có thể chia các công trình ấy theo các nhóm cụ thể như sau: Nhóm những công trình nghiên cứu về lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước nói chung Nhiều năm qua, nhất là từ khi nước nhà thống nhất, đã có không ít công trình nghiên cứu về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước được xuất bản ở cả trong và ngoài nước. Trong các công trình đó, có tác phẩm nghiên cứu một cách toàn diện về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, có tác phẩm chỉ nghiên cứu về từng vấn đề, từng thời kỳ của từng sự kiện lịch sử trọng đại này. Có thể kể đến như: Thắng lợi vĩ đại của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của tác giả Hoàng Tùng, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1974; Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước - Thắng lợi và bài học của Ban tổng kết trực thuộc Bộ Chính trị, Nxb CTQG, Hà Nội, 1995; Con đường kết thúc chiến tranh Việt Nam (1954-1975) của tác giả Hồ Khang, Nxb QĐND, Hà Nội, năm 2017,v.
Ngoài những công trình trên phải kể đến bộ sách quan trọng là Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) (9 tập), do Viện Lịch sử quân sự Việt Nam nghiên cứu biên soạn, Nxb CTQG ấn hành năm 2013. Nhìn chung, những công trình nghiên cứu trên đây đã thể hiện một cách khá toàn diện cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc Việt Nam, trong đó cuộc vận động phụ nữ của Đảng được đề cập một cách gián tiếp bằng những trang viết về bối cảnh lịch sử diễn ra cuộc chiến, về đặc điểm, tính chất và ý nghĩa của cuộc chiến. Đặc biệt, công trình nghiên cứu sâu về lịch sử cuộc chiến như bộ Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 9 tập của Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, trong chủ trương, đường lối lãnh đạo kháng chiến có nhiều chủ trương, đường lối liên quan trực tiếp đến công tác vận động phụ nữ của Đảng trong thời kỳ này. Hơn nữa, trong các công trình nghiên cứu về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, lực lượng phụ nữ đã được đề cập đến như một thành tố, một bộ phận trong lực lượng cách mạng đông đảo của cả dân tộc Việt Nam.
Tuy nhiên, cuộc vận động phụ nữ của Đảng Lao động Việt Nam ở những công trình trên mới chỉ được đề cập một cách khái quát và chưa nêu bật được vai trò của Đảng trong cuộc vận động này. Nhóm những công trình nghiên cứu chung về vị trí, vai trò của phụ nữ Việt Nam trong lịch sử dân tộc và vấn đề về nữ quyền, về giới Như đã trình bày, phụ nữ luôn là chủ đề hấp dẫn, thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học trong nước. Do đó, từ rất sớm đã xuất hiện những công trình nghiên cứu lớn về vấn đề này. Có thể kể đến Truyền thống phụ nữ Việt Nam của Trần Quốc Vượng, Nxb Phụ nữ, Hà Nội,1972; đã sưu tầm và hệ thống hóa các tài liệu lịch sử, 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com truyền thuyết và văn học dân gian có liên quan đến hoạt động và truyền thống của phụ nữ Việt Nam.
Cùng với đó, cuốn sách còn phác hoạ truyền thống dũng cảm, đảm đang trong đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội, đấu tranh chống xâm lược, đấu tranh giai cấp của phụ nữ Việt Nam từ thời Hùng Vương dựng nước cho đến trước thời kỳ thành lập Đảng. Đến đầu thập kỷ 90 thế kỷ XX, khi vai trò của phụ nữ ngày càng được khẳng định trong đời sống xã hội, kể cả trong lĩnh vực hoạt động chính trị, nghiên cứu về phụ nữ Việt Nam đã được đẩy mạnh với những chiều cạnh khác nhau. Tiêu biểu như cuốn Chủ tịch Hồ Chí Minh và con đường đưa phụ nữ Việt Nam đi tới bình đẳng, tự do, phát triển của tác giả Lê Thi, Nxb, KHXH, Hà Nội, 1990; đã khẳng định vai trò của phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp cách mạng dân tộc là nhân tố phát triển của cách mạng; đồng thời, đã nêu lên tư tưởng Hồ Chí Minh soi sáng bước phát triển mới của phụ nữ Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.