phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục, Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở khoa học về hoạt động cung ứng dịch vụ hành chính công Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động cung ứng dịch vụ hành chính công của Ủy ban nhân dân Quận Đống Đa, thành phố Hà Nội Chƣơng 3: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện hoạt động cung ứng dịch vụ hành chính công của Ủy ban nhân dân Quận Đống Đa, thành phố Hà Nội. 6 Chƣơng 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG DỊCH VỤ HÀNH CHÍNH CÔNG 1. Dịch vụ công 1. Khái niệm dịch vụ hành chính công 1.
Khái niệm dịch vụ công Dịch vụ công là một khái niệm đƣợc tiếp cận dƣới nhiều góc độ khác nhau. Từ điển Petit Larousse (Pháp, 1995) định nghĩa: "Dịch vụ công là hoạt động vì lợi ích chung, do một cơ quan Nhà nước hoặc tư nhân đảm nhiệm" [33]. Định nghĩa này đƣa ra cách hiểu chung về dịch vụ công, nhấn mạnh mục đích “vì lợi ích chung”. Từ điển Oxford (Anh, 2000) định nghĩa dịch vụ công là: “1.
Các dịch vụ như giao thông hoặc chăm sóc sức khỏe do Nhà nước hoặc tổ chức chính thức cung cấp cho tất cả mọi người dân trong một xã hội cụ thể. Việc làm gì đó được thực hiện nhằm giúp đỡ mọi người hơn là kiếm lợi nhuận. Chính phủ và cơ quan chính phủ” [32]. Trong cách tiếp cận này, dịch vụ công đƣợc quan niệm khá rộng và dƣờng nhƣ không có sự phân biệt giữa khái niệm dịch vụ công và công vụ.
Theo tác giả Jim Armstrong, các dịch vụ công mà Chính phủ cung ứng bao gồm: Chính sách, pháp luật, hoạt động liên Chính phủ; an ninh quốc gia, duy trì các thể chế dân chủ cơ bản; các hoạt động lập quy thi hành pháp luật; các hoạt động kết cấu hạ tầng (bao gồm kết cấu hạ tầng kỹ thuật và kết cấu hạ tầng xă hội); cung ứng phúc lợi xã hội; cung cấp thông tin tƣ vấn. Có thể nói, dịch vụ công có thể tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau, nhƣng cách tiếp cận về bản chất và chức năng, vai trò của Nhà nƣớc và cách tiếp cận về hàng hóa công cộng và lựa chọn công cộng mang tính chất bao quát và đƣợc chấp nhận rộng rãi hơn trong cộng đồng khoa học. 7 Trách nhiệm của Nhà nƣớc đối với dịch vụ công chính là trách nhiệm chính trị và pháp lý đƣợc thể hiện thông qua ngân sách và hệ thống bộ máy cung cấp dịch vụ do nhà nƣớc tổ chức quản lý, chỉ đạo. Nó rộng hơn và không đồng nhất với việc trực tiếp cung cấp các dịch vụ công cộng cho xã hội và công dân.
Ở Việt Nam, từ giữa những năm 90 của thế kỷ XX, trong bối cảnh cải cách nền hành chính Nhà nƣớc, xác định chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc, Chính phủ, bộ máy hành chính, vấn đề dịch vụ công đã trở thành một chủ đề đƣợc giới nghiên cứu, xây dựng chính sách và cả đông đảo các tầng lớp nhân dân quan tâm. Dịch vụ công là một khái niệm mới đƣợc du nhập vào nƣớc ta trong những năm gần đây để chỉ một lĩnh vực hoạt động gắn với vai trò và chức năng của Nhà nƣớc trong việc cung ứng các dịch vụ cụ thể. Tại Việt Nam, nếu khái niệm dịch vụ công lần đầu tiên đƣợc Nghị quyết Hội nghị Trung ƣơng 7 khóa VIII (năm 1999) chính thức ghi nhận với sự thận trọng cần thiết thì đến Đại hội Đảng lần thứ IX (năm 2001) khái niệm này đƣợc chính thức đƣa vào Văn kiện Đại hội, tiếp sau đó Đại hội Đảng X đã thống nhất sử dụng khái niệm trong việc quyết định các vấn đề về tổ chức và hoạt động của Chính phủ và hệ thống hành chính nhà nƣớc khi thông qua Luật Tổ chức Chính phủ năm 2001. Việc ghi nhận khái niệm này ở các văn kiện của Đảng và sử dụng nó trong văn bản Luật quan trọng nhất đối với Chính phủ để bao quát toàn bộ các hoạt động của Nhà nƣớc mà trƣớc đây thƣờng đƣợc gọi là hoạt động sự nghiệp, công ích và các dịch vụ gắn với thẩm quyền quản lý của Nhà nƣớc là thể hiện sự thống nhất nhận thức chung theo thông lệ quốc tế về một vấn đề quan trọng.
Luật Tổ chức Chính phủ, Nghị định 36/2012/NĐ-CP và các Nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, chính quyền địa phƣơng đã quy định rõ việc quản lý dịch vụ công là một trong những chức năng chủ yếu của 8 bộ máy hành chính Nhà nƣớc. Những chủ trƣơng, chính sách mới đã tạo sự chuyển biến bƣớc đầu và đã đạt đƣợc một số kết quả, tiến bộ nhất định trong đổi mới cung ứng và quản lý dịch vụ công, nhất là trong lĩnh vực hoạt động sự nghiệp. Cho đến nay, từ kết quả các công trình nghiên cứu khoa học ở nƣớc ta về dịch vụ công, khái niệm dịch vụ công đƣợc hiểu nhƣ sau: Dịch vụ công là những hoạt động của các cơ quan, tổ chức nhà nước hoặc của các tổ chức xã hội, tư nhân được Nhà nước ủy quyền để thực hiện nhiệm vụ do pháp luật quy định, phục vụ trực tiếp những nhu cầu thiết yếu chung của cộng đồng, công dân, theo nguyên tắc không vụ lợi, đảm bảo sự công bằng và ổn định xã hội. Đặc điểm của dịch vụ công Các dịch vụ công mặc dù rất đa dạng cả về tính chất và hình thức cung ứng nhƣng đều mang những đặc điểm chủ yếu sau: - Dịch vụ công có tính xã hội.
Dịch vụ công là những dịch vụ phục vụ nhu cầu chung thiết yếu của cả cộng đồng, phục vụ các đối tƣợng trong xã hội một cách công bằng, không hƣớng tới phục vụ cho một cá nhân hay một nhóm ngƣời cụ thể nào trong xã hội. Mọi ngƣời đều có quyền ngang nhau trong việc tiếp cận và sử dụng dịch vụ công với tƣ cách là đối tƣợng phục vụ của nhà nƣớc, không phân biệt giai cấp, dân tộc, tôn giáo hay địa vị xã hội. Trong mối quan hệ với nhà nƣớc trong quá trình cung ứng dịch vụ công, các cá nhân công dân và tổ chức trong xã hội vừa là những ngƣời thụ hƣởng dịch vụ, có quyền yêu cầu nhà nƣớc cung ứng những dịch vụ có chất lƣợng, vừa là ngƣời có trách nhiệm đóng góp (một phần) chi phí tạo nên dịch vụ đó (thƣờng là qua thuế, phí và lệ phí). Đặc điểm này của dịch vụ công cũng giống nhƣ tính chất không loại trừ và tính không cạnh tranh trong sử dụng dịch vụ công.
Tính không loại trừ đƣợc hiểu là tất cả mọi ngƣời đều có quyền sử dụng các dịch vụ do nhà nƣớc cung ứng. Tính không cạnh tranh là việc sử dụng dịch vụ của ngƣời này 9 không làm giảm đi hoặc ảnh hƣởng đến việc sử dụng dịch vụ của ngƣời khác. Một số ngƣời còn gọi đây là “tính quần chúng rộng rãi” của dịch vụ công. - Nhà nước có trách nhiệm đảm bảo cung ứng dịch vụ công.
Xã hội luôn có những nhu cầu hết sức phong phú và không ngừng tăng cao về số lƣợng và chất lƣợng các dịch vụ. Tuy nhiên, có những loại dịch vụ thị trƣờng không thể hoặc không muốn cung ứng vì đòi hỏi nguồn vốn lớn, lợi nhuận thu đƣợc không cao. Trong những trƣờng hợp đó, nhà nƣớc phải có trách nhiệm cung ứng các dịch vụ này để đảm bảo sự ổn định và phát triển xã hội. Nhà nƣớc có trách nhiệm cung ứng, can thiệp vào quá trình cung ứng dịch vụ công để đảm bảo quá trình cung ứng dịch vụ diễn ra theo đúng định hƣớng của nhà nƣớc, đáp ứng đƣợc những đòi hỏi của công dân và tổ chức trong xã hội.
- Nhà nước không phải là chủ thể duy nhất cung ứng dịch vụ công. Việc cung ứng dịch vụ công có thể do các cơ quan của nhà nƣớc (có thể là cơ quan công quyền, các đơn vị sự nghiệp công lập hay doanh nghiệp nhà nƣớc) hoặc do các đơn vị ngoài nhà nƣớc đảm nhiệm. - Cung ứng dịch vụ công không hoàn toàn diễn ra theo quan hệ của thị trường và quy luật kinh tế. Điều đó có nghĩa là các dịch vụ công đƣợc cung ứng không nhằm mục tiêu lợi ích kinh tế mà hƣớng tới mục tiêu phục vụ xã hội.
Thông thƣờng, các cá nhân hay tổ chức sử dụng dịch vụ công không phải trả tiền trực tiếp hoặc chỉ trả một phần kinh phí. Phần lớn chi trả của ngƣời dân cho các dịch vụ công đƣợc thực hiện gián tiếp qua ngân sách nhà nƣớc do ngƣời dân đóng góp qua các loại thuế. Mức độ thực hiện nguyên tắc này đối với mỗi loại hình dịch vụ công không giống nhau: đối với các dịch vụ hành chính công, ngƣời dân phải trả một phần chi phí phát sinh để tạo nên dịch vụ qua phí và lệ phí, còn với dịch vụ công cộng ngƣời dân cũng có thể phải trả một phần hoặc toàn bộ chi phí để sản xuất ra dịch vụ. Phân loại dịch vụ công Phân loại dịch vụ công có ý nghĩa quan trọng để xây dựng cơ chế quản lý phù hợp với từng loại dịch vụ công.
Căn cứ vào các tiêu chí đƣợc sử dụng, dịch vụ công chia thành nhiều loại khác nhau. Trong phạm vi Luận văn này, Học viên chỉ xin trình bày cách phân loại dịch vụ công căn cứ vào tính chất và tác dụng của dịch vụ đƣợc cung ứng. Theo tiêu chí này, dịch vụ công chia thành các loại nhƣ sau: - Dịch vụ hành chính công Dịch vụ hành chính công là những dịch vụ liên quan đến hoạt động thực thi pháp luật, không nhằm mục tiêu lợi nhuận, do các cơ quan nhà nƣớc (hoặc tổ chức, doanh nghiệp đƣợc ủy quyền) có thẩm quyền cung ứng cho tổ chức, cá nhân dƣới hình thức các loại giấy tờ có giá trị pháp lý trong các lĩnh vực mà cơ quan nhà nƣớc đó quản lý. Mỗi loại dịch vụ hành chính công gắn liền với một thủ tục hành chính để giải quyết hoàn chỉnh một công việc.
Đây là loại dịch vụ gắn liền với chức năng quản lý nhà nƣớc nhằm đáp ứng yêu cầu của ngƣời dân, tổ chức. Cho đến nay, đối tƣợng duy nhất cung ứng dịch vụ hành chính công là các cơ quan nhà nƣớc hay các cơ quan do nhà nƣớc thành lập đƣợc ủy quyền thực hiện cung ứng loại dịch vụ này. Đây là một phần trong chức năng quản lý của các cơ quan nhà nƣớc.