CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Đặc điểm kinh tế- kỹ thuật của sản phẩm xây lắp và đặc điểm hoạt động của đơn vị Xây Dựng ảnh hưởng đến chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm: Xây dựng là ngành sản xuất vật chất độc lập, quan trọng mang tính công nghiệp nhằm tạo ra cơ sở vật chất cho nền kinh tế quốc dân. Công tác xây dựng cơ bản thường do các đơn vị xây lắp nhận thầu tiến hành. Cũng như xây dựng cơ bản thực chất là biến đổi đối tượng lao động thành sản phẩm.
Song sản phẩm và quá trình tạo ra sản phẩm nghành xây dựng có những đặc thù riêng chi phối nhiều đến công tác hạch toán kế toán của mỗi doanh nghiệp trong nghành, đặc biệt là trong hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Cụ thể đó là: - Sản phẩm xây lắp là công trình, vật kiến trúc có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc, thời gian xây dựng thường dài nên việc tổ chức quản lý và hạch toán nhất thiết phải có các dự toán thiết kế, thi công. - Sản phẩm xây lắp cố định tại nơi sản xuất, các điều kiện sản xuất: vật liệu, lao động, xe máy thi công phải di chuyển theo địa điểm đặt sản phẩm công trình. - Sản phẩm xây lắp được thực hiện theo đơn đặt hàng do đó thường được tiêu thụ theo giá dự toán hoặc giá cả thoả thuận với chủ đầu tư từ trước, vì vậy tính chất hàng hoá của sản phẩm thể hiện không rõ.
- Đối tượng hạch toán chi phí cụ thể là các công trình, hạng mục công trình, các giai đoạn của hạng mục hay nhóm hạng mục, vì thế phải lập dự toán chi phí và tính giá thành theo từng hạng mục công trình hay giai đoạn của hạng mục công trình. - Những đặc điểm hạng mục kinh doanh, đặc điểm sản phẩm, đặc điểm tổ chức sản xuất và quản lý ngành nói trên chi phối đến công tác kế toán trong các doanh nghiệp xây lắp ở nước ta tổ chức sản xuất theo phương thức khoán gọn công trình, hạng mục công trình, khối lượng hoặc công việc cho các đơn vị trong nội bộ doanh nghiệp. Trong giá khoán gọn không chỉ có tiền lương mà còn có đủ các chi phí về vật liệu, công cụ dụng cụ thi công, chi phí chung của bộ phận khoán. Khái niệm và phân loại chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp 1.
Khái niệm chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp Trong doanh nghiệp xây lắp chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống lao động vật hoá và các hao phí cần thiết khác để thực hiện sản xuất thi công trong một thời kì nhất định. Chi phí sản xuất đó rất đa dạng gồm nhiều loại với nội dung kinh tế, công dụng và mục đích khác nhau trong mỗi giai đoạn của quá trình thi công xây lắp. Phân loại chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp Ở tầm quản lý chung người ta thường quan tâm đến việc doanh nghiệp chi ra trong thời kì những loại chi phí nào, với lượng là bao nhiêu và để thuận lợi cho công tác quản lý, hạch toán thì cần phải phân loại chi phí sản xuất. Việc phân loại chi phí sản xuất được tiến hành dựa trên nhiều tiêu thức khác nhau tuỳ thuộc vào mục đích và yêu cầu cụ thể của từng doanh nghiệp.
Mỗi cách phân loại đều có công dụng nhất định đối với công tác quản lý, hạch toán, kiểm tra, kiểm soát chi phí. Sau đây em xin đưa ra một số cách phân loại chi phí sản xuất được sử dung phổ biến trong các DN xây lắp. Phân loại chi phí sản xuất theo các yếu tố chi phí. Theo cách phân loại này chi phí sản xuất được chia thành các yếu tố như sau: - Chi phí nhiên liệu, động lực.
- Chi phí nhân công bao gồm: Tiền lương và phụ cấp thường xuyên của công nhân viên, các khoản trích theo lương của công nhân viên. - Khấu hao TSCĐ toàn công ty. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: là số tiền phải trả cho các dịch vụ mua ngoài (tiền điện, tiền nước…) phục vụ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của DN trong kỳ. - Các chi phí bằng tiền khác là các khoản chi phí bằng tiền phát sinh trong quá trình SXKD ngoài yếu tố chi phí nói trên.
Ngoài ra, phân loại chi phí theo yếu tố còn cho phép cơ quan quản lý cấp trên kiểm tra chi phí sản xuất của DN, hao phí vật chất và thu nhập quốc dân. Phân loại chi phí theo khoản mục trong giá thành sản phẩm Chi phí sản xuất được chia thành các khoản mục sau: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là chi phí về các vật liệu chính, vật liệu phụ, vật kêt cấu và các thiết bị đi kèm với vật kiến trúc như thiết bị vệ sinh, quạt thông gió, điều hoà nhiệt độ. 5 - Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm tiền lương phải trả cho công nhân trực tiếp xây lắp kể cả công nhân của doanh nghiệp và công nhân thuê ngoài. - Chi phí sử dụng máy thi công: là chi phí liên quan đến việc sử dụng máy thi công trực tiếp cho việc thực hiện sản phẩm xây lắp bao gồm: chi phí khấu hao máy thi công, tiền thuê máy thi công, tiền lương của công nhân điều khiển máy thi công, chi phí nhiên liệu, động lực, dầu mỡ dùng cho máy thi công, CP sửa chữa máy thi công.
- Chi phí sản xuất chung: là chi phí khác ngoài các khoản chi phí trên phát sinh ở tổ đội, công trường xây dựng 1. Phân loại chi phí theo cách thức kết chuyển chi phí: Theo cách thức kết chuyển, toàn bộ chi phí sản xuất kinh doanh được chia thành chi phí sản phẩm và chi phí thời kỳ. Chi phí sản phẩm là những chi phí gắn liền với các sản phẩm được sản xuất ra hoặc được mua. Chi phí thời kỳ là những chi phí làm giảm lợi tức trong một kỳ nào đó, nó không phải là một phần giá trị sản phẩm được sản xuất ra hoặc được mua nên được xem là các phí tổn, cần được khấu trừ ra từ lợi nhuận của thời kỳ mà chúng phát sinh.
Phân loại chi phí theo quan hệ của chi phí với khối lượng công việc, sản phẩm hoàn thành. Để thuận tiện cho việc lập kế hoạch và kiểm tra chi phí, đồng thời làm căn cứ để đề ra quyết định kinh doanh, toàn bộ chi phí được phân theo quan hệ với khối lượng công việc hoàn thành. Theo cách phân loại này, chi phí được chia thành biến phí và định phí. Biến phí là những chi phí thay đôỉ về tổng số, về tỷ lệ so với khối lượng công việc hoàn thành, chẳng hạn chi phí về nguyên liệu, nhân công trực tiếp… Tuy nhiên chi phí biến đổi nếu tính trên một đơn vị sản phẩm thì lại có tính cố định.
Định phí là những chi phí không đổi về tổng số so với khối lượng công việc hoàn thành, chảng hạn các chi phí về khấu hao tài sản cố định, chi phí thuê mặt bằng phương tiện kinh doanh… Các chi phí này nếu tính cho một đơn vị sản phẩm thì lại biến đổi nếu số lượng sản phẩm thay đổi. Phân loại theo mối quan hệ giữa chi phí với đối tượng chịu chi phí. Theo cách phân loại này chi phí sản xuất xây lắp được chia thành 2 loại: Chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp. 6 + Chi phí trực tiếp:là chi phí liên quan trực tiếp đến từng đối tượng chịu chi phí (một sản phẩm, công việc nhất định), kế toán căn cứ vào chứng từ gốc để tập hợp cho từng đối tượng chịu chi phí.
+ Chi phí gián tiếp là chi phí liên quan đến nhiều đối tượng chịu chi phí, CP gián tiếp được tập hợp riêng, sau đó phân bổ cho các đối tượng theo tiêu chuẩn thích hợp. Khái niệm và phân loại giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp 1. Khái niệm giá thành sản phẩm Giá thành sản phẩm xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ chi phí tính cho từng công trình, hạng mục công trình hay khối lượng xây lắp hoàn thành đến giai đoạn quy ước hoàn thành, nghiệm thu, bàn giao và được chấp nhận thanh toán. Phân loại giá thành Trong doanh nghiệp xây lắp, giá thành sản phẩm xây lắp là toàn bộ chi phí doanh nghiệp bỏ ra để hoàn thành một khối lượng sản phẩm xây lắp theo quy định.
Để đáp ứng các yêu cầu của quản lý, hạch toán và kế hoạch giá thành cũng như yêu cầu xây dựng giá cả hàng hóa, giá thành được xem xét dưới nhiều góc độ, nhiều phạm vi tính toán khác nhau. Vì thế giá thành sản phẩm xây lắp thường được phân loại theo nhiều cách khác nhau. Căn cứ vào số liệu để tính giá thành: - Giá thành dự toán xây lắp: Là chỉ tiêu giá thành được xác định theo định mức và khung giá để hoàn thành khối lượng xây lắp. Định mức và khung giá được Nhà nước quy định và quản lý, áp dụng vào từng lãnh thổ và dựa theo mặt bằng giá cả của thị trường - Giá thành kế hoạch xây lắp: Là một loại giá thành công tác xây lắp được xác định từ điều kiện cụ thể của từng doanh nghiệp xây lắp (Điều kiện thi công, định mức đơn giá của từng doanh nghiệp).
Giá thành kế hoạch xây lắp là cơ sở để phấn đấu hạ giá thành công tác xây lắp giai đoạn kế hoạch. - Giá thành định mức: Là tổng số chi phí để hoàn thành một khối lượng xây lắp cụ thể được tính toán trên cơ sở đặc điểm kết cấu công trình, về phương pháp tổ chức thi công và quản lý thi công theo các định mức chi phí đã đạt được ở tại doanh nghiệp, công trường tại thời điểm bắt đầu thi công. - Giá thành thực tế Công tác xây lắp: Là loại giá thành công tác xây lắp được tính toán theo các chi phí thực tế của đơn vị xây lắp đã bỏ ra để thực hiệ 7 Giá thành Khối lượng Đơn giá dự toán = theo thiết kế dự toán Vì giá thành dự toán công tác xây lắp nhỏ hơn giá trị dự toán xây lắp ở phần lãi định mức nên có thể xác định giá thành dự toán qua giá trị dự toán: Giá thành Giá thành dự Lãi định toán công _ mức trong dự toán = công trình trình XDCB Lượng công tác xây lắp và được xác định theo số liệu của kế toán.