Công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện trường Đại học Quảng Bình

Luận văn thạc sĩ ussh nghiên cứu công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện trường đại học Quảng Bình, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ.

• Tác giả: Trần Thị Lụa
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Đoàn Phan Tân
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Khoa học Thư viện
• Đề tài: Công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện trường Đại học Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3.1. Mục đích nghiên cứu
• 0.3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.5.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6.1. Phương pháp luận
• 0.6.2. Phương pháp cụ thể
• 0.7. Ý nghĩa khoa học và ứng dụng của đề tài
• 0.7.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.7.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 0.8. Dự kiến kết quả nghiên cứu
• 0.9. Bố cục luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC PHỤC VỤ NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH
• 1.1. Khái quát về công tác phục vụ người dùng tin
• 1.1.1. Người dùng tin và vai trò của người dùng tin
• 1.1.1.1. Người dùng tin
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHỤC VỤ NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH
• 2.1. Các yếu tố đảm bảo cho công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện trường Đại học Quảng Bình
• 2.1.1. Vốn tài liệu
• 2.1.2. Hình thức tài liệu
• 2.1.3. Về nội dung tài liệu
• 2.1.4. Các sản phẩm thông tin tại thư viện
• 2.1.5. Hệ thống mục lục
• 2.1.6. Các bản thư mục
• 2.1.7. Cơ sở vật chất, kỹ thuật và công nghệ
• 2.1.7.1. Cơ sở vật chất, kỹ thuật
• 2.1.7.2. Hạ tầng công nghệ thông tin
• 2.1.8. Đội ngũ cán bộ thư viện
• 2.1.9. Tổ chức công tác phục vụ
• 2.1.10. Thủ tục cấp thẻ
• 2.1.11. Giờ giấc phục vụ
• 2.1.12. Quản lý bạn đọc
• 2.1.13. Quản lý tài liệu
• 2.1.14. Các dịch vụ thông tin hiện có tại thư viện
• 2.1.14.1. Dịch vụ cung cấp tài liệu
• 2.1.14.2. Mượn về nhà
• 2.1.14.3. Dịch vụ tra cứu tin
• 2.1.14.4. Dịch vụ phổ biến thông tin hiện tại
• 2.1.14.5. Dịch vụ “hỏi – đáp” thông tin
• 2.1.15. Đánh giá công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện Trường Đại học Quảng Bình
• 2.2. Hiệu quả công tác phục vụ người dùng tin thông qua các số liệu thống kê
• 2.2.1. Ưu điểm và hạn chế
• 2.2.2. Nguyên nhân của những điểm mạnh và hạn chế
• 2.2.2.1. Nguyên nhân của những điểm mạnh
• 2.2.2.2. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC PHỤC VỤ NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH
• 3.1. Bổ sung vốn tài liệu đảm bảo số lượng và chất lượng
• 3.2. Hoàn thiện hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin
• 3.3. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin
• 3.4. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ thư viện
• 3.5. Chú trọng công tác nghiên cứu, đào tạo người dùng tin
• 3.5.1. Nghiên cứu người dùng tin
• 3.5.2. Đào tạo người dùng tin
• 3.6. Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị thư viện
• 3.7. Tăng cường kinh phí hoạt động
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1 PHIẾU ĐIỀU TRA NHU CẦU TIN
• PHỤ LỤC 2 KẾT QUẢ ĐIỀU TRA NHU CẦU TIN
• PHỤ LỤC 3 MỘT VÀI HÌNH ẢNH VỀ THƯ VIỆN ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện Đại học Quảng Bình

Công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện Đại học Quảng Bình đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin và tài liệu cho sinh viên, giảng viên. Thư viện không chỉ là nơi lưu trữ tài liệu mà còn là trung tâm hỗ trợ học tập và nghiên cứu. Để nâng cao hiệu quả phục vụ, cần có những giải pháp cụ thể nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dùng.

1.1. Định nghĩa và vai trò của người dùng tin trong thư viện

Người dùng tin là những cá nhân có nhu cầu thông tin, bao gồm sinh viên, giảng viên và cán bộ nghiên cứu. Họ đóng vai trò trung tâm trong mọi hoạt động của thư viện, từ việc tìm kiếm tài liệu đến việc sử dụng thông tin trong nghiên cứu.

1.2. Các loại hình dịch vụ thư viện phục vụ người dùng tin

Thư viện Đại học Quảng Bình cung cấp nhiều dịch vụ như mượn tài liệu, tra cứu thông tin, và hỗ trợ nghiên cứu. Những dịch vụ này cần được cải thiện để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dùng.

II. Những thách thức trong công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện

Mặc dù thư viện đã có nhiều nỗ lực trong việc phục vụ người dùng tin, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Những thách thức này bao gồm việc thiếu hụt tài liệu, công nghệ lạc hậu và đội ngũ cán bộ chưa đáp ứng đủ yêu cầu.

2.1. Thiếu hụt tài liệu và thông tin

Một trong những vấn đề lớn nhất là việc thiếu hụt tài liệu cập nhật và đa dạng. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cung cấp thông tin cho người dùng, đặc biệt trong bối cảnh thông tin ngày càng phong phú.

2.2. Công nghệ thông tin chưa được cập nhật

Công nghệ thông tin trong thư viện chưa được đầu tư đúng mức, dẫn đến việc khó khăn trong việc truy cập và sử dụng thông tin. Cần có kế hoạch nâng cấp hệ thống công nghệ để phục vụ tốt hơn.

III. Phương pháp nâng cao chất lượng công tác phục vụ người dùng tin

Để nâng cao chất lượng phục vụ, thư viện cần áp dụng các phương pháp hiện đại và hiệu quả. Việc đào tạo nhân viên, cải thiện cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ thông tin là những yếu tố quan trọng.

3.1. Đào tạo và phát triển đội ngũ cán bộ thư viện

Đào tạo cán bộ thư viện là một yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng phục vụ. Cán bộ cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để đáp ứng nhu cầu của người dùng.

3.2. Cải thiện cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ

Cần đầu tư vào cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ để tạo điều kiện thuận lợi cho người dùng trong việc truy cập thông tin. Việc này sẽ giúp thư viện trở thành một trung tâm thông tin hiện đại.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về công tác phục vụ người dùng tin

Nghiên cứu về công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện Đại học Quảng Bình đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải tiến để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dùng.

4.1. Kết quả đạt được từ các cải tiến trong phục vụ

Các cải tiến trong công tác phục vụ đã giúp tăng cường sự hài lòng của người dùng. Số lượng người dùng đến thư viện đã tăng lên đáng kể trong thời gian qua.

4.2. Những bài học rút ra từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc lắng nghe phản hồi từ người dùng là rất quan trọng. Điều này giúp thư viện điều chỉnh dịch vụ để phục vụ tốt hơn.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho công tác phục vụ người dùng tin

Công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện Đại học Quảng Bình cần được tiếp tục cải tiến và phát triển. Hướng đi trong tương lai là áp dụng công nghệ mới và nâng cao chất lượng dịch vụ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dùng.

5.1. Định hướng phát triển công tác phục vụ trong tương lai

Thư viện cần xây dựng một chiến lược phát triển dài hạn, tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng các loại hình phục vụ.

5.2. Tầm quan trọng của việc lắng nghe người dùng

Lắng nghe ý kiến và phản hồi từ người dùng sẽ giúp thư viện điều chỉnh và cải tiến dịch vụ một cách hiệu quả nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục đại học chuyển đổi mạnh mẽ sang phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ, vai trò của hệ thống thông tin thư viện trở thành yếu tố sống còn đối với chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học. Trường Đại học Quảng Bình, được thành lập năm 2006 trên nền tảng Trường Cao đẳng Sư phạm Quảng Bình, phục vụ quy mô đào tạo gồm 3.938 người dùng tin tiềm năng, bao gồm 265 cán bộ, giảng viên và 3.673 sinh viên. Mặc dù thư viện sở hữu nguồn lực tài liệu đáng kể với 108.355 bản sách thuộc 8.600 nhan đề, công tác phục vụ bạn đọc tại đây vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, chưa thực sự phát huy tối đa vai trò cầu nối tri thức giữa tài liệu và người học.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là khảo sát toàn diện thực trạng, đánh giá các yếu tố đảm bảo cho hoạt động phục vụ người dùng tin, xác định nguyên nhân của các mặt hạn chế và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả phục vụ tại Thư viện Trường Đại học Quảng Bình. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ hoạt động phục vụ người dùng tin tại trụ sở thư viện trong giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2013. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc lượng hóa nhu cầu tin, giải quyết thực trạng 89% bạn đọc chưa được thỏa mãn toàn diện nhu cầu tài liệu và tối ưu hóa hiệu suất luân chuyển của hơn 108.000 bản sách, tạo tiền đề nâng cao chất lượng tự học và nghiên cứu khoa học cho nhà trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết chu trình thông tin tư liệu và lý thuyết người dùng tin trong khoa học thư viện hiện đại. Mô hình hoạt động thư viện được tiếp cận thông qua cấu trúc tương tác của 4 yếu tố nền tảng: vốn tài liệu, cơ sở vật chất hạ tầng công nghệ, đội ngũ cán bộ thư viện và người dùng tin. Trong đó, công tác phục vụ người dùng tin giữ vị trí khâu trung tâm, trực tiếp quyết định hiệu quả xã hội và mức độ hoàn thành sứ mệnh giáo dục của cơ quan thông tin thư viện.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

1. Người dùng tin: Chủ thể có nhu cầu thông tin, vừa là khách hàng tiếp nhận dịch vụ vừa là nguồn lực sản sinh tri thức mới.
2. Nhu cầu tin: Đòi hỏi khách quan của người dùng tin đối với việc tiếp nhận thông tin nhằm hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn hoặc phát triển cá nhân.
3. Công tác phục vụ người dùng tin: Chuỗi hoạt động tổ chức, hướng dẫn, tuyên truyền và cung cấp tài liệu dưới nhiều hình thức để thỏa mãn nhu cầu đọc.
4. Sản phẩm và dịch vụ thông tin: Hệ thống công cụ tra cứu, mục lục, thư mục và các hình thức cung cấp tài liệu phục vụ độc giả.

Cơ cấu người dùng tin tại trường được phân hóa thành 3 nhóm đối tượng: cán bộ lãnh đạo quản lý chiếm khoảng 1,5%, cán bộ giảng viên chiếm khoảng 6,0% và sinh viên chiếm 92,5% tổng số bạn đọc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập qua điều tra xã hội học và dữ liệu thứ cấp trích xuất từ các báo cáo nghiệp vụ, sổ sách theo dõi lưu thông tài liệu giai đoạn 2006-2012 của nhà trường. Timeline khảo sát thực tế và xử lý số liệu được triển khai tập trung trong giai đoạn 2012-2013.

Về quy mô mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả phát ra 100 phiếu điều tra theo phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên theo các nhóm bạn đọc. Kết quả thu về 94 phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi 94,0%. Trong đó, khối cán bộ giảng viên thu về 29 phiếu trên 30 phiếu phát ra (đạt 97,0%), khối sinh viên thu về 65 phiếu trên 70 phiếu phát ra (đạt 93,0%).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ thủ thư là nhằm lượng hóa chính xác tỷ lệ phân bổ nhu cầu tin, đo lường mức độ thỏa mãn của độc giả, đồng thời làm rõ các rào cản kỹ thuật và quản lý từ góc nhìn thực tiễn của nhân sự vận hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực chứng đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về thực trạng công tác phục vụ người dùng tin tại Thư viện Trường Đại học Quảng Bình:

Thứ nhất, cơ cấu vốn tài liệu có sự chênh lệch lớn giữa các định dạng và phân ngành. Tổng vốn tài liệu đạt 108.355 bản với 99,2% là sách in trên giấy, trong khi tài liệu số và đa phương tiện chỉ chiếm 0,8% (908 đơn vị đĩa, bản đồ). Về cơ cấu loại hình sách, giáo trình chiếm 46,0% (49.803 bản), sách tham khảo chiếm 30,5% (33.056 bản), sách phổ thông chiếm 22,4% (24.232 bản), còn mảng tài liệu tra cứu, luận văn, luận án chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn 1,1% (1.264 bản).

Thứ hai, nhu cầu tin của bạn đọc tập trung cao độ vào chuyên môn đào tạo với cường độ nghiên cứu lớn. Có 69,0% người dùng tin ưu tiên tìm kiếm tài liệu chuyên ngành, 14,0% quan tâm văn học nghệ thuật, 12,0% sử dụng tài liệu chính trị xã hội và 5,0% tra cứu khoa học kỹ thuật. Đáng chú ý, 54,0% độc giả dành 5-6 giờ mỗi ngày cho việc đọc tài liệu, 28,0% dành 3-4 giờ và 9,0% dành trên 6 giờ hàng ngày.

Thứ ba, thói quen tiếp cận dịch vụ nghiêng hẳn về phương thức mượn về nhà. Có tới 83,0% bạn đọc sử dụng hình thức mượn về nhà so với 29,0% sử dụng phòng đọc tại chỗ. Lưu lượng tài liệu cho mượn trung bình đạt khoảng 13.000 lượt bản sách mỗi tháng, phản ánh áp lực rất lớn lên khâu thủ kho và thủ thư.

Thứ tư, mức độ thỏa mãn nhu cầu tin và chất lượng hạ tầng kỹ thuật còn ở mức thấp. Có tới 89,0% bạn đọc (84/94 người) đánh giá vốn tài liệu chỉ đáp ứng ở mức chưa đầy đủ và chỉ có 11,0% (10/94 người) cảm thấy đầy đủ. Đồng thời, 88,0% bạn đọc (83/94 người) cho rằng cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin chưa đáp ứng được yêu cầu học tập, nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ việc thư viện vận hành thuần túy theo mô hình truyền thống thủ công. Toàn bộ hạ tầng công nghệ thông tin chỉ gồm 04 máy tính dùng cho soạn thảo văn bản, hoàn toàn thiếu vắng phần mềm quản trị thư viện tích hợp (ILMS). Dữ liệu 2.000 biểu ghi từng xây dựng trên phần mềm CDS/ISIS đã bị hư hại do sự cố kỹ thuật và thiếu trạm máy tra cứu OPAC cho bạn đọc. Ngoài ra, đội ngũ nhân sự gồm 06 cán bộ (04 cử nhân đại học, 02 trung cấp) phải phục vụ gần 4.000 độc giả khiến các dịch vụ giá trị gia tăng như phổ biến thông tin chọn lọc (SDI) hay biên soạn thư mục tóm tắt chuyên sâu chưa thể thực hiện thường xuyên.

Khi so sánh với các nghiên cứu tại Thư viện Đại học Giao thông vận tải Hà Nội (Nguyễn Thanh Thủy, 2007) hay Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội (Lê Minh Thu, 2006), mô hình tại Đại học Quảng Bình bộc lộ độ trễ đáng kể trong tiến trình tự động hóa và hiện đại hóa. Toàn bộ các phát hiện về cơ cấu vốn tài liệu theo ngôn ngữ (84,0% tiếng Việt, 12,0% tiếng Anh, 4,0% ngôn ngữ khác), biểu đồ phân bổ thời gian tự học và bảng đối chiếu mức độ hài lòng theo từng nhóm độc giả đã cung cấp bằng chứng định lượng rõ ràng, chứng minh tính cấp bách của việc tái cấu trúc dịch vụ thông tin.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao toàn diện chất lượng phục vụ người dùng tin tại Thư viện Trường Đại học Quảng Bình, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

1. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và tự động hóa hoạt động thư viện: Đầu tư trang bị hệ thống máy chủ chuyên dụng và 25-30 máy trạm phục vụ tra cứu OPAC cho bạn đọc; triển khai phần mềm quản trị thư viện tích hợp mã nguồn mở hoặc thương mại nhằm đạt mục tiêu tin học hóa 100% quy trình mượn trả và quản lý tài liệu trong giai đoạn 2013-2015 do Ban Giám hiệu phê duyệt và Tổ Công nghệ thông tin chủ trì.
2. Đổi mới và bổ sung vốn tài liệu theo hướng chuẩn hóa: Tăng cường ngân sách bổ sung định kỳ hàng năm từ 15-20% cho việc mua giáo trình, sách chuyên khảo và tài liệu ngoại văn tiếng Anh; hoàn thiện chỉ số thỏa mãn nhu cầu tin của độc giả từ mức 11,0% lên trên 85,0% trước năm 2016 do Thư viện phối hợp cùng các Khoa chuyên môn triển khai.
3. Chuyển đổi mô hình phục vụ và phát triển dịch vụ thông tin số: Chuyển đổi linh hoạt từ mô hình kho đóng sang kho mở tự chọn tại các phòng đọc chuyên ngành; số hóa 100% tài liệu nội sinh bao gồm khóa luận tốt nghiệp, luận văn thạc sĩ, đề tài nghiên cứu khoa học của cán bộ giảng viên giai đoạn 2014-2016 do Cán bộ thư viện thực hiện.
4. Nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ thư viện: Tổ chức bồi dưỡng chuẩn hóa nghiệp vụ biên mục theo khung phân loại Dewey (DDC), biên mục máy MARC21 và nâng chuẩn trình độ ngoại ngữ, tin học cho 100% nhân viên thư viện trước năm 2015 do Phòng Đào tạo và Phòng Tổ chức Cán bộ điều phối.
5. Triển khai chương trình giáo dục kiến thức thông tin cho người dùng tin: Đưa nội dung hướng dẫn kỹ năng tra cứu, khai thác nguồn tin vào tuần sinh hoạt công dân đầu khóa cho 100% tân sinh viên hàng năm, giảm thiểu thời gian tra cứu thủ công và nâng cao văn hóa đọc trong nhà trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Lãnh đạo nhà trường và cán bộ quản lý hệ thống thư viện đại học: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và bộ chỉ số khảo sát nhu cầu tin trên quy mô 3.938 người dùng, hỗ trợ hoạch định chiến lược đầu tư cơ sở vật chất và phân bổ ngân sách thư viện hợp lý.
2. Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Khoa học Thư viện, Quản trị Thông tin: Luận văn là nghiên cứu điển hình về phương pháp khảo sát xã hội học, thiết kế bảng hỏi thu thập 94 mẫu hợp lệ và quy trình đánh giá dịch vụ thông tin tại một trường đại học địa phương.
3. Cán bộ thủ thư và chuyên viên thông tin tại các trường cao đẳng, đại học khu vực miền Trung: Cung cấp giải pháp thực tế để xử lý các bài toán quản lý kho tài liệu hơn 108.000 bản trong điều kiện hạn chế về trang thiết bị công nghệ thông tin.
4. Giảng viên và nhà nghiên cứu giáo dục đại học: Giúp nắm bắt thói quen và quỹ thời gian tự học của sinh viên (54,0% dành 5-6 giờ/ngày đọc sách), từ đó điều chỉnh phương pháp giảng dạy và thiết kế bài tập học phần phù hợp với phương thức đào tạo tín chỉ.

Câu hỏi thường gặp

Điểm nghẽn lớn nhất trong công tác phục vụ bạn đọc tại Thư viện Đại học Quảng Bình giai đoạn 2006-2013 là gì?
Điểm nghẽn lớn nhất là sự thiếu hụt hạ tầng công nghệ thông tin và phần mềm quản trị thư viện tích hợp. Toàn bộ quy trình mượn trả và tra cứu cho gần 4.000 độc giả đều thực hiện thủ công, trong khi 88,0% bạn đọc đánh giá hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng được yêu cầu.

Nhu cầu sử dụng tài liệu của người dùng tin tại trường tập trung vào những mảng nào?
Nhu cầu tập trung chủ yếu vào tài liệu chuyên ngành với 69,0% bạn đọc quan tâm. Tiếp theo là mảng văn học nghệ thuật chiếm 14,0%, chính trị xã hội chiếm 12,0% và khoa học kỹ thuật chiếm 5,0%, trong đó sách in chiếm tới 72,0% sự lựa chọn loại hình tài liệu.

Tại sao dịch vụ mượn sách về nhà lại chiếm tỷ lệ vượt trội so với đọc tại chỗ?
Có 83,0% bạn đọc chọn mượn về nhà do phòng đọc tại chỗ chỉ đáp ứng được khoảng 40 chỗ ngồi và áp lực tự học theo học chế tín chỉ đòi hỏi sinh viên phải nghiên cứu tài liệu liên tục trong 5-6 giờ mỗi ngày tại nơi cư trú.

Tình trạng nguồn tài liệu điện tử và tài liệu số của thư viện lúc nghiên cứu như thế nào?
Nguồn lực số của thư viện rất hạn chế, mảng băng đĩa và bản đồ chỉ có 908 đơn vị, chiếm 0,8% tổng vốn tài liệu. Thư viện chưa xây dựng được cơ sở dữ liệu số toàn văn và hệ thống tra cứu trực tuyến OPAC.

Giải pháp nào mang tính đột phá để nâng cao chất lượng phục vụ tại thư viện?
Giải pháp đột phá là đầu tư triển khai phần mềm quản trị thư viện điện tử tích hợp, số hóa nguồn tài liệu nội sinh của trường và mở các lớp đào tạo kỹ năng tìm kiếm thông tin cho 100% sinh viên ngay từ đầu khóa học.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ "Công tác phục vụ người dùng tin tại thư viện trường Đại học Quảng Bình" đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu thông qua 5 kết luận then chốt:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mối quan hệ biện chứng giữa 4 yếu tố cấu thành thư viện, khẳng định công tác phục vụ người dùng tin là khâu trọng tâm quyết định chất lượng đào tạo đại học.
• Phản ánh chân thực thực trạng phục vụ quy mô 3.938 độc giả với nguồn lực 108.355 bản tài liệu, chỉ ra thực tế 89,0% bạn đọc chưa được thỏa mãn tối đa nhu cầu tin.
• Nhận diện chính xác các rào cản kỹ thuật do duy trì phương thức quản lý thủ công, thiếu hụt phần mềm tích hợp và trạm máy tra cứu điện tử.
• Xây dựng hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp giữa đầu tư hạ tầng công nghệ, làm giàu vốn tài liệu, chuẩn hóa nghiệp vụ cán bộ và đào tạo kỹ năng người dùng tin.
• Đề xuất lộ trình triển khai cụ thể: giai đoạn 2013-2015 tập trung tin học hóa quy trình quản trị và giai đoạn 2015-2020 hướng tới phát triển mô hình thư viện số hiện đại.

Công trình là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị cao, kêu gọi các nhà quản lý giáo dục và cơ quan thư viện khẩn trương đẩy mạnh tự động hóa để tối ưu hóa nguồn tri thức phục vụ người học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, phần mục lục, phụ lục, luận văn có nội dung chính chia ra làm 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác phục vụ ngƣời dùng tin tại thƣ viện Trƣờng Đại học Quảng Bình. - Chƣơng 2: Thực trạng công tác phục vụ ngƣời dùng tin tại thƣ viện Trƣờng Đại học Quảng Bình. - Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao chất lƣợng công tác phục vụ ngƣời dùng tin tại thƣ viện Trƣờng Đại học Quảng Bình. Trần Thị Lụa 14 Khóa 2011-2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ Khoa học Thƣ viện NỘI DUNG CHÍNH CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC PHỤC VỤ NGƢỜI DÙNG TIN TẠI THƢ VIỆN TRƢỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH 1.

Khái quát về công tác phục vụ ngƣời dùng tin 1. Ngƣời dùng tin và vai trò của ngƣời dùng tin 1. Ngƣời dùng tin Nghiên cứu NDT là một trong những nhiệm vụ quan trọng của bất kỳ cơ quan thông tin – thƣ viện nào với mục tiêu là không ngừng nâng cao khả năng thỏa mãn nhu cầu thông tin của họ. NDT là ngƣời sử dụng thông tin để thỏa mãn nhu cầu của mình.

NDT trƣớc hết phải là ngƣời có nhu cầu tin, là chủ thể của nhu cầu tin. Ngƣời dùng tin là yếu tố cơ bản của mọi Hệ thống thông tin, đó là đối tƣợng phục vụ của công tác TT tƣ liệu. NDT vừa là khách hàng của các DV TT, đồng thời họ cũng là ngƣời sản sinh ra TT mới. Trên cơ sở hoạt động của NDT, có thể chia thành ba nhóm NDT sau: - NDT là cán bộ quản lý, lãnh đạo.

- NDT là cán bộ nghiên cứu khoa học. - NDT là các nhà sản xuất kinh doanh Mỗi nhóm NDT khác nhau có những đặc điểm về nhu cầu tin không giống nhau: Nhóm cán bộ quản lý: Nhu cầu tin vừa rộng vừa sâu, họ cần những TT sâu về lĩnh vực quản lý nhƣng cần cả những TT về đối tƣợng bị quản lý và các loại môi trƣờng xung quanh. Họ cần những TT mang tính logic cao, kịp thời, cô đọng, súc tích và chính xác. Nhóm cán bộ khoa học: Nhu cầu tin cao và bền vững: thực chất hoạt động khoa học là quá trình xử lý TT.

Chất lƣợng nghiên cứu khoa học phụ thuộc vào chất lƣợng TT thu nhận đƣợc, đó là: khách quan, chính xác; số Trần Thị Lụa 15 Khóa 2011-2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ Khoa học Thƣ viện lƣợng TT: càng nhiều TT càng càng chính xác. Nhóm đối tƣợng này cần những TT mang tính tổng hợp về các lĩnh vực liên quan đến đối tƣợng nghiên cứu, tính chuyên sâu tập trung vào các khía cạnh của đối tƣợng nghiên cứu, tính logic, hệ thống và tính giá trị. Nhóm NDT là các nhà sản xuất kinh doanh: Nhu cầu tin đa dạng về nhiều lĩnh vực, nhiều loại hình tài liệu do hoạt động sống đa dạng, môi trƣờng hoạt động luôn biến đổi, rộng lớn. Họ cần những TT hữu ích phục vụ đắc lực cho nhiệm vụ sản xuất kinh doanh của họ.

Vai trò của ngƣời dùng tin NDT giữ vai trò quan trọng trong các hệ thống TT, họ nhƣ là yếu tố tƣơng tác hai chiều với các đơn vị TT. NDT là yếu tố thiết yếu của một trung tâm TT. Họ là yếu tố năng động trong hoạt động của một trung tâm TT. Vai trò quan trọng của NDT thể hiện rõ ở những mặt sau: - NDT luôn là cơ sở để định hƣớng các hoạt động của đơn vị thông tin.

- NDT tham gia vào hầu hết các công đoạn của dây chuyền TT. Họ biết các nguồn TT và có thể thông báo hoặc đánh giá các nguồn TT đó. Chính sách bổ sung phụ thuộc vào yêu cầu của NDT. - NDT cũng tham gia sản sinh ra TT mới, tham gia vào các dòng TT bằng tiếp xúc cá nhân.

Khái niệm về công tác phục vụ ngƣời dùng tin Công tác phục vụ NDT nghiên cứu lý luận và phƣơng thức phục vụ NDT, phƣơng thức tổ chức công tác với NDT trong TV, phƣơng pháp nghiên cứu nhu cầu và hứng thú đọc của NDT, các phƣơng pháp tuyên truyền và hƣớng dẫn đọc sách. Phục vụ NDT là hoạt động của TV nhằm tuyên truyền và đƣa ra phục vụ những dạng tài liệu hoặc bản sao của chúng, giúp đỡ ngƣời tới TV trong việc lựa chọn, sử dụng tài liệu đó. Công tác này đƣợc xây dựng trên cơ sở kết Trần Thị Lụa 16 Khóa 2011-2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ Khoa học Thƣ viện hợp các quá trình liên quan chặt chẽ với nhau của việc phục vụ thƣ viện, phục vụ thông tin tra cứu. Công tác phục vụ NDT là việc tổ chức phục vụ tài liệu cho NDT, là một hoạt động của TV nhằm thúc đẩy, phát triển và thoả mãn nhu cầu, hứng thú đọc tài liệu thông qua việc tuyên truyền, hƣớng dẫn và cung cấp tài liệu dƣới nhiều hình thức.

Công tác phục vụ NDT bao gồm các hình thức tổ chức và phƣơng pháp phục vụ ngƣời đọc ở trong và ngoài TV. Đồng thời công tác phục vụ NDT còn là thƣớc đo hiệu quả luân chuyển tài liệu và tác dụng của nó trong đời sống xã hội. Vai trò của công tác phục vụ ngƣời dùng tin Nói đến tầm quan trọng của công tác phục vụ ngƣời dùng tin trong TV, Lênin từng nói “Đánh giá thƣ viện không phải thƣ viện đó có bao nhiêu sách quý hiếm, có trụ sở khang trang, tiện nghi hiện đại, mà chính là thƣ viện đó thu hút và phục vụ đƣợc bao nhiêu bạn đọc đến sử dụng thông tin”. Phục vụ NDT là khâu cuối cùng trong chu trình đƣờng đi của sách nhƣng là khâu then chốt trong toàn bộ hoạt động của công tác TV.

Tất cả các khâu xử lý nghiệp vụ tài liệu trƣớc khi đƣa ra phục vụ bạn đọc sẽ đƣợc đánh giá một cách khách quan và chính xác nhất thông qua mức độ đáp ứng nhu cầu TT của bạn đọc. Vì vậy có thể nói, thông qua công tác này, TV có thể điều chỉnh chính sách bổ sung, chỉnh lý, hoàn thiện các khâu công tác nghiệp vụ theo hƣớng thỏa mãn ngày một tốt hơn nhu cầu bạn đọc. - Vai trò của công tác phục vụ ngƣời dùng tin trong quan hệ với toàn bộ hoạt động thƣ viện: Công tác phục vụ ngƣời dùng tin là khâu trung tâm, là khâu then chốt, cơ bản: Nó là khâu luôn trực tiếp với các đối tƣợng bạn đọc, quyết định hiệu quả hoạt động của hoạt động TV. Mục tiêu phấn đấu chung của công tác TV cũng là mục tiêu phấn đấu của công tác phục vụ bạn đọc.

Đó là sự tổ chức, giúp đỡ, hƣớng dẫn đọc, giúp đỡ TT cho ngƣời đọc. Trần Thị Lụa 17 Khóa 2011-2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ Khoa học Thƣ viện Cho nên đây là khâu trung tâm. Công tác phục vụ NDT là khâu cuối cùng trong chu trình đƣờng đi của sách cũng nhƣ là khâu cuối cùng trong chu trình thực hiện nhu cầu ngƣời đọc. Nếu chúng ta xác nhận công tác TV là một mặt trận thì công tác phục vụ ngƣời đọc là công việc ở ngoài chiến trƣờng, công việc ở “tiền tuyến”.

Công việc này hết sức quan trọng, nó quyết định sự thành công hay thất bại trong hoạt động của một TV. - Công tác phục vụ ngƣời dùng tin trong quan hệ chính với sách và ngƣời đọc: Công tác phục vụ ngƣời dùng tin đƣợc xem nhƣ chiếc cầu nối liền hai đối tƣợng trên với nhau, ngƣời dùng tin là yếu tố thúc đẩy sự phát triển của TV, ngƣợc lại sách giúp con ngƣời nâng cao tầm hiểu biết, tri thức, thế giới quan của họ. - Công tác phục vụ ngƣời dùng tin trong quan hệ giữa thƣ viện và xã hội: Công tác phục vụ ngƣời dùng tin đƣợc ví nhƣ chiếc cầu nối liền sách và bạn đọc, nếu vai trò của cầu nối này đƣợc làm tốt thì TV sẽ nhận đƣợc sự tôn vinh của ngƣời đọc. Từ đó ý nghĩa xã hội của TV đƣợc nâng lên, thu hút bạn đọc ngày càng đông.

Nhƣ vậy TV tăng đƣợc vòng quay của sách, vai trò xã hội của TV đƣợc tăng cƣờng, làm cho việc đọc sách trong nhân dân trở thành thói quen, nếp sống, nhu cầu không thể thiếu. Nếu vòng quay của sách đƣợc tăng lên thì sách trên thực tế sẽ lớn hơn rất nhiều so với sách trên danh nghĩa, giảm số lƣợng sách chết, sách bị lãng quên. Trong tình hình đất nƣớc còn nghèo thì điều này đặc biệt quan trọng. - Xét trong quan hệ giữa từng công việc cụ thể của thƣ viện với công tác phục vụ ngƣời dùng tin: Công tác phục vụ ngƣời dùng tin là cơ sở giúp cơ quan thƣ viện kiểm tra, đánh giá các công việc khác.

Thƣ viện làm tốt công tác phục vụ NDT thì mới phát huy đƣợc tác dụng của các công việc khác. Mặt khác, công tác này có thể giúp TV trong vấn đề tuyên truyền, chọn lựa, trƣng bày, triển lãm các loại tài liệu, sản phẩm và dịch vụ TT. Trần Thị Lụa 18 Khóa 2011-2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ Khoa học Thƣ viện - Vai trò của công tác ngƣời dùng tin về chính trị, xã hội: Làm tốt công tác phục vụ NDT, TV đã xã hội hóa các công tác của mình. Làm tốt công tác quan trọng này là biện pháp tích cực để thực hiện phƣơng châm, nguyên lý giáo dục của Đảng và nhà nƣớc ta: phục vụ đông đảo quần chúng nhân dân, nâng cao dân trí, đào tạo nên những con ngƣời Việt Nam mới, đủ sức, đủ tài, đủ năng lực làm chủ.

Các yếu tố tác động đến công tác phục vụ ngƣời dùng tin 1. Vốn tài liệu “Tài liệu là vật thể trên đó ghi lại những TT dƣới dạng văn bản, âm thanh hoặc hình ảnh để lƣu truyền trong không gian và thời gian, đó là cái giá vật chất mang tri thức của nhân loại”. Vốn tài liệu TV là bộ sƣu tập có hệ thống các tài liệu phù hợp với chức năng, loại hình và đặc điểm của từng TV, nhằm phục vụ cho ngƣời đọc của chính TV hoặc các TV khác, đƣợc phản ánh toàn diện trong bộ máy tra cứu, cũng nhƣ để bảo quản lâu dài trong suốt thời gian đƣợc ngƣời đọc quan tâm. Tài liệu trong TV là cơ sở vật chất quan trọng và thiết yếu nhất.

Là bộ phận của di sản văn hoá dân tộc, chứa đựng những tri thức, kinh nghiệm của loài ngƣời đƣợc truyền lại từ thế hệ này qua thế hệ khác.