PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày nay, công nghệ thông tin phát triển nhanh như vũ bão, từng phút từng giờ trôi qua số lượng thông tin ngày càng đa dạng, phòng phú, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống của mỗi chúng ta và nhu cầu thông tin của con người ngày càng cao. Hơn thế nữa, tri thức và thông tin là hai yếu tố không thể thiếu, đóng vai trò vô cùng quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh ngày nay khi cả thế giới đang hướng tới phát triển nền kinh tế tri thức. Có rất nhiều phương thức để con người có thể tiếp cận các nguồn tin phù hợp với nhu cầu và yêu cầu của bản thân.
Có thể nói, các cơ quan thông tin, các thư viện là một trong những kênh cung cấp thông tin cho con người đóng vai trò vô cùng quan trọng và không thể thiếu trong đời sống xã hội hiện nay. Các cơ quan, trung tâm thông tin – thư viện giữ vai trò vô cùng quan trọng trong xã hội ngày nay, không chỉ là nơi cất giữ, lưu trữ sách mà còn là nơi cung cấp, phổ biến, trang bị kiến thức, kỹ năng thông tin đồng thời còn là nơi phục vụ cho nhu cầu học tập, giải trí và làm việc cho mọi đối tượng trong xã hội. Đặc biệt khi các cơ quan, trung tâm thông tin – thư viện trên thế giới cũng như trong nước ứng dụng những thành tựu của công nghệ thông tin và truyền thông đã đem lại nhiều lợi ích cho người dùng tin, tạo điều kiện cho người dùng tin có thể sử dụng, khai thác thư viện mọi lúc, mọi nơi mà không bị cản trở bởi những hạn chế của không gian và thời gian. Ngày nay, các cơ quan, trung tâm thông tin – thư viện nói chung được coi là “cơ quan văn hóa giáo dục ngoài nhà trường” và các thư viện trường đại học nói riêng được coi là “giảng đường thứ hai” chiếm vị trí vô cùng quan trọng, thúc đẩy, hỗ trợ người dùng tin tiếp cận nhanh nhất với tri thức, chủ động tìm được thông tin phù hợp, hỗ trợ cho nhu cầu giảng dạy, học tập và nghiên cứu của họ trong môi trường dạy và học đang thay đổi mạnh mẽ, từ việc lấy người học làm trung tâm đến việc học online.
5 Công tác phục vụ bạn đọc là nhiệm vụ cơ bản, là mục tiêu cuối cùng mà các thư viện cần phải đạt được. Công tác phục vụ bạn đọc mặc dù là công đoạn cuối cùng trong dây truyền thông tin của hoạt động thông tin – thư viện nhưng lại là hoạt động trung tâm trực tiếp tiếp xúc, trao đổi với bạn đọc. Việc thực hiện tốt công tác phục vụ bạn đọc sẽ giúp cho các cơ quan, trung tâm thông tin – thư viện tiếp cận được đến đông đảo đối tượng người dùng tin cũng như giúp cho người dùng tin có thể khai thác, sử dụng hiệu quả các sản phẩm, dịch vụ, nguồn lực thông tin mà thư viện sở hữu Thư viện Tạ Quang Bửu - Trường Đại học Bách khoa Hà Nội là một trong những thư viện được đầu tư phát triển thành thư viện điện tử hiện đại đứng đầu hệ thống thư viện đại học trong mạng lưới thư viện Việt Nam. Trong những năm qua, với trang thiết bị, hạ tầng công nghệ thông tin, cơ sở vật chất hiện đại cùng nguồn lực thông tin thường xuyên được bổ sung, phát triển phong phú đa dạng về loại hình cũng như nội dung, Thư viện Tạ Quang Bửu đã và đang đáp ứng nhu cầu đọc của mọi đối tượng người dùng tin, thu hút đông đảo bạn đọc đến với thư viện của mình phục vụ cho quá trình học tập, nghiên cứu và làm việc.
Từ những lý do trên cùng với mong muốn của bản thân muốn tìm hiểu sâu hơn nữa về công tác phục vụ bạn đọc cũng như nhận thấy vai trò của công tác phục vụ bạn đọc đối với mỗi cơ quan, trung tâm thông tin – thư viện trong sự phát triển của xã hội ngày nay, em đã chọn đề tài “Công tác phục vụ bạn đọc tại Thư viện Tạ Quang Bửu – Trường Đại học Bách khoa Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu khóa luận tốt nghiệp của mình. Tổng quan tình hình nghiên cứu Công tác phục vụ bạn đọc không còn là vấn đề xa lạ đối với các cơ quan thông tin, thư viện, vì vậy đã có rất nhiều đề tài, bài viết nghiên cứu về vấn đề này. Qua tìm hiểu các bài nghiên cứu trước đây về công tác phục vụ bạn đọc tại các thư viện để tìm ra hướng tiếp cận mới mà các bài nghiên cứu 6 trước đó các tác giả chưa tiến hành nghiên cứu. Thông qua các bài nghiên cứu đó, báo cáo tổng hợp đề tài nghiên cứu khoa học đã học tập, vận dụng, kế thừa một số kết quả nghiên cứu để tiền hành tổng hợp, phân tích: Bài viết: “Nâng cao chất lượng công tác phục vụ người đọc” của tác giả Trương Đại Lượng và Nguyễn Hữu Nghĩa năm 2008 đã đưa ra quan điểm của tác giả về vai trò và ý nghĩa to lớn của công tác phục vụ bạn đọc, từ đó nêu lên một số các giải pháp mang tính then chốt như: Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào quá trình quản lý người đọc và quản lý tài liệu, tăng cường đào tạo cán bộ thông tin1 Bài viết: “Đổi mới hoạt động phục vụ người dùng tin để hội nhập với yêu cầu đào tạo tín chỉ tại các trung tâm thông tin - thư viện đại học” của tác giả Trần Thị Thanh Vân năm 2011 trong Kỷ yếu 15 năm thành lập khoa Thông tin - Thư viện, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Hà Nội khẳng định việc đổi mới hoạt động phục vụ người dùng tin để nhanh chóng hội nhập với phương thức đào tạo mới theo hướng tích cực là vấn đề cấp thiết đối với các trung tâm thông tin - thư viện đại học, qua đó tác giả đưa ra các nội dung cần đổi mới hoạt động phục vụ của các trung tâm thông tin - thư viện2.
Trong Tạp chí Thư viện Việt Nam số 3, năm 2011 của tác giả Dương Quỳnh Tương có bài viết: “Trung tâm Thông tin Thư viện Đại học Khoa học Huế với vai trò phục vụ bạn đọc” đề cập đến vai trò của trung tâm thông tin - thư viện Trường Đại học Khoa học Huế với công tác phục vụ bạn đọc trong những năm gần đây3. 1 Nguyễn Hữu Nghĩa, Trương Đại Lượng (2008), “Nâng cao chất lượng công tác phục vụ người đọc”, Tạp chí Thư viện Việt Nam, số 13, tr. 12-36 2 Trần Thị Thanh Vân (2011), “Đổi mới hoạt động phục vụ người dùng tin để hội nhập với yêu cầu đào tạo tín chỉ tại các trung tâm thông tin – thư viện đại học”, Kỷ yếu 15 năm thành lập khoa Thông tin – Thư viện, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hà Nội 3 Dương Quỳnh Tương (2011), “Trung tâm Thông tin Thư viện Đại học Khoa học Huws với vai trò phục vụ bạn đọc”, Tạp chí Thư viện Việt Nam, số 3, tr.55-60 7 “Đổi mới công tác phục vụ bạn đọc tại Thư viện Quân đội trong những năm gần đây” của tác giả Nguyễn Thúy Cúc trong Tạp chí Thư viện Việt Nam, số 1 năm 2013 đã đánh giá về những điểm đổi mới trong công tác phục vụ bạn đọc tại Thư viện Quân đội, từ đó tác giả nêu lên một số biện pháp nhằm khắc phục những khó khăn, khuyết điểm cũng như tiếp tục phát huy những thành công đã đạt được trong công tác phục vụ bạn đọc ở những năm tiếp theo4. Trong cuốn Kỷ yếu Hoạt động Thông tin Thư viện với vấn đề đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Đại học Việt Nam năm 2014 có bài viết: “Giải pháp nâng cao chất lượng phục vụ thông tin thư viện đáp ứng yêu cầu đào tạo theo học chế tín chỉ tại Trường Đại học Hùng Vương, Phú Thọ” của tác giả Nguyễn Thanh Nga và Đỗ Quốc Hùng đã nêu bật được vai trò của thư viện đại học, đặc biệt là vai trò của nguồn thông tin với việc nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời các tác giả cũng đã đưa ra một số kiến nghị cụ thể nhằm nâng cao chất lượng nguồn lực thông tin tại các thư viện5.
Luận văn Thạc sĩ “Công tác phục vụ bạn đọc tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Học viện Ngân hàng” của tác giả Thạch Hương Giang năm 2017 đã trình bày thực trạng công tác phục vụ bạn đọc tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Học viện Ngân hàng từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phục vụ bạn đọc tại đây như: đổi mới phương thức phục vụ, phát triển nguồn lực thông tin, nâng cao chất lượng các sản phẩm thông tin - thư viện, tăng cường cơ sở vật chất và trang thiết bị kĩ thuật,…6 Luận văn Thạc sĩ “Công tác phục vụ bạn đọc tại Trung tâm Thông tin Khoa học và Tư liệu giáo khoa Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy” của tác giả Trần Thị Minh Nguyệt năm 2015 đã trình bày về thực trạng công tác phục 4 Nguyễn Thúy Cúc (2013), “Đổi mới công tác phục vụ bạn đọc tại Thư viện Quân đội trong những năm gần đây”, Tạp chí Thư viện Việt Nam, số 1, tr.66-68 5 Nguyễn Thanh Nga, Đỗ Quốc Hùng (2014), “Giải pháp nâng cao chất lượng phục vụ thông tin thư viện đáp ứng yêu cầu đào tạo theo học chế tín chỉ tại Trường Đại học Hùng Vương, Phú Thọ”, Kỷ yếu Hoạt động Thông tin Thư viện với vấn đề đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Đại học Việt Nam, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, tr.469-476 6 Thạch Hương Giang (2017), “Công tác phục vụ bạn đọc tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Học viện Ngân hàng”, Luận văn Thạc sĩ Thông tin – Thư viện, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hà Nội 8 vụ bạn đọc tại Trung tâm Thông tin Khoa học và Tư liệu giáo khoa Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, từ đó tác giả đưa ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phục vụ bạn đọc như: đổi mới phương thức phục vụ, phát triển nguồn lực thông tin, nâng cao chất lượng các sản phẩm thông tin thư viện, xây dựng phong cách phục vụ hiện đại và nâng cao trình độ của đội ngũ cán bộ, nhân viên thư viện, tăng cường cơ sở vật chất và trang thiết bị và một số giải pháp khác như: tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác phục vụ, đào tạo người dùng tin, đảm bảo an toàn thông tin7.