CHƯƠNG 1 THU VIEN THANH PHO CAN THO VOI CONG TÁC PHUC VỤ NGƯỜI ĐỌC 1. Những vấn đề chung về công tác phục vụ người đọc 1. Người đọc Sự xuất hiện của thư viện đã làm ra đời khái niệm “người đọc”, “bạn đọc”. Theo Từ điển giải nghĩa Thư viện học và tin học Anh - Việt, “người đọc” là “người sử dụng thư viện ” (Library user).
Theo từ điển tiếng Việt của Nhà xuất bản KHXH và Trung tâm Từ điển học (năm 1994) “Bạn đọc” là “Người đọc sách, báo trong quan hệ với tác giả, nhà xuất bản, cơ quan báo chí, thư viện” Ngày nay ở các thư viện nước ngoài thường gọi “người đọc” với nhiều thuật ngữ khác nhau : Người sứ dụng thư viện (Library user), information user (người dùng tin), khách hàng (clienQ, người sứ dựng (user). Mặc dù khái niệm “người đọc” được thể hiện bằng nhiều thuật ngữ khác nhau nhưng bản chất của chúng không khác nhau nhiều, chúng đều bao hàm ý nghĩa đó là người sử dụng các sản phẩm và dịch vụ của thư viện và cơ quan thông tin. Tùy theo mỗi thư viện có cách dùng những thuật ngữ phù hợp nhất để thể hiện quan điểm về đối tượng phục vụ cùng các dịch vụ, sản phẩm mà thư viện cung cấp. Như vậy, “người đọc” của thư viện hay người sử dụng thư viện là các cá nhân hoặc một nhóm người của tập thẻ sử dụng thư viện trên cơ sở đã được thư viện ghi nhận trong hồ sơ đăng ký người đọc của thư viện [27, tr.
“Người đọc” trên thực tế có thể còn có ý nghĩa là người mượn hoặc người dùng tin tùy theo cách gọi trong các trường hợp cụ thể. Ý nghĩa cơ bản của -10- khái niệm này thê hiện ở chỗ người đọc là đối tượng phục vụ chủ yếu của bắt kỳ loại hình hay hệ thống thư viện nào. Về mặt pháp lý, người đọc là các cá nhân hay pháp nhân sử dụng các sản phẩm, dịch vụ của thư viện 1. Công tác phục vụ người đọc Công tác phục vụ người đọc (CTPVNĐ) của thư viện là một hệ thống các hoạt động nhằm thúc đây, phát triển và thoả mãn nhu câu, hứng thú đọc của người đọc thông qua các hình thức tuyên truyền, hướng dẫn và cung cấp.
tài liệu gồm các hình thức tổ chức và phương pháp phục vụ người đọc ở trong và ngoài thư viện CTPVNĐ còn được gọi là công tác người đọc. Về bản chất, công tác người đọc cũng chính là công tác phục vụ người đọc. Để đảm bảo sự thống nhất với đề tài nghiên cứu, trong luận văn này chúng tôi sử dụng thuật ngữ “Công tác phục vụ người đọc”. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác phục vụ người đọc Mục đích của CTPVNĐ là tìm ra những quy luật đề tổ chức tốt nhất hoạt động đọc của người đọc trên cơ sở nghiên cứu mối quan hệ giữa thư viện với người đọc.
CTPVNĐ chịu ảnh hưởng của các yếu tố bao gồm: ' Vốn tài liệu “Vén tai ligu thư viện là bộ sưu tập có hệ thống các tai liệu phù hợp với chức năng, loại hình và đặc điểm của từng thư viện, nhằm phục vụ cho người đọc của chính thư viện hoặc các thư viện khác, được phản ánh toàn diện trong bộ máy tra cứu, cũng như để bảo quản lâu dài trong suốt thời gian được người đọc quan tim” [28, tr.120] Pháp nh Thư viện Việt Nam cũng xác định “tài liệu là một dạng vật chất đã ghi nhận thông tin ở dạng thành văn, âm thanh, hình ảnh nhằm mục đích bảo quản và sử dụng”, vốn tài liệu là “những tài liệu được sưu tầm tập. họp theo nhiều chủ đẻ, nội dung nhất định được xử lý theo quy tắc, quy trình -11- khoa học của nghiệp vụ thư viện để tổ chức phục vụ người đọc đạt hiệu quả cao và được bảo quản” [13, tr.8] * Cán bộ thư viện Theo Crupxkaia: “Cán bộ thư viện là linh hồn của thư viện”, là người thực hiện nhiệm vụ trọng tâm của thư viện, thể hiện qua 3 quan hệ sau: Đối với tài liệu và các nguồn thông tin, cán bộ thư viện là người nắm bắt, tiến hành việc lựa chọn, thu thập, xử lý, sắp xếp, bảo quản, khai thác và tuyên truyền giới thiệu chúng với người đọc. Đối với người đọc, cán bộ thư viện phục vụ tài liệu theo nhu cầu của họ, hướng dẫn đọc, nghiên cứu người đọc và tạo ra các sản phẩm, dịch vụ để thoả mãn nhu cầu của người đọc. Đối với cơ sở vật chất kỹ thuật trong thư viện, cán bộ thư viện là người vận hành, sử dụng và quản lý.
'# Cơ sở vật chất — kỹ thuật Bao gồm trụ sở và các trang thiết bị phục vụ cho hoạt động của thư viện trong đó có việc tổ chức cho người đọc sử dụng, khai thác tài liệu của thư viện. Vai trò, nhiệm vụ của công tác phục vụ người đọc 1. Vai trò của công tác phục vụ người đọc Công tác phục vụ người đọc là “cầu nối” giữa thư viện với người đọc. Sách báo được thư viện thu thập, tổ chức và tàng trữ phải đưa ra phục vụ để người đọc có thể sử dụng được ngày càng nhiều hơn.
Người đọc của thư viện có mục đích yêu cầu khác nhau khi đến thư viện xong họ đều có chung. một mong muốn là tìm được tải liệu mình cần. Điều này phải thông qua CTPVNĐ mới thấy được tác dụng và chỉ có thông qua sự liên hệ chặt chẽ với người đọc để tìm hiểu việc đọc của họ, thư viện mới có thể vận dụng những hình thức phục vụ thích hợp để giới thiệu tài liệu, giúp người đọc tìm được -12- những tài liệu phù hợp làm thoả mãn nhu cầu đọc của người đọc. '#* Công tác người đọc là thước đo, tiêu chuẩn để kiểm tra, đánh giá các khâu công tác khác trong thư viện.
CTPVNĐ là khâu cuối cùng thực hiện việc luân chuyển sách báo tới người đọc, nếu sách báo không đến được tay người đọc thì mọi khâu công việc trước dù có làm tốt đến đâu cũng vô nghĩa. Đồng thời qua thực tiễn CTPVNĐ, thư viện có thể nhận biết được chất lượng các khâu công tác khác trong thư viện, là cơ sở để thay đổi, sửa chữa, cải tiến các khâu công tác khác khác. Do vậy, CTPVNĐ liên hệ mật thiết và được phát triển trên cơ sở của các bộ phận khác trong thư viện. * Công tác phục vụ người đọc là một biện pháp quan trọng để thư viện thực iện nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước 'Thư viện phục vụ đông đảo các tầng lớp nhân dân, những người lao động.
sáng tạo ra của cải vật chất và tỉnh thần cho xã hội. Thông qua sách báo, góp phan giao dục quần chúng nhân dân về đạo đức, tư tưởng, tình cảm cách ing mạng theo quan điểm của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước, thời bồi dưỡng và nâng cao kiến thức văn hóa, khoa học kỹ thuật phục vụ thiết thực cho đời sống. * Công tác phục vụ người đọc là cơ sở đánh giá hiệu quả xã hội của thư viện Phục vụ người đọc là mục tiêu cuối cùng của bất kỳ thư viện, cơ quan thông tin. Càng thu hút, phục vụ nhiều người đọc thì vai trò xã hội, tác dụng của thư viện ngày cảng tăng lên.
Nếu không có người đọc thì thư viện cũng mắt luôn mục đích tồn tại của mình và cũng không còn tồn tại như một thiết chế văn hóa trong đời sống xã hội. Nhiệm vụ của công tác phục vụ người đọc Nhiệm vụ của CTPVNĐ trong các thư viện Việt Nam theo quan điểm -13- Chủ nghĩa Mác — Lênin là + Phục vụ việc tự học, nâng cao trình độ của người đọc, đáp ứng mọi nhu cầu về tích luỹ kiến thức của người đọc, đặc biệt cần thiết đối với những. người không có điều kiện đi học trường lớp hoặc học liên tục. + Thông tin khoa học nhằm phục vụ cho việc phát triển khoa học kỳ thuật.
Thư viện là nơi lưu giữ các công trình nghiên cứu khoa học và thông tin khoa học. Thư viện thu thập thông tin và cung cấp thông tin khoa học cho. người đọc, giúp cho việc nghiên cứu không bị trùng lặp, tránh sự lãng phí công sức, thời gian và tài chính của người nghiên cứu. + Phục vụ việc nghỉ ngơi, thư giãn góp phần nâng cao năng suất lao động.
Hoạt động lao động là cơ sở cho sự tồn tại và phát triển của xã hội. Dù lao động giản đơn hay phức tạp, xã hội luôn đòi hỏi sức lao động đó phải được duy trì liên tục và năng suất lao động mỗi ngày phải được nâng cao hơn, con người cần được nghỉ ngơi để hồi phục sức khoẻ của trí óc và cơ bắp. Có ý kiến cho rằng, muốn việc nghỉ thật sự có ích phải “chuyển dạng”, thư viện cần thông qua vốn tài liệu của mình để thu hút người đọc thực hiện sự nghỉ ngơi tích cực sau lao động bằng việc đọc hợp lý trong thời gian rảnh rỗi + Bồi dưỡng đạo đức xã hội và tình cảm của người đọc. Đạo đức xã hội thể hiện trách nhiệm của con người đối với tự nhiên, xã hội và giữa con người với nhau.
Trong thư viện có nhiều tài liệu viết về đạo đức xã hội một cách cụ thê, đây là những công cụ góp phần giáo dục ý thức và đạo đức xã hội cho người đọc + Thỏa mãn nhu cầu thẩm mỹ của con người. Nhu cầu thẩm mỹ là nhu cầu sẵn có của con người, vấn đề đây là thư viện cung cấp cho người đọc những tài liệu về thẩm mỹ học, giúp họ nhận diện được cái nào là cái đẹp, cái nào là cái không đẹp. Cái đẹp đi vào con người đôi khi bằng tình cảm, vì vậy cái đẹp được cảm nhận thông qua hình tượng nhân vật là sâu sắc nhất (đặc biệt là nhân vật trong tác phẩm văn học). Tiêu chí đánh giá công tác phục vụ người đọc CTPVNĐ có một vị trí đặc biệt quan trọng trong thư viện, đây là khâu trung tâm, trực tiếp quyết định đến toàn bộ kết quả hoạt động của một thư viện, có thể xem CTPVNĐ như một guồng máy trong thư viện.
Trong thực tiễn, CTPVNĐ là khâu cuối cùng thực hiện việc luân chuyển tài liệu tới tay người đọc, kể từ khi sách được nhập vào thư viện cho đến khi chúng được đưa ra phục vụ người đọc. Việc đánh giá CTPVNĐ của mỗi thư viện có thể căn cứ vào 04 tiêu chí sau 1 1. Mức độ đáp ứng như cầu đọc Nhu cầu đọc là đòi hỏi khách quan của con người đối với việc tiếp nhận và sử dụng tài liệu nhằm duy trì và phát triển các hoạt động sống của con người.
