Công Giáo Và Những Biến Đổi Của Công Giáo Hiện Đại

Tài liệu nghiên cứu Công giáo và những biến đổi của công giáo hiện đại, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Lê Thị Thanh Hương
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Bùi Thị Kim Quy
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử
• Đề tài: Công giáo và những biến đổi của công giáo hiện đại
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHAI QUÁT LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÔNG GIÁO TRÊN THẾ GIỚI
• 1.1. Sự xuất hiện của Công giáo thế giới
• 1.2. Quá trình phát triển và phân hóa của Công giáo
• 1.3. Cuộc canh tân duy trì quyền lực của giáo hội trước biến động của lịch sử phương Tây
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ BIẾN ĐỔI VÀ THÍCH NGHI CỦA CÔNG GIÁO HIỆN ĐẠI
• 2.1. Sự biến đổi thích nghi của Giáo hội Công giáo qua Công đồng Vatican II
• 2.2. Xu hướng biến đổi, phân hóa của Công giáo hiện đại và cuộc chấn hưng giáo hội của Giáo hoàng Joannes Paulus II
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ BIẾN ĐỔI CỦA CÔNG GIÁO Ở VIỆT NAM
• 3.1. Quá trình du nhập và phát triển Công giáo ở Việt Nam
• 3.2. Thực trạng và sự biến đổi của Công giáo Việt Nam trong diễn trình lịch sử dân tộc
• 3.3. Sự biến đổi của Công giáo ở Việt Nam hiện nay – Một số vấn đề lý luận, thực tiễn đang đặt ra và phương pháp giải quyết
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• CHÚ THÍCH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• MỘT SỐ CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Công Giáo Thế Kỷ 21 Lịch Sử và Phát Triển

Tôn giáo, như một hình thái ý thức của con người trong quá trình nhận thức, phản ánh hiện thực xã hội, đã phát sinh rất sớm trong lịch sử nhân loại. Trải hàng ngàn năm, tôn giáo trở thành một hiện trạng của xã hội qua những lực lượng xã hội đông đảo. Triết học duy tâm khách quan cho rằng ý thức tôn giáo do đấng tạo hóa mặc định. Triết học duy vật biện chứng khi nghiên cứu về căn nguyên phát sinh, phát triển, bản chất của tôn giáo đã xác định: “Tôn giáo sinh ra, trong một thời đại hết sức nguyên thủy, từ những khái niệm hết sức sai lầm, nguyên thủy của con người về bản chất của chính họ và về giới tự nhiên bên ngoài xung quanh họ”[29, tr. Do lịch sử hình thành, tác động to lớn ở châu Âu, vào thế kỷ XIX, Kitô - Công Giáo trở thành đối tượng tiêu biểu, là cơ sở thực tiễn chủ yếu để nghiên cứu tôn giáo của các nhà khoa học, triết học và xã hội học gồm cả triết học duy vật biện chứng.

1.1. Nguồn Gốc và Sự Xuất Hiện của Công Giáo Thế Giới

Cho đến nay, trên các văn bản tiếng Việt, các tên gọi Cơ đốc giáo, Kitô giáo, Thiên Chúa giáo, nhất là Công Giáo được sử dụng để gọi tên tôn giáo các giáo sĩ châu Âu đưa vào Việt Nam. Công Giáo coi Jesus Christ là con Thiên Chúa giáng thế. Jesus, Hán tự viết 耶 稣 , phát âm Hán Việt là Gia-tô. Christ hay Khristos (căn ngữ Hy Lạp Χριστιανούς), Hán tự viết 基 督 , phát âm Hán Việt là Cơ đốc, phiên âm từ tiếng Pháp là Ki-tô, có nghĩa là Đấng được xức dầu, được sai đến, giảng giải việc Jesus sẽ làm là “cứu thế”. Ki-tô giáo - Cơ đốc giáo (Christianisme, tiếng Pháp, Christianity, tiếng Anh) trở thành tên gọi của tôn giáo nguyên thủy thể hiện mong mỏi về Đấng Cứu thế. Quá trình phát triển và phân hóa của Công Giáo đã trải qua nhiều giai đoạn lịch sử quan trọng.

1.2. Quá Trình Phát Triển và Phân Hóa của Giáo Hội Công Giáo

Từ những cộng đồng nhỏ bé ban đầu, Công Giáo dần lan rộng khắp Đế chế La Mã và trở thành quốc giáo vào thế kỷ IV. Sự phát triển này đi kèm với quá trình hệ thống hóa giáo lý, hình thành các cơ cấu tổ chức và phân cấp quyền lực trong Giáo hội. Tuy nhiên, cũng từ đây, những mâu thuẫn và tranh chấp nội bộ bắt đầu nảy sinh, dẫn đến các cuộc ly khai và hình thành các hệ phái khác nhau như Chính Thống giáo và Tin Lành. Mỗi hệ phái đều có những đặc điểm riêng về giáo lý, nghi lễ và cách thức tổ chức, nhưng vẫn chia sẻ niềm tin chung vào Chúa Giêsu Kitô.

1.3. Canh Tân và Duy Trì Quyền Lực của Giáo Hội Công Giáo Hiện Đại

Trước những biến động của lịch sử phương Tây, Giáo hội Công Giáo đã trải qua nhiều cuộc canh tân để duy trì quyền lực và thích nghi với thời đại. Các công đồng chung như Vatican II đã đưa ra những thay đổi quan trọng trong giáo lý, nghi lễ và cách thức truyền giáo, nhằm đáp ứng những nhu cầu và thách thức của xã hội hiện đại. Tuy nhiên, những thay đổi này cũng gây ra những tranh cãi và chia rẽ trong Giáo hội, giữa những người ủng hộ sự đổi mới và những người bảo thủ.

II. Biến Đổi Công Giáo Hiện Đại Thích Nghi và Xu Hướng Mới

Sự biến đổi và thích nghi của Giáo hội Công Giáo qua Công đồng Vatican II là một bước ngoặt quan trọng. Công đồng này đã mở ra một kỷ nguyên mới cho Công Giáo, với những thay đổi sâu rộng trong giáo lý, nghi lễ và cách thức truyền giáo. Tuy nhiên, những thay đổi này cũng gây ra những tranh cãi và chia rẽ trong Giáo hội, giữa những người ủng hộ sự đổi mới và những người bảo thủ. Xu hướng biến đổi, phân hóa của Công Giáo hiện đại và cuộc chấn hưng giáo hội của Giáo hoàng Joannes Paulus II cũng là những yếu tố quan trọng định hình Công Giáo trong thế kỷ 21.

2.1. Giáo Hội Công Giáo Thích Nghi Qua Công Đồng Vatican II

Công đồng Vatican II (1962-1965) là một sự kiện lịch sử quan trọng đối với Giáo hội Công Giáo. Công đồng này đã đưa ra những thay đổi sâu rộng trong giáo lý, nghi lễ và cách thức truyền giáo, nhằm đáp ứng những nhu cầu và thách thức của xã hội hiện đại. Một trong những thay đổi quan trọng nhất là việc cho phép sử dụng tiếng bản địa trong các nghi lễ, thay vì chỉ sử dụng tiếng Latinh. Điều này giúp cho người dân dễ dàng tiếp cận và hiểu được các giáo lý của Giáo hội.

2.2. Xu Hướng Biến Đổi và Phân Hóa của Công Giáo Hiện Đại

Công Giáo hiện đại đang trải qua những biến đổi và phân hóa sâu sắc. Một số xu hướng đáng chú ý bao gồm sự gia tăng của các phong trào bảo thủ, sự phát triển của thần học giải phóng, và sự gia tăng vai trò của phụ nữ trong Giáo hội. Những xu hướng này phản ánh những thách thức và cơ hội mà Công Giáo đang phải đối mặt trong thế kỷ 21.

2.3. Chấn Hưng Giáo Hội Dưới Thời Giáo Hoàng Joannes Paulus II

Giáo hoàng Joannes Paulus II (1978-2005) là một trong những vị giáo hoàng có ảnh hưởng nhất trong lịch sử Giáo hội Công Giáo. Ông đã có những đóng góp to lớn trong việc chấn hưng Giáo hội, thúc đẩy đối thoại liên tôn, và đấu tranh cho hòa bình và công lý trên thế giới. Ông cũng là một người ủng hộ mạnh mẽ cho việc bảo vệ các giá trị truyền thống của Giáo hội.

III. Công Giáo Ở Việt Nam Quá Trình Du Nhập và Phát Triển

Quá trình du nhập và phát triển Công Giáo ở Việt Nam là một quá trình lịch sử phức tạp và đầy biến động. Từ những bước chân đầu tiên của các nhà truyền giáo phương Tây, Công Giáo đã dần bén rễ và phát triển trên mảnh đất Việt Nam, hòa nhập vào văn hóa và xã hội Việt Nam. Tuy nhiên, quá trình này cũng gặp phải nhiều khó khăn và thách thức, từ sự phản đối của triều đình phong kiến đến những hiểu lầm và xung đột giữa cộng đồng Công Giáo và cộng đồng dân tộc.

3.1. Lịch Sử Du Nhập và Phát Triển Công Giáo Tại Việt Nam

Việc du nhập Công Giáo vào Việt Nam bắt đầu từ thế kỷ XVI với những nhà truyền giáo đầu tiên. Đến thế kỷ XVII, Công Giáo bắt đầu phát triển mạnh mẽ nhờ sự bảo trợ của một số chúa Nguyễn. Tuy nhiên, cũng từ đây, Công Giáo gặp phải sự phản đối của triều đình phong kiến, dẫn đến những cuộc đàn áp và cấm đạo. Mặc dù vậy, Công Giáo vẫn tiếp tục tồn tại và phát triển, trở thành một phần quan trọng của xã hội Việt Nam.

3.2. Thực Trạng và Biến Đổi của Công Giáo Việt Nam Trong Lịch Sử

Công Giáo Việt Nam đã trải qua nhiều biến đổi trong diễn trình lịch sử dân tộc. Từ một tôn giáo ngoại lai, Công Giáo dần hòa nhập vào văn hóa và xã hội Việt Nam, đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Tuy nhiên, Công Giáo cũng gặp phải những thách thức và khó khăn, đặc biệt là trong các giai đoạn chiến tranh và xung đột. Hiện nay, Công Giáo Việt Nam đang tiếp tục phát triển và đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

3.3. Biến Đổi Hiện Nay Vấn Đề Lý Luận và Thực Tiễn Đặt Ra

Sự biến đổi của Công Giáo ở Việt Nam hiện nay đặt ra nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn cần giải quyết. Một trong những vấn đề quan trọng nhất là làm thế nào để Công Giáo tiếp tục hòa nhập vào văn hóa và xã hội Việt Nam, đồng thời vẫn giữ vững bản sắc riêng của mình. Ngoài ra, cũng cần giải quyết những vấn đề liên quan đến quan hệ giữa Giáo hội và Nhà nước, và vai trò của Công Giáo trong sự phát triển của đất nước.

IV. Thách Thức của Công Giáo Toàn Cầu Hóa và Xã Hội Hiện Đại

Công Giáo đang đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh toàn cầu hóa và xã hội hiện đại. Những thách thức này bao gồm sự suy giảm số lượng tín đồ ở một số khu vực, sự gia tăng của chủ nghĩa thế tục, và những tranh cãi về các vấn đề đạo đức như phá thai và hôn nhân đồng giới. Để vượt qua những thách thức này, Công Giáo cần phải đổi mới và thích nghi với thời đại, đồng thời vẫn giữ vững những giá trị cốt lõi của mình.

4.1. Ảnh Hưởng của Toàn Cầu Hóa Đến Giáo Hội Công Giáo

Toàn cầu hóa đã tạo ra những cơ hội và thách thức mới cho Giáo hội Công Giáo. Một mặt, toàn cầu hóa giúp cho Giáo hội dễ dàng truyền bá giáo lý và mở rộng hoạt động trên toàn thế giới. Mặt khác, toàn cầu hóa cũng tạo ra những thách thức về văn hóa và đạo đức, khi Giáo hội phải đối mặt với những giá trị và lối sống khác biệt.

4.2. Công Giáo và Các Vấn Đề Xã Hội Hiện Đại Đạo Đức và Giá Trị

Công Giáo đang phải đối mặt với nhiều vấn đề xã hội hiện đại, như phá thai, hôn nhân đồng giới, và biến đổi khí hậu. Những vấn đề này đặt ra những câu hỏi đạo đức và giá trị phức tạp, đòi hỏi Giáo hội phải có những câu trả lời rõ ràng và thuyết phục. Đồng thời, Giáo hội cũng cần phải lắng nghe và đối thoại với những người có quan điểm khác biệt.

4.3. Suy Giảm Tín Đồ và Sự Trỗi Dậy của Chủ Nghĩa Thế Tục

Sự suy giảm số lượng tín đồ và sự trỗi dậy của chủ nghĩa thế tục là những thách thức lớn đối với Công Giáo ở nhiều quốc gia. Để đối phó với những thách thức này, Giáo hội cần phải tìm ra những cách thức mới để thu hút và giữ chân tín đồ, đồng thời vẫn tôn trọng tự do tôn giáo và tín ngưỡng của mọi người.

V. Tương Lai của Công Giáo Đổi Mới và Hội Nhập Văn Hóa

Tương lai của Công Giáo phụ thuộc vào khả năng đổi mới và hội nhập văn hóa của Giáo hội. Để tiếp tục phát triển và đóng góp vào xã hội, Công Giáo cần phải thích nghi với những thay đổi của thời đại, đồng thời vẫn giữ vững những giá trị cốt lõi của mình. Điều này đòi hỏi Giáo hội phải có một tầm nhìn chiến lược, một tinh thần cởi mở, và một sự sẵn sàng đối thoại với mọi người.

5.1. Đổi Mới Trong Công Giáo Thần Học và Tổ Chức

Đổi mới là một yếu tố quan trọng để Công Giáo có thể tiếp tục phát triển trong thế kỷ 21. Đổi mới có thể diễn ra ở nhiều lĩnh vực, từ thần học đến tổ chức. Trong lĩnh vực thần học, cần có những nghiên cứu và giải thích mới về giáo lý, để đáp ứng những nhu cầu và thách thức của xã hội hiện đại. Trong lĩnh vực tổ chức, cần có những cải cách để làm cho Giáo hội trở nên minh bạch, trách nhiệm, và gần gũi hơn với người dân.

5.2. Công Giáo và Hội Nhập Văn Hóa Tôn Trọng Đa Dạng

Hội nhập văn hóa là một quá trình quan trọng để Công Giáo có thể hòa nhập vào các xã hội khác nhau trên thế giới. Hội nhập văn hóa không có nghĩa là từ bỏ những giá trị cốt lõi của mình, mà là tìm ra những cách thức để thể hiện những giá trị đó trong một bối cảnh văn hóa khác biệt. Điều này đòi hỏi Giáo hội phải có một tinh thần tôn trọng đa dạng và một sự sẵn sàng học hỏi từ các nền văn hóa khác.

5.3. Vai Trò của Giáo Hoàng Phanxicô Trong Định Hình Tương Lai

Giáo hoàng Phanxicô đang đóng một vai trò quan trọng trong việc định hình tương lai của Công Giáo. Ông là một người ủng hộ mạnh mẽ cho sự đổi mới và hội nhập văn hóa, và ông đã có những hành động cụ thể để thúc đẩy những quá trình này. Ông cũng là một người quan tâm sâu sắc đến những vấn đề xã hội, như nghèo đói, bất công, và biến đổi khí hậu. Với tầm nhìn và sự lãnh đạo của mình, Giáo hoàng Phanxicô đang truyền cảm hứng cho hàng triệu người trên thế giới.

VI. Ảnh Hưởng của Công Giáo Xã Hội Văn Hóa và Chính Trị

Công Giáo có một ảnh hưởng sâu rộng đến xã hội, văn hóa và chính trị trên toàn thế giới. Từ việc xây dựng các trường học và bệnh viện đến việc đấu tranh cho công bằng xã hội và hòa bình thế giới, Công Giáo đã có những đóng góp to lớn cho nhân loại. Tuy nhiên, Công Giáo cũng gặp phải những chỉ trích và phản đối, đặc biệt là về những vấn đề liên quan đến quyền lực và đạo đức.

6.1. Công Giáo và Các Vấn Đề Xã Hội Người Nghèo và Công Bằng

Công Giáo luôn quan tâm đến những người nghèo và những người bị thiệt thòi trong xã hội. Giáo hội đã có những hành động cụ thể để giúp đỡ những người này, như cung cấp thực phẩm, chỗ ở, và giáo dục. Giáo hội cũng đấu tranh cho công bằng xã hội, bằng cách lên tiếng chống lại những bất công và áp bức.

6.2. Công Giáo và Văn Hóa Nghệ Thuật Âm Nhạc và Văn Học

Công Giáo đã có một ảnh hưởng to lớn đến văn hóa, đặc biệt là trong lĩnh vực nghệ thuật, âm nhạc và văn học. Nhiều tác phẩm nghệ thuật, âm nhạc và văn học nổi tiếng trên thế giới đã được lấy cảm hứng từ Công Giáo. Giáo hội cũng đã đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống.

6.3. Công Giáo và Chính Trị Hòa Bình và Đối Thoại

Công Giáo luôn ủng hộ hòa bình và đối thoại giữa các quốc gia và các tôn giáo khác nhau. Giáo hội đã có những nỗ lực để giải quyết các xung đột và thúc đẩy hòa bình trên thế giới. Giáo hội cũng kêu gọi các nhà lãnh đạo chính trị phải tôn trọng nhân quyền và bảo vệ môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 47 Chương 2 SÖÏ BIẾN ĐỔI VAØ THÍCH NGHI CUÛA COÂNG GIAÙO HIEÄN ÑAÏI 49 2. Söï bieán ñoåi thích nghi cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo qua Coâng ñoàng 49 Vatican II 2. Xu höôùng bieán ñoåi, phaân hoùa cuûa Coâng giaùo hieän ñaïi vaø cuoäc 63 chaán höng giaùo hoäi cuûa Giaùo hoaøng Joannes Paulus II Kết luận chương 2 109 Chương 3 SÖÏ BIEÁN ÑOÅI CUÛA COÂNG GIAÙO ÔÛ VIEÄT NAM 111 3. Quaù trình du nhaäp vaø phaùt trieån Coâng giaùo ôû Vieät Nam 111 3.

Thöïc traïng vaø söï bieán ñoåi cuûa Coâng giaùo Vieät Nam trong dieãn trình lòch söû daân toäc 119 3. Söï bieán ñoåi cuûa Coâng giaùo ôû Vieät Nam hieän nay – Moät soá vaán ñeà lyù luaän, thöïc tieãn ñang ñaët ra vaø phöông phaùp giaûi quyeát 140 Kết luận chương 3 154 KEÁT LUAÄN CHUNG 156 Chuù thích 162 Taøi lieäu tham khaûo 197 Moät soá coâng trình nghieân cöùu cuûa taùc giaû coù lieân quan ñeà taøi 212 Phuï luïc 5 PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1. Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi Qua hai ngaøn naêm cuøng phaùt trieån vôùi töøng giai ñoaïn phaùt trieån cuûa nhaân loaïi cuõng nhö gaàn 400 naêm hieän dieän ôû Vieät Nam, Coâng giaùo - Catholic Church - vaãn luoân laø moät ñeà taøi nhaïy caûm duø xeùt ôû lónh vöïc lyù luaän hay trong thöïc tieãn vì tính chaát lieân quan ñaëc thuø vôùi ñôøi soáng chính trị tinh thaàn cuûa xaõ hoäi. Ñaõ töøng coù kyû nguyeân boùng toái hôn moät ngaøn naêm, lòch söû mệnh danh laø Ñeâm tröôøng trung coå - The Dark Age - ñeå chæ heä quaû söï aùp chế naëng neà treân moïi lónh vöïc khi giaùo hội ñi cuøng quyeàn löïc chính trò.

Cho duø vaäy, Coâng giaùo vaãn ngaøy caøng ñöôïc toân vinh, ñöôïc coi laø caên tính vaên hoùa chaâu AÂu, giaùo hoäi nuoâi hy voïng Thaùnh hoùa toaøn nhaân loaïi nhaát laø ñoùng vai troø neàn taûng luaân lyù ñaïo ñöùc trong moät xaõ hoäi ngaøy caøng ñaày baïo löïc, suy ñoài cuûa xaõ hoäi tö baûn hieän ñaïi. Do ñaâu Toøa Thaùnh Roma coù ñöôïc uy löïc truøm khaép theá giôùi? Vaäy coù theå tieáp tuïc hieåu toân giaùo nhö moät hình thaùi yù thöùc phaûn aùnh leäch laïc theá giôùi? Laø söï phaûn khaùng tieâu cöïc cuûa moät boä phaän quaàn chuùng bò aùp böùc, "laø traùi tim cuûa nhaân loaïi khoâng coù traùi tim"? Cuoái theá kyû XX, phong traøo caùch maïng voâ saûn vaø coâng nhaân theá giôùi laâm böôùc khuûng hoaûng, caùc theá löïc ñeá quoác muoán chuyeån hoùa chế ñoä chính trò ôû caùc nöôùc xaõ hoäi chuû nghóa, baèng chieán löôïc "dieãn bieán hoøa bình", lôïi duïng caùc toân giaùo, tröôùc heát laø Coâng giaùo, nhö moät vuõ khí tieán coâng, ñaåy caùc toå chöùc toân giaùo vaøo theá ñoái ñaàu caùc Nhaø nöôùc xaõ hoäi chuû nghóa. Moät soá lyù luaän gia tö saûn, nhaø thaàn hoïc nhaân danh töï do, daân chuû, nhaân quyeàn, xuyeân taïc quan ñieåm cuûa Maùc - Ăngghen về toân giaùo, cho raèng Chuû nghóa coäng saûn cuõng ñoái phoù toân giaùo nhö vôùi cheá ñoä tö höõu tö baûn chuû nghóa. Trong khi ñoùù, moät thöïc teá chöa ñöôïc xem xeùt thaät 6 khaùch quan, ñaày ñuû laø caû cheá ñoä coäng saûn laãn caùc giaùo hoäi ñeàu ñang ñoåi môùi veà nhaän thöùc quy luaät vaø haønh ñoäng thöïc tieãn töông thích.

ÔÛ Vieät Nam, trong lòch söû caän ñaïi phaùt sinh “Bình Taây saùt Taû” vaø trong caùch maïng daân toäc daân chuû laø nhöõng ngoä nhaän, maëc caûm giöõa coäng ñoàng daân toäc vôùi coäng ñoàng tín höõu Coâng giaùo. Hieän nay, vaán ñeà daân chuû xaõ hoäi haøm chöùa noäi dung töï do toân giaùo, tín ngöôõng laø moät muïc tieâu lôùn trong söï nghieäp ñoåi môùi cuûa Vieät Nam döôùi söï laõnh ñaïo cuûa Ñaûng Coäng saûn. Ñeå phaùt huy ñöôïc söùc maïnh ñaïi ñoaøn keát toaøn daân toäc, xaây döïng ñaát nöôùc vaø môû con ñöôøng hoäi nhaäp vôùi quoác teá, chuùng ta caàn phaûi hieåu nhöõng quan heä cuûa Coâng giaùo vôùi xaõ hoäi, giaûi quyeát ñuùng ñaén, khoa hoïc quan heä giöõa boä phaän Coâng giaùo Vieät Nam vôùi daân tộc vaø vôùi Coâng giaùo quoác teá. Caùc vaán ñeà treân ñoøi hoûi chuùng ta nghieân cöùu moät caùch heä thoáng veà Coâng giaùo vaø nhöõng bieán ñoåi cuûa Coâng giaùo hieän ñaïi.

Với mong muốn goùp phaàn giaûi quyeát yeâu caàu treân ôû bình dieän trieát hoïc, taùc giaû ñaõ choïn ñeà taøi “Coâng giaùo vaø nhöõng bieán ñoåi cuûa Coâng giaùo hieän ñaïi” ñeå laøm luaän aùn. Tình hình nghieân cöùu ñeà taøi Treân phaïm vi theá giôùi, caùc heä phaùi Kitoâ giaùo, tröôùc heát laø Coâng giaùo thöôøng xuyeân ñöôïc nghieân cöùu ôû moïi chieàu kích, theo nhieàu quan ñieåm khaùc nhau. Sau Coâng ñoàng Vatican II, ngöôøi ta chuù yù nghieân cöùu söï bieán ñoåi, canh taân cuûa Coâng giaùo theå hieän qua quan ñieåm thaàn hoïc, giaùo luaät gaén vôùi vieäc boå nhieäm haøng chöùc saéc cao caáp cuûa giaùo trieàu Roma. Thaàn hoïc Coâng giaùo hieän ñaïi chuû yeáu chia hai phaùi: Moät laø, Thaàn hoïc kinh vieän hay Thaàn hoïc cô baûn, kieân trì neàn tín lyù theo heä tö töôûng Thomas Aquinas truyeàn thoáng; Hai laø, Thaàn hoïc caáp tieán, nhìn nhaän nhöõng caên tính luaân lyù toân giaùo ôû goùc ñoä thöïc tieãn lòch söû - chính trò - xaõ hoäi, huôùng ñeán tính ña daïng, thích nghi vaên hoùa hieän ñaïi.

Phaùi thöù nhaát thöôøng laø caùc nhaø thaàn hoïc thuoäc hệ Giaùo 7 hoaøng hoïc vieän, caùc chöùc saéc hoaït ñoäng trong giaùo trieàu trung öông, ñöùng ñaàu tröôùc tieân laø Giaùo hoaøng Beneùdictus XVI, nguyeân Hoàng y Toång tröôûng Thaùnh boä Giaùo lyù - Ñöùc tin. Maëc duø, tröôùc taùc ñoäng cuûa tình hình kinh teá, chính trò, vaên hoùa xaõ hoäi buoäc phaûi coù söï bieán ñoåi, thích nghi, caùc nhaø thaàn hoïc naøy vaãn khoâng buoâng loûng nhöõng quan ñieåm truyeàn thoáng theå hieän tieâu bieåu nhaát ôû baûn Tuyeân ngoân Dominus Jesus (2001), Thoâng ñieäp Spe Salvi hay baûn Töï saéc Summorum Pontificum (2007). Phaùi thöù hai thöôøng laø caùc nhaø thaàn hoïc thuoäc giaùo hoäi ñòa phöông, nhaát laø caùc giaùo hoäi truyeàn giaùo khu vöïc Nam Myõ, AÙ, Phi. Nhöõng nghieân cöùu cuûa phaùi thaàn hoïc caáp tieán taïo neân nhöõng traøo löu tö töôûng môùi, ñaët ñöùc tin trong moái quan heä vôùi phaùt trieån, ñöa ra caùc hình thöùc caùch taân aûnh höôûng ñeán quyeàn löïc cuûa Toøa Thaùnh Roma neân ñoâi khi bò leân aùn, bò caám truyeàn baù, chuû nhaân caùc trieát thuyeát ñoù bò phaït vaï theo giaùo luaät, neáu laø giaùo só thì bò caùch chöùc, neáu laø giaùo daân bò ruùt pheùp thoâng coâng.

Moät vaøi teân tuoåi noåi baät nhö Hans Kung, nhaø thaàn hoïc Thuïy Só; Jacques Gaillot, giaùm muïc Phaùp; Tissa Balasuriya, nhaø thaàn hoïc SriLanka; Leonardo Boff, giaùm muïc Brazil; Gustavo Gutieùrrez, nhaø thaàn hoïc Peùru; hay Anthony de Mello, coá linh muïc doøng Jesuist, AÁn Ñoä, …. Caùc nhaø tö töôûng ngoaøi Coâng giaùo, caùc nhaø trieát hoïc xaõ hoäi nhö Maximilian Weber (1864 - 1920), Paul Tillich (1886 - 1965), Christopher Dawson (1889 - 1970), Arnold Toynbee (1889 - 1975), Harvey Cox, Samuel Huntington. laïi coù xu höôùng nghieân cöùu toân giaùo gaén vôùi lòch söû vaên hoùa xaõ hoäi, coi toân giaùo laø moät nhaân toá caên baûn caáu thaønh nhöõng neàn vaên minh khaùc nhau cuûa nhaân loaïi, theo ñoù hoï cuõng uûng hoä traøo löu tö töôûng tích cöïc, choáng loaïi tröø nhau veà vaên hoùa tinh thaàn, söï ñoäc quyeàn chaân lyù cuûa giaùo hoäi truyeàn thoáng. Nhöõng luaän ñieåm cuûa hoï môû ra tieàn caûnh tieáp caän ñeà taøi cuûa luaän aùn.

ÔÛ Vieät Nam, moät phaàn do ñieàu kieän lòch söû chieán tranh, ñieàu kieän thoâng tin, tö lieäu haïn cheá, moät phaàn do nhu caàu ñoaøn keát thoáng nhaát giöõa caùc boä phaän nhaân 8 daân vaøo cuoäc khaùng chieán choáng ngoaïi xaâm, noùi chung nhöõng nhaø nghieân cöùu moät thôøi gian daøi ñaõ chöa chuyeân chuù xaây döïng nhöõng coâng trình nghieân cöùu heä thoáng, thöïc söï khaùch quan veà vaán ñeà Coâng giaùo. Tröôùc 1975, döôùi aûnh höôûng Coâng ñoàng Vatican II vaø phong traøo ñaáu tranh yeâu nöôùc, moät nhoùm giaùm muïc, linh muïc, tu só, trí thöùc Coâng giaùo ôû mieàn Nam baét ñaàu quan taâm vaán ñeà canh taân vaø ñoåi môùi trong giaùo hoäi vôùi tinh thaàn loäi ngöôïc doøng “veà nguoàn”, “nhaäp theá”, “löông taâm Coâng giaùo” ñöôïc trình baøy trong caùc baùo, taïp chí Nhaø Chuùa, Soáng ñaïo, Ñöùng daäy, Ñoái dieän, Choïn… Tuy nhieân cuõng chöa coù coâng trình naøo ñöôïc coâng boá ngoaïi tröø thöïc hieän vieäc dòch thuaät Kinh Thaùnh. Sau 1975, UÛy ban Ñoaøn keát Coâng giaùo Vieät Nam coù nhöõng nghieân cöùu vaø caùc aán baûn giôùi thieäu veà traøo löu Thaàn hoïc Giaûi phoùng, Thaàn hoïc AÙ chaâu, gôïi môû suy tö veà moät ñöôøng höôùng muïc vuï thích hôïp hoaøn caûnh. Hieän nay, vôùi ñöôøng loái ñoåi môùi veà chính saùch toân giaùo, caùc nhaø thaàn hoïc, giaùo só Vieät Nam caû hai phaùi kinh vieän vaø caáp tieán ñaõ coù nhöõng tranh luaän, giôùi thieäu quan ñieåm cuûa mình qua caùc phöông tieän truyeàn thoâng coâng khai nhö tuaàn baùo Ngöôøi Coâng giaùo Vieät Nam, tuaàn san vaø nguyeät san Coâng giaùo & Daân toäc cuûa UÛy ban Ñoaøn keát Coâng giaùo, hoaëc baùn coâng khai nhö Baûn tin Hieäp thoâng cuûa Hoäi ñoàng Giaùm muïc Vieät Nam.

UÛy ban Giaùo lyù ñöùc tin cuûa Hoäi ñoàng giaùm muïc Vieät Nam, caùc trung taâm nghieân cöùu cuûa caùc ñaïi chuûng vieän, doøng tu thöïc hieän tích cöïc vieäc nghieân cöùu, hoäi thaûo, dòch thuaät truyeàn baù caùc giaùo huaán, giaùo lyù cuûa giaùo hoäi, trong ñoù, Linh muïc Augustin Nguyeãn Vaên Trinh coù nhöõng nghieân cöùu lieân quan ñeà taøi nhö trình baøy trong taùc phaåm “Thaàn hoïc hy voïng”, nhaø xuaát baûn Toân giaùo naêm 2007, nhöng nhìn chung caùc coâng trình thöôøng nghieâng veà maët leã nghi phuïng vuï ñeå tìm söï hoäi nhaäp vaên hoùa, phaùt trieån truyeàn giaùo coøn khi baøn ñeán lyù luaän thaàn hoïc caên baûn vaãn aûnh höôûng quan ñieåm truyeàn thoáng. 9 Veà phía ngaønh khoa hoïc xaõ hoäi - nhaân vaên, vieäc thaønh laäp Vieän Nghieân cöùu toân giaùo ñaõ taïo ñieàu kieän thuùc ñaåy caùc coâng trình nghieân cöùu, hoäi thaûo khoa hoïc höôùng saâu hôn nhöõng vaán ñeà veà Coâng giaùo theá giôùi, lyù luaän vaø thöïc tieãn cuûa Coâng giaùo Vieät Nam. Moät soá chuyeân khaûo ñaõ thöïc hieän lieân quan ñeà taøi cuûa caùc giaùo sö, tieán só, nhaø nghieân cöùu Trieát hoïc, Lòch söû vaø Daân toäc hoïc chuû bieân: Ñoã Quang Höng, Phaïm Nhö Cöông, Nguyeãn Hoàng Döông, Phong Hieàn, Nguyeãn Vaên Kieäm, Nguyeãn Taøi Thö, Ñaëng Nghieâm Vaïn, Nguyeãn Höõu Vui, Buøi Thò Kim Quyø … nhö chuyeân khaûo veà "Moät soá vaán ñeà lyù luaän vaø tình hình toân giaùo hieän nay", “Moái quan heä thôøi ñaïi daân toäc toân giaùo”, “Vaán ñeà toân giaùo trong caùch maïng Vieät Nam. Lyù luaän vaø thöïc tieãn”.

Moät soá noäi dung naøy cuõng ñöôïc caùc nhaø nghieân cöùu, caùc linh muïc, tu só ñeà caäp trong caùc hoäi thaûo nhö “40 naêm sau Vatican II nhìn laïi” do UÛy ban giaùm muïc veà vaên hoùa toå chöùc vaøo thaùng 12/2002, Hoäi thaûo khoa hoïc “40 naêm beá maïc Coâng ñoàng Vatican II - 25 naêm thöïc hieän Thö chung HÑGMVN 1980” toå chöùc thaùng 10/2005 taïi Thaønh phoá Hoà Chí Minh. Treân Taïp chí Nghieân cöùu Toân giaùo, PGS.