Luận văn thạc sĩ về ứng phó biến đổi khí hậu tại Bắc Quang, Hà Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở khoa học ứng phó với biến đổi khí hậu trên địa bàn huyện bắc quang hà giang, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Tác giả: Nguyễn Hà Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Lưu Đức Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Cơ sở khoa học ứng phó với biến đổi khí hậu trên địa bàn huyện Bắc Quang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN – KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH HÀ GIANG
• 1.1. Tổng quan về biến đổi khí hậu
• 1.1.1. Khái quát về biến đổi khí hậu
• 1.1.2. Tác động của BĐKH
• 1.1.3. Điều kiện TN- KTXH huyện Bắc Quang
• 1.1.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.1.3.3. Tài nguyên thiên nhiên
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA CÁC GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU HUYỆN TẠI HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG
• 3.1. Xu hướng biến đổi của các yếu tố khí hậu
• 3.2. Lượng mưa và chỉ số khô hạn
• 3.3. Các hiện tượng thời tiết bất thường
• 3.4. Các ảnh hưởng của biến đổi khí hậu trên địa bàn huyện Bắc Quang
• 3.4.1. Các ảnh hưởng của BĐKH đến môi trường tự nhiên
• 3.4.2. Các ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến đời sống
• 3.4.3. Ảnh hưởng của BĐKH đến kinh tế - hoạt động sản xuất
• 3.5. Dự báo ảnh hưởng của BĐKH trên địa bàn huyện Bắc Quang
• 3.5.1. Dự báo ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên
• 3.5.2. Dự báo ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến đời sống xã hội
• 3.5.3. Dự báo ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến kinh tế - hoạt động sản xuất
• 3.5.4. Dự báo các tác động khác
• 3.6. Đề xuất các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu
• 3.6.1. Các giải pháp chung
• 3.6.2. Các giải pháp thích ứng với BĐKH đối với môi trường tự nhiên
• 3.6.3. Các giải pháp thích ứng với BĐKH trong lĩnh vực kinh tế
• 3.6.4. Giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu trong đời sống xã hội
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cơ sở khoa học ứng phó biến đổi khí hậu Bắc Quang

Biến đổi khí hậu đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại. Tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, tác động của biến đổi khí hậu đã thể hiện rõ rệt qua sự thay đổi của khí hậu và môi trường tự nhiên. Việc nghiên cứu cơ sở khoa học ứng phó với biến đổi khí hậu là cần thiết để xây dựng các chiến lược phát triển bền vững cho địa phương. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc hiểu rõ về biến đổi khí hậu và các tác động của nó là bước đầu tiên trong việc phát triển các giải pháp ứng phó hiệu quả.

1.1. Định nghĩa và khái niệm về biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) được định nghĩa là sự thay đổi trong trạng thái khí hậu của Trái Đất, thường kéo dài trong nhiều thập kỷ. Nguyên nhân chính của BĐKH bao gồm cả yếu tố tự nhiên và hoạt động của con người. Tại Bắc Quang, sự gia tăng nhiệt độ và thay đổi lượng mưa đã ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất của người dân.

1.2. Tình hình biến đổi khí hậu tại Bắc Quang

Huyện Bắc Quang đã ghi nhận nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ lụt, hạn hán và bão. Những hiện tượng này không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh kế của người dân. Việc theo dõi và đánh giá tình hình BĐKH là rất quan trọng để có những biện pháp ứng phó kịp thời.

II. Các thách thức do biến đổi khí hậu tại Bắc Quang

Biến đổi khí hậu đã tạo ra nhiều thách thức cho huyện Bắc Quang, từ việc thay đổi mô hình thời tiết đến tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp. Những thách thức này đòi hỏi sự chú ý và hành động từ chính quyền và cộng đồng địa phương.

2.1. Tác động đến môi trường tự nhiên

Sự gia tăng nhiệt độ và thay đổi lượng mưa đã dẫn đến sự suy giảm chất lượng đất và tài nguyên nước. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế của người dân. Các nghiên cứu cho thấy, việc bảo vệ môi trường tự nhiên là rất cần thiết để giảm thiểu tác động của BĐKH.

2.2. Tác động đến đời sống xã hội

Biến đổi khí hậu đã làm gia tăng tình trạng nghèo đói và bất bình đẳng trong xã hội. Người dân ở các vùng nông thôn, đặc biệt là những người phụ thuộc vào nông nghiệp, là những người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Việc xây dựng các chính sách hỗ trợ và nâng cao nhận thức cộng đồng là rất quan trọng.

III. Phương pháp nghiên cứu ứng phó biến đổi khí hậu Bắc Quang

Để ứng phó với biến đổi khí hậu, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học nhằm đánh giá chính xác tình hình và đề xuất các giải pháp hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm phân tích dữ liệu khí hậu, khảo sát thực địa và tham vấn cộng đồng.

3.1. Phân tích dữ liệu khí hậu

Việc thu thập và phân tích dữ liệu khí hậu là rất quan trọng để hiểu rõ xu hướng biến đổi khí hậu tại Bắc Quang. Các số liệu về nhiệt độ, lượng mưa và các hiện tượng thời tiết cực đoan sẽ giúp xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp.

3.2. Khảo sát thực địa và tham vấn cộng đồng

Khảo sát thực địa giúp thu thập thông tin trực tiếp từ người dân về tác động của BĐKH. Tham vấn cộng đồng cũng là một phương pháp hiệu quả để lắng nghe ý kiến và nhu cầu của người dân trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu.

IV. Giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu tại Bắc Quang

Để ứng phó với biến đổi khí hậu, huyện Bắc Quang cần triển khai các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào bảo vệ môi trường mà còn phải đảm bảo phát triển kinh tế bền vững.

4.1. Giải pháp bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường là một trong những giải pháp quan trọng nhất để ứng phó với BĐKH. Các biện pháp như trồng rừng, bảo vệ nguồn nước và cải thiện chất lượng đất sẽ giúp giảm thiểu tác động của BĐKH.

4.2. Giải pháp phát triển kinh tế bền vững

Phát triển kinh tế bền vững cần được chú trọng để đảm bảo sinh kế cho người dân. Các mô hình sản xuất nông nghiệp thông minh với BĐKH, sử dụng công nghệ mới và nâng cao năng lực cho người dân là rất cần thiết.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Các kết quả nghiên cứu về ứng phó với biến đổi khí hậu tại Bắc Quang đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các giải pháp khoa học có thể giúp giảm thiểu tác động của BĐKH. Những ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu sẽ hỗ trợ cho việc ra quyết định của chính quyền địa phương.

5.1. Kết quả từ các mô hình nghiên cứu

Các mô hình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các biện pháp ứng phó kịp thời có thể giảm thiểu thiệt hại do BĐKH. Những kết quả này cần được công bố rộng rãi để nâng cao nhận thức cộng đồng.

5.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Việc ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và cộng đồng. Các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho người dân cũng cần được triển khai.

VI. Kết luận và hướng đi tương lai cho Bắc Quang

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy, việc ứng phó với biến đổi khí hậu tại Bắc Quang là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Huyện cần xây dựng các chính sách và kế hoạch cụ thể để đảm bảo phát triển bền vững trong bối cảnh BĐKH.

6.1. Tầm quan trọng của việc ứng phó với BĐKH

Ứng phó với BĐKH không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần nâng cao nhận thức và tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

6.2. Định hướng phát triển bền vững cho Bắc Quang

Định hướng phát triển bền vững cần được xây dựng dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Huyện Bắc Quang cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp mới để ứng phó hiệu quả với BĐKH.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang là thách thức toàn cầu với tác động sâu rộng đến môi trường tự nhiên và các hoạt động kinh tế - xã hội. Tại Việt Nam, nhiệt độ trung bình đã tăng khoảng 0,5 – 0,7°C trong 50 năm qua, mực nước biển dâng khoảng 20cm, đồng thời các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ, hạn hán ngày càng gia tăng. Huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, nằm trong vùng núi phía Bắc, cũng chịu ảnh hưởng rõ nét của BĐKH với sự biến đổi nhiệt độ, lượng mưa và gia tăng thiên tai như lũ quét, sạt lở đất. Nhiệt độ trung bình năm tại Bắc Quang dao động từ 20,8°C đến 24,0°C trong giai đoạn 1991-2012, với xu hướng tăng nhẹ; lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 2.184,7mm, phân bố không đều theo mùa, tập trung chủ yếu vào mùa mưa (tháng 5 đến tháng 11).

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích diễn biến các yếu tố khí hậu chính từ năm 1991 đến 2012, đánh giá tác động của BĐKH đến môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội tại Bắc Quang, đồng thời đề xuất các giải pháp ứng phó phù hợp đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn huyện Bắc Quang, với dữ liệu khí tượng thủy văn, điều tra thực tế và khảo sát xã hội. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà quản lý địa phương xây dựng chính sách thích ứng, giảm thiểu thiệt hại do BĐKH, góp phần phát triển bền vững vùng miền núi phía Bắc Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng mô hình DPSIR (Động lực - Áp lực - Hiện trạng - Tác động - Đáp ứng) để phân tích mối quan hệ giữa phát triển kinh tế - xã hội, biến đổi khí hậu và các tác động môi trường tại huyện Bắc Quang. Mô hình này giúp nhận diện các yếu tố động lực như gia tăng dân số, phát triển nông nghiệp; áp lực từ biến đổi khí hậu như thay đổi nhiệt độ, lượng mưa; hiện trạng môi trường và tài nguyên; tác động đến sức khỏe, sản xuất và đời sống; từ đó đề xuất các giải pháp ứng phó thích hợp.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Biến đổi khí hậu: sự thay đổi trạng thái khí hậu kéo dài trên nhiều thập kỷ do tác động tự nhiên và nhân tạo.
• Chỉ số khô hạn: tỷ lệ giữa lượng bốc hơi và lượng mưa, phản ánh mức độ khô hạn của khu vực.
• Hiện tượng thời tiết bất thường: các hiện tượng khí hậu cực đoan như lũ quét, mưa đá, hạn hán.
• Tác động kinh tế - xã hội: ảnh hưởng của BĐKH đến sản xuất nông nghiệp, sức khỏe cộng đồng, cơ sở hạ tầng.
• Giải pháp thích ứng: các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu khí tượng thủy văn từ năm 1991 đến 2012 tại trạm Bắc Quang, số liệu thống kê thiên tai, điều tra xã hội và phỏng vấn sâu các cán bộ địa phương, người dân. Cỡ mẫu khảo sát gồm các hộ dân, UBND xã, trạm y tế trên địa bàn huyện. Phương pháp chọn mẫu kết hợp ngẫu nhiên và có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy.

Phân tích số liệu sử dụng mô hình DPSIR kết hợp đánh giá tác động theo hướng dẫn của Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Môi trường. Quy trình đánh giá gồm xác định kịch bản BĐKH (kịch bản phát thải trung bình B2), lựa chọn đối tượng ưu tiên (tài nguyên đất, nước, nông lâm nghiệp), phân tích tác động đến môi trường và kinh tế - xã hội, đánh giá mức độ rủi ro và khả năng thích ứng. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2011 đến 2013, bao gồm thu thập số liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến đổi nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình năm tại Bắc Quang tăng nhẹ trong giai đoạn 1991-2012, dao động từ 20,8°C đến 24,0°C. Nhiệt độ thấp nhất ghi nhận là 2,9°C (năm 1999), cao nhất là 40,4°C (năm 1994). Biên độ dao động nhiệt độ tăng dần, đặc biệt từ 2010 đến 2012. Nhiệt độ tháng 1 (mùa đông) và tháng 7 (mùa hè) đều có xu hướng tăng nhẹ.

2. Lượng mưa và chỉ số khô hạn: Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 2.184,7mm, phân bố không đều, với 85-90% tập trung vào mùa mưa (tháng 5-11). Xu hướng lượng mưa giảm nhẹ, số ngày có mưa giảm từ 224 ngày (1991) xuống còn 168 ngày (2011). Chỉ số khô hạn có xu hướng tăng nhẹ, dao động từ 0,09 đến 0,25, cho thấy nguy cơ khô hạn gia tăng, đặc biệt trong mùa khô.

3. Hiện tượng thời tiết bất thường: Tần suất và cường độ các hiện tượng như lũ quét, sạt lở đất, mưa đá, nắng nóng gia tăng rõ rệt. Từ năm 2004 đến 2011, huyện Bắc Quang ghi nhận hơn 11 trận lũ quét lớn, gây thiệt hại hàng chục tỷ đồng và hàng chục ha lúa, hoa màu. Các điểm sạt lở đất cũng tăng về số lượng và mức độ nghiêm trọng, ảnh hưởng đến giao thông và đời sống dân cư.

4. Tác động đến môi trường và kinh tế - xã hội: BĐKH làm suy giảm chất lượng đất do xói mòn, rửa trôi dinh dưỡng; ảnh hưởng đến nguồn nước mặt và nước ngầm do biến đổi dòng chảy và ô nhiễm sau lũ. Nông nghiệp chịu thiệt hại do thay đổi thời vụ, sâu bệnh tăng, diện tích đất canh tác giảm. Sức khỏe cộng đồng bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ tăng và dịch bệnh truyền nhiễm. Thu nhập bình quân đầu người năm 2012 đạt khoảng 10,4 triệu đồng, còn thấp so với mức phát triển bền vững.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng nhiệt độ và biến động lượng mưa tại Bắc Quang phù hợp với xu hướng chung của vùng Đông Bắc Việt Nam và các nghiên cứu quốc tế về BĐKH. Việc giảm số ngày mưa nhưng tăng cường độ mưa lớn dẫn đến nguy cơ lũ lụt và sạt lở đất cao hơn, gây thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất nông nghiệp và hạ tầng. Các hiện tượng thời tiết bất thường như mưa đá, nắng nóng kéo dài làm thay đổi tập quán canh tác truyền thống, buộc người dân phải thích nghi hoặc di cư.

So sánh với các nghiên cứu tại các huyện miền núi khác, Bắc Quang có lượng mưa cao hơn nhưng cũng chịu áp lực lớn từ thiên tai. Việc áp dụng mô hình DPSIR giúp nhận diện rõ các mối quan hệ nhân quả, từ đó xây dựng các giải pháp ứng phó khoa học và thực tiễn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ xu hướng nhiệt độ, lượng mưa, chỉ số khô hạn và bảng thống kê các trận thiên tai để minh họa rõ ràng các biến đổi và tác động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và bảo vệ tài nguyên đất: Áp dụng các biện pháp chống xói mòn như trồng cây phủ đất, xây dựng bờ kè, cải tạo đất bạc màu nhằm giảm thiểu suy thoái đất, bảo vệ diện tích đất canh tác. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, ngành nông nghiệp. Thời gian: 2014-2020.

2. Phát triển hệ thống thủy lợi và quản lý nguồn nước: Nâng cấp các công trình thủy lợi hiện có, xây dựng thêm hồ chứa nước, áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm để đảm bảo nguồn nước cho sản xuất và sinh hoạt, đặc biệt trong mùa khô. Chủ thể: Sở Nông nghiệp, UBND xã. Thời gian: 2015-2018.

3. Xây dựng kế hoạch phòng chống thiên tai và ứng phó kịp thời: Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm lũ quét, sạt lở đất; tổ chức tập huấn, diễn tập phòng chống thiên tai cho cộng đồng; quy hoạch lại khu dân cư tại vùng nguy cơ cao. Chủ thể: Ban phòng chống thiên tai huyện, UBND xã. Thời gian: 2014-2016.

4. Đẩy mạnh tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình giáo dục về BĐKH, hướng dẫn kỹ thuật canh tác thích ứng, bảo vệ rừng và tài nguyên nước cho người dân, đặc biệt là các dân tộc thiểu số. Chủ thể: Sở Tài nguyên Môi trường, các tổ chức xã hội. Thời gian: liên tục.

5. Khuyến khích phát triển kinh tế đa dạng và bền vững: Hỗ trợ phát triển các ngành dịch vụ, công nghiệp nhẹ, du lịch sinh thái nhằm giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên và tăng thu nhập cho người dân. Chủ thể: UBND huyện, Sở Kế hoạch Đầu tư. Thời gian: 2015-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý địa phương: Giúp xây dựng chính sách, kế hoạch ứng phó BĐKH phù hợp với điều kiện đặc thù của huyện Bắc Quang và các vùng miền núi tương tự.

2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành môi trường, khí tượng thủy văn: Cung cấp dữ liệu thực tiễn, phương pháp phân tích và mô hình DPSIR ứng dụng trong nghiên cứu BĐKH.

3. Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển: Hỗ trợ thiết kế các chương trình thích ứng, giảm thiểu rủi ro thiên tai và phát triển bền vững tại vùng núi phía Bắc.

4. Cộng đồng dân cư và các nhóm dân tộc thiểu số: Nâng cao nhận thức về tác động BĐKH, hướng dẫn kỹ thuật canh tác và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên nhằm cải thiện đời sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng thế nào đến huyện Bắc Quang?
   BĐKH làm tăng nhiệt độ trung bình, thay đổi lượng mưa, gia tăng thiên tai như lũ quét, sạt lở đất, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, sức khỏe và đời sống người dân.

2. Phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng là gì?
   Luận văn áp dụng mô hình DPSIR kết hợp phân tích số liệu khí tượng thủy văn và khảo sát xã hội để đánh giá tác động và đề xuất giải pháp ứng phó.

3. Các hiện tượng thời tiết bất thường nào phổ biến tại Bắc Quang?
   Lũ quét, sạt lở đất, mưa đá, nắng nóng kéo dài là những hiện tượng gia tăng về tần suất và cường độ trong 20 năm qua.

4. Giải pháp thích ứng nào được đề xuất cho nông nghiệp?
   Tăng cường quản lý đất, áp dụng kỹ thuật canh tác thích ứng, phát triển hệ thống thủy lợi và đa dạng hóa sản xuất để giảm thiệt hại do BĐKH.

5. Ai là đối tượng chính hưởng lợi từ nghiên cứu này?
   Nhà quản lý địa phương, nhà nghiên cứu, tổ chức phát triển và cộng đồng dân cư tại vùng núi phía Bắc, đặc biệt các dân tộc thiểu số.

Kết luận

• Nhiệt độ trung bình và biên độ dao động tại huyện Bắc Quang tăng nhẹ trong 20 năm qua, lượng mưa có xu hướng giảm nhưng cường độ mưa lớn tăng.
• Tần suất thiên tai như lũ quét, sạt lở đất gia tăng, gây thiệt hại nghiêm trọng đến sản xuất và đời sống.
• BĐKH ảnh hưởng tiêu cực đến tài nguyên đất, nước, nông nghiệp và sức khỏe cộng đồng tại địa phương.
• Mô hình DPSIR là công cụ hiệu quả để phân tích mối quan hệ nhân quả và xây dựng giải pháp ứng phó phù hợp.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý tài nguyên, phát triển kinh tế bền vững và nâng cao nhận thức cộng đồng trong giai đoạn 2014-2020.

Luận văn cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoạch định chính sách ứng phó BĐKH tại Bắc Quang và các vùng miền núi tương tự. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu để tăng cường khả năng chống chịu và phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu: đƣa ra vấn đề nghiên cứu. Chƣơng 1: Tổng quan về biến đổi khí hậu và các điều kiện kinh tế xã hội huyện Bắc Quang. Chƣơng 2: Đối tƣợng, nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Phân tích cơ sở khoa học của các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang.

Kết luận, kiến nghị. Khoa môi trường _Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Hà Linh_KHMT Chƣơng 1. TỔNG QUAN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN – KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH HÀ GIANG 1. Tổng quan về biến đổi khí hậu 1.

Khái quát về biến đổi khí hậu a) Định nghĩa: Trái Đất của chúng ta đang nóng dần lên do chịu ảnh hƣởng của hiệu ứng nhà kính. Nguyên nhân gây ra hiệu ứng nhà kính là do nồng độ các khí tự nhiên có trong bầu khí quyển và các khí do các hoạt động sinh hoạt, sản xuất của con ngƣời thải vào khí quyển đang có xu hƣớng tăng lên. Khác với xu thế biến đổi tự nhiên của hệ thống khí hậu và thời tiết trên Trái Đất, hiện tƣợng nóng lên của Trái Đất do hoạt động trực tiếp hoặc gián tiếp của con ngƣời gây ra thay đổi các thành phần trong khí quyển toàn cầu đƣợc gọi là BĐKH Biến đổi khí hậu (BĐKH) đƣợc định nghĩa là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình và hoặc giao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thƣờng là vài thập kỷ hoặc dài hơn. Biến đổi khí hậu có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con ngƣời làm thay đổi thành phần của khí quyển.

Bao gồm cả khai thác trong sử dụng đất [6]. b) Khái quát tình hình, xu thế, diễn biến của biến đổi khí hậu trên thế giới và Việt Nam BĐKH có hai nguyên nhân chính: do quá trình tự nhiên và do con ngƣời. Nguyên nhân tự nhiên bao gồm sự biến động của cƣờng độ bức xạ mặt trời chiếu xuống Trái đất, sự thay đổi góc nghiêng của trục trái đất, sự biến động của các quá trình nội sinh nhƣ núi lửa phun trào, sự dịch chuyển của các lục địa… Tuy nhiên phần lớn các nhà khoa học đều khẳng định rằng, hoạt động của con ngƣời đã và đang làm BĐKH toàn cầu kể từ thời kỳ tiền công nghiệp (khoảng từ năm 1750), do con ngƣời đã sử dụng ngày càng nhiều năng lƣợng, chủ yếu xuất phát từ các nguồn nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí đốt), qua đó đã thải vào Khí quyển ngày càng nhiều các chất khí gây hiệu ứng nhà kính nhƣ CO2, CH4, N2O, CFCs, HCFCs. Sự tăng nồng độ các khí nhà kính trong Khí quyển dẫn đến tăng hiệu ứng nhà kính.

Khoa môi trường _Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Hà Linh_KHMT Vai trò của khí nhà kính đối với BĐKH và những đặc trƣng của chúng chỉ có ý nghĩa khi xét trên qui mô toàn cầu. Vì vậy, những kết quả đo đạc thƣờng là những đặc trƣng mang tính toàn cầu. Các kết quả đo đạc đƣợc cho thấy nhiều loại khí nhà kính chiếm tỷ lệ thấp có xu thế tăng lên đáng kể trong những năm gần đây. Những nghiên cứu chỉ rõ, có mối liên quan giữa sự tăng lên của nhiệt độ bề mặt trái đất với sự tăng lên nồng độ của một số loại khí nhà kính trong Khí quyển nhƣ CO2 và CH4.

Những số liệu về hàm lƣợng khí CO2 trong Khí quyển đƣợc xác định từ các lõi băng đƣợc khoan từ Greenland và Nam cực cho thấy, trong suốt chu kỳ băng hà và gian băng (khoảng 18 nghìn năm trƣớc), hàm lƣợng khí CO2 trong Khí quyển chỉ khoảng 180-200ppm (phần triệu), nghĩa là chỉ bằng khoảng 70% so với thời kỳ tiền công nghiệp (280ppm). Từ khoảng năm 1800, hàm lƣợng khí CO2 bắt đầu tăng lên, vƣợt con số 300ppm, và đạt 385ppm vào năm 2008 (vƣợt qua mức an toàn là 350ppm) nghĩa là tăng khoảng 38% so với thời kỳ tiền công nghiệp, vƣợt xa mức khí CO2 tự nhiên trong 650. Ngày 9/5/2013, nồng độ CO2 ngƣng đọng trong bầu khí quyển Trái đất đã đạt mức kỷ lục - 400 phần triệu (ppm). Mỗi năm con ngƣời thải vào Khí quyển 30 tỷ tấn CO2 do đốt năng lƣợng hóa thạch, trong đó việc đốt, phá rừng và sản xuất nông nghiệp đóng khoảng 3 đến 10 tỷ tấn.

Hàm lƣợng các khí nhà kính khác nhau nhƣ: Khí metan (CH4), oxit nito (N2O) cũng tăng lần lƣợt từ 715 ppb (phần tỷ) và 270 ppb trong thời kỳ tiền công nghiệp lên 1774 ppb (151%) và 319 ppb (17%) vào năm 2005. Riêng các chất khí chlorofluoro cacbon (CFCs) vừa là khí nhà kính với tiềm năng làm nóng lên toàn cầu lớn gấp nhiều lần khí CO2, vừa là chất phá hủy tầng ozôn bình lƣu, chỉ mới có trong Khí quyển do con ngƣời sản xuất kể từ khi công nghiệp làm lạnh, hóa mỹ phẩm phát triển. Theo số liệu IPCC cho thấy, việc tiêu thụ năng lƣợng do đốt nhiên liệu hóa thạch trong các ngành sản xuất năng lƣợng, công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng vv… đóng góp khoảng một nửa (46%) vào sự nóng lên toàn cầu, phá rừng nhiệt đới đóng góp khoảng 18%, sản xuất nông nghiệp khoảng 9%, các ngành hóa chất (CFCs, HCFCs) khoảng 24%, còn lại (3%) là các hoạt động khác [11]. c) Xu thế, diễn biến của biến đổi khí hậu trên Thế giới Theo số liệu quan trắc khí hậu ở các nƣớc cho thấy, Trái Đất đang nóng lên với sự gia tăng của nhiệt độ bình quân toàn cầu và nhiệt độ nƣớc biển; băng và tuyết đã và đang tan trên phạm vi rộng làm cho diện tích băng ở Bắc Cực và Nam Cực thu hẹp đáng kể, dẫn đến mực nƣớc biển dâng cao.

Khoa môi trường _Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Hà Linh_KHMT Theo kết quả nghiên cứu của IPCC năm 2010, đến cuối thế kỷ XXI hàm lƣợng CO2 trong khí quyển vào năm 2100 có khả năng đạt 540 – 970 ppm. Nguồn: Kịch bản SRES của IPCC-2010 Hình 1. Các kịch bản về sự gia tăng nồng độ CO2 trong khí quyển đến năm 2100 Theo báo cáo của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu, nhệt độ trung bình toàn cầu và mực nƣớc biển tăng trong vòng 100 năm qua, đặc biệt trong 25 năm gần đây. Trong thế kỷ 20, trên khắp các châu lục và đại dƣơng, nhiệt độ có xu thể tăng rõ rệt.

Độ lệch chuẩn của nhiệt độ trung bình toàn cầu là 0,240C, sai khác lớn nhất giữa hai năm liên tiếp là 0,290C (giữa năm 1976 và năm 1977), sự gia tăng nhiệt độ thế kỷ 20 là 0,750C, nhanh hơn bất kỳ thế kỷ nào trong lịch sử kể từ thế kỷ 11 đến nay [6]. Vào 5 thập kỷ gần đây 1956 – 2005, nhiệt độ tăng 0,640C ± 0,130C, gấp đôi mức tăng trung bình thế kỷ 20. Rõ ràng xu thế biến đổi nhiệt độ ngày càng rõ ràng và nhanh hơn. Giai đoạn 1995 – 2006 có 11 năm (trừ 1996) đƣợc xếp vào danh sách 12 năm nhiệt độ cao nhất trong lịch sử quan trắc.

Khoa môi trường _Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Hà Linh_KHMT Nguồn: Báo cáo của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu Hình 1. Nhiệt độ trung bình toàn cầu từ năm 1860 đến năm 2000 Kết quả phân tích cho thấy, nói chung trong phạm vi 300 - 850 vĩ Bắc, mƣa trên đất liền tăng trong thế kỷ 20, nhƣng trong phạm vi 100 vĩ Nam đến 300 vĩ Bắc thì mƣa giảm đáng kể trong 40 năm qua. Trong phạm vi 100 - 30° vĩ Bắc, có dấu hiệu mƣa tăng trong thời gian từ năm 1900 đến năm 1950, nhƣng giảm từ khoảng sau năm 1970 [7]. Những trận mƣa lớn sẽ xuất hiện thƣờng xuyên hơn.

Cƣờng độ những trận mƣa cũng sẽ tăng lên, đặc biệt là ở các vùng nhiệt đới và vĩ độ cao, nơi lƣợng mƣa bình quân tăng; nhƣng có xu thế khô hạn ở các khu vực giữa các lục địa, dẫn đến nguy cơ hạn hán ở các khu vực này tăng lên. Trên phần lớn các khu vực nhiệt đới và vĩ độ cao, mƣa dài ngày sẽ tăng nhiều hơn so với mƣa có số ngày trung bình. d) Xu thế, diễn biến của biến đổi khí hậu tại Việt Nam Tại Việt Nam, trong 50 năm qua nhiệt độ trung bình đã tăng khoảng 0,5 – 0,70C, mực nƣớc biển đã dâng khoảng 20cm. Hiện tƣợng El Nino, La Nina cùng lúc tác động mạnh mẽ.

Biến đổi khí hậu đã làm cho những thiên tai đặc biệt nhƣ bão, lũ và hạn hán ngày càng trở nên khốc liệt đƣợc thể hiện tại bảng 1. Mức tăng nhiệt độ và mức thay đổi lƣợng mƣa trong 50 năm qua ở các vùng khí hậu của Việt Nam Nhiệt độ (oC) Lƣợng mƣa (%) Vùng khí hậu Tháng Tháng Thời kỳ Thời kỳ Năm Năm I VII XI-IV V-X Tây Bắc Bộ 1,4 0,5 0,5 6 -6 -2 Đông Bắc Bộ 1,5 0,3 0,6 0 -9 -7 Khoa môi trường _Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Hà Linh_KHMT Nhiệt độ (oC) Lƣợng mƣa (%) Vùng khí hậu Tháng Tháng Thời kỳ Thời kỳ Năm Năm I VII XI-IV V-X Đồng bằng Bắc Bộ 1,4 0,5 0,6 0 -13 -11 Bắc Trung Bộ 1,3 0,5 0,5 4 -5 -3 Nam Trung Bộ 0,6 0,5 0,3 20 20 20 Tây Nguyên 0,9 0,4 0,6 19 9 11 Nam Bộ 0,8 0,4 0,6 27 6 9 Nguồn: Kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng cho Việt Nam, (VNCC10) Nhiệt độ vào mùa đông tăng nhanh hơn so với vào mùa hè và nhiệt độ vùng sâu trong đất liền tăng nhanh hơn nhiệt độ vùng ven biển và hải đảo. Vào mùa đông, nhiệt độ tăng nhanh hơn cả là Tây Bắc Bộ, Đông Bắc Bộ, Đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ (khoảng 1,3 - 1,5 0C/50 năm). Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ có nhiệt độ tháng 1 tăng chậm hơn so với các vùng khí hậu phía Bắc (khoảng 0,6 - 0,9 0C/50 năm).

Tính trung bình cho cả nƣớc, nhiệt độ mùa đông ở nƣớc ta đã tăng lên 1,2 0C trong 50 năm qua. Nhiệt độ tháng 7 tăng khoảng 0,3 - 0,5 0C/50 năm trên tất cả các vùng khí hậu của nƣớc ta. Nhiệt độ trung bình năm tăng 0,5 - 0,6 0C/50 năm ở Tây Bắc, Đông Bắc Bộ, Đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ còn mức tăng nhiệt độ trung bình năm ở Nam Trung Bộ thấp hơn, chỉ vào khoảng 0,3 0C/50 năm [7].