mở đầu chiến lược, trả lời các câu hỏi: nền kinh tế đang ở giai đoạn nào và trình độ nào trong tiến trình phát triển và trong sự so sánh quốc tế. - Đánh giá, dự báo các nguồn lực, các lợi thế so sánh và môi trường phát triển trong thời kỳ chiến lược, bao gồm các yếu tố như: vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên, dân số và lao động, cơ sở vật chất - kỹ thuật, nguồn vến tài chính. - Đánh giá và dự báo các điều kiện bên ngoài như tác động của quá trình toàn cầu hoá, khu vực hoá, nguồn vốn bên ngoài và khả năng mở rộng hợp tác quốc tế, khả năng ứng dụng khoa học và công nghệ. Từ các điều kiện nêu trên, làm rõ các thuận lợi, thời cơ và khó khăn thách thức đối với sự phát triển trong thời gian tới.
Các giải pháp chiến lược: - Định hướng chuyển dịch cơ cấu ngành và lĩnh vực, xã hội; cơ cấu thành phần kinh tế; cơ cấu lãnh thổ, cơ cấu công nghệ. - Các chính sách và cơ chế quản lý kinh tế, xã hội. Đặc điểm của chiến lược phát triển kinh tế, xã hội Chiến lược phát triển kinh tế, xã hội có những đặc điểm riêng, các đặc điểm này thể hiện trong các mối quan hệ và tính đa dạng của chiến lược như sau: 4. Mới quan hệ giữa các yếu to vat chat va phi vat chat rong chiến lược: Có quan niệm nhấn mạnh vếu tố các nguỏn lực vật chất là cơ sở quan trọng nhất để lựa chọn mục tiêu và các giải pháp chiến lược.
Điều này muốn khẳng định chiến lược không phải là những ý đồ và mong muốn chủ quan mà phải xác định trên cơ sở xem xét đất nước có cái gì để thực hiện những mục tiêu, những ý đồ chiến lược đã nêu ra. Vì vậy, mục tiêu chiến lược phải sát với thức tiễn, khòng chủ quan duy ý chí, Ngay các nước có thời kỳ đạt được mức tăng trưởng kinh tế rất cao như Nhật Bản. Hàn Quốc, Đài Loan. Thái Lan, người ta cũng không tự định ra mục tiêu cao ngay lúc ban đầu mà trong quá trình thực hiện chiến lược, đã điều chỉnh phù hợp với bối cảnh mới.
đề đạt được thành tựu mới. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào yếu tố nguồn lực vật chất như một cơ sở duy nhất thì không đầy đủ và không xác đáng. Chiến lược cũng cần thấy hết vai trò rất quan trọng của các yéu tố khác, bao gồm cả những yếu tố là những tác động phi vật chất trong quá trình phát triển như kinh nghiệm thực tiễn, cơ cấu, cơ chế chính sách, các lợi thế so sánh, môi trường và mối quan hệ quốc tế. + y! a Bra iad Ist | bidet oe Shay pid wat ny bitte REL, 4.
Mối quan hệ giữa dịnh hướng, định tính và dinh lượng của chiến lược Như đã nêu ở trên, việc xác định các mục tiêu chiến lược cần đạt trong một thời gian nhất định tự nó đã đòi hỏi phải có sự kết hợp chặt chế giữa các mặt: định hướng, định tính và định lượng. Định tính của chiến lược thực chất là khái quát cao của định lượng. Sự biến đổi về chất của một nền kinh tế, xã hội thể hiện rõ nét khía cạnh định tính của chiến lược, phải tạo ra bởi những biến đối nhất định về lượng; nếu không tính toán và xác định được những yếu tố định lượng này thì chiến lược chỉ còn là những quan điểm và tư tưởng phát triển. Kinh nghiệm của nhiều nước đã khẳng định điều này, chẳng hạn như Malaysia, khi hoạch định chiến lược phát triển đã rất coi trọng việc kiểm kê các nguồn lực, tính toán khả năng khai thác và huy động các nguồn lực vào phát triển kinh tế.
Việc tính toán định lượng của chiến lược là títh toán ở mức độ tổng thể những yếu tố quan trọng nhất tác động đến quá trình phát triển, trong đó đáng chú ý nhất là các mục tiêu tăng trưởng kinh tế và cân đối vĩ mô như: tăng trưởng về dân số và lao động; tăng trưởng về GDP và tăng trưởng về giá trị gia tăng các khu vực nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ; nguồn vốn đầu tư xã hôi, xuất - nhập khẩu, tỷ lệ tích luỹ; định hướng sự phân bổ nguồn lực vào các lĩnh vực ưu tiên. Chính nhờ sự tính toán định lượng này mà chiến lược thể hiện được tính khả thi của nó, khác với các văn kiện như cương lĩnh hoặc đường lối không cần đến những tính toán này. Nhưng với chiến lược, việc tính toán định lượng chưa đến mức chi tiết, đầy đủ. chính xác như trong kế hoạch.
dù đó là kế hoạch định hướng trong cơ chế thị trường. Khảng định sự cần thiết và mức độ của những tính toán định lượng của chiến lược, điều cần nhấn mạnh ià chiến lược trước hết phải có những định Ì bung hướng đúng. Định hướng đúng bao gồm việc chọn đúng vấn đề cần giải quyết và chọn đúng con đường và giải pháp để giải quyết. Như vậy, chiến lược mang tính chọn lựa rất cao nên cản phai kết hợp tất ca các yếu tố vật chất và phi vật chất để lựa chọn mục tiêu và giải pháp.
Kinh tế - xã hội là một hệ thống phức tạp, trong đó con người, bao gồm ca cộng đồng và từng cá nhàn có vai trò quvết định. Tìm những biện pháp khơi dậy và huy động lòng nhiệt tình và trí tuệ của con người như một động lực lớn nhất để khai thác, sử dụng tối ưu các nguồn lực vật chất khác là một sự định hướng đúng và quan trọng của chiến lược. Điều này đã được chứng minh qua những thành tựu thu được trong chiến lược phát triển kinh tế, xã hội thời kỳ 1991 - 2000 vừa qua. Trong việc xây dựng chiến lược hiện nay, xoay quanh vấn đề định hướng, định tính và định lượng vẫn có những ý kiến khác nhau.
Nhiều người đòi hỏi việc xây dựng chiến lược phải có đủ căn cứ tính toán định lượng chỉ tiết, cũng có nhiều người lại đòi hỏi chiến lược có tầm khái quát cao hơn, bớt cụ thể hơn. Đòi hỏi chiến lược phải tính toán rất cụ thể và có đủ căn cứ định lượng trong nhiều yếu tố về nguồn lực, nhất là đối với nguồn vốn bên ngoài (có nhiều yếu tố tác động, rất phức tạp) là điều chưa thể làm ngay được. Hơn nữa việc tính toán định lượng kỹ hơn sẽ được giải quyết trong khi xây dựng kế hoạch 5 năm va hàng năm. Đòi hỏi chiến lược có mức khái quát hơn nữa có thể dẫn đến sự trùng lặp nhiều hơn với cương lĩnh và thiếu tính cụ thể cần thiết của chiến lược như một chương trình hành động.
Mối quan hệ giữa giải quyết các vấn đề trước mắt và lâu dài Thông thường, chiến lược chỉ đặt ra và giải quyết những vấn đề có tầm thời gian dài hoặc tương đối dài. Đó là chiến lược được hoạch định trong tình hình kinh tế, xã hội và chính trị của đất nước ổn định và phát triển bình thường. Song, cũng có nhiều trường hợp không đơn giản như vậy. Trong điều kiện kinh tế, xã hội chưa ổn định, còn có khủng hoảng nặng nề (như nước ta khi bước vào chiến lược thời kỳ 1991 - 2000) thì việc hoạch định chiến lược phát triển phải ứng xử với tình thế phức tạp đó.
Tức là chiến lược trước hết phải định ra mục tiêu và giải pháp có tinh “tinh thé” dé khac phuc tinh trang khủng hoảng, đưa đất nước đi vào quỹ đạo ồn định, từ đó mới có điều kiện phát triển lành mạnh, đạt hiệu quả cao. Ở nước ta trước đây cũng đã có nhiều ý kiến cho rằng, trong khi nền kinh tế, xã hội chưa ổn định, còn khủng hoảng thì chưa thể xây dựng một chiến lược dài hạn. Cũng lại có ý kiến cần xem việc tạo ra sự ổn định chỉ là một giai đoạn ngắn, có thể tách thành một bước riêng, độc lập, không gắn vào chiến lược, hoặc là một chiến lược tình thế, còn chiến lược dài hạn được xây dựng với giả định đất nước đã ổn định. Cả hai ý kiến này đều không phù hợp với cuộc sống thực tế.
Một cách tiếp cận đúng đã được chứng minh trong việc thực hiện chiến lược 10 năm (1991 - 2000) là đặt cả hai quá trình ổn định và phát triển vào một dòng hỗn hợp. đan xen nhau. Hai mặt đó (ổn định và phát triển) tạo điều kiện và làm tiền đề cho nhau, để cùng hướng tới những mục tiêu trước mắt và lâu dài. Sự lựa chọn những giải pháp tính tới những yêu cầu và những điều kiện thực tế trong từng giai đoạn ngắn, từng bước di để đạt tới mục tiêu cụ thể trong mỗi bước; đồng thời vẫn có những giải pháp chung bao trùm toàn bộ quá trình thực hiện chiến lược.
Từ thực tế vừa qua và với quan niệm tiếp cận hệ thống đi đến khẳng định tính thống nhất không thể chia cất của các quá trình, các giai đoạn phát triển. Trong thực tế nó hoà quyện, đan xen vào nhau, từ đó đòi hỏi phải có sự lý giải và những giải pháp ứng xử phù hợp với toàn bộ quá trình và 10 từng giai đoạn, từng mảng cấu thành quá trình. Đây là một vấn đề rất quan trọng trong phương pháp luận xây dựng chiến lược. TÍNH ĐA DẠNG CỦA CHIẾN LƯỢC VÀ CÁC LOẠI HÌNH CHIẾN LƯỢC - YÊU CẦU ĐỐI VỚI CHIẾN LƯỢC 1.
Tính đa dạng và các loại hình chiến lược Theo quan niệm đã nêu trên, nội dung chiến lược rất phong phú và đa dạng, với các loại hình khác nhau. Tính đa dạng và sự khác nhau của bản chiến lược do nhiêu yếu tố ảnh hưởng, trong đó chủ yếu căn cứ vào: - Chế độ chính trị - xã hội và con đường phát triển được lựa chọn có ảnh hưởng quyết định đến nôi dung của chiến lược. Sự khác biệt trên các nét cơ bản của nội dung chiến lược sẽ được thể hiện khi một quốc gia lựa chọn cho mình một trong những con đường như: con đường tư bản chủ nghĩa; con đường dân tộc chủ nghĩa; con đường xã hội chủ nghĩa; con đường xã hội dân chủ. - Hoàn cảnh lịch sử và trình độ phát triển ở từng gia đoạn của đất nước, gắn với các yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn đó.
Ví dụ, chiến lược sau thời kỳ kết thúc chiến tranh, hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế; chiến lược trong thời kỳ chuẩn bị các tiền đề cho công nghiệp hoá; chiến lược trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, “tăng tốc” phát triển kinh tế.
