Luận văn thạc sĩ ussh cơ cấu hệ thống chức năng quản lý nhà nước về hoạt động nghiên cứu khoa học của bộ khoa học và công nghệ

Luận văn thạc sĩ ussh phân tích cơ cấu hệ thống chức năng quản lý nhà nước về hoạt động nghiên cứu khoa học của Bộ Khoa học và Công nghệ.

• Tác giả: Lê Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Ngọc Luật
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Quản Lý Khoa Học và Công Nghệ
• Đề tài: Cơ Cấu Hệ Thống Chức Năng Quản Lý Nhà Nước Về Hoạt Động Nghiên Cứu Khoa Học Của Bộ Khoa Học Và Công Nghệ
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quản lý và Quản lý hành chính nhà nước
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG CƠ CẤU CHỨC NĂNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA BỘ KH&CN
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TRONG TIẾN TRÌNH CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH VÀ TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HOÁ HIỆN NAY
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cơ cấu quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học

Cơ cấu quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học của Bộ Khoa học và Công nghệ (Bộ KH&CN) đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và phát triển hoạt động nghiên cứu khoa học tại Việt Nam. Bộ KH&CN không chỉ là cơ quan quản lý mà còn là cầu nối giữa nhà nước và các tổ chức nghiên cứu, nhằm thúc đẩy sự phát triển của khoa học và công nghệ. Cơ cấu này đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những năm đầu thành lập đến nay, với nhiều thay đổi để phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Bộ KH CN

Bộ KH&CN được thành lập vào năm 1959, với mục tiêu ban đầu là quản lý các hoạt động nghiên cứu khoa học. Qua thời gian, Bộ đã trải qua nhiều lần cải cách để đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

1.2. Chức năng và nhiệm vụ của Bộ KH CN

Bộ KH&CN có nhiệm vụ xây dựng chính sách khoa học, quản lý các chương trình nghiên cứu và phát triển công nghệ. Bộ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các tổ chức nghiên cứu và phát triển công nghệ trong nước.

II. Những thách thức trong quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học

Quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Những thách thức này không chỉ đến từ sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ mà còn từ yêu cầu đổi mới trong quản lý hành chính. Việc cải cách hành chính trong lĩnh vực này là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu.

2.1. Vấn đề thiếu nguồn lực cho nghiên cứu

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu hụt nguồn lực tài chính cho các hoạt động nghiên cứu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện các dự án nghiên cứu và phát triển công nghệ.

2.2. Khó khăn trong việc hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học còn gặp nhiều khó khăn do thiếu cơ chế rõ ràng và sự khác biệt trong quy định pháp lý giữa các quốc gia. Điều này làm giảm khả năng thu hút các dự án nghiên cứu quốc tế.

III. Phương pháp cải cách quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học, cần thiết phải áp dụng các phương pháp cải cách phù hợp. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện quy trình quản lý mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động nghiên cứu.

3.1. Đổi mới cơ chế tài chính cho nghiên cứu

Cần thiết phải xây dựng một cơ chế tài chính linh hoạt hơn, cho phép các tổ chức nghiên cứu tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn. Điều này sẽ giúp tăng cường khả năng thực hiện các dự án nghiên cứu.

3.2. Tăng cường hợp tác giữa các cơ quan

Việc tăng cường hợp tác giữa Bộ KH&CN và các cơ quan khác sẽ giúp tạo ra một hệ thống quản lý đồng bộ hơn, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu.

IV. Ứng dụng thực tiễn của cơ cấu quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học

Cơ cấu quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học đã có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc phát triển công nghệ và nâng cao chất lượng nghiên cứu. Những ứng dụng này không chỉ giúp cải thiện năng lực nghiên cứu mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội.

4.1. Các dự án nghiên cứu thành công

Nhiều dự án nghiên cứu đã được triển khai thành công nhờ vào sự hỗ trợ của Bộ KH&CN, từ đó tạo ra những sản phẩm công nghệ mới, đáp ứng nhu cầu thị trường.

4.2. Tác động đến phát triển kinh tế

Hoạt động nghiên cứu khoa học đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế của đất nước, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học

Quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học cần tiếp tục được cải cách để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tương lai của cơ cấu này sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các cơ quan quản lý.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng cho việc phát triển nghiên cứu khoa học, nhằm tạo ra một môi trường thuận lợi cho các nhà nghiên cứu và tổ chức nghiên cứu.

5.2. Vai trò của công nghệ thông tin trong quản lý

Công nghệ thông tin sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc cải cách quản lý nhà nước, giúp nâng cao hiệu quả và minh bạch trong các hoạt động nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ tại Việt Nam đã trải qua chặng đường 50 năm hình thành và phát triển (1959 - 2009), khởi đầu từ Ủy ban Khoa học Nhà nước theo Sắc lệnh số 016-SL. Trong tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, cơ chế quản lý hành chính nhà nước đối với hoạt động nghiên cứu khoa học bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Theo nhận định của các chuyên gia quản lý, có tới gần 90% khó khăn, hạn chế trong điều hành bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ và trục trặc trong cơ cấu bộ máy tổ chức.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những bất cập trong phân định chức năng, cơ chế phối hợp dọc - ngang và hiệu lực vận hành của bộ máy quản lý khoa học công nghệ cấp trung ương. Mục tiêu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hành chính nhà nước trong nghiên cứu khoa học, phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu tổ chức của Bộ Khoa học và Công nghệ qua 6 thời kỳ lịch sử, và đề xuất hệ thống giải pháp cải cách hành chính đồng bộ đến năm 2015.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào cơ cấu chức năng của Bộ Khoa học và Công nghệ trong mối quan hệ với các Bộ, ngành và hệ thống 63 Sở Khoa học và Công nghệ địa phương giai đoạn 1959 - 2009. Luận văn mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ vững chắc nhằm tối ưu hóa bộ máy gồm 19 cơ quan trực thuộc, nâng cao hiệu quả phân bổ ngân sách nhà nước cho hoạt động khoa học công nghệ (vốn chiếm khoảng 2% tổng chi ngân sách quốc gia), đồng thời giải phóng năng lực sáng tạo của đội ngũ nghiên cứu trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của các trường phái quản lý kinh điển và lý thuyết quản trị hiện đại:

Thuyết quản lý theo khoa học của Frederick Winslow Taylor nhấn mạnh vào việc chuẩn hóa quy trình công việc nhằm đạt hiệu quả cao nhất với chi phí thấp nhất. Thuyết quản lý hành chính của Henry Fayol định hình 5 chức năng vận hành cốt lõi gồm dự đoán - lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, phối hợp và kiểm tra. Thuyết quản lý tổ chức của Chester Barnard và Lý thuyết tiếp cận hệ thống mở xem xét tổ chức như một chỉnh thể tương tác liên tục với môi trường kinh tế - xã hội bên ngoài.

Khung khái niệm then chốt bao gồm:

• Quản lý hành chính nhà nước: Sự thực thi quyền hành pháp mang tính quyền lực pháp lý nhằm điều chỉnh các quá trình xã hội.
• Chức năng quản lý hành chính: Sản phẩm của phân công và chuyên môn hóa lao động quản lý, mang tính khách quan và quy mô tác động rộng khắp.
• Cơ cấu tổ chức quản lý: Chỉnh thể gồm các bộ phận liên kết theo quan hệ ngang (các khâu, ban, vụ chuyên môn) và quan hệ dọc (các cấp quản lý từ trung ương đến địa phương).
• Phân loại hoạt động khoa học công nghệ theo chuẩn quốc tế của UNESCO và Luật Khoa học và Công nghệ năm 2000, bao gồm: Nghiên cứu cơ bản, Nghiên cứu ứng dụng, Triển khai thực nghiệm, Dịch vụ khoa học công nghệ và Chuyển giao tri thức.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tổ hợp 3 phương pháp luận chủ đạo:

Thứ nhất, phương pháp phân tích hệ thống giúp nhìn nhận tổ chức bộ máy Bộ Khoa học và Công nghệ là một hệ thống mở, đa tầng, chịu sự tác động trực tiếp của thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Thứ hai, phương pháp nghiên cứu tài liệu và phân tích pháp quy được áp dụng để khảo sát toàn diện hơn 15 văn bản quy phạm pháp luật quan trọng từ năm 1959 đến năm 2008, tiêu biểu như Nghị định 43-CP năm 1962, Nghị định 67-CP năm 1967, Nghị định 192-CP năm 1975, Nghị định 22-CP năm 1993, Nghị định 54/2003/NĐ-CP và Nghị định 28/2008/NĐ-CP.

Thứ ba, phương pháp tổng kết kinh nghiệm lịch sử phân tích dữ liệu thực tiễn qua 6 giai đoạn chuyển đổi của bộ máy quản lý khoa học công nghệ quốc gia. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát 100% các mốc tái cấu trúc tổ chức của cơ quan quản lý nhà nước cấp trung ương và sự phối hợp với các cơ quan quản lý tại 63 tỉnh, thành phố. Phương pháp này được lựa chọn vì tính chính xác cao, cho phép đánh giá khách quan quy luật biến đổi chức năng quản lý qua từng thời kỳ phát triển kinh tế của đất nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình phân tích 50 năm phát triển của Bộ Khoa học và Công nghệ, nghiên cứu rút ra 3 phát hiện nền tảng:

Một là, sự mở rộng liên tục về quy mô và số lượng đầu mối tổ chức. Từ 5 Ban khoa học trực thuộc Ủy ban Khoa học Nhà nước năm 1959, bộ máy đã tăng lên 17 Ban chuyên ngành năm 1967, sau đó hợp nhất và điều chỉnh qua các thập niên 1970 - 1990, và được chuẩn hóa thành 19 cơ quan hành chính cùng đơn vị sự nghiệp trực thuộc theo Nghị định số 28/2008/NĐ-CP. Điều này phản ánh mức tăng hơn 280% về số lượng đầu mối quản lý chuyên sâu để đáp ứng sự phát triển của các ngành kinh tế - kỹ thuật.

Hai là, sự phân định chức năng giữa lập kế hoạch và quản lý thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ còn mang nặng tính hành chính bao cấp. Cơ chế phân bổ vốn chưa thực sự gắn kết chuỗi giá trị từ nghiên cứu cơ bản đến nghiên cứu ứng dụng và triển khai thực nghiệm. Thống kê thực tế cho thấy có tới khoảng 75% đến 80% kết quả nghiên cứu gặp khó khăn trong khâu thử nghiệm thương mại hóa do thiếu cơ chế tài chính linh hoạt và quỹ đầu tư mạo hiểm.

Ba là, tồn tại sự chồng chéo chức năng giữa quản lý ngành và quản lý theo lĩnh vực. Mối quan hệ dọc giữa Bộ Khoa học và Công nghệ với 63 Sở Khoa học và Công nghệ địa phương còn lỏng lẻo; thẩm quyền thanh tra, kiểm tra chất lượng và giám định công nghệ bị phân tán ở nhiều cấp, làm giảm hiệu lực quản lý thực tế ước tính khoảng 30% so với tiềm năng vận hành.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự chậm chuyển đổi mô hình quản lý tập trung sang mô hình quản trị theo mạng lưới phù hợp với kinh tế thị trường. Tư duy hành chính quản chế vẫn lấn át tư duy phục vụ và kiến tạo môi trường đổi mới sáng tạo.

So sánh với kinh nghiệm của các nước thuộc khối OECD cho thấy, xu hướng quốc tế tập trung vào việc tách bạch cơ quan xây dựng chính sách chiến lược với cơ quan cấp phát tài trợ thông qua các quỹ phát triển khoa học độc lập. Dữ liệu tiến hóa của bộ máy Bộ Khoa học và Công nghệ có thể được mô hình hóa rõ nét thông qua biểu đồ ma trận chức năng và bảng đối sánh 6 thời kỳ lịch sử. Việc trực quan hóa này chứng minh rằng một cơ cấu tổ chức tối ưu phải đảm bảo tính linh hoạt, giảm bớt tầng nấc trung gian và tăng cường quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học công nghệ công lập.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm đổi mới hệ thống chức năng quản lý khoa học công nghệ:

1. Đổi mới căn bản cơ chế xây dựng và tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ: Cải tiến quy trình xác định đề tài từ việc tiếp nhận đề xuất thụ động sang đặt hàng trực tiếp theo nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Mục tiêu cắt giảm 40% thời gian xử lý thủ tục hành chính phê duyệt đề tài. Thời gian thực hiện: giai đoạn 2010 - 2012. Chủ thể thực hiện: Vụ Kế hoạch - Tài chính chủ trì, phối hợp cùng các Vụ chuyên ngành kinh tế - kỹ thuật.

2. Cải cách cơ chế tài chính và đa dạng hóa nguồn lực đầu tư khoa học công nghệ: Chuyển đổi phương thức cấp phát ngân sách định kỳ sang cơ chế tài trợ cạnh tranh thông qua Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia; xây dựng khung pháp lý thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm công nghệ cao. Mục tiêu nâng tỷ trọng vốn đầu tư từ doanh nghiệp và xã hội lên chiếm 35% đến 40% tổng chi cho nghiên cứu và triển khai. Thời gian thực hiện: 2010 - 2015. Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Tài chính.

3. Tinh gọn và phân định rõ ràng thẩm quyền trong cơ cấu tổ chức bộ máy: Rà soát lại chức năng, nhiệm vụ của toàn bộ 19 đơn vị trực thuộc Bộ theo hướng xóa bỏ 100% các điểm giao thoa, trùng lặp giữa các Vụ quản lý ngành và các Cục chuyên ngành; đẩy mạnh phân cấp quản lý cho 63 Sở Khoa học và Công nghệ địa phương. Thời gian thực hiện: 2009 - 2013. Chủ thể thực hiện: Vụ Tổ chức cán bộ và Ban Cán sự Đảng Bộ Khoa học và Công nghệ.

4. Ứng dụng toàn diện công nghệ thông tin và phát triển chính phủ điện tử: Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về chuyên gia, đề tài và kết quả nghiên cứu khoa học; thực hiện quản lý, giám sát tiến độ và thẩm định nhiệm vụ trực tuyến 100%. Thời gian thực hiện: 2010 - 2015. Chủ thể thực hiện: Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tài liệu học thuật và thực tiễn giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

• Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên hoạch định chính sách tại Bộ Khoa học và Công nghệ, các Bộ quản lý ngành và 63 Sở Khoa học và Công nghệ: Sử dụng khung phân tích chức năng và hệ thống giải pháp để xây dựng quy hoạch tổ chức bộ máy, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật và tinh giản quy trình quản lý hành chính.

• Lãnh đạo các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức khoa học công nghệ: Tham khảo để nắm bắt tường tận quy trình lập kế hoạch, cơ chế thẩm định, phân bổ ngân sách nhà nước, từ đó nâng cao tính chủ động trong việc đề xuất nhiệm vụ nghiên cứu và liên kết chuyển giao công nghệ.

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Quản lý công, Hành chính học: Sử dụng như một công trình mẫu mực về phương pháp tiếp cận hệ thống, lịch sử thể chế khoa học công nghệ Việt Nam qua 50 năm và lý thuyết tổ chức hành chính nhà nước.

• Doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức trung gian thị trường khoa học: Tìm hiểu cơ chế chính sách, tiêu chuẩn đo lường chất lượng, sở hữu trí tuệ để thuận lợi tiếp cận các nguồn quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo và chuyển giao tri thức từ các viện, trường.

Câu hỏi thường gặp

Cơ cấu quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ tại Việt Nam được hình thành từ khi nào và trải qua các giai đoạn nào?

Hệ thống được khởi lập chính thức vào ngày 4/3/1959 theo Sắc lệnh số 016-SL thành lập Ủy ban Khoa học Nhà nước. Qua 50 năm phát triển, hệ thống đã trải qua 6 giai đoạn lớn: 1958 - 1965, 1966 - 1975, 1976 - 1985, 1986 - 1992, 1993 - 2002 và từ 2002 đến năm 2009 với cơ cấu hiện đại gồm 19 cơ quan trực thuộc theo Nghị định 28/2008/NĐ-CP.

Sự khác biệt căn bản giữa chức năng quản lý hành chính nhà nước và chức năng của cơ quan hành chính là gì?

Chức năng quản lý hành chính nhà nước bắt nguồn từ bản chất nhà nước, mang tính khách quan và tác động rộng lớn lên toàn xã hội. Ngược lại, chức năng của cơ quan hành chính cụ thể do pháp luật phân công mang tính chủ quan, chỉ giới hạn trong phạm vi thẩm quyền, lĩnh vực và nguồn lực thực thi của cơ quan đó.

Hoạt động nghiên cứu khoa học được phân loại như thế nào theo chuẩn quốc tế và pháp luật Việt Nam?

Theo chuẩn UNESCO và Luật Khoa học và Công nghệ năm 2000, hoạt động nghiên cứu khoa học bao gồm 3 phân khúc liên hoàn: Nghiên cứu cơ bản nhằm phát hiện tri thức mới, Nghiên cứu ứng dụng nhằm xác định nguyên lý thực tiễn, và Triển khai thực nghiệm nhằm tạo ra vật mẫu công nghệ và sản phẩm thử nghiệm trước khi sản xuất đại trà.

Tại sao cơ cấu tổ chức bộ máy lại quyết định tới gần 90% hiệu quả quản trị hành chính nhà nước?

Các chuyên gia quản lý chỉ ra rằng một cơ cấu bộ máy phân công không rõ ràng sẽ gây ra tình trạng chồng chéo quyền hạn, đùn đẩy trách nhiệm và nghẽn luồng thông tin. Ngay cả khi có nhân sự giỏi và ngân sách dồi dào, hệ thống vẫn không thể vận hành thông suốt nếu thiết kế tổ chức gặp trục trặc.

Những yêu cầu cấp bách nhất đối với quản lý nhà nước về khoa học công nghệ trong bối cảnh toàn cầu hóa là gì?

Yêu cầu then chốt là chuyển đổi từ tư duy quản chế quan liêu sang tư duy phục vụ và trách nhiệm giải trình. Đồng thời, nhà nước phải đẩy mạnh xây dựng chính phủ điện tử, số hóa quy trình quản lý, đa dạng hóa các chủ thể tham gia quyết sách và thiết lập cơ chế quỹ tài chính cạnh tranh theo chuẩn mực quốc tế.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý hành chính nhà nước, làm rõ sự tương tác giữa lý thuyết hệ thống, mô hình tổ chức học và các chuẩn mực phân loại khoa học công nghệ của UNESCO.
• Phân tích sâu sắc lịch sử tiến hóa 50 năm (1959 - 2009) của Bộ Khoa học và Công nghệ qua 6 thời kỳ chuyển đổi mô hình tổ chức, xác định rõ các điểm nghẽn về thể chế và cơ cấu vận hành.
• Đánh giá thực trạng phân định chức năng giữa 19 đơn vị trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ và hệ thống cơ quan quản lý tại 63 địa phương theo Nghị định số 28/2008/NĐ-CP.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi về đổi mới cơ chế nhiệm vụ, đa dạng hóa nguồn tài chính, tinh gọn bộ máy và ứng dụng chính phủ điện tử giai đoạn 2010 - 2015.
• Công trình cung cấp cơ sở khoa học và luận cứ thực tiễn vững chắc phục vụ sự nghiệp cải cách hành chính quốc gia, giúp nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước về khoa học công nghệ trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.

Để tiếp tục hoàn thiện và đưa các giải pháp vào thực tiễn quản lý, các cơ quan nghiên cứu và cơ quan quản lý nhà nước cần triển khai ngay việc rà soát chức năng nhiệm vụ, xây dựng đề án vị trí việc làm và thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa nhiệm vụ khoa học công nghệ trong giai đoạn tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2: Hiện trạng cơ cấu hệ thống chức năng quản lý nhà nƣớc về hoạt động nghiên cứu khoa học của Bộ khoa học và công nghệ Chƣơng 3: Giải pháp đổi mới quản lý nhà nƣớc về hoạt động nghiên cứu khoa học trong tiến trình cải cách hành chính và trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay Kết luận 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. QUẢN LÝ VÀ QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC 1. Quản lý và Quá trình quản lý 1. Quản lý Kể từ khi con ngƣời có nhu cầu lao động và sinh hoạt theo nhóm nhằm thực hiện những mục tiêu mà con ngƣời không thể đạt đƣợc với tƣ cách cá nhân, riêng lẻ, thì quản lý đã là một yếu tố cần thiết để đảm bảo phối hợp với những nỗ lực cá nhân.

Ngày nay, quản lý hiện diện trong tất cả các lĩnh vực hoạt động, và hơn thế nữa, là nhân tố cần thiết, tất yếu để duy trì sự tồn tại và phát triển của các loại hình tổ chức của con ngƣời với mọi quy mô và phạm vi khác nhau. Trong thực tế, có nhiều cách tiếp cận khác nhau để giải thích về khái niệm, về bản chất, về lý luận và về các kỹ thuật làm cơ sở cho thực hành quản lý: - Theo Học thuyết quản lý theo khoa học (Frederick Winslow Taylor, 1856 - 1915), Quản lý là biết đƣợc chính xác điều bạn muốn ngƣời khác làm, và sau đó, hiểu đƣợc rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất. - Theo Thuyết quản lý hành chính (Henry Fayol, 1841 - 1925), Quản lý hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp với kiểm tra. - Theo Thuyết quản lý tổ chức (Chester Irwing Barnard, 1886 - 1961), Quản lý bao giờ cũng là việc quản lý một hệ thống tổ chức nhất định; nó có tính hệ thống và mục đích của nó là làm tăng sức mạnh hệ thống của một tổ chức.

- Theo các thuyết văn hoá quản lý (từ cuối những năm 70), quản lý không những là việc tạo ra cơ cấu và công nghệ, mà còn là việc sáng tạo ra 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] những biểu tƣợng, hệ tƣ tƣởng, ngôn ngữ, tín ngƣỡng, nghi lễ và những huyền thoại. Và nhƣ vậy - để có thể trả lời câu hỏi Quản lý là gì? - từ các điểm chung nhất của các cách tìm hiểu khác nhau về quản lý nhƣ đã nêu trên, có thể hiểu: Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường Với cách hiểu nhƣ vậy, quản lý phải bao gồm các yếu tố (các điều kiện) sau: - Phải hƣớng tới một mục tiêu; - Thông qua con ngƣời; - Với kỹ thuật, công nghệ; - Hoạt động bên trong của một tổ chức. Quá trình quản lý Quản lý là quá trình thực hiện những hoạt động (chức năng) riêng biệt nhƣng có liên hệ mật thiết với nhau và theo một trình tự nhất định, hƣớng tới việc phối hợp các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực, thông tin) để đạt đƣợc mục tiêu với hiệu quả cao nhất (Hình 1). Đó là các hoạt động: 1) Lập kế hoạch (Phải làm gì); 2) Tổ chức (ai làm và làm cách nào); 3) Điều khiển (gây ảnh hƣởng lên cách làm) và 4) Kiểm tra (bảo đảm kế hoạch đƣợc thực thi).

Tuy nhiên, trong thực tế, các chức năng quản lý nói trên cũng không đƣợc thực hiện một cách riêng biệt và theo một trình tự nhƣ vậy. Bởi lẽ, tại mọi thời điểm, ngƣời quản lý bao giờ cũng đồng thời thực hiện nhiều hoạt động. Và hơn thế nữa, một biến cố phát sinh trong quá trình thực hiện cũng có thể làm thay đổi cách thức phối hợp giữa các chức năng này. Quản lý từ góc độ tiếp cận hệ thống Đây là một trong những cách tiếp cận đƣợc quan tâm và nhấn mạnh để nghiên cứu và phân tích các tƣ tƣởng quản lý trong những năm gần đây.

17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Về cơ bản, hệ thống là một tập hợp các sự vật (có thể mang tính chất vật lý, tính chất sinh học, hoặc tính chất lý thuyết) có liên hệ tƣơng hỗ hoặc phụ thuộc lẫn nhau để tạo nên một thể thống nhất nhất hoàn chỉnh. Và các hệ thống này, đều tƣơng tác với môi trƣờng và chịu ảnh hƣởng bởi môi trƣờng. Với cách tiếp cận nhƣ vậy, quản lý - đƣợc xem xét với tƣ cách là một hệ thống và là một hệ thống mở đối với môi trƣờng tuy có những giới hạn nhằm thuận tiện cho việc nghiên cứu. Điều đáng chú ý là, trong nội bộ bản thân phạm vi quản lý cũng có các hệ thống: hệ thống lập kế hoạch, hệ thống tổ chức, hệ thống kiểm tra.

Và bên trong các hệ thống này, vẫn còn có các hệ thống con khác (hệ thống uỷ thác, lập kế hoạch theo mạng, các hệ thống ngân quỹ. Việc nghiên cứu có ý thức về các hệ thống cũng nhƣ sự chú trọng tới chúng đã buộc nhiều nhà quản lý và nhiều nhà khoa học xem xét một cách sâu sắc hơn các yếu tố tƣơng tác khác nhau có ảnh hƣởng tới lý thuyết và thực hành quản lý. Tuy vậy, cũng có quan điểm cho rằng, khó có thể xem tiếp cận hệ thống là một cách tiếp cận mới đối với tƣ tƣởng quản lý, bởi trong thực tế, các nhà quản lý thực hành thông minh và có kinh nghiệm vẫn có thói quen xem xét các vấn đề nhƣ một mạng lƣới các phần tử có liên hệ lẫn nhau với sự tƣơng tác thƣờng xuyên giữa các môi trƣờng bên trong và bên ngoài tổ chức. Sơ đồ khái quát về quá trình quản lý Những việc Những việc Những việc Những việc khởi đầu trù bị thực hiện định lượng LẬP TỔ CHỨC ĐIỀU KHIỂN, KẾ HOẠCH PHỐI HỢP KIỂM TRA (Gây ảnh hƣởng lên (Ai làm? cách làm, và bảo đảm Lƣợng giá (Phải làm gì?) Làm cách nào?) thực thi?) 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Hành chính nhà nước và Quản lý hành chính nhà nước 1.1 Hành chính và Hành chính nhà nƣớc Có rất nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm “Hành chính”. Trong đó: Theo nghĩa rộng, Hành chính đƣợc hiểu là hoạt động hoặc tiến trình chủ yếu có liên quan tới những biện pháp để thực thi những nhiệm vụ và mục tiêu đã đƣợc vạch sẵn. Hay nói theo cách khác, Hành chính là những biện pháp tổ chức và điều hành của các tổ chức, các nhóm, các đoàn thể hợp tác trong hoạt động của mình để đạt đƣợc mục tiêu chung. Theo nghĩa hẹp, Hành chính đƣợc xem là hoạt động quản lý các công việc của Nhà nƣớc, đƣợc ra đời cùng với sự xuất hiện của nhà nƣớc.

Theo cách hiểu này, Hành chính đồng nghĩa với Hành chính nhà nƣớc. Hành chính Nhà nước là một dạng hoạt động tổ chức và điều hành để thực hiện quyền lực Nhà nước. Đó là hoạt động hành chính của các cơ quan thực thi quyền lực Nhà nước (quyền hành pháp) để quản lý, điều hành các lĩnh vực của đời sống xã hội theo luật pháp. Điều chú ý ở đây là, nếu xét về mặt nhà nƣớc, Hành chính không bao hàm toàn bộ nội dung của quản lý nhà nƣớc.

Nếu nội dung toàn diện của quản lý nhà nƣớc bao gồm tất cả các quyền lập pháp, hành pháp và tƣ pháp, thì hành chính chỉ là quyền hành pháp trong hành động, là hoạt động cụ thể của bộ máy hành pháp. Vấn đề quan trọng ở đây là, tổ chức và quy chế hoạt động của Nhà nƣớc ta đƣợc nghiên cứu và thiết kế theo thuyết quyền lực Nhà nƣớc là thống nhất, không phân chia, nhƣng có sự phân công và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Nhà nƣớc trong việc thực hiện ba quyền (lập pháp, tƣ pháp và hành pháp). Và ở đây, các cơ quan hành chính Nhà nƣớc thực hiện quyền hành pháp, 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] không có quyền lập pháp và tƣ pháp, nhƣng góp phần quan trọng vào các quy trình lập pháp và tƣ pháp. Quản lý hành chính Nhà nƣớc Nhƣ vậy, khi nói đến Hành chính nhà nƣớc là nói đến Quản lý hành chính nhà nƣớc.

Quản lý hành chính Nhà nước là sự thực thi quyền hành pháp của Nhà nước. Đó là sự tác động có tổ chức(*) và điều chỉnh(**) bằng quyền lực pháp luật của Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật, nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước, do các cơ quan trong hệ thống hành chính từ trung ương đến cơ sở tiến hành. Hiểu một cách tƣơng đối, Quản lý hành chính nhà nƣớc là dạng quản lý mà trong đó, chủ thể quản lý chính là Nhà nƣớc. Đó là dạng quản lý xã hội mang tính quyền lực Nhà nước, được sử dụng quyền lực Nhà nước của bộ máy hành chính nhà nước để điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời.

Theo quy định của Hiến pháp 1992, Chính phủ (cơ quan chấp hành của Quốc hội) là cơ quan hành pháp cao nhất. Tuy nhiên, việc thực hiện chức năng của Chính phủ cần phải thông qua hệ thống thể chế hành chính của nền hành chính Nhà nƣớc. Do vậy, cũng theo quy định của Hiến pháp, Chính phủ còn là cơ quan quản lý hành chính nhà nƣớc cao nhất của Nhà nƣớc ta. CHỨC NĂNG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC 1.

Khái niệm Nội dung của quản lý hành chính nhà nƣớc với tƣ cách nhƣ một quá trình đƣợc thể hiện qua chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc. (*) Tổ chức - đƣợc hiểu là tổ chức hành chính nhà nƣớc. Đó là sự thiết lập các mối quan hệ xã hội giữa con ngƣời và giữa các tập thể, để thực hiện quản lý hành chính nhà nƣớc một quá trình xã hội. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] (**) Điều chỉnh - là sự quy định về mặt pháp lý, đƣợc thể hiện bằng các quyết định quản lý về các quy tắc, tiêu chuẩn, biện pháp.

nhằm tạo ra sự phù hợp giữa chủ thể và khách thể, tạo sự cân bằng, cân đối các mặt hoạt động của các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời. hành chính nhà nƣớc đối với các dạng quản lý xã hội con ngƣời của các chủ thể khác (Công đoàn, Thanh niên, Phụ nữ .