Khóa luận: Chuyển rủi ro đối với hàng hóa theo CISG, Incoterms và pháp luật Việt Nam

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp vấn đề chuyển rủi ro đối với hàng hoá từ người bán sang người mua theo quy định của cisg, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Đinh Phương Nhi
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thúy Hằng
• Trường học: Học viện Tư pháp
• Chuyên ngành: Luật Thương mại quốc tế
• Đề tài: Chuyển Rủi Ro Đối Với Hàng Hóa Theo CISG, INCOTERMS Và Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HÓA
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm của rủi ro
• 1.1.1. Khái niệm của rủi ro
• 1.1.2. Đặc điểm của rủi ro
• 1.2. Nguồn luật điều chỉnh vấn đề chuyển rủi ro đối với hàng hóa
• 1.2.1. Pháp luật quốc gia
• 1.2.2. Điều ước quốc tế
• 1.2.3. Tập quán quốc tế
• 1.3. Nội dung điều chỉnh vấn đề chuyển rủi ro đối với hàng hóa
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA CISG, INCOTERMS VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ CHUYỂN RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HÓA
• 2.1. Quy định về vấn đề chuyển rủi ro đối với hàng hóa từ bên bán sang bên mua theo quy định của Công ước Viên 1980
• 2.2. Quy định về chuyển rủi ro đối với hàng hóa từ bên bán sang bên mua theo quy định của INCOTERMS 2020
• 2.3. Vấn đề chuyển rủi ro đối với hàng hóa từ bên bán sang bên mua theo quy định của Pháp luật Việt Nam
• 2.4. So sánh quy định của CISG, INCOTERMS và Pháp luật Việt Nam về chuyển rủi ro đối với hàng hóa
• 2.4.1. Một số điểm giống nhau
• 2.4.2. Một số điểm khác nhau
• 2.5. Chuyển rủi ro trong một số trường hợp đặc biệt
• 2.5.1. Chuyển rủi ro trong trường hợp hợp đồng mua bán hàng hóa có quy định về việc vận chuyển
• 2.5.2. Chuyển rủi ro trong trường hợp hàng hóa đang trên đường vận chuyển
• 2.5.3. Chuyển rủi ro trong một số trường hợp khác
• 2.5.4. Chuyển rủi ro khi giao hàng cho người nhận hàng để giao mà không phải là người vận chuyển
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ CHUYỂN RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HÓA
• 3.1. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển rủi ro đối với hàng hóa theo CISG và INCOTERMS

Chuyển rủi ro đối với hàng hóa là một vấn đề quan trọng trong thương mại quốc tế. Theo quy định của CISG và INCOTERMS, việc xác định thời điểm chuyển rủi ro có thể ảnh hưởng lớn đến trách nhiệm của bên bán và bên mua. Điều này không chỉ liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn giúp giảm thiểu tranh chấp trong giao dịch thương mại. Việc hiểu rõ các quy định này sẽ giúp các thương nhân Việt Nam có thể áp dụng hiệu quả trong thực tiễn.

1.1. Khái niệm chuyển rủi ro trong thương mại quốc tế

Chuyển rủi ro là quá trình xác định ai sẽ chịu trách nhiệm về hàng hóa trong trường hợp xảy ra mất mát hoặc hư hỏng. Theo CISG, rủi ro chuyển từ bên bán sang bên mua khi hàng hóa được giao cho bên vận chuyển. Điều này có thể gây ra những hệ lụy pháp lý nếu không được hiểu rõ.

1.2. Tầm quan trọng của INCOTERMS trong việc chuyển rủi ro

Các điều khoản trong INCOTERMS quy định rõ ràng về trách nhiệm của bên bán và bên mua trong việc chuyển rủi ro. Việc sử dụng đúng các điều khoản này giúp các bên tránh được những tranh chấp không cần thiết và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mình.

II. Vấn đề và thách thức trong chuyển rủi ro theo pháp luật Việt Nam

Pháp luật Việt Nam đã có những quy định về chuyển rủi ro trong Luật Thương mại 2005, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc áp dụng. Các thương nhân thường gặp khó khăn trong việc xác định thời điểm chuyển rủi ro, dẫn đến những tranh chấp không đáng có. Việc thiếu hiểu biết về các quy định này có thể gây thiệt hại lớn cho các bên trong giao dịch.

2.1. Những khó khăn trong việc xác định thời điểm chuyển rủi ro

Nhiều thương nhân Việt Nam chưa nắm rõ thời điểm chuyển rủi ro theo quy định của CISG và INCOTERMS. Điều này dẫn đến việc không thể xác định trách nhiệm một cách chính xác, gây ra tranh chấp trong hợp đồng.

2.2. So sánh quy định của pháp luật Việt Nam với CISG và INCOTERMS

Mặc dù Luật Thương mại 2005 đã có những quy định tương thích với CISG và INCOTERMS, nhưng vẫn còn nhiều điểm khác biệt. Việc so sánh và phân tích các quy định này sẽ giúp các thương nhân hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình.

III. Phương pháp giải quyết vấn đề chuyển rủi ro hiệu quả

Để giải quyết vấn đề chuyển rủi ro một cách hiệu quả, các bên cần áp dụng các phương pháp rõ ràng và minh bạch trong hợp đồng. Việc sử dụng các điều khoản trong INCOTERMS sẽ giúp các bên xác định rõ trách nhiệm của mình trong giao dịch. Ngoài ra, việc tham khảo ý kiến từ các chuyên gia pháp lý cũng là một giải pháp hữu ích.

3.1. Sử dụng điều khoản INCOTERMS trong hợp đồng

Việc áp dụng các điều khoản trong INCOTERMS sẽ giúp các bên xác định rõ trách nhiệm và quyền lợi của mình. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu tranh chấp mà còn tạo ra sự minh bạch trong giao dịch.

3.2. Tư vấn pháp lý trong việc ký kết hợp đồng

Các thương nhân nên tìm kiếm sự tư vấn từ các chuyên gia pháp lý để đảm bảo rằng hợp đồng của họ tuân thủ đúng quy định của CISG và Luật Thương mại Việt Nam. Điều này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của họ trong trường hợp xảy ra tranh chấp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chuyển rủi ro

Nghiên cứu về chuyển rủi ro trong thương mại quốc tế đã chỉ ra rằng việc áp dụng đúng các quy định của CISG và INCOTERMS có thể giúp các bên giảm thiểu rủi ro và tranh chấp. Các doanh nghiệp Việt Nam cần nắm vững các quy định này để tối ưu hóa quy trình giao dịch của mình.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng đúng quy định về chuyển rủi ro giúp các doanh nghiệp giảm thiểu thiệt hại và tăng cường hiệu quả kinh doanh. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc hiểu rõ các quy định pháp luật.

4.2. Các bài học từ thực tiễn áp dụng

Các doanh nghiệp cần rút ra bài học từ những trường hợp tranh chấp đã xảy ra để cải thiện quy trình ký kết hợp đồng. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi mà còn nâng cao uy tín của doanh nghiệp trong mắt đối tác.

V. Kết luận và tương lai của chuyển rủi ro trong thương mại

Chuyển rủi ro đối với hàng hóa là một vấn đề phức tạp nhưng cần thiết trong thương mại quốc tế. Việc hiểu rõ các quy định của CISG, INCOTERMS và pháp luật Việt Nam sẽ giúp các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn. Tương lai của chuyển rủi ro sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của pháp luật và sự thích ứng của các doanh nghiệp.

5.1. Tương lai của quy định chuyển rủi ro

Với sự phát triển của thương mại quốc tế, các quy định về chuyển rủi ro sẽ tiếp tục được cập nhật và hoàn thiện. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp có cơ sở pháp lý vững chắc hơn trong giao dịch.

5.2. Khuyến nghị cho doanh nghiệp Việt Nam

Doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động cập nhật các quy định mới và áp dụng chúng vào thực tiễn. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hoạt động thương mại quốc tế, việc phân định trách nhiệm, quyền hạn và rủi ro đối với hàng hóa là một trong những nội dung pháp lý trọng tâm xuyên suốt quá trình đàm phán, xác lập và thực thi hợp đồng mua bán. Ranh giới giữa tình trạng hàng hóa nguyên vẹn và hư hỏng trong quá trình lưu kho, vận chuyển có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi tài chính cũng như sự thành bại của toàn bộ giao dịch. Từ thế kỷ 20, hệ thống pháp luật quốc tế và pháp luật các quốc gia đã dần định hình các thiết chế điều chỉnh vấn đề chuyển rủi ro, tiêu biểu là Công ước của Liên Hợp Quốc về Hợp đồng Mua bán Hàng hóa Quốc tế (CISG 1980) và Các điều kiện Thương mại Quốc tế (INCOTERMS) do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành.

Tại Việt Nam, Luật Thương mại 2005 đã tiếp thu nhiều nguyên tắc tiến bộ của luật thương mại quốc tế để phân chia cụ thể các trường hợp chuyển rủi ro. Tuy nhiên, CISG mới chính thức có hiệu lực tại Việt Nam từ năm 2017, và việc áp dụng INCOTERMS của các thương nhân trong nước vẫn còn nhiều bất cập, bỡ ngỡ. Các quy định về chuyển rủi ro trong Luật Thương mại 2005 sau thời gian dài thi hành đã bộc lộ những điểm chưa đầy đủ, thiếu bao quát, trong khi nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn có thói quen xem nhẹ hoặc bỏ qua điều khoản này khi giao kết hợp đồng.

Xuất phát từ thực tiễn trên, khóa luận tập trung giải quyết 03 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Trình bày cơ sở lý luận chung về vấn đề chuyển rủi ro đối với hàng hóa trong thương mại quốc tế.
2. Phân tích và so sánh các quy định về chuyển rủi ro đối với hàng hóa trong CISG, INCOTERMS và Luật Thương mại 2005.
3. Đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định về chuyển rủi ro đối với hàng hóa tại Việt Nam, từ đó đề xuất một số kiến nghị, giải pháp hoàn thiện khung pháp luật Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu: Các quy định của pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế điều chỉnh vấn đề chuyển rủi ro đối với hàng hóa từ người bán sang người mua.

Phạm vi nghiên cứu:

• Về không gian: Tập trung vào các quy phạm thuộc Công ước Viên 1980 (CISG), tập quán thương mại quốc tế INCOTERMS (trọng tâm là phiên bản INCOTERMS 2020) và Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 (cùng các văn bản liên quan như Bộ luật Dân sự 2015, Bộ luật Hàng hải 2015).
• Về thời gian: Khai thác toàn bộ khuôn khổ pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam thực định, không giới hạn về mặt thời gian ban hành của các án lệ và tài liệu tham chiếu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng trên nền tảng các trường phái lý luận pháp lý về thời điểm chuyển giao rủi ro đối với hàng hóa, bao gồm:

• Học thuyết Periculum est emptoris (Luật La Mã cổ đại): Rủi ro chuyển sang bên mua ngay tại thời điểm giao kết hợp đồng, không phụ thuộc vào việc quyền sở hữu hay quyền chiếm hữu đã chuyển giao hay chưa (ghi nhận tại Điều 185 Luật về Nghĩa vụ Dân sự Thụy Sĩ 1911, Hà Lan, Tây Ban Nha).
• Học thuyết Res perit domino: Rủi ro gắn liền với quyền sở hữu, bên nào là chủ sở hữu tại thời điểm phát sinh tổn thất thì bên đó phải gánh chịu (ghi nhận tại Điều 20 Bộ luật Mua bán Hàng hóa Vương quốc Anh - SGA 1979, Điều 1138 Bộ luật Dân sự Pháp 1804, Ý).
• Học thuyết chuyển rủi ro theo thời điểm giao hàng (Traditio): Rủi ro được chuyển giao đồng thời với thời điểm hàng hóa được chuyển giao quyền kiểm soát/chiếm hữu thực tế cho người mua hoặc người vận chuyển (ghi nhận tại Điều 466 Bộ luật Dân sự Đức 2011, Điều 2-509 Bộ luật Thương mại Thống nhất Hoa Kỳ - UCC 1962, Điều 459 Bộ luật Dân sự Liên bang Nga 2020, Điều 604 Bộ luật Dân sự Trung Quốc 1986).

Khung pháp lý tham chiếu chính gồm: CISG 1980 (từ Điều 66 đến Điều 70); 11 điều kiện giao hàng của INCOTERMS 2020 (các tiểu mục A3/B3); Luật Thương mại Việt Nam 2005 (từ Điều 57 đến Điều 61), Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Hàng hải 2015.

Tác giả sử dụng kết hợp ba phương pháp nghiên cứu pháp lý cơ bản:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Hệ thống hóa các khái niệm khoa học pháp lý, giải nghĩa nội hàm của rủi ro, phân loại nguồn luật điều chỉnh từ các giáo trình và công trình nghiên cứu chuyên ngành.
• Phương pháp nghiên cứu lý luận và thực tiễn: Đánh giá việc áp dụng pháp luật thông qua các án lệ quốc tế từ hệ thống dữ liệu CLOUT của UNCITRAL (vụ hộp đựng pizza tại Tòa án Duisburg - Đức, vụ cá hồi tại Tòa án Oldenburg - Đức, vụ bột cá tại CIETAC - Trung Quốc...).
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: Đặt các quy định tương ứng của CISG, INCOTERMS 2020 và Luật Thương mại 2005 vào từng trường hợp giao dịch cụ thể để làm rõ điểm tương đồng, điểm khác biệt và các khoảng trống pháp lý.

Nguồn dữ liệu bao gồm: văn bản pháp luật quốc tế và quốc gia, các bản án và phán quyết trọng tài thương mại quốc tế, các công trình nghiên cứu của các học giả quốc tế (P. Schlechtriem, J. Lookofsky, D. Maskow, M.J. Bonell, R. Ronai, S. de Cruz...) và trong nước (Phạm Duy Nghĩa, Dương Anh Sơn, Nông Quốc Bình, Ngô Hương Ly, Nguyễn Thị Tuyết Lan...).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về chuyển rủi ro đối với hàng hóa

Chương này tập trung xác lập cơ sở lý luận về rủi ro và cơ chế chuyển rủi ro trong mua bán hàng hóa:

• Khái niệm và đặc điểm của rủi ro: Khái quát hóa quan điểm của nhiều học giả quốc tế, rủi ro đối với hàng hóa được hiểu là mọi sự kiện ngoài ý muốn có thể xảy ra đối với hàng hóa khiến hàng hóa hư hỏng hoặc mất mát mà gây tổn hại lợi ích của bên bán hoặc bên mua. Rủi ro mang ba đặc điểm cơ bản:
  • Tính khách quan: Rủi ro phát sinh từ các sự kiện ngoài ý chí của các bên. Khóa luận phân biệt rõ rủi ro với sự kiện bất khả kháng: bất khả kháng dẫn đến việc miễn trừ nghĩa vụ thực hiện hợp đồng, còn rủi ro xác định nghĩa vụ gánh chịu thiệt hại vật chất và nghĩa vụ thanh toán tiền hàng.
  • Tính bất ngờ: Rủi ro xảy ra ngẫu nhiên về thời gian, không gian và phương thức, nằm ngoài dự liệu chính xác của các bên.
  • Tính hệ quả: Luôn kéo theo thiệt hại tài chính, suy giảm uy tín thương mại và các chi phí phát sinh.
• Khái niệm chuyển rủi ro đối với hàng hóa: Là sự kiện pháp lý mà ở đó, dựa vào thời điểm chuyển giao rủi ro theo thỏa thuận của các bên hoặc theo quy định của pháp luật thương mại, bên bán chuyển giao trách nhiệm gánh chịu mọi tổn thất, hư hỏng, mất mát của hàng hóa cho bên mua, đồng thời là căn cứ xác định phạm vi quyền và nghĩa vụ của các bên.
• Nguồn luật điều chỉnh: Phân tích ba nhóm nguồn gồm: Pháp luật quốc gia (với các kỹ thuật lập pháp khác nhau), Điều ước quốc tế (quá trình phát triển từ Công ước La Haye 1964 đến CISG 1980) và Tập quán quốc tế (sự hình thành của INCOTERMS từ bản 1936 đến bản 2020 của ICC).
• Nội dung điều chỉnh và các trường phái xác định thời điểm chuyển rủi ro: Phân tích ưu - nhược điểm của ba trường phái: chuyển rủi ro tại thời điểm giao kết hợp đồng, chuyển rủi ro đồng thời với quyền sở hữu, và chuyển rủi ro tại thời điểm giao hàng thực tế.

Chương 2: Quy định của CISG, INCOTERMS và pháp luật Việt Nam về chuyển rủi ro đối với hàng hóa

Chương 2 đi sâu phân tích cơ chế chuyển rủi ro trong ba hệ thống quy tắc và thực hiện so sánh đối chiếu toàn diện:

1. Quy định của Công ước Viên 1980 (CISG):

• Điều 66 CISG: Thiết lập nguyên tắc chung về hậu quả pháp lý: mất mát, hư hỏng hàng hóa xảy ra sau thời điểm rủi ro đã chuyển sang bên mua không giải phóng bên mua khỏi nghĩa vụ trả tiền hàng, trừ khi mất mát hoặc hư hỏng đó do hành động hoặc sơ suất của bên bán gây ra.
• Điều 67 CISG: Điều chỉnh hợp đồng có thỏa thuận vận chuyển. Nếu không có địa điểm giao hàng cố định, rủi ro chuyển sang bên mua khi hàng được giao cho người vận chuyển đầu tiên (được hiểu là người vận chuyển độc lập). Nếu có địa điểm xác định, rủi ro chuyển tại địa điểm đó. Khoản 2 Điều 67 nhấn mạnh điều kiện tiên quyết: hàng hóa phải được đặc định hóa rõ ràng cho hợp đồng (bằng ký mã hiệu, chứng từ vận chuyển hoặc thông báo).
• Điều 68 CISG: Điều chỉnh hàng hóa được bán khi đang trên đường vận chuyển. Nguyên tắc chung là rủi ro chuyển từ thời điểm giao kết hợp đồng. Quy định ngoại lệ hồi tố: rủi ro chuyển từ thời điểm hàng được giao cho người vận chuyển phát hành chứng từ vận chuyển nếu hoàn cảnh cho thấy các bên có thỏa thuận như vậy. Rủi ro vẫn thuộc về bên bán nếu tại thời điểm giao kết, bên bán đã biết hoặc phải biết hàng đã hư hỏng/mất mát mà không thông báo cho bên mua.
• Điều 69 CISG: Điều chỉnh các trường hợp còn lại. Nếu nhận hàng tại cơ sở của bên bán, rủi ro chuyển khi bên mua nhận hàng hoặc khi hàng đã đặt dưới quyền định đoạt của bên mua và bên mua vi phạm nghĩa vụ nhận hàng (Khoản 1). Nếu nhận hàng tại địa điểm khác ngoài cơ sở bên bán, rủi ro chuyển khi đến hạn giao hàng và bên mua biết hàng đã được đặt dưới quyền định đoạt của mình tại nơi đó (Khoản 2).
• Điều 70 CISG: Khẳng định việc chuyển rủi ro không làm phương hại đến quyền của bên mua được áp dụng các biện pháp bảo hộ pháp lý khi bên bán vi phạm cơ bản hợp đồng (như yêu cầu giao hàng thay thế hoặc tuyên bố hủy hợp đồng).

2. Quy định của INCOTERMS 2020:

• Rủi ro được quy định tại mục A3 (nghĩa vụ bên bán) và B3 (nghĩa vụ bên mua) xuyên suốt 11 điều kiện giao hàng, gắn liền với địa điểm giao hàng quy định tại mục A2.
• Nhóm 7 điều kiện áp dụng cho mọi phương thức vận tải: EXW (chuyển rủi ro khi đặt hàng dưới quyền định đoạt của bên mua tại xưởng/cơ sở chỉ định), FCA (chuyển khi xếp lên phương tiện của bên mua tại cơ sở bên bán hoặc đặt dưới quyền định đoạt của người vận chuyển tại điểm chỉ định), CPT và CIP (chuyển khi giao hàng cho người chuyên chở do bên bán thuê tại nơi thỏa thuận, dù bên bán chịu cước phí đến điểm đích), DAP, DPU, DDP (chuyển tại nơi đến quy định; riêng DPU yêu cầu người bán phải dỡ hàng khỏi phương tiện vận tải).
• Nhóm 4 điều kiện áp dụng cho vận tải biển và thủy nội địa: FAS (chuyển khi hàng đặt dọc mạn tàu), FOB (chuyển khi hàng đã xếp an toàn trên tàu - "on board"), CFR và CIF (chuyển khi hàng đã giao lên tàu tại cảng bốc hàng chỉ định).
• Quy định tại mục B3 về chuyển rủi ro sớm: Nếu bên mua không thực hiện nghĩa vụ thông báo, không chỉ định người vận chuyển/tàu đúng hạn, hoặc không nhận hàng đúng hẹn, rủi ro sẽ chuyển sang bên mua kể từ ngày thỏa thuận hoặc ngày cuối cùng của thời hạn quy định, với điều kiện hàng đã được đặc định hóa rõ ràng.

3. Quy định của Pháp luật Việt Nam (Luật Thương mại 2005):

• Điều 57 LTM: Chuyển rủi ro khi có địa điểm giao hàng xác định — rủi ro chuyển khi hàng đã được giao cho bên mua hoặc người được ủy quyền tại địa điểm đó.
• Điều 58 LTM: Chuyển rủi ro khi không có địa điểm giao hàng xác định — rủi ro chuyển cho bên mua khi hàng hóa đã được giao cho người vận chuyển đầu tiên.
• Điều 59 LTM: Hàng hóa do người nhận hàng để giao nắm giữ mà không phải người vận chuyển — rủi ro chuyển khi bên mua nhận chứng từ sở hữu hàng hóa hoặc khi người nhận hàng để giao xác nhận quyền chiếm hữu của bên mua.
• Điều 60 LTM: Mua bán hàng hóa đang trên đường vận chuyển — rủi ro chuyển từ thời điểm giao kết hợp đồng (không có quy định về hồi tố rủi ro như CISG).
• Điều 61 LTM: Chuyển rủi ro trong các trường hợp khác — rủi ro chuyển từ thời điểm hàng hóa thuộc quyền định đoạt của bên mua và bên mua vi phạm hợp đồng do không nhận hàng; áp dụng điều kiện đặc định hóa hàng hóa theo quy chuẩn cụ thể.

4. So sánh, đối chiếu quy định giữa ba hệ thống:

Tiêu chí so sánh	CISG 1980	INCOTERMS 2020	Luật Thương mại 2005
Bản chất pháp lý	Điều ước quốc tế đa phương mang tính ràng buộc khi được áp dụng	Tập quán thương mại quốc tế có tính chất tự nguyện, áp dụng khi dẫn chiếu	Luật quốc gia của Việt Nam, mang tính cưỡng chế trên lãnh thổ
Mối liên hệ với quyền sở hữu	Độc lập hoàn toàn với việc chuyển quyền sở hữu	Độc lập hoàn toàn với việc chuyển quyền sở hữu	Tách biệt giữa chuyển rủi ro và chuyển quyền sở hữu, nhưng Điều 59 còn viện dẫn "chứng từ sở hữu"
Giao hàng qua vận chuyển	Chuyển khi giao cho người vận chuyển đầu tiên nếu không cố định địa điểm (Đ67)	Tùy điều kiện (FCA, CPT, CIP: chuyển khi giao người vận chuyển đầu tiên/chỉ định)	Chuyển khi giao cho người vận chuyển đầu tiên nếu không có địa điểm nhất định (Đ58)
Hàng đang trên đường vận chuyển	Chuyển từ lúc ký hợp đồng; có cơ chế hồi tố về lúc giao hàng cho vận chuyển (Đ68)	Phù hợp với việc bán hàng theo chuỗi (FAS, FOB, CFR, CIF qua điều khoản "mua lại hàng hóa")	Chuyển từ lúc ký kết hợp đồng; không có quy định cơ chế hồi tố rủi ro (Đ60)
Trường hợp vi phạm nhận hàng	Chuyển khi hàng đặt dưới quyền định đoạt và bên mua vi phạm nghĩa vụ nhận hàng (Đ69.1)	Chuyển sớm sang bên mua từ ngày hết hạn nếu không nhận/không thông báo (Mục B3)	Chuyển khi hàng thuộc quyền định đoạt và bên mua vi phạm do không nhận hàng (Đ61.1)
Yêu cầu đặc định hóa hàng hóa	Quy định rõ tại Điều 67.2 và Điều 69.3	Quy định rõ tại điều khoản B3 của tất cả các điều kiện	Quy định tại Điều 61.2

Chương 3: Thực tiễn và kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về chuyển rủi ro đối với hàng hóa

Trên cơ sở đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật và đối chiếu với các chuẩn mực quốc tế, tác giả phân tích các tồn tại và đề xuất định hướng hoàn thiện:

• Tồn tại trong thực tiễn pháp lý: Quy định tại Điều 59 Luật Thương mại 2005 còn thiếu rõ ràng về địa vị pháp lý của "người nhận hàng để giao", dễ gây nhầm lẫn với người vận chuyển hoặc bên thứ ba giữ kho; chưa xác định rõ danh mục "chứng từ sở hữu hàng hóa" trong bối cảnh thương mại hiện đại. Điều 60 Luật Thương mại 2005 thiếu quy định loại trừ trách nhiệm khi bên bán có hành vi gian dối/thiếu thiện chí biết hàng hư hỏng trước khi ký hợp đồng mà không thông báo; Điều 61 chưa bao quát được các tình huống thực tế khác ngoài trường hợp bên mua vi phạm nghĩa vụ nhận hàng.
• Kiến nghị hoàn thiện: Sửa đổi các điều khoản từ Điều 57 đến Điều 61 của Luật Thương mại theo hướng hài hòa hóa với CISG và INCOTERMS 2020; bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm của bên bán khi bán hàng đang trên đường vận chuyển mà biết trước tổn thất; làm rõ tiêu chí xác định người vận chuyển độc lập và hoàn thiện cơ chế chuyển rủi ro khi hàng hóa nằm dưới sự kiểm soát của bên thứ ba.

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận: Phân loại và so sánh chi tiết ba học thuyết lớn của thế giới về thời điểm chuyển rủi ro (Periculum est emptoris, Res perit domino, và nguyên tắc giao hàng thực tế Traditio), chứng minh xu hướng lập pháp hiện đại thiên về gắn rủi ro với quyền kiểm soát thực tế đối với hàng hóa.
• Phân tích đối chiếu đa tầng: Khóa luận đã phân tích chi tiết cơ chế phân bổ rủi ro của 5 điều khoản trong CISG (Điều 66–70), 11 điều kiện của INCOTERMS 2020 (tiểu mục A3/B3) và 5 điều khoản trong Luật Thương mại Việt Nam 2005 (Điều 57–61), làm rõ các điểm tương thích cũng như những bất cập còn tồn tại trong luật thực định Việt Nam.
• Đóng góp giải pháp thực tiễn: Khóa luận đề xuất các phương hướng lập pháp cụ thể nhằm sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại 2005, giúp khung pháp lý trong nước tương thích tốt hơn với Công ước Viên 1980 và tập quán quốc tế, hỗ trợ giảm thiểu tranh chấp cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Công trình tập trung chủ yếu vào phương pháp phân tích văn bản quy phạm pháp luật, học thuyết pháp lý và các án lệ quốc tế điển hình; chưa tiến hành khảo sát thực nghiệm số lượng lớn dữ liệu tranh chấp về chuyển rủi ro tại các Trung tâm Trọng tài thương mại hoặc Tòa án các cấp tại Việt Nam.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu thực tiễn xét xử tranh chấp chuyển rủi ro trong các hợp đồng thương mại quốc tế tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC); nghiên cứu sâu hơn về tác động của chuyển đổi số và chứng từ vận tải điện tử (electronic transport records) đối với thời điểm chuyển rủi ro trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành: Luật Thương mại quốc tế, Luật Kinh tế, Kinh doanh quốc tế, Thương mại quốc tế và Logistics trong việc nghiên cứu học phần Luật Hợp đồng thương mại quốc tế, CISG và INCOTERMS.
• Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và cán bộ pháp chế: Tham khảo cụ thể các phân tích tại Chương 2 để nắm vững các ngoại lệ chuyển rủi ro sớm của bên mua (mục B3 INCOTERMS 2020), các yêu cầu bắt buộc về đặc định hóa hàng hóa (Điều 67.2 CISG, Điều 61.2 LTM), từ đó soạn thảo chặt chẽ các điều khoản giao hàng và phân bổ rủi ro trong hợp đồng ngoại thương.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo Điều 66 CISG, nếu hàng hóa bị hư hỏng sau khi rủi ro đã chuyển sang bên mua thì bên mua có được từ chối trả tiền hàng không? Theo Điều 66 CISG, việc mất mát hay hư hỏng hàng hóa xảy ra sau khi rủi ro đã chuyển sang bên mua không miễn trừ cho bên mua nghĩa vụ phải thanh toán tiền hàng, trừ trường hợp sự mất mát hoặc hư hỏng đó do hành động hoặc sơ suất của bên bán gây nên.

2. Điểm khác biệt căn bản về thời điểm chuyển rủi ro đối với hàng hóa đang trên đường vận chuyển giữa CISG và Luật Thương mại 2005 là gì? Cả Điều 68 CISG và Điều 60 Luật Thương mại 2005 đều quy định rủi ro chuyển sang bên mua từ thời điểm giao kết hợp đồng. Tuy nhiên, CISG quy định thêm cơ chế hồi tố rủi ro (rủi ro chuyển từ thời điểm giao hàng cho người vận chuyển phát hành chứng từ vận chuyển nếu hoàn cảnh thể hiện như vậy) và quy định rõ bên bán phải chịu rủi ro nếu đã biết hoặc phải biết hàng bị mất mát/hư hỏng tại thời điểm ký hợp đồng mà không báo cho bên mua. Luật Thương mại 2005 không có các quy định chi tiết này.

3. Trong INCOTERMS 2020, điều kiện nào yêu cầu người bán phải chịu rủi ro cho đến khi dỡ hàng xong tại nơi đến? Điều kiện DPU (Delivered at Place Unloaded - Giao tại địa điểm đã dỡ xuống) là điều kiện duy nhất trong INCOTERMS 2020 quy định bên bán phải chịu mọi rủi ro và chi phí liên quan đến việc đưa hàng hóa đến nơi quy định và dỡ hàng an toàn xuống khỏi phương tiện vận tải.

4. Điều kiện tiên quyết để rủi ro được chuyển sang bên mua khi hàng hóa chưa được phân loại cụ thể theo CISG và Luật Thương mại 2005 là gì? Hàng hóa bắt buộc phải được đặc định hóa rõ ràng cho mục đích của hợp đồng thông qua việc ghi ký mã hiệu trên hàng hóa, chứng từ vận chuyển, thông báo gửi cho bên mua hoặc các biện pháp xác định rõ ràng khác (Điều 67.2, Điều 69.3 CISG và Điều 61.2 LTM 2005).

5. Trong các điều kiện nhóm C của INCOTERMS 2020 (CPT, CIP, CFR, CIF), thời điểm chuyển rủi ro và thời điểm chuyển chi phí có trùng nhau không? Không. Trong tất cả các điều kiện nhóm C, điểm chuyển giao rủi ro tách rời điểm chuyển giao chi phí. Rủi ro được chuyển từ bên bán sang bên mua ngay tại nơi/cảng gửi hàng đi khi hàng được giao cho người chuyên chở hoặc giao lên tàu, trong khi bên bán vẫn tiếp tục chịu chi phí vận tải (và phí bảo hiểm đối với CIP/CIF) đến điểm đến hoặc cảng đến chỉ định.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Đinh Phương Nhi đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và các học thuyết pháp lý về vấn đề chuyển rủi ro trong mua bán hàng hóa quốc tế. Thông qua việc so sánh đối chiếu chi tiết giữa CISG 1980, INCOTERMS 2020 và Luật Thương mại 2005, công trình đã làm rõ những điểm tương đồng cũng như các khoảng trống lập pháp trong hệ thống luật thực định Việt Nam. Các kiến nghị được đề xuất mang tính cụ thể, có giá trị đóng góp tích cực cho quá trình hoàn thiện khung pháp luật thương mại quốc tế tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, khoa học pháp lý ghi nhân ba hoc thuyết về thời diém chuyển rủi ro. Tuy nhiên, các học thuyết nêu trên đều có những ưu, nhược điểm riêng nên không thé giải quyết một cách triệt dé các van dé đặt ra *+ứtp.ffcisgw3 law pace eđu/cases/990000c 1 hư], truy cập ngày 17/02/2024. Maskow (1992), ternational Sales Ly: United Nations Convention on Contracts for the Suternational Sale of Goods: Comention on the Limitation Period in the Internationa’ Sale of Goods: Commentary,Oceana Publications ,Nevr York tr.JBonell (1997), “Commentary on the buemational Sales Law. The 1980 Vienna Saks Convention”, Georgia Jounal of International & Comperatn'e Law, 19(221),221-224.

?! Michiel Buydaert (2013), The Passingof Risk in the iuernational sale of goods: Á comparision between the CISG and the Incoterms , Faculteit Rechtsgtleerdheid Universiteit Gent, Belgam,tr 25. Schunidt-Kessel (2023), Schlechniem & $c?nverrer- Commentary on the UN Comvention on the Biternational Sale of Goods (CISG), Oxford University Press, Anh ,tr925. * CMBunca and MJBonell (1987), “Commentary on the Intemational Sales Law. The 1980 Vienna Seles Convention”, Georgia Jounal of International & Compeaative Law’, 19(221),221-224.

19 Với mong muốn hai hòa hóa các học thuyết, UNCITRAL đã nỗ lực xây dựng các quy định dua trên ưu điểm của từng hoc thuyết, điều này được thể hiện từ Điều 67 đến Điều 69 CISG 2. Thời điêm chuyén rủi ro đôi với hàng hóa có quy định về vận chuyên hang hóa Điều 67 CISG được áp dung khi hợp đồng mua ban hang hóa có quy định về việc vận chuyển: “J. Khi hợp đồng mua ban quy đình việc vận chuyén hàng hóa và bên ban không bị buộc phải giao hàng tai dia điểm xác đinh rủi ro được chupén sang bên mua ké từ lúc hàng được giao cho người van chuyén đầu tiên để chuyén giao cho bên mua chiếu theo hop đồng mua bản. Nếu bên ban bị buộc phải giao hémg cho môt người vận chuyễn tại một dia điểm xác định các rủi ro không được chuyên sang bên mua nễu hàng hóa chưa được giao cho người van cinÊn tai nơi đó.

Sự kiên bên bản được phép giữ lại các chứng từ nhận hàng không ảnh hưởng gì đến sự chuyên giao rii ro”. Dau tiên, giải thích vê khai niệm “hợp đồng mua bán guy dinh việc van chuyén”, một sô học giả cho rằng hợp đông phải chứa mét điều khoăn rõ rang hoặc an ý vé nghĩa vu vận chuyển hang hóa của bên bán hoặc bên mua 39 Điệu khoản nay có thé quy định rõ rang về nha vân chuyển và cách thức vận chuyển, hoặc đơn giản chỉ quy định rằng hàng hóa sẽ được vận chuyển cho bên mua theo hợp đông 3! Tuy nhiên, điều khoăn này sé đặt ra hai van dé, van dé “zgười van chupén đầu tiên”, và vân dé “dia điểm xác đình” Thứ nhất, vấn đề “người vận chuyên đầu tiên”. Nếu bên bán không có nghĩa vụ giao hàng tại một địa điểm xác định thì rủi ro được chuyển cho bên mua tại thời điểm hàng hóa được giao cho người chuyên chở đâu tiên. Mặc dù CISG không quy định rố ràng “gười van chuyên” © Ammotated Text of CISG, Article 67.

S UNCITRAL Secretariat, CLOUTnational comespondents and intemational experts (2016), Digest of Case Lew on the United Nations Comention on Contracts for the International Sale of Goods ,UNCITRAL ,tr 309 20 nghĩa la gì nhưng tham khảo quan điểm của các học giã, như theo giáo su Peter Schlechtriem, ta có thé hiểu người vận chuyển theo quy định nảy phải là một người vân chuyền độc lập 32 Tương tự quan điểm trên, theo luật sư, giáo sư người Mỹ J. Lookofsky, một chuyên gia hang đâu v pháp luật quốc tê, đặc biệt là trong Tĩnh vực hợp đông quốc tế và hợp đông mua bán quốc tế, cho rang chuyển rủi ro chỉ xảy ra khi hang hóa được giao cho người vân chuyền độc lập 33 Nêu bên bán sử dụng phương tiện của minh dé giao hang thi hang hóa chưa được coi là giao cho người vận chuyển theo ý nghĩa của Khoản 1 Điều 67.» Trong trường hợp nay, hang hóa vẫn nằm trong tay của bên bán và vì 1é đó, bên bán sẽ là người ở gân hàng hóa hơn cũng như bên bản có thể áp dụng các biện pháp để giữ cho hang hóa nguyên vẹn dé hơn 3° Tuy nhiên, trong một sô trường hợp khi bên bán sử dụng một tô chức vận chuyến là công ty con của bên bán nhưng là một pháp nhân độc lập được thanh lập hợp pháp thì Khoản 1 Điều 67 van được áp dung để xác định thời điểm chuyển rủi ro đối với hang hóa 36 Thứ hai, vấn đề “địa điểm xác định”. Nếu bên ban có nghĩa vu giao hàng cho một người vận chuyển tại một dia điểm xác định thì rủi ro đối với hang hóa chuyển sang bên mua vao thời điểm hang hóa được giao cho người vận chuyên tại địa điểm đó. “Mgười vận chuyển” trong trường hợp nảy cũng được hiểu tương tự như đã giải thích ở vân dé “agười vận chuyén đầu tiên”.

Tuy nhiên, trong quá trình vận chuyển trung gian đến dia điểm xác định, bên bán có thé tùyý sử dung phương tiện vân chuyến của minh” © Peter Schledtriem (1986), “ƯnEorm Seles Law - The UN-Convention on Contracts for the Intemational Sale of Goods”, Juternarional & Compenative Law Queoteriy, 37(4), 1034-1035. Lookefskey (2022), Understanciing the CSG, Khuver Lavy International, America ,tr. Sclumidt-Kessel (2023), Schlechniem & Schnvencer: Commenteny on the UN Comention ơn the buernational Sale of Goods (CISG), Oxford University Press, Engbnd ,tr929. © United Nations (1991), United Nations Conference On Contracts For The Internedional Sale Of Goods ,Unzed ‘Nations, Verma, tr 64 21 Trong qua trình vân chuyên trung gian nay, bên ban van phai gánh chiu những rủi ro đôi với hang hóa béi 1é hàng hóa vẫn đang nằm trong sự kiểm soát của họ.

Cũng theo Điêu 67 CISG, sự kiện bên ban được phép giữ lại các chứng từ nhận hang không ảnh hưởng gì đến su chuyển giao rủi ro. Việc bên mua giữ lại các chứng từ khi chưa được thánh toán như một hình thức bao dam là bình thường trong thực tiễn thương mại quốc tế. Ngoài ra, Khoản 2 Điều 67 quy định một trường hop ngoại lê liên quan đến hang hóa không xác định: “2. Tir nhién, rủi ro sẽ không chuyên sang bên mua néu hàng hóa không được đặc đình hóa rố rang cho muc đích của hợp đồng hoặc bằng cách ghi lý mã hiệu trên hàng hóa, bằng các chứng từ chuyên chỗ, bằng một thông báo gửi cho bên mua hoặc bằng bắt cứ phương pháp nào khác ” Rui ro không được chuyển cho bên mua cho đến khi hang hóa được xác định rố là hang hóa cung cấp cho hợp đông đã được ký kết bởi bên bán va bên mua bằng cách ký hiệu, mã hiệu trên hàng hóa, bằng các chứng từ chuyên chở, bằng một thông báo gửi cho bên mua hoặc bằng bất cứ phương pháp nào khác.

Quy trình xác định hảng hóa được tạo ra để phòng ngừa các trường hợp mà bên bán khai gian dối rang hàng hóa bị mat mát hoặc hư hỏng do là đối tượng của hợp đông với bên mua 3Š Nói cách khác, quy định nay la một nỗ lực dé bảo vệ bên mua trước những cáo buộc sai lệch của bên ban về hang hóa bi mat mát hoặc hư hong Do đó, hang hóa là đôi tượng của hop đông mua bán phải được xác định rõ ràng bằng cách sử dụng ký hiệu, mã hiệu trên hang hóa, chứng từ vận chuyển, thông bao cho bên mua hoặc các hinh thức khác. Thời điểm chuyén ri ro đôi với hàng hóa đang trên đường vận chuyén Điều 68 CISG được áp dụng trong trường hợp hang hóa đang trên đường vận chuyển mà chưa có hợp đông mua ban được ký kết: “Bên mua nhan rủi ro S Neil Gary (1997), Tromufer of riskfrom seller to buyer in international commercial contracts: a compenctive analysis of risk allocation tovkr the CISG, UCC and Incoterms , New York tr. 2 về minh đối với hàng hóa được ban trên đường vận chuyên kế từ thời điểm Rý kết hop đồng. Tuy nhiên, nêu tình hudng thé hiện các bên có thôa thuận thi rủi ro sẽ chuyển sang bên mua khi hàng hóa được giao cho người vận chuyén la người đã phát chứng từ xác nhận một hợp đồng vận chuyén.

Tuy nhiên, nếu vào lúc ky kết hợp đằng mua bản, bên ban đã biết hoặc đáng iẽ phải biết sự kiện hàng hóa đã bị mắt mát hay ine hông và đã không thông báo cho bên mua về điều đó thi việc mắt mát hay Ine hông hàng hóa do bên ban phải gánh chin” Đây thường là những loại hàng như dâu, bột mì, khí tự nhiên, kim loại vả những hàng hóa được vận chuyển với sô lượng lớn. Những hàng hóa này thông thường tiếp tục được chuyển nhượng vai lân khi đang trên đường vân chuyển cho đến khi nó tới điểm cuối cing Điều này đặt ra hai quy tắc xác định thời điểm chuyển rủi ro. Thứ nhất, rủi ro chuyên sang bên mua từ thời điểm ký kết hợp đồng. Khi những mất mát, hư hỏng doi với hang hóa xảy ra do những sư Kiên co thể dé đảng xác định thời điểm như một cơn bão, việc rủi ro xảy ra trước hay sau khi hợp dong được ký kết sé được xác định một cách rõ rang.

Tuy nhiên, trong trường hợp khó xác định như những mât mát hoặc hư hong do thâm nước, quy định nay sẽ dan đên một sé khó khăn trong quá trình áp dung, đông thời đè năng trách nhiệm chứng minh của bên đang gánh chịu rủi ro. Trong một tranh chap giữa hai công ty Trung Quôc, bên ban đã giao bét cá từ Chicama, Peru tới Thanh Đảo, Trung Quốc '0 Hang hóa được giao đến quá muộn và bi hư hỏng vì con tau bị ket tai Los Angeles 24 ngày với lý do con tau nay không phù hợp di chuyển đường biển được đưa ra bởi Cảnh sát biển Mỹ. Tòa trọng tải đã viện dẫn Điều 68 CISG và lập luận rằng việc con tàu không phù hợp để di chuyển và su trì **Z. Valioti (2004), “Passing of Risk in International Sale Contracts: a comparative examination of the niles on risk under the United Nations Convention on contracts for the mtemutional sak of goods (Vierma 1980) and INCOTERMS 2000”, Nordic 7orơnal of Commercial Lave (2), 1-51 Cha Intemational Econamic and ‘Trade Arbitration Commaission, People’s Republic of China (01/04/1997), Fishmeal case ,case No.

23 hoãn không hop lý của con tàu gây hư hong hang hóa không phải là những rủi ro được dé cập trong điêu nảy vi chúng không phải là những tôn that ngoài ý muốn. Do đó, bên mua sẽ không phải gánh chịu rủi ro. Các bên có thể thỏa thuận với nhau về sự phân chia rủi ro dé tránh xảy ra tranh chap #! Vi dụ như xác định rõ rang trong hợp đông rằng rủi ro sé chuyển giao vao dau hoặc cuối quá trình vận chuyển. Một cách khác là các bên có thé thêm vào trong hợp đồng một điêu kiên INCOTERMS.