Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỢP ĐỒNG NHẬP KHẨU MÁY MÓC, THIẾT BỊ, DÂY CHUYỀN CÔNG NGHỆ ĐÃ QUA SỬ DỤNG 1. Khái quát chung về nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng 1. Tổng quan về hoạt động nhập khẩu Hiện nay, trong sự phát triển của nền kinh tế thế giới, sự phát triển của nền kinh tế thị trường thì các quốc gia không thể cô lập tự tồn tại một mình mà phải có sự giao thương, hợp tác với nhau. Đặc biệt là khi đời sống người dân ngày càng nâng cao thì sẽ kéo theo sự gia tăng nhu cầu tiêu dùng mạnh mẽ và nếu nền kinh tế quốc gia không thể đáp ứng đầy đủ được tất cả các nhu cầu đó thì việc nhập khẩu hàng hóa từ các quốc gia ngoài biên giới là sự tất yếu sẽ xảy ra.
Vậy, nhập khẩu là gì? Hiện nay, có rất nhiều cách hiểu về nhập khẩu, nhưng về cơ bản, nhập khẩu được hiểu là mua hàng hóa và dịch vụ kể cả hàng đầu tư từ nước ngoài. Hiểu một cách đơn giản, thì nhập khẩu là việc nhập hàng hóa, nguyên vật liệu từ các quốc gia khác trên thế giới về Việt Nam để tiêu thụ hoặc đáp ứng cho nhu cầu sản xuất. Đây là cách định nghĩa nhập khẩu thông thường của hầu hết mọi người. Tuy nhiên trong từ điển mở Wikipedia và Luật thương mại thì khái niệm nhập khẩu được định nghĩa chi tiết và cụ thể hơn.
Theo Wikipedia, “Nhập khẩu” được hiểu là các giao dịch liên quan về hàng hóa, dịch vụ từ một nguồn bên ngoài thông qua đường biên giới quốc gia. Đây là hoạt động kinh doanh trên phạm vi quốc tế, không phải dạng bán buôn riêng lẻ mà được điều hành dưới một hệ thống, bao gồm cả các tổ chức bên trong lẫn bên ngoài quốc gia nhập khẩu. Sự trao đổi hàng hóa, nguyên vật liệu, dịch vụ này sẽ dựa trên nguyên tắc trao đổi ngang giá mà tiền tệ được dùng làm môi giới. Luật Thương mại 2005 có định nghĩa: “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.” [24] 7 luan an Như vậy, nhập khẩu là khâu cơ bản của hoạt động ngoại thương, là hoạt động kinh doanh buôn bán diễn ra trên phạm vi toàn thế giới.
Đó là một hệ thống các quan hệ buôn bán trong một nền kinh tế có tổ chức bên trong và bên ngoài, thể hiện sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế quốc gia với nền kinh tế thế giới. Các quốc gia, doanh nghiệp thực hiện hoạt động nhập khẩu nhằm mục tiêu có được hiệu quả cao từ việc nhập khẩu vật tư hàng hoá để phục vụ cho quá trình tái sản xuất, mở rộng và nâng cao đời sống trong nước. Đồng thời, đảm bảo sự phát triển ổn định những ngành kinh tế mũi nhọn của mỗi nước, tạo những năng lực mới cho sản xuất, khai thác thế mạnh của quốc gia, kết hợp hài hoà có hiệu quả nhập khẩu và cán cân thanh toán. Vậy, hoạt động nhập khẩu của doanh nghiệp là hoạt động mua hàng hóa và dịch vụ từ nước ngoài phục vụ cho nhu cầu trong nước hoặc tái xuất khẩu nhằm phục vụ mục đích thu lợi nhuận.
Hay nói cách khác, đó là việc mua hàng hóa từ các tổ chức kinh tế, các công ty nước ngoài và tiến hành tiêu thụ hàng hóa nhập khẩu tại thị trường nội địa hoặc tái xuất khẩu với mục đích thu lợi nhuận và nối liền sản xuất với tiêu dùng. Từ các khái niệm trên, có thể thấy đặc trưng cơ bản của nhập khẩu chính là: - Nhập khẩu là hoạt động buôn bán giữa các quốc gia trên thế giới. Hoạt động buôn bán phát triển theo những tập quán thông lệ quốc tế, giao dịch buôn bán giữa những người có quốc tịch khác nhau. - Nhập khẩu là hoạt động lưu thông hàng hoá, dịch vụ giữa các quốc gia.
Nhà nước quản lý hoạt động nhập khẩu thông qua các công cụ như: Chính sách thuế, hạn ngạch, phụ thu và các văn bản pháp luật, các quy định danh mục hàng hoá được phép nhập khẩu. Một quốc gia phải có hoạt động xuất nhập khẩu thì mới có một nền kinh tế bền vững. Trong đó, hoạt động nhập khẩu với vai trò quan trọng hàng 8 luan an đầu là đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân khi mà tự quốc gia đó không thể sản xuất hoặc sản xuất không đủ để cung cấp, tránh tình trạng khan hiếm bất ổn. Việc nhập khẩu từ những nguồn bên ngoài sẽ đảm bảo cân đối kinh tế, phát triển ổn định bền vững.
Hàng hóa nhập khẩu kết hợp hàng hóa có sẵn trong nước giúp thị trường tiêu dùng trở nên đa dạng và phong phú, cung cấp cho người tiêu dùng rất nhiều sự chọn lựa từ chủng loại hóa, nguồn gốc xuất xứ, giá cả lẫn chất lượng góp phần nâng tầm khả năng tiêu dùng và mức sống của người dân. Mặt khác, việc nhập khẩu hàng hóa sẽ đưa nhiều thương hiệu hàng hóa đến từ các quốc gia, tình trạng độc quyền sẽ bị xóa bỏ, đảm bảo quyền lợi cho người dân. Đồng thời thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước không ngừng vươn lên, doanh nghiệp sẽ phải không ngừng tìm tòi, phát triển, cải tiến chất lượng sản phẩm và dịch vụ của mình nhằm cạnh tranh với hàng ngoại nhập để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân. Thông qua hoạt động nhập khẩu, nền kinh tế quốc gia với một thị trường năng động sẽ góp phần tác động tích cực đến việc hợp tác rộng rãi giữa các quốc gia, là cơ hội để phát huy lợi thế của mỗi một quốc gia, dân tộc.
Đặc biệt với quá trình chuyển giao công nghệ thông qua hoạt động nhập khẩu sẽ giúp kinh tế quốc gia không ngừng cải thiện, tạo nên mức cân bằng về trình độ sản xuất giữa các quốc gia, đồng thời giúp các nước kém phát triển, đang phát triển có thể kế thừa nhanh chóng mà không phải mất quá nhiều chi phí và thời gian. Với hình thức xuất nhập khẩu đối lưu, thì nhập khẩu cũng trở thành xuất khẩu. Nhập khẩu sẽ góp phần thúc đẩy xuất khẩu, nâng cao giá trị, chất lượng sản phẩm cũng như uy tín của quốc gia. Tóm lại, hoạt động nhập khẩu sẽ tạo điều kiện thúc đẩy nhanh quá trình dịch chuyển cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa; bổ sung kịp thời những mặt cân đối của nền kinh tế đảm bảo phát triển kinh tế cân đối ổn định; góp phần cải thiện và nâng cao mức sống của nhân dân; thúc 9 luan an đẩy hoạt động xuất khẩu; tạo thuận lợi cho việc chuyển giao công nghệ, làm đa dạng hoá mặt hàng, chủng loại, mẫu mã, chất lượng, quy cách, cho phép thoả mãn hơn nhu cầu trong nước.
Nhập khẩu có lợi vì nó tạo điều kiện cho người tiêu dùng hưởng thụ những ích lợi do chuyên môn hóa và thương mại quốc tế mang lại, tức là người tiêu dùng mua được hàng hóa và dịch vụ với giá thấp hơn trường hợp nó tự họ sản xuất hoặc chỉ mua hàng hóa được sản xuất trong nước. Nhưng mặt khác, nó cũng là một trở ngại vì làm giảm sản lượng và thu nhập trong nước. Vì vậy, quan trọng là phải duy trì được sự cân bằng giữa xuất và nhập khẩu. Hiện nay, nhập khẩu được thực hiện thông qua một số hình thức cơ bản sau: nhập khẩu trực tiếp, nhập khẩu ủy thác, nhập khẩu tái xuất, nhập khẩu đổi hàng, nhập khẩu tự doanh, nhập khẩu liên doanh và một số hình thức khác.
Trong đó: - Nhập khẩu trực tiếp: là hình thức mà bên mua hàng và bên bán hàng trực tiếp giao dịch với nhau, việc mua và việc bán không ràng buộc nhau. Bên mua có thể chỉ mua mà không bán, bên bán có thể chỉ bán mà không mua. Hoạt động chủ yếu là doanh nghiệp trong nước nhập khẩu hàng hoá, vật tư ở thị trường nước ngoài đem về tiêu thụ ở thị trường trong nước. Để tiến tới ký kết hợp đồng kinh doanh nhập khẩu, doanh nghiệp phải nghiên cứu kỹ nhu cầu nhập khẩu vật tư, thiết bị trên thị trường nội địa, tính toán đầy đủ các chi phí đảm bảo kinh doanh nhập khẩu có hiệu quả, đàm phán kỹ lưỡng về các điều kiện giao dịch với bên xuất khẩu, thực hiện theo hành lang pháp lý quốc gia cũng như thông lệ quốc tế [15].
Hoạt động nhập khẩu trực tiếp là hình thức nhập khẩu độc lập của một doanh nghiệp xuất, nhập khẩu trên cơ sở nghiên cứu kỹ thị trường trong và ngoài nước, tính toán đầy đủ các chi phí đảm bảo kinh doanh có lãi, đúng phương hướng, chính sách luật pháp của Nhà nước cũng như quốc tế. Trong hoạt động nhập khẩu tự doanh, doanh nghiệp hoàn toàn nắm quyền chủ động 10 luan an và phải tự tiến hành các nghiệp vụ của hoạt động nhập khẩu từ nghiên cứu thị trường, lựa chọn bạn hàng, lựa chọn phương thức giao dịch, đến việc ký kết và thực hiện hợp đồng. Doanh nghiệp phải tự bỏ vốn để chi trả các chi phí phát sinh trong hoạt động kinh doanh và được hưởng toàn bộ phần lãi thu được cũng như phải tự chịu trách nhiệm nếu hoạt động đó thua lỗ. Khi nhập khẩu tự doanh thì doanh nghiệp được trích kim ngạch nhập khẩu, khi tiêu thụ hàng nhập khẩu doanh nghiệp phải chịu thuế doanh thu, thuế lợi tức [15].
Thông thường, doanh nghiệp chỉ cần lập một hợp đồng nhập khẩu với nước ngoài, còn hợp đồng tiêu thụ hàng hoá trong nước thì sau khi hàng hóa về sẽ lập. Nhập khẩu trực tiếp là một hình thức nhập khẩu được tiến hành một cách đơn giản. Bên nhập khẩu phải nghiên cứu thị trường, tìm kiếm đối tác, ký kết hợp đồng và thực hiện theo đúng hợp đồng, phải tự bỏ vốn, chịu mọi rủi ro và chi phí giao dịch, nghiên cứu, giao nhận,…cùng các chi phí có liên quan đến tiêu thụ hàng hóa, thuế nhập khẩu… - Nhập khẩu ủy thác: là một hoạt động dịch vụ dưới hình thức nhận làm dịch vụ nhập khẩu. Hoạt động này được làm trên cơ sở hợp đồng uỷ thác giữa các doanh nghiệp phù hợp với những quy định của pháp lệnh hợp đồng kinh tế [3].