Chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình lý luận và thực tiễn

Bài viết phân tích lý luận và thực tiễn về chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình.

• Tác giả: Nguyễn Mai Anh
• Người hướng dẫn: Cô Nguyễn Phương Thảo - Giảng viên Khoa Luật Dân sự
• Trường học: Trường Đại Học Luật TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Chuyển Quyền Sử Dụng Quyền Tác Giả Đối Với Tác Phẩm Điện Ảnh Phát Sóng Trên Truyền Hình
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN QUYỀN SỬ DỤNG QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ĐIỆN ẢNH PHÁT SÓNG TRÊN TRUYỀN HÌNH
• 1.1. Khái quát về quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình
• 1.1.1. Khái niệm tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình
• 1.1.2. Khái niệm quyền tác giả
• 1.1.3. Quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh
• 1.2. Khái quát về chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình
• 1.2.1. Sơ lược quá trình phát triển của chế định chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh
• 1.2.2. Khái niệm chuyển quyền sử dụng quyền tác giả
• 1.2.3. Các đặc điểm của việc chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình
• 1.3. Pháp luật về chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN CHUYỂN QUYỀN SỬ DỤNG QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ĐIỆN ẢNH PHÁT SÓNG TRÊN TRUYỀN HÌNH – HẠN CHẾ VÀ KIẾN NGHỊ
• 2.1. Thực tiễn chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình
• 2.1.1. Khái quát tình hình chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình hiện nay
• 2.1.2. Thực tiễn chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh Việt Nam phát sóng trên truyền hình
• 2.1.3. Thực tiễn chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh nước ngoài phát sóng trên truyền hình
• 2.2. Vấn đề bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ khi chuyển quyền sử dụng quyền tác giả với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình
• 2.2.1. Vấn đề bảo hộ quyền nhân thân của tác giả trong quá trình chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình
• 2.2.2. Vấn đề bảo hộ quyền tài sản của tác giả/ chủ sở hữu quyền tác giả trong quá trình chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình
• 2.3. Các kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình
• 2.3.1. Sự cần thiết hoàn thiện pháp luật về chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình
• 2.3.2. Kiến nghị hoàn thiện

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quyền Tác Giả Phim Phát Sóng Truyền Hình

Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu thưởng thức văn hóa, nghệ thuật của con người tăng cao, đặc biệt là các tác phẩm điện ảnh. Việc chuyển quyền sử dụng phim cho các đơn vị khác, như đài truyền hình, là một giải pháp hiệu quả để khai thác giá trị tác phẩm, đồng thời đảm bảo quyền lợi của tác giả. Hoạt động này mang lại lợi ích cho cả chủ sở hữu quyền tác giả và bên nhận chuyển quyền, góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành điện ảnh và truyền hình. Theo Luật SHTT của Việt Nam, tác phẩm là sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học. Tác phẩm điện ảnh là sản phẩm nghệ thuật được biểu hiện bằng hình ảnh động kết hợp với âm thanh và các phương tiện khác theo nguyên tắc của ngôn ngữ điện ảnh. Điều này tương đồng với định nghĩa trong Luật Bản quyền Hoa Kỳ về các tác phẩm nghe nhìn. Việc chuyển giao quyền tác giả đang ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt là đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng.

1.1. Khái niệm Tác Phẩm Điện Ảnh Phát Sóng

Tác phẩm điện ảnh phát sóng là phim được sản xuất bằng phương tiện, kỹ thuật video, được ghi trên các vật liệu ghi hình khác để phát trên sóng truyền hình. Khác với phim chiếu rạp hay phim video, phim truyền hình tiếp cận người xem qua sóng truyền hình và có mức độ phổ biến cao hơn. Phim truyền hình thường được sản xuất và trình chiếu theo định kỳ (ví dụ: phim dài tập) hoặc phát sóng một lần (ví dụ: phim điện ảnh được mua bản quyền phát sóng). Nội dung phim truyền hình rất đa dạng, từ phim truyện, phim tài liệu đến phim hoạt hình, phục vụ nhiều đối tượng khán giả khác nhau. Cần phân biệt rõ tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình với các loại hình phim khác để xác định phạm vi bảo hộ quyền tác giả phim truyền hình.

1.2. Quyền Tác Giả Phim Các Quyền Cơ Bản Cần Nắm Rõ

Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Theo Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam, quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản. Quyền nhân thân bao gồm quyền đặt tên cho tác phẩm, quyền đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm, quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố, và quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả. Quyền tài sản bao gồm quyền làm tác phẩm phái sinh, quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng, quyền sao chép tác phẩm, quyền phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm, quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến hoặc vô tuyến, mạng thông tin điện tử và các phương tiện kỹ thuật khác.

1.3. Bản Quyền Tác Phẩm Điện Ảnh Yếu Tố Quyết Định Giá Trị

Đối với tác phẩm điện ảnh, quyền tác giả có vai trò đặc biệt quan trọng, xác định ai là người có quyền khai thác, sử dụng, và hưởng lợi từ tác phẩm đó. Bản quyền tác phẩm điện ảnh bao gồm quyền đối với kịch bản, âm nhạc, hình ảnh, và các yếu tố sáng tạo khác trong phim. Việc xác định rõ chủ sở hữu quyền tác giả phim điện ảnh là cần thiết để đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan và tránh các tranh chấp về sau. Việc đăng ký bản quyền phim là một trong những bước quan trọng để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với tác phẩm điện ảnh.

II. Thách Thức Trong Chuyển Nhượng Bản Quyền Phim Truyền Hình

Việc chuyển nhượng bản quyền phim truyền hình không phải lúc nào cũng diễn ra suôn sẻ. Các vấn đề như xác định giá trị bản quyền, phạm vi chuyển nhượng, thời hạn chuyển nhượng, và các điều khoản thanh toán có thể gây ra tranh chấp giữa các bên. Ngoài ra, việc bảo vệ quyền nhân thân của tác giả trong quá trình chuyển nhượng cũng là một thách thức không nhỏ. Cần có những quy định pháp luật rõ ràng và cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả để đảm bảo quyền lợi của tất cả các bên liên quan. Việc vi phạm bản quyền phim đang trở nên phức tạp hơn.

2.1. Rủi Ro Vi Phạm Bản Quyền Phim Khi Phát Sóng

Một trong những rủi ro lớn nhất khi phát sóng phim truyền hình là vi phạm bản quyền. Việc sử dụng phim mà không có sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả có thể dẫn đến các vụ kiện tốn kém và gây ảnh hưởng đến uy tín của đài truyền hình. Để tránh rủi ro này, các đài truyền hình cần phải thực hiện các biện pháp kiểm tra kỹ lưỡng nguồn gốc của phim và đảm bảo rằng họ có đầy đủ quyền để phát sóng phim đó. Điều này bao gồm kiểm tra các giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, và các tài liệu liên quan khác. Việc sử dụng tác phẩm điện ảnh trái phép cần được ngăn chặn triệt để.

2.2. Khó Khăn Định Giá Phí Chuyển Nhượng Quyền Tác Giả Phim

Việc định giá phí chuyển nhượng quyền tác giả phim là một quá trình phức tạp, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ nổi tiếng của phim, số lượng khán giả dự kiến, thời gian phát sóng, và phạm vi chuyển nhượng. Các bên thường phải tiến hành đàm phán và thương lượng để đạt được một mức giá hợp lý. Trong một số trường hợp, có thể cần đến sự tư vấn của các chuyên gia định giá để đảm bảo tính công bằng và minh bạch. Các yếu tố khác như thời hạn bảo hộ quyền tác giả phim cũng ảnh hưởng đến giá trị chuyển quyền sử dụng.

2.3. Bảo Vệ Quyền Nhân Thân Tác Giả Sau Chuyển Nhượng

Ngay cả sau khi chuyển nhượng quyền sử dụng, quyền nhân thân của tác giả vẫn được bảo vệ. Điều này có nghĩa là đài truyền hình không được phép sửa chữa, cắt xén, hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả. Bất kỳ thay đổi nào đối với tác phẩm đều phải được sự đồng ý của tác giả hoặc người đại diện của tác giả. Việc bảo vệ quyền nhân thân của tác giả là một yếu tố quan trọng trong việc duy trì sự tôn trọng đối với tác phẩm và người sáng tạo.

III. Hướng Dẫn Thủ Tục Chuyển Nhượng Quyền Tác Giả Phim Chi Tiết

Để thực hiện việc chuyển nhượng quyền tác giả phim một cách hợp pháp, các bên cần tuân thủ một quy trình nhất định. Quy trình này bao gồm việc đàm phán và ký kết hợp đồng, đăng ký chuyển nhượng quyền tác giả tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, và thực hiện các nghĩa vụ thanh toán theo thỏa thuận. Việc tuân thủ đúng quy trình giúp đảm bảo tính pháp lý của việc chuyển nhượng và tránh các tranh chấp về sau. Quy trình này cũng giúp bảo vệ quyền liên quan đến quyền tác giả.

3.1. Hợp Đồng Chuyển Nhượng Quyền Soạn Thảo Lưu Ý

Hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả phim là văn bản pháp lý quan trọng nhất, quy định quyền và nghĩa vụ của các bên. Hợp đồng cần phải được soạn thảo một cách cẩn thận, với các điều khoản rõ ràng về phạm vi chuyển nhượng, thời hạn chuyển nhượng, giá cả, phương thức thanh toán, và các điều khoản khác. Các bên nên tìm đến sự tư vấn của luật sư để đảm bảo rằng hợp đồng đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của pháp luật và bảo vệ quyền lợi của mình. Các điều khoản chuyển nhượng quyền tác giả cần được xem xét kỹ lưỡng.

3.2. Thủ Tục Đăng Ký Bản Quyền Phim Sau Chuyển Nhượng

Sau khi ký kết hợp đồng, các bên cần thực hiện thủ tục đăng ký chuyển nhượng quyền tác giả tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Thủ tục này bao gồm việc nộp hồ sơ đăng ký, cung cấp các tài liệu chứng minh quyền sở hữu, và nộp lệ phí theo quy định. Việc đăng ký giúp xác nhận tính hợp pháp của việc chuyển nhượng và tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền tác giả trước các hành vi xâm phạm. Nên tham khảo dịch vụ tư vấn chuyển nhượng quyền tác giả để có thông tin chính xác nhất.

3.3. Nghĩa Vụ Tài Chính Phí Chuyển Nhượng và Thuế

Việc chuyển nhượng quyền tác giả phim phát sinh các nghĩa vụ tài chính, bao gồm phí chuyển nhượng và các loại thuế theo quy định của pháp luật. Các bên cần phải thực hiện các nghĩa vụ này một cách đầy đủ và kịp thời để tránh các hậu quả pháp lý. Cần phải có sự thỏa thuận rõ ràng về trách nhiệm nộp thuế giữa bên chuyển nhượng và bên nhận chuyển nhượng trong hợp đồng. Ngoài ra, cần lưu ý đến các quy định về quyền tài sản của tác giả.

IV. Luật Sở Hữu Trí Tuệ Bảo Vệ Quyền Tác Giả Phim Truyền Hình

Pháp luật về sở hữu trí tuệ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền tác giả phim truyền hình. Luật này quy định các quyền của tác giả, các hành vi xâm phạm quyền tác giả, và các biện pháp xử lý vi phạm. Việc nắm vững các quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ giúp các bên tham gia vào hoạt động chuyển nhượng quyền tác giả hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trước các hành vi xâm phạm. Cần tìm hiểu rõ về luật sở hữu trí tuệ để bảo vệ quyền tác giả phim điện ảnh.

4.1. Các Quy Định Pháp Luật Quan Trọng Về Bản Quyền Phim

Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam và các văn bản hướng dẫn thi hành quy định chi tiết về quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh. Các quy định này bao gồm định nghĩa về tác phẩm điện ảnh, quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả, các hành vi xâm phạm quyền tác giả, và các biện pháp xử lý vi phạm. Các bên tham gia vào hoạt động chuyển quyền sử dụng quyền tác giả cần phải nắm vững các quy định này để đảm bảo tuân thủ pháp luật. Nên tìm đến các tổ chức bảo vệ quyền tác giả để được tư vấn.

4.2. Xử Lý Vi Phạm Bản Quyền Phim Các Biện Pháp Pháp Lý

Hành vi xâm phạm bản quyền phim có thể bị xử lý bằng nhiều biện pháp pháp lý khác nhau, bao gồm biện pháp hành chính, biện pháp dân sự, và biện pháp hình sự. Biện pháp hành chính bao gồm phạt tiền, tịch thu tang vật, và đình chỉ hoạt động. Biện pháp dân sự bao gồm bồi thường thiệt hại và yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm. Biện pháp hình sự được áp dụng đối với các hành vi xâm phạm nghiêm trọng, có tính chất cấu thành tội phạm. Cần phải có sự hợp tác chặt chẽ với các cơ quan chức năng để xử lý hiệu quả các hành vi vi phạm bản quyền phim.

4.3. Thời Hạn Bảo Hộ Quyền Tác Giả Phim Lưu Ý Quan Trọng

Thời hạn bảo hộ quyền tác giả phim là một yếu tố quan trọng cần lưu ý khi thực hiện việc chuyển nhượng quyền sử dụng. Sau khi hết thời hạn bảo hộ, tác phẩm sẽ trở thành tài sản công và bất kỳ ai cũng có quyền sử dụng mà không cần xin phép. Do đó, giá trị của việc chuyển nhượng quyền tác giả sẽ giảm đáng kể khi thời hạn bảo hộ còn lại không nhiều. Cần phải tính toán kỹ lưỡng thời hạn bảo hộ để đưa ra quyết định chuyển nhượng phù hợp.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Chuyển Quyền Sử Dụng Tác Phẩm Điện Ảnh

Việc chuyển quyền sử dụng tác phẩm điện ảnh cho các đài truyền hình là một hoạt động phổ biến, mang lại lợi ích cho cả hai bên. Đài truyền hình có được nguồn phim phong phú để phục vụ khán giả, trong khi chủ sở hữu quyền tác giả có thêm nguồn thu nhập từ việc khai thác tác phẩm. Tuy nhiên, cần phải có sự minh bạch và công bằng trong quá trình đàm phán và ký kết hợp đồng để đảm bảo quyền lợi của tất cả các bên liên quan. Các đơn vị quản lý quyền tác giả cần phát huy vai trò trong việc hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi của tác giả.

5.1. Case Study Chuyển Quyền Phát Sóng Phim Nổi Tiếng

Phân tích một số trường hợp cụ thể về việc chuyển quyền phát sóng phim nổi tiếng trên truyền hình, bao gồm các yếu tố như giá trị hợp đồng, phạm vi chuyển nhượng, và tác động đến khán giả. Việc nghiên cứu các case study giúp rút ra những bài học kinh nghiệm và áp dụng vào thực tế. Các tổ chức bảo vệ quyền tác giả thường xuyên cập nhật thông tin về các vụ việc tranh chấp quyền tác giả phim.

5.2. So Sánh Chuyển Quyền Phim Trong Nước và Quốc Tế

So sánh quy trình và thủ tục chuyển quyền phim trong nước và quốc tế, bao gồm các yếu tố như luật pháp áp dụng, tập quán thương mại, và các rào cản kỹ thuật. Việc so sánh giúp các bên hiểu rõ hơn về sự khác biệt và chuẩn bị tốt hơn cho các giao dịch chuyển quyền xuyên biên giới. Cần phải tìm hiểu kỹ về quy trình đăng ký bản quyền phim ở các quốc gia khác nhau.

5.3. Vai Trò Của Tổ Chức Quản Lý Quyền Tác Giả Tập Thể

Tổ chức quản lý quyền tác giả tập thể đóng vai trò quan trọng trong việc đại diện cho các tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả, đàm phán với các đài truyền hình về việc chuyển quyền sử dụng, và thu phí bản quyền. Các tổ chức này giúp tạo ra một môi trường công bằng và minh bạch cho hoạt động chuyển quyền và bảo vệ quyền lợi của các tác giả. Cần phải có sự phối hợp chặt chẽ với cục bản quyền tác giả để đảm bảo tuân thủ pháp luật.

VI. Kết Luận Tương Lai Chuyển Nhượng Bản Quyền Phim Truyền Hình

Hoạt động chuyển nhượng bản quyền phim truyền hình có tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong tương lai, đặc biệt là trong bối cảnh số hóa và sự phát triển của các nền tảng trực tuyến. Tuy nhiên, cần phải có những giải pháp để giải quyết các thách thức hiện tại và tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi để thúc đẩy sự phát triển bền vững của hoạt động này. Việc tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo hộ quyền tác giả là rất quan trọng.

6.1. Gợi Ý Hoàn Thiện Pháp Luật Về Quyền Tác Giả Phim

Đề xuất các giải pháp để hoàn thiện pháp luật về quyền tác giả phim, bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành, và ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết hơn. Cần phải có sự tham gia của các chuyên gia pháp lý, các nhà làm phim, và các đài truyền hình trong quá trình xây dựng pháp luật. Cần phải có sự phối hợp chặt chẽ với các luật sư sở hữu trí tuệ.

6.2. Xu Hướng Chuyển Nhượng Bản Quyền Phim Trong Kỷ Nguyên Số

Phân tích các xu hướng chuyển nhượng bản quyền phim trong kỷ nguyên số, bao gồm việc chuyển quyền cho các nền tảng trực tuyến, việc sử dụng công nghệ blockchain để quản lý quyền tác giả, và việc áp dụng các biện pháp chống vi phạm bản quyền trực tuyến. Cần phải có sự thích ứng nhanh chóng với các thay đổi của công nghệ để tận dụng tối đa các cơ hội và giảm thiểu các rủi ro.

6.3. Tầm Quan Trọng Của Việc Nâng Cao Nhận Thức Về Bản Quyền

Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức về bản quyền cho tất cả các bên liên quan, bao gồm các tác giả, các nhà làm phim, các đài truyền hình, và khán giả. Việc nâng cao nhận thức giúp tạo ra một môi trường văn hóa tôn trọng bản quyền và giảm thiểu các hành vi vi phạm bản quyền. Cần phải có sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan truyền thông để tuyên truyền về quyền tác giả phim điện ảnh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, nhu cầu tiếp cận và thụ hưởng các sản phẩm văn học nghệ thuật của công chúng ngày càng gia tăng, trong đó tác phẩm điện ảnh là loại hình thu hút lượng lớn khán giả theo dõi. Việc chuyển quyền sử dụng một phần hoặc toàn bộ nội dung quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh cho các tổ chức phát sóng là phương thức khai thác giá trị kinh tế mà không làm chấm dứt quyền sở hữu của chủ thể quyền. Về phía đài truyền hình, phương thức này giúp bảo đảm nguồn phim phát sóng phong phú, tối ưu hóa ngân sách so với việc tự đầu tư sản xuất toàn bộ nội dung. Trước thời điểm nghiên cứu, các công trình học thuật trong nước chủ yếu tập trung vào bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc (Nguyễn Thị Phương Hảo, 2002; Trương Trần Anh Thư, 2013), mỹ thuật ứng dụng (Nguyễn Trung Trực, 2002), chương trình máy tính (Huỳnh Thành Nhân, 2005; Võ Thị Hoàng Anh, 2007), tác phẩm kiến trúc (Đoàn Trần Diễm My, 2008), tác phẩm báo chí (Võ Thu Trang, 2009), hoặc hợp đồng sử dụng tác phẩm nói chung (Nguyễn Hoàng Giao, 2004). Khía cạnh chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình chưa được khảo cứu độc lập và hệ thống.

Khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật của tác giả Nguyễn Mai Anh (Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, năm 2014) xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ các vấn đề lý luận về quyền tác giả và chế định chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình;
2. Khảo cứu thực tiễn áp dụng hoạt động chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với phim truyện Việt Nam và phim truyện nước ngoài tại Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh;
3. Phân tích các tồn tại, bất cập trong việc bảo hộ quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả khi chuyển quyền sử dụng để phát sóng;
4. Đề xuất hệ thống giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật điều chỉnh quan hệ chuyển quyền sử dụng quyền tác giả trong lĩnh vực truyền hình.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các quan hệ pháp luật và hoạt động thực tiễn về chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn vào thể loại phim truyện phát sóng trên sóng truyền hình (phim truyện truyền hình) tại Việt Nam, trọng tâm khảo sát thực tế là hoạt động khai thác bản quyền tại hai kênh truyền hình quảng bá HTV7 và HTV9 thuộc Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2013, kết hợp dữ liệu phát sóng tuần từ ngày 09/06/2014 đến ngày 15/06/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các khái niệm pháp lý, lý thuyết quyền sở hữu trí tuệ và hệ thống văn bản pháp luật thực định trong nước và quốc tế. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được tác giả trích dẫn và đối chiếu gồm có:

• Điều ước quốc tế: Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật năm 1886 (Việt Nam gia nhập ngày 26/07/2004, có hiệu lực từ ngày 26/10/2004), Công ước toàn cầu về bản quyền;
• Pháp luật nước ngoài mang tính so sánh: Luật của Nữ hoàng Anne (Anh), Luật Quyền tác giả Hoa Kỳ (Điều 101, 102), Luật Quyền tác giả Nhật Bản (Điều 10, 17, 18, 19, 20, 21-28, 29), Luật Bản quyền Liên bang Thụy Sỹ (Điều 2), quy định pháp luật của Áo năm 1936;
• Pháp luật Việt Nam: Hiến pháp năm 1992 (Điều 60), Hiến pháp năm 2013 (Điều 62); Bộ luật Dân sự năm 1995 (Phần thứ sáu, Điều 745 đến Điều 779), Bộ luật Dân sự năm 2005 (Điều 163, 181, 736, 738, 739, 740, 742, 743); Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (Điều 6, 18, 19, 20, 21, 27, 39, 45, 47, 48), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2009 (Luật số 36/2009/QH12); Luật Điện ảnh năm 2006 (Điều 4); Luật Báo chí năm 1989 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí năm 1999; Luật Quảng cáo năm 2012; Pháp lệnh Bảo hộ quyền tác giả năm 1994;
• Văn bản dưới luật: Văn bản hợp nhất số 3198/VBHN-BVHTTDL ngày 03/09/2013 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Nghị định số 100/2006/NĐ-CP, Nghị định số 85/2011/NĐ-CP, Nghị định số 105/2006/NĐ-CP, Nghị định số 109/2010/NĐ-CP, Nghị định số 51/2002/NĐ-CP, Nghị định số 61/2002/NĐ-CP, Nghị định số 131/2013/NĐ-CP; Quyết định số 01/2000/QĐ-BVHTT ngày 06/01/2000 của Bộ Văn hóa - Thông tin; Quyết định số 15/2007/QĐ-UBND ngày 02/02/2007 của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh; Quyết định số 148/QĐ-TH ngày 11/02/2014 của Tổng Giám đốc Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và đối chiếu các quy định pháp luật qua từng thời kỳ lịch sử cũng như giữa các hệ thống pháp luật (Thông luật và Dân luật) để làm rõ bản chất của hợp đồng li-xăng quyền tác giả. Đồng thời, tác giả sử dụng phương pháp thu thập, thống kê và tổng hợp số liệu thực tiễn hoạt động mua bản quyền phim tại Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh. Nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được cung cấp bởi Ban Chương trình, Ban Khai thác phim truyền hình thuộc Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh, cùng các báo cáo chuyên ngành của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận về chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về tác phẩm điện ảnh, quyền tác giả và giao dịch chuyển quyền sử dụng quyền tác giả. Nội dung chương tập trung giải quyết các vấn đề pháp lý nền tảng:

• Khái niệm và đặc điểm tác phẩm điện ảnh: Tác phẩm điện ảnh là sản phẩm nghệ thuật biểu hiện bằng hình ảnh động kết hợp âm thanh theo ngôn ngữ điện ảnh (Khoản 2 Điều 4 Luật Điện ảnh 2006). Tác phẩm hoàn chỉnh đòi hỏi sự tham gia của nhiều chủ thể sáng tạo (đạo diễn, biên kịch, quay phim, dựng phim, âm nhạc, thiết kế mỹ thuật, âm thanh, ánh sáng, đạo cụ, kỹ xảo). Phim truyện truyền hình là thể loại tiếp cận công chúng thông qua sóng truyền hình, định hình trên các vật liệu ghi hình từ tính hoặc kỹ thuật số.
• Cơ cấu quyền tác giả: Gồm quyền nhân thân (Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ 2005) và quyền tài sản (Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ 2005). Tác giả so sánh hai trường phái pháp lý: hệ thống Anh - Mỹ (Copyright) chú trọng khía cạnh tài sản và quyền sao chép thương mại; hệ thống Pháp - Đức (Droit d’auteur) đề cao quyền nhân thân và thế giới tinh thần của tác giả.
• Chủ thể và phạm vi hưởng quyền đối với tác phẩm điện ảnh: Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (Điều 21, Điều 39) và Văn bản hợp nhất số 3198/VBHN-BVHTTDL (Điều 19) phân định rõ: tổ chức, cá nhân đầu tư tài chính và cơ sở vật chất - kỹ thuật (nhà sản xuất) là chủ sở hữu quyền tác giả, nắm giữ các quyền tài sản và quyền công bố tác phẩm; những người trực tiếp tham gia sáng tạo hợp thành "tập thể tác giả", mỗi người chỉ thụ hưởng quyền nhân thân (đặt tên, đứng tên, bảo vệ sự toàn vẹn) đối với phần sáng tạo riêng biệt của mình, không còn áp dụng cơ chế "đồng tác giả" theo sở hữu chung hợp nhất như quy định tại Điều 758 Bộ luật Dân sự 1995. Thời hạn bảo hộ quyền tài sản và quyền công bố là 75 năm kể từ ngày công bố lần đầu, hoặc 100 năm kể từ ngày tác phẩm được định hình nếu chưa công bố trong 25 năm đầu (Khoản 2 Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2009).
• Bản chất pháp lý của chuyển quyền sử dụng quyền tác giả: Khoản 1 Điều 47 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 xác định chuyển quyền sử dụng là việc chủ sở hữu cho phép chủ thể khác sử dụng có thời hạn một, một số hoặc toàn bộ quyền tài sản và quyền công bố tác phẩm. Khóa luận phân biệt rành mạch giữa chuyển quyền sử dụng (chỉ chuyển quyền khai thác tạm thời thông qua hợp đồng li-xăng, không thay đổi chủ sở hữu) và chuyển nhượng quyền tác giả theo Điều 45 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (chuyển giao vĩnh viễn quyền sở hữu tài sản trí tuệ).
• Đặc thù trong hợp đồng phát sóng truyền hình: Quan hệ chuyển giao mang tính song vụ, ưng thuận, có đền bù, đối tượng chuyển giao là tài sản vô hình. Bên nhận quyền (đài truyền hình) có nghĩa vụ trả tiền bản quyền, không được tự ý chuyển quyền cho bên thứ ba nếu không được đồng ý (Khoản 4 Điều 47). Đặc biệt, bên nhận quyền được quyền chỉnh sửa, cắt xén, làm mờ các cảnh quay bạo lực, khiêu dâm hoặc vi phạm pháp luật quảng cáo để đáp ứng tiêu chuẩn kiểm duyệt của Luật Báo chí mà không bị coi là xâm phạm quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm.

Chương 2: Thực tiễn chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình – Hạn chế và kiến nghị

Chương 2 phản ánh thực tế hoạt động chuyển quyền sử dụng quyền tác giả tại Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh đối với hai kênh HTV7 và HTV9:

• Tỷ lệ thời lượng phát sóng phim truyện: Theo số liệu của Ban Chương trình tuần từ ngày 09/06/2014 đến ngày 15/06/2014, thời lượng phát sóng phim truyện trung bình ngày chiếm 46% tổng thời lượng phát sóng trên kênh giải trí HTV7 và chiếm 15% trên kênh thông tin chính luận HTV9.
• Quy trình mua bản quyền phát sóng: Gồm 8 bước khép kín: (1) Chào giá và cung cấp thông tin, demo, giấy chứng nhận bản quyền; (2) Thẩm định nội dung, chỉ số người xem (rating), kinh phí; (3) Chào giá lại và thương thuyết giá; (4) Trình Ban Tổng giám đốc phê duyệt; (5) Ký kết hợp đồng chuyển quyền; (6) Giao chương trình băng/đĩa gốc; (7) Thẩm định kỹ thuật và in sang chương trình phát sóng; (8) Hoàn trả băng/đĩa gốc cho đối tác.
• Thực tiễn khai thác phim truyện Việt Nam: Nguồn phim phát sóng được cung cấp từ việc tự sản xuất (thông qua Hãng phim truyền hình TFS), liên kết sản xuất xã hội hóa (theo Quyết định số 148/QĐ-TH) hoặc mua bản quyền từ 223 hãng phim tư nhân (số liệu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch năm 2013). Giai đoạn 2001 - 2005 ghi nhận lượng mua bản quyền cao (từ 18 đến 45 phim/năm) do TFS chưa đáp ứng đủ dung lượng phát sóng. Giai đoạn 2006 - 2013, lượng phim mua bản quyền giảm xuống mức trung bình 14 - 15 phim/năm do sự phát triển của mô hình hợp tác xã hội hóa sản xuất phim.
• Thực tiễn khai thác phim truyện nước ngoài: Toàn bộ nguồn phim nước ngoài được hình thành từ việc mua bản quyền phát sóng thông qua các đại lý truyền thông (như Kiết Tường, TKL media, Thiên Nam An, Sóng Vàng, Sena film, Vietcom) theo quy định tại Quyết định số 01/2000/QĐ-BVHTT. Hoạt động này trải qua 3 giai đoạn:
  • Giai đoạn 2001 - 2005: Quy mô khiêm tốn do chủ trương ưu tiên phát sóng phim nội địa (thấp nhất 61 phim năm 2001);
  • Giai đoạn 2006 - 2009: Giai đoạn bùng nổ mạnh nhất với mức mua trung bình 180 phim/năm, đạt đỉnh 199 phim vào năm 2007, bắt nguồn từ định hướng mở rộng giao lưu văn hóa theo Văn kiện Đại hội X của Đảng;
  • Giai đoạn 2010 - 2013: Mức mua bản quyền chững lại (dao động từ 111 đến 145 phim/năm) do các khung giờ phim truyện phải chia sẻ thời lượng cho các chương trình truyền hình thực tế (như Vietnam Idol, So You Think You Can Dance, The Winner Is, Hành trình kết nối những trái tim).

Dưới đây là bảng tổng hợp số lượng phim truyện được mua bản quyền phát sóng tại Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2001 - 2013:

Năm	Số lượng phim Việt Nam (phim)	Số lượng phim nước ngoài (phim)	Tổng số phim mua bản quyền (phim)
2001	45	61	106
2002	38	90	128
2003	28	80	108
2004	31	110	141
2005	18	132	150
2006	15	184	199
2007	21	199	220
2008	10	162	172
2009	9	179	188
2010	18	111	129
2011	17	138	155
2012	11	123	134
2013	16	145	161

(Nguồn số liệu: Ban Khai thác phim truyền hình Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh)

• Bất cập và định hướng hoàn thiện: Tác giả phân tích các xung đột pháp lý giữa quyền bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm của tác giả với quyền biên tập xử lý nội dung của đài truyền hình theo Luật Báo chí; vướng mắc trong việc thanh toán nhuận bút cho từng thành viên trong tập thể tác giả; và kiến nghị xây dựng khung pháp lý cụ thể hóa các điều khoản mẫu cho hợp đồng li-xăng phim truyền hình.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu cụ thể dựa trên việc tổng hợp các dữ liệu thực chứng và lập luận pháp lý:

• Hệ thống hóa toàn bộ chuỗi quy trình giao dịch bản quyền phim 8 bước trong hoạt động tác nghiệp thực tế của đài truyền hình cấp tỉnh/thành phố, từ khâu chào giá ban đầu đến khâu thẩm định kỹ thuật và hoàn trả băng mẫu;
• Cung cấp chuỗi dữ liệu thống kê liên tục trong 13 năm (2001 - 2013) về số lượng phim mua bản quyền phát sóng tại Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh. Dữ liệu chứng minh sự chênh lệch lớn giữa mảng phim nước ngoài (lập đỉnh 199 phim năm 2007, thấp nhất 61 phim năm 2001) và mảng phim trong nước (cao nhất 45 phim năm 2001, thấp nhất 9 phim năm 2009);
• Làm rõ cơ chế pháp lý về quyền biên tập nội dung phát sóng: Xác định căn cứ theo Luật Báo chí cho phép đài truyền hình cắt bỏ, làm mờ hình ảnh bạo lực, vi phạm thuần phong mỹ tục hoặc vi phạm pháp luật quảng cáo mà không cấu thành hành vi xâm hại quyền nhân thân của tác giả;
• Đóng góp học thuật: Khóa luận là công trình tiên phong tiếp cận trực diện vấn đề chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng truyền hình tại Việt Nam, khắc phục khoảng trống của các đề tài trước đó vốn chỉ tập trung vào âm nhạc, báo chí, kiến trúc hoặc phần mềm máy tính.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn nghiên cứu được xác định từ phạm vi khảo sát thực tế:

• Về loại hình tác phẩm: Đề tài giới hạn khảo sát ở thể loại phim truyện phát sóng trên truyền hình, chưa mở rộng nghiên cứu sang các loại hình tác phẩm nghe nhìn phát sóng khác như phim tài liệu, phim khoa học hay chương trình truyền hình có yếu tố kịch bản điện ảnh;
• Về địa bàn và phương thức truyền dẫn: Dữ liệu thực tiễn chủ yếu tập trung tại Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh và giới hạn trên hai kênh truyền hình quảng bá (HTV7, HTV9). Khóa luận chưa bao quát các đài truyền hình địa phương khác, mạng lưới truyền hình trả tiền và các kênh truyền hình chuyên biệt;
• Hướng mở tiếp theo: Nghiên cứu hoạt động chuyển quyền sử dụng tác phẩm điện ảnh trên môi trường truyền hình kỹ thuật số, truyền hình theo yêu cầu (VOD) và hạ tầng mạng internet trước tác động của hội nhập thương mại quốc tế.

Giá trị tham khảo

Công trình nghiên cứu có giá trị ứng dụng và tham khảo đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Giảng viên, sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ và Luật Thương mại: Khóa luận cung cấp tài liệu phân tích sâu sắc về sự khác biệt giữa chuyển nhượng và chuyển quyền sử dụng quyền tác giả, cùng cơ chế bảo hộ đối với "tập thể tác giả" theo Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005;
• Chuyên viên pháp chế, biên tập viên tại các cơ quan phát thanh - truyền hình: Hữu ích trong việc áp dụng quy trình 8 bước thẩm định bản quyền, soạn thảo và đàm phán hợp đồng mua bán bản quyền phát sóng;
• Các nhà sản xuất phim và đơn vị kinh doanh bản quyền truyền thông (media agency): Cung cấp hiểu biết pháp lý về quyền tài sản, nghĩa vụ nộp lưu chiểu và điều kiện chuyển quyền sử dụng tác phẩm cho bên thứ ba.

Câu hỏi thường gặp

Tư cách pháp lý của các chủ thể tham gia sáng tạo tác phẩm điện ảnh được pháp luật Việt Nam xác định như thế nào?
Theo Khoản 1 Điều 21 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và Điều 19 Văn bản hợp nhất số 3198/VBHN-BVHTTDL, các cá nhân tham gia sáng tạo (đạo diễn, biên kịch, quay phim, dựng phim, âm nhạc, thiết kế mỹ thuật...) được xác định là "tập thể tác giả", không phải là "đồng tác giả" như quy định tại Điều 758 Bộ luật Dân sự 1995. Mỗi cá nhân chỉ nắm giữ quyền nhân thân đối với phần sáng tạo độc lập của mình mà không sở hữu chung toàn bộ tác phẩm điện ảnh.

Đài truyền hình có quyền cắt xén hoặc biên tập tác phẩm điện ảnh đã mua bản quyền phát sóng không?
Căn cứ Khoản 2 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí và Khoản 4 Điều 1 Nghị định số 51/2002/NĐ-CP, phim truyện phát sóng trên truyền hình là một dạng báo hình chịu sự điều chỉnh của pháp luật báo chí. Biên tập viên đài truyền hình có quyền cắt bỏ, chỉnh sửa hoặc làm mờ các cảnh quay có tính chất bạo lực, đồi trụy hoặc vi phạm pháp luật quảng cáo nhằm đảm bảo định hướng tư tưởng và trật tự công cộng mà không cần sự đồng ý của tác giả, miễn là không làm sai lệch nội dung cơ bản của tác phẩm.

Sự khác nhau cốt lõi giữa chuyển nhượng quyền tác giả và chuyển quyền sử dụng quyền tác giả là gì?
Theo Điều 45 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, chuyển nhượng quyền tác giả là việc chủ sở hữu chuyển giao quyền sở hữu vĩnh viễn đối với các quyền tài sản và quyền công bố tác phẩm cho bên nhận chuyển nhượng. Ngược lại, theo Khoản 1 Điều 47 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, chuyển quyền sử dụng chỉ cho phép bên thứ ba khai thác có thời hạn các quyền này thông qua hợp đồng li-xăng mà không làm thay đổi chủ sở hữu quyền tác giả.

Xu hướng biến động số lượng phim truyện mua bản quyền tại Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2001 - 2013 diễn biến ra sao?
Số lượng phim nước ngoài luôn chiếm ưu thế vượt trội (từ 61 đến 199 phim/năm) so với phim Việt Nam (từ 9 đến 45 phim/năm). Phim nước ngoài đạt mức cao nhất vào năm 2007 (199 phim) và giảm nhẹ trong giai đoạn 2010 - 2013 do nhường thời lượng cho chương trình truyền hình thực tế. Phim Việt Nam giảm dần từ mức 45 phim (năm 2001) xuống 9 phim (năm 2009) trước khi duy trì ổn định quanh mức 16 - 18 phim/năm nhờ sự phát triển của mô hình liên kết xã hội hóa sản xuất phim.

Thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh được quy định cụ thể như thế nào?
Căn cứ Khoản 2 Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, bổ sung năm 2009, thời hạn bảo hộ quyền nhân thân gắn với tài sản (quyền công bố) và quyền tài sản của tác phẩm điện ảnh là 75 năm kể từ khi tác phẩm được công bố lần đầu tiên. Trường hợp tác phẩm chưa được công bố trong thời hạn 25 năm kể từ khi định hình, thời hạn bảo hộ là 100 năm tính từ thời điểm định hình.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Mai Anh đã phân tích hệ thống các quy định pháp luật điều chỉnh quan hệ chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình tại Việt Nam. Thông qua dữ liệu thực tiễn 13 năm (2001 - 2013) tại Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh, công trình làm rõ sự vận hành của quy trình thẩm định bản quyền 8 bước cùng sự dịch chuyển cơ cấu nguồn phim giữa phim nội địa và phim nhập khẩu. Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế điều chỉnh xung đột giữa quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác giả và nghĩa vụ biên tập phát sóng theo pháp luật báo chí.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Lý luận về chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình. Chương 2: Thực tiễn chuyển quyền sử dụng quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình – Những hạn chế và hướng hoàn thiện. 3 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN QUYỀN SỬ DỤNG QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ĐIỆN ẢNH PHÁT SÓNG TRÊN TRUYỀN HÌNH 1. Khái quát về quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình 1.

Khái niệm tác phẩm điện ảnh phát sóng trên truyền hình Trong suốt quá trình tồn tại và phát triển, bên cạnh hoạt động sản xuất những giá trị vật chất để đáp ứng các nhu cầu sinh học, hoạt động sáng tạo ra những giá trị văn hóa, nghệ thuật để phục vụ cho đời sống tinh thần cũng đóng một vai trò vô cùng quan trọng đối với xã hội loài người. Kết quả của quá trình sáng tạo ấy chính là tác phẩm. Trong lĩnh vực pháp lý, khái niệm tác phẩm với tính chất là một đối tượng quyền sở hữu trí tuệ nói chung và quyền tác giả nói riêng đã được ghi nhận trong pháp luật nhiều quốc gia. Trong Luật SHTT của Việt Nam, tác phẩm được ghi nhận là “sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học thể hiện bằng bất kỳ phương tiện hay hình thức nào”1.

Tương tự, Luật Bản quyền của Liên bang Thụy Sỹ ghi nhận tác phẩm là “các sáng tạo trí tuệ trong lĩnh vực văn học nghệ thuật mang tính cách cá nhân, bất kể giá trị hoặc mục đích”2. Không chỉ trong pháp luật sở hữu trí tuệ của từng quốc gia, khái niệm tác phẩm còn được quy định trong điều ước quốc tế, theo đó tác phẩm văn học nghệ thuật là “các sản phẩm trong lĩnh vực văn học, khoa học và nghệ thuật bất kỳ được biểu hiện theo phương thức hay dưới hình thức nào”3. Như vậy, tuy được diễn đạt bằng nhiều cách khác nhau nhưng tựu chung lại thì “tác phẩm” là sản phẩm sáng tạo của con người trong lĩnh vực văn học, khoa học, nghệ thuật được thể hiện dưới một hình thức nhất định và mang dấu ấn cá nhân của người sáng tạo ra nó. Một tác phẩm luôn có các đặc điểm sau đây: 1 Khoản 2 Điều 1 của Luật số 36/2009/QH12 ngày 19 tháng 6 năm 2009 của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật sở hữu trí tuệ.

2 Khoản 1 Điều 2 Luật Bản quyền Liên bang Thụy Sỹ. 3 Khoản 1 Điều 2 Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học nghệ thuật. 4 Thứ nhất, tác phẩm mang tính sáng tạo của người sáng tác ra nó hay nói cách khác tác phẩm luôn có tính nguyên gốc. Điều này có nghĩa là “tác phẩm phải bắt nguồn từ sự lao động của tác giả”4, “quyền tác giả không bảo hộ ý tưởng hay những sự kiện thực tế mà bảo hộ cách thức độc đáo diễn đạt chúng”5.

Tuy nhiên tác phẩm không bắt buộc phải mang tính mới bởi lẽ khi sáng tác, tác giả hoàn toàn có thể kế thừa, tiếp thu có chọn lọc từ các tác phẩm có trước để sáng tạo ra tác phẩm của mình. Điều kiện để một sản phẩm tinh thần được công nhận là “tác phẩm là mang dấu ấn cá nhân của người tạo ra nó. Nói cách khác đó là một sản phẩm mà tính độc đáo của nó làm nên giá trị”6. Thứ hai, tác phẩm là những sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật, khoa học.