phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài gồm 4 chƣơng chính nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về chuyển dịch lao động trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng chuyển dịch lao động trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình giai đoạn 2009-2013 Chƣơng 4: Quan điểm và giải pháp nhằm đẩy mạnh chuyển dịch lao động trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Quảng Ninh, Quảng Bình trong thời gian tới. 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH LAO ĐỘNG TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu về chuyển dịch lao động nói chung 1. Các công trình nghiên cứu về chuyển dịch lao động ở phạm vi quốc gia Tác giả Lê Doãn Khải (2001), “Quá trình chuyển dịch lao động theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở vùng đồng bằng Bắc Bộ”, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã đƣa ra các khái niệm và nội dung của CDLĐ trong nông nghiệp, nông thôn; các nội dung về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn; các nhân tố và chỉ tiêu đánh giá quá trình CDLĐ theo hƣớng CNH, HĐH trong nông nghiệp, nông thôn nƣớc ta. Tác giả phân tích thực trạng CDLĐ theo hƣớng CNH, HĐH trong nông nghiệp, nông thôn vùng đồng bằng Bắc bộ và nguyên nhân của thực trạng này.
Đây là nghiên cứu khá đầy đủ, toàn diện về thực trạng CDLĐ trong vùng, tuy nhiên tác giả cũng chƣa chỉ ra đƣợc hiệu quả của quá trình CDLĐ này đã làm thay đổi chất lƣợng của nguồn LĐ trong vùng nhƣ thế nào, năng suất LĐ và thu nhập của ngƣời LĐ trong vùng tăng lên ra sao?. Tác giả Nguyễn Thị Lan Hƣơng (2007), “Chuyển dịch lao động nông thôn: hiện trạng thời kỳ 1996-2005 và triển vọng đến năm 2015”, Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế, đã khái quát hiện trạng CDLĐ thời kỳ 1996-2005 trên các mặt: dân số và lực lƣợng LĐ nông thôn; việc làm ở nông thôn, đặc điểm việc làm ở nông thôn… Từ đó, tác giả đánh giá về chất lƣợng LĐ nông thôn thông qua trình độ học vấn và trình độ chuyên môn kỹ thuật của LĐ nông thôn thời kỳ này. Tác giả đã chỉ ra rằng, CCLĐ nông thôn theo trình độ chuyên môn kỹ thuật của Việt Nam hiện nay chƣa hợp lý và còn quá thiếu ở 5 các ngành đào tạo có trình độ cao. Đồng thời cũng chỉ ra thực trạng CDLĐ nông thôn theo 3 nhóm ngành chính, và lý giải tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm ở nông thôn từ 1996-2005.
Dự báo CDLĐ nông thôn từ 2006-2015 thông qua dự báo dân số nông thôn, dự báo cung LĐ và xu hƣớng chuyển dịch cơ cấu việc làm nông thôn. Đây là công trình nghiên cứu dày công với nhiều bảng số liệu phong phú, rất có ý nghĩa và làm tiền đề cho việc nghiên cứu CDLĐ theo ngành ở các địa phƣơng cũng nhƣ cả nƣớc. Phạm Ngọc Toàn (2010), “Mối quan hệ giữa chuyển dịch cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu lao động”, Tạp chí Khoa học lao động và xã hội, khi phân tích mối quan hệ giữa chuyển dịch CCKT và chuyển dịch CCLĐ ở nƣớc ta giai đoạn 1996-2008, đã sử dụng các chỉ tiêu: tổng số LĐ có việc làm trong ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ; GDP giá so sánh theo 3 ngành để đánh giá mối quan hệ của chuyển dịch CCKT, tăng trƣởng và chuyển dịch CCLĐ ở Việt Nam. Từ kết quả ƣớc lƣợng mô hình, tác giả đi đến kết luận: Vai trò của chuyển dịch CCKT tới TTKT là hết sức to lớn, các ngành đều có vai trò thúc đẩy TTKT, tuy nhiên mỗi ngành có mức độ đóng góp vào tăng trƣởng với tốc độ khác nhau (ngành công nghiệp và dịch vụ tác động đến TTKT cao hơn ngành nông nghiệp); Trong giai đoạn nghiên cứu, nếu TTKT bình quân trên 4,812% thì tỷ trọng LĐ nông nghiệp có xu hƣớng giảm, LĐ chuyển dịch dần từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ; ngƣợc lại, khi TTKT thấp, dƣới 4,812% thì LĐ trong các ngành công nghiệp, dịch vụ có xu hƣớng giảm do suy giảm kinh tế, những LĐ bị mất việc làm và quay trở lại khu vực nông nghiệp vốn đƣợc coi là lƣới an sinh việc làm, do đó tỷ trọng LĐ trong nông nghiệp sẽ tăng lên.
Nhƣ vậy, TTKT đã thúc đẩy chuyển dịch CCLĐ theo hƣớng giảm tỷ trọng LĐ trong nông nghiệp và tăng tỷ trọng LĐ trong công nghiệp, dịch vụ. Đây là những phân tích thông qua việc sử dụng công cụ kinh tế lƣợng để đƣa ra những kết luận có tính thuyết phục. Các công trình nghiên cứu về chuyển dịch lao động ở phạm vi địa phương Nguyễn Thị Trâm, 2004, “Giải pháp chuyển dịch lao động tỉnh Bình Định”, Luận văn thạc sĩ, Trƣờng Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh đã hệ thống hoá những vấn đề có tính chất lý luận và phƣơng pháp luận về CDLĐ, các tiêu chí đánh giá CDLĐ, mối quan hệ giữa CDLĐ và chuyển dịch kinh tế, các nhân tố ảnh hƣởng và phƣơng pháp luận đánh giá quá trình CDLĐ. Luận văn đã phân tích thực trạng, tổng kết các thành tựu và hạn chế, đồng thời chỉ ra nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong quá trình CDLĐ ở Bình Định, đồng thời đƣa ra những định hƣớng, mục tiêu và các giải pháp cụ thể góp phần CDLĐ đến năm 2015 phù hợp với chuyển dịch kinh tế.
Đoàn Thị Mỹ Trang (2010)“Các nhân tố tác động đến quá trình chuyển dịch lao động nông thôn trên địa bàn huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế”, Luận văn Thạc sĩ, Trƣờng Đại học kinh tế Huế đã đánh giá đƣợc thực trạng CDLĐ nông thôn trên địa bàn huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, chỉ ra các yếu tố ngăn cản, thúc đẩy quá trình chuyển dịch và đƣa ra các đề xuất chính sách nhằm tác động tích cực tới quá trình CDLĐ nông thôn ở huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Nguyễn Thị Hƣơng Hiền (2011), “Chuyển dịch lao động nông thôn khu vực ngoại hành Hà Nội”, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội đã chỉ ra các chỉ tiêu phản ánh CDLĐ nông thôn và phân tích các yếu tố tác động đến CDLĐ nông thôn, đó là: vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên; chủ trƣơng hệ thống chính sách; chuyển dịch CCKT; CNH, HĐH, đô thị hóa; hội nhập kinh tế; yếu tố văn hóa- xã hội; trình độ của ngƣời LĐ… Tác giả cho rằng CDLĐ ở nông thôn ngoại thành Hà Nội là rất cấp thiết do đây là nơi có tốc độ CNH, HĐH và đô thị hóa lớn nhất cả nƣớc, tuy nhiên thực tế còn tồn tại nhiều vấn đề bức xúc về giải quyết việc làm và CDLĐ của thành phố nói chung, ngoại thành Hà Nội nói riêng. Tác giả đã đề xuất ra một 7 số nhóm giải pháp đẩy mạnh chuyển dịch có hiệu quả LĐ nông thôn ngoại thành Hà Nội giai đoạn 2011-2020 là: Hoàn thiện thể chế, chính sách tạo môi trƣờng cho CDLĐ nông thôn; Nâng cao chất lƣợng LĐ nông thôn; phát triển thị trƣờng LĐ nông thôn nhằm gắn kết cung - cầu LĐ; phát triển việc làm phi nông nghiệp nhằm thúc đẩy nhanh CDLĐ nông thôn; Tăng cƣờng an ninh việc làm và đảm bảo hệ thống an sinh xã hội; Hỗ trợ phát triển sản xuất - thúc đẩy chuyển dịch CCKT nông thôn. Tuy nhiên, các giải pháp mà tác giả đƣa ra còn chƣa đồng bộ, các yếu tố đầu vào và thị trƣờng nguồn lực vốn, khoa học – công nghệ còn mờ nhạt; thiếu giải pháp gắn CDLĐ với quy hoạch phát triển KT- XH mà địa phƣơng đặt ra.
Các tác giả Võ Xuân Tiến - Đào Hữu Hòa (2003), “Một số biện pháp nhằm đẩy mạnh chuyển dịch lao động, giải quyết việc làm trên địa bàn thành phố Đà Nẵng”, Tạp chí Kinh tế và phát triển đã phân tích thực trạng CDLĐ của thành phố Đà Nẵng thông qua các chỉ tiêu về CCLĐ theo ngành, CCLĐ theo trình độ học vấn, CCLĐ theo thành phần kinh tế, CCLĐ theo khu vực thành thị, nông thôn. Tác giả cho rằng đẩy mạnh phát triển các khu công nghiệp là giải pháp hàng đầu để CDLĐ. Tiếp đó là, CDLĐ trong ngành nông nghiệp, nâng cao chất lƣợng LĐ ngành thƣơng mại – dịch vụ, đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu, tăng cƣờng công tác đào tạo nghề… Tuy nhiên, tác giả lại không đề cập đến việc đẩy mạnh CDLĐ phải gắn với công tác quy hoạch, kế hoạch phát triển KT - XH của thành phố, phát triển các nguồn lực đầu vào và các loại thị trƣờng… 1. Các công trình nghiên cứu về chuyển dịch lao động theo ngành Nguyễn Từ (2010) “Chuyển dịch lao động theo ngành ở một số tỉnh ven biển vùng Đồng bằng sông Hồng”, Luận văn Thạc sĩ, Trƣờng Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chính Minh đã phân tích thực trạng CDLĐ theo ngành ở một số tỉnh ven biển đồng bằng sông Hồng và chỉ ra những hạn chế trong 8 CDLĐ theo ngành ở vùng đó là: CDLĐ từ ngành nông, lâm, thủy sản sang các ngành công nghiệp - dịch vụ diễn ra tƣơng đối nhanh song hiệu quả sử dụng LĐ trong các ngành chƣa cao, đặc biệt là ngành dịch vụ, chƣa khai thác hết tiềm năng, thế mạnh của vùng; tỷ lệ LĐ trong độ tuổi có việc làm phù hợp với chuyên môn kỹ thuật đạt thấp, đặc biệt là trong nhóm ngành nông, lâm, thủy sản.
Việc tăng tỷ lệ LĐ trong độ tuổi có việc làm chƣa vững chắc, tỷ lệ LĐ có đủ việc làm ở khu vực nông nghiệp, nông thôn còn thấp… Trên cơ sở chỉ ra những hạn chế nêu trên, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp đẩy mạnh CDLĐ các tỉnh ven biển vùng đồng bằng sông Hồng: Tiếp tục thực hiện chuyển dịch CCKT; đẩy mạnh nâng cao chất lƣợng đào tạo nguồn lực LĐ; nâng cao trình độ khoa học - công nghệ; hoàn thiện các chính sách và nâng cao năng lực quản lý của các cấp chính quyền địa phƣơng.TS Phạm Đức Thành và TS. Vũ Quang Thọ (2006), “Các giải pháp kinh tế - xã hội đẩy nhanh chuyển dịch lao động theo ngành tại Việt Nam”, Tạp chí Kinh tế và Phát triển đã chỉ ra thực trạng CDLĐ theo ngành của Việt Nam từ năm 1996 đến năm 2005 và dự báo CCLĐ theo ngành ở nƣớc ta đến năm 2010. Trên cơ sở đó, nhóm tác giả đề xuất các giải pháp.